İş kazalarının önemli bir kısmı, yüksekten düşme başlığı altında yer alır ve bu kazaların azımsanmayacak bölümü merdiven kullanımı sırasında meydana gelir. Merdiven; hemen her işyerinde bulunan, kolay erişilen ve bu nedenle de çoğu zaman “riskli ekipman” olarak algılanmayan bir araçtır. Oysa istatistikler göstermektedir ki, yanlış seçilen, hatalı kurulan veya uygunsuz kullanılan bir merdiven; kalıcı sakatlıklar, uzun süreli iş göremezlikler ve hatta ölümle sonuçlanabilen kazalara yol açabilmektedir.

Bu nedenle merdivenle çalışma; “basit bir iş” değil, yüksekte çalışmanın özel bir formu olarak ele alınmalı ve planlanmalıdır.

Aşağıda yer alan ilkeler, OSHA tarafından yayımlanan iyi uygulamalar temel alınarak; Türkiye’deki saha koşulları, alışkanlıklar ve mevzuat uygulamaları dikkate alınarak hazırlanmıştır.

1. Merdiven, işe göre seçilir; alışkanlığa göre değil

Sahada en sık yapılan hatalardan biri, “elde ne varsa onunla çıkmak” yaklaşımıdır. Oysa her iş için uygun merdiven tipi farklıdır. Düz merdiven, uzatma merdiveni, A tipi merdiven veya platform merdiveni; yükseklik, erişim mesafesi, çalışma süresi ve taşınacak yük kriterlerine göre seçilmelidir.

Ayrıca merdivenin taşıma kapasitesi (yük sınıfı) mutlaka dikkate alınmalı; çalışanın ağırlığına ek olarak taşıdığı alet ve malzemeler de bu hesaba dâhil edilmelidir. Kapasitesi aşılmış bir merdiven, görünürde sağlam olsa bile kırılmaya veya devrilmeye açıktır.

2. Kullanım öncesi kontrol, bir tercih değil zorunluluktur

Merdivenler çoğu zaman yıllarca sahada dolaşan ekipmanlardır. Basamaklarda çatlaklar, perçinlerde gevşeme, yan kollarında eğilme ya da kaymaz ayaklarda aşınma; ilk bakışta fark edilmeyebilir. Bu nedenle her kullanım öncesinde kısa ama bilinçli bir kontrol yapılmalıdır.

Kontrol sırasında herhangi bir yapısal kusur tespit edilen merdivenler etiketlenerek derhal kullanım dışı bırakılmalı, “sonra bakarız” yaklaşımı kesinlikle benimsenmemelidir.

3. Merdivenin zemini ve açısı, güvenliğin temelidir

Merdivenin yerleştirildiği zemin; düz, sağlam ve kaymaz olmalıdır. Gevşek zeminler, eğimli yüzeyler veya geçici çözümler (tahta parçası, tuğla vb.) ciddi devrilme riskleri oluşturur.

Taşınabilir düz merdivenlerde ideal eğim yaklaşık 75 derece olmalıdır. Pratikte bu, 4’e 1 kuralı ile ifade edilir: Merdivenin dayandığı yükseklik her 4 birim arttığında, taban 1 birim ileri alınmalıdır. Bu kuralın ihlali, en sık karşılaşılan devrilme nedenlerinden biridir.

4. Merdivenin üst basamakları “çalışma alanı” değildir

El merdivenleri, insanı bir noktaya ulaştırmak için tasarlanmıştır; o noktada uzun süreli çalışma yapmak için değil. Buna rağmen sahada sıklıkla merdivenin en üst basamaklarında, hatta son basamağın üzerinde çalışıldığı görülür.

Üst basamaklarda çalışmak, denge merkezini bozarak düşme riskini katlanarak artırır. Bu seviyelerde yapılacak işler için uygun çalışma platformları veya iskele sistemleri tercih edilmelidir.

