İş yerlerinde merdiven kullanımı, günlük operasyonel faaliyetlerde sıkça karşılaşılan ama risk barındıran bir eylemdir. Kaldırma gerektiren işler, bakım-onarım uygulamaları, yüksekte kısa süreli erişimler… Tüm bu çalışmalar, uygun teknik bilgi, doğru ekipman seçimi ve disiplinli risk yönetimi gerektirir. Hatalı veya ihmalkâr merdiven kullanımı, ciddi yaralanmalara, kırık kemiklere ve hatta ölümcül kazalara yol açabilir; bu nedenle merdiven güvenliği sadece “uygulanması gereken bir adım” değil, sistematik bir süreç olarak ele alınmalıdır.

Aşağıda bu süreci, İSG standartları (Türkiye ve uluslararası) ile birleştirerek ayrıntılı bir şekilde tartışıyorum.

1. Merdiven Türleri ve Seçim Kriterleri

Merdiven uygulamalarında ilk adım, kullanım amacı ve çevresel koşullara uygun merdiven tipini belirlemektir. Özellikle saha uygulamalarında merdiven tipi seçimi:

  • Sabit Merdivenler: Yapısal sabitlik isteyen, sürekli erişim sağlanan alanlarda kullanılır. Fabrika kat arası, depo rafları gibi bölgelerde dayanıklı malzemeden imal edilmiş olmalıdır.
  • Seyyar/Portatif Merdivenler: Kısa süreli erişimler için uygundur; iç ve dış mekân işlerindeki erişimlerde yaygın olarak kullanılır.
  • A Tipi Merdivenler: İki taraflı destek sağlayarak stabilite sağlar; özellikle iç mekân boya, montaj gibi işlerde tercih edilir.
  • Özel Amaçlı Merdivenler: Uzun yüksekliklerde veya dar alanlarda kullanılan kedi merdivenleri gibi tasarımlar vardır.

Merdiven seçiminde taşıma kapasitesi, kullanım yüksekliği, çevre koşulları (zemin yüzeyi/ıslaklık), personelin eğitim düzeyi ve işin süresi mutlaka değerlendirilmelidir. Aksi halde “yanlış tip merdiven seçimi” doğrudan düşme ve tipik İSG risklerine yol açabilir.

2. İş Ekipmanları Yönetmeliği ve Merdivenlerin Yasal Çerçevesi

Türkiye’de merdiven kullanımını doğrudan düzenleyen özel bir “merdiven yönetmeliği” olmamakla birlikte İş Ekipmanlarının Kullanımında Sağlık ve Güvenlik Şartları Yönetmeliği kapsamına girer. Bu yönetmeliğe göre iş ekipmanları; kullanılmadan önce uygunluk, periyodik kontrol ve güvenli kullanım açısından değerlendirilmelidir.

Ayrıca Yüksekte Çalışma Uygulama Rehberi gibi dokümanlar, yükseklerde yapılacak her türlü faaliyet için risk yönetimi, planlama ve KKD kullanımını zorunlu kılar. Bu rehberler de merdivenle çalışmayı kapsar ve yüksekte çalışma risklerinin yönetilmesini ister.

İSG Kanunu’nun 30. maddesi işverenin, çalışanların güvenli ve sağlıklı çalışma koşullarını sağlama yükümlülüğünü açıkça belirtmektedir. Merdiven güvenliği de bu kapsamda planlanmalı ve uygulanmalıdır.

3. Merdiven Kurulumunda Teknik Hususlar
a) Zeminin Hazırlanması ve Eğim

Merdivenlerin kurulacağı zemin düz, kaymaz ve stabil olmalıdır. Zeminde hafif bir eğim bile merdivenin dengesini bozarak devrilme riskini artırabilir; bu nedenle zemindeki tüm düzensizlikler giderilmelidir.

b) Eğim Açısı ve Yerleştirme

Merdivenin eğimi, güvenlik açısından kritik öneme sahiptir. Uluslararası uygulamalarda yaklaşık 75–76° eğim (4:1 kuralı) referans alınır: her 4 birim yükseklik için 1 birim taban mesafesi yeterli stabilite sağlar. Bu eğimin dışına çıkmak, merdivenin yürüyüş hattındaki dengenin bozulmasına neden olur.

c) Sabitleme ve Stabilite

Seyyar merdivenlerde sabitleme kuşağı veya kilit tertibatı bulunmalı, merdiven açıldığında bu kilit tam kilitlenmelidir. Sabitleme mümkün değilse, merdiveni stabilize etmek için saha görevlisi tarafından tutulması gereklidir.

4. Kullanımdan Önce ve Sonra Kontrol Listesi

Her kullanım öncesinde merdiven mutlaka kapsamlı biçimde kontrol edilmelidir:

  • Basamakta çatlak, deformasyon, eksik parça veya paslanma var mı?
  • Kaymaz ayaklar sağlam mı?
  • Bağlantı noktaları gevşek mi?
  • Basamak yüzeyleri kuru ve temiz mi?
  • Merdivenin sabitleme kilidi çalışır durumda mı?

Bu kontroller, merdiven kullanımındaki en yaygın kazaların önlenmesinde ilk savunma hattıdır. Ayrıca merdivenin kullanımı bittikten sonra da aynı kontroller tekrarlanmalıdır.

5. Çalışma Teknikleri: Üç Nokta Teması ve Denge

Merdiven kullanılırken en önemli teknik ilkelerden biri “üç nokta temas” kuralıdır: tırmanırken ya da inerken aynı anda iki el ve bir ayak veya iki ayak ve bir el temas etmelidir. Bu teknik, dengeyi korumak ve düşme riskini azaltmak için sahada kritik bir uygulamadır.

Ayrıca merdivene yan yüzeylerden eğilerek yüklenmekten kaçınılmalıdır. Yanlara eğilmek, centripetal kuvvetleri artırarak dengenin bozulmasına ve düşmeye neden olabilir.

6. Kişisel Koruyucu Donanım (KKD) ve Eğitim

Merdiven kullanımı sırasında KKD kullanımı zorunludur:

  • Kaymaz tabanlı ayakkabılar,
  • Emniyet kemeri (özellikle yüksekte ilgili risk varsa),
  • Eldiven,
  • Baret gibi donanımlar çalışma güvenliğini artırır.

Bunlara ek olarak, tüm çalışanlara merdiven güvenliği eğitimi verilmelidir. Eğitim içeriği; merdiven tipi seçimi, kontrol listeleri, üç nokta temas teknikleri ve acil durum prosedürlerini kapsamalıdır. Bu eğitimler kayıt altına alınmalı ve periyodik olarak yenilenmelidir.

7. Bakım, Onarım ve Etiketleme
a) Düzenli Bakım

Merdivenler, kullanım sıklığına bağlı olarak planlı bakım takvimine dâhil edilmelidir. Özellikle metal merdivenlerde paslanma kontrolü kritik önemdedir; deformasyonlu veya hasarlı parçalar derhal değiştirilmelidir.

b) Etiketleme ve Uyarı

Askıda merdiven kullanılırken uygun ikaz etiketleri ile çevresel riskler tanımlanmalıdır. Özellikle merdiven çevresi üzerinde çalışan kişiler için “merdiven kullanım alanı” uyarı levhaları konulmalıdır.

8. İSG Kültürü ve Süreklilik

Merdiven güvenliği, saha denetimlerinin sadece bir parçası olmamalıdır; organizasyonel İSG kültürünün bir bileşeni hâline getirilmelidir. İşverenler, denetimler kadar çalışan katılımını, farkındalığını ve güvenlik kültürünü geliştirici teşvikleri de planlamalıdır. Bu yaklaşımla, sadece merdiven kazaları değil, tüm yüksekte çalışma riskleri sistematik biçimde azaltılır.

Merdiven Güvenliği Ölçülebilir Bir Yönetim Sürecidir

Merdiven kullanımı, basit gibi görünse de bir dizi teknik ve davranışsal kriteri içerir. Doğru merdiven seçimi, zemin hazırlığı, kurulumu izleyen kontrol listeleri, üç nokta temas teknikleri, KKD kullanımı ve periyodik eğitimler bir arada uygulandığında bu süreç gerçek anlamıyla güvenlik kültürünün bir parçası hâline gelir.

İSG standartlarına uygun merdiven güvenliği; mevzuata uyum sağlamakla kalmaz, aynı zamanda sahada kazaların önlenmesi ve sürdürülebilir güvenli çalışma ortamı yaratılması açısından ölçülebilir bir risk yönetimi pratiğidir.

⭐️⭐️⭐️⭐️⭐️⭐️⭐️⭐️

Doğal Yaşayın

Doğal Beslenin

Aklınıza Mukayet Olun

⭐️⭐️⭐️⭐️⭐️⭐️⭐️⭐️

Sayın okuyucu,

Aşağıdaki linkten yazımızda yer alan konu hakkında sorularınızı ve görüşlerinizi, merak ettiğiniz ve yazılarımıza konu olmasını istediğiniz hususları iletebilirsiniz.

Bilginin paylaştıkça çoğalacağı düşüncesi ve sizlere daha iyi hizmet verme azmi ile her gün daha da iyiye ilerlemede bizlere yorumlarınız ve katkılarınız ile yardımcı olursanız çok seviniriz. https://g.page/r/CTHRtqI0z0gjEAE/review

⭐️⭐️⭐️⭐️⭐️⭐️⭐️⭐️⭐️

Dr Mustafa KEBAT

Tetkik OSGB İş Sağlığı ve Eğitim Koordinatörü

Sınırlı Sorumluluk Beyanı:
Web sitemizin içeriği, ziyaretçiyi bilgilendirmeye yönelik hazırlanmıştır. Sitede yer alan bilgiler, hiçbir zaman bir hekim tedavisinin ya da konsültasyonunun yerini alamaz. Bu kaynaktan yola çıkarak, ilaç tedavisine başlanması ya da mevcut tedavinin değiştirilmesi kesinlikte tavsiye edilmez. Web sitemizin içeriği, asla kişisel teşhis ya da tedavi yönteminin seçimi için değerlendirilmemelidir.

Ayrıca, sitede yer alan bilgiler, hiçbir zaman bir iş güvenliği uzmanının, ilgili mühendisin ya da teknik ekibin yetki ve kararlarının yerini alamaz. Bu kaynaktan yola çıkarak, çalışma sahanız içerisindeki tehlike – risk belirlemesi ya da mevcut işleyişin değiştirilmesi kesinlikte tavsiye edilmez. Web sitemizin içeriği, asla firmanızın işleyişine müdahil olma ya da sorumlularınızın vereceği kararların yerine tutması olarak değerlendirilmemelidir. Sitede kanun içeriğine aykırı ilan ve reklam yapma kastı bulunmamaktadır.

⭐️⭐️⭐️⭐️