5. Üç temas noktası kuralı, vazgeçilmezdir

Merdiven üzerinde hareket ederken her zaman en az üç temas noktası sağlanmalıdır. Bu; iki ayak ve bir el veya iki el ve bir ayak anlamına gelir. Özellikle iniş sırasında acele edilmesi ve yüzün merdivenden çevrilmesi, kazaların sık görülen nedenlerindendir.

Alet ve malzemelerin elde taşınması yerine; alet kemeri, ip veya uygun kaldırma ekipmanları kullanılmalıdır.

6. Merdiven kullanılan alan mutlaka kontrol altına alınmalıdır

Merdivenle çalışılan alanlarda üçüncü kişilerin yaklaşması, çarpması veya dikkat dağıtması ciddi risk oluşturur. Bu nedenle çalışma alanı; uyarı levhaları, bariyerler veya şeritlerle çevrilmeli, özellikle yaya ve araç trafiği olan bölgelerde ek önlemler alınmalıdır.

“Bir dakika sürecek” gerekçesiyle bu önlemlerin ihmal edilmesi, sahada sık görülen ama ağır sonuçlar doğuran bir davranıştır.

7. Hava ve çevre koşulları dikkate alınmadan merdiven kullanılmaz

Islak, buzlu veya yağlı yüzeyler; merdiven güvenliğini ciddi biçimde zayıflatır. Aynı şekilde rüzgârlı hava koşulları, özellikle dış cephe çalışmalarında devrilme riskini artırır.

Bu tür koşullarda çalışma ya ertelenmeli ya da alternatif, daha güvenli erişim yöntemleri tercih edilmelidir. “Bir şey olmaz” yaklaşımı, merdiven kazalarında en sık duyulan ama en pahalıya mal olan cümledir.

8. Elektrik riski olan alanlarda merdiven malzemesi hayati önemdedir

Elektrik hatları veya enerjili ekipmanların yakınında metal merdiven kullanımı, ölümcül sonuçlar doğurabilir. Bu tür alanlarda yalıtkan özellikli fiberglas merdivenler tercih edilmeli; çalışma alanı önceden risk değerlendirmesine tabi tutulmalıdır.

Elektrik kazalarında “bir anlık temas” çoğu zaman geri dönüşsüzdür.

9. Taşıma ve depolama da güvenliğin bir parçasıdır

Merdivenler sadece kullanım sırasında değil; taşıma ve depolama aşamalarında da risk yaratabilir. Araç üzerinde taşınan merdivenler sağlam şekilde sabitlenmeli, titreşim ve çarpmalara karşı korunmalıdır.

Kullanım sonrası merdivenler; düşmeye, devrilmeye veya çarpılmaya neden olmayacak şekilde uygun alanlarda muhafaza edilmelidir.

10. Eğitim, denetim ve kayıt olmadan sürdürülebilir güvenlik olmaz

Merdiven güvenliği, sadece ekipmanla değil; bilgi ve davranışla sağlanır. Çalışanlara merdiven seçimi, kurulumu ve güvenli kullanımına ilişkin eğitimler verilmelidir. Bu eğitimler işe girişte ve periyodik olarak tekrarlanmalı; saha denetimleriyle desteklenmelidir.

Merdiven kazalarının büyük bölümü, bilinen kuralların uygulanmamasından kaynaklanır. Bu nedenle güvenlik; hatırlatılan değil, alışkanlık haline getirilen bir davranış olmalıdır.

SONUÇ

Merdivenle çalışma, işyerlerinde en yaygın yapılan ama en fazla hafife alınan faaliyetlerden biridir. Oysa doğru planlanmadığında, en basit iş dahi ağır sonuçlara yol açabilir. Bu makalede yer alan ilkeler; mevzuata uyumun ötesinde, sahada gerçekten işe yarayan ve kazayı önlemeyi hedefleyen bir bakış açısını temsil etmektedir.

Unutulmamalıdır ki; merdiven kazaları “şanssızlık” değil, öngörülebilir ve önlenebilir kazalardır.

⭐️⭐️⭐️⭐️⭐️⭐️⭐️⭐️

Doğal Yaşayın

Doğal Beslenin

Aklınıza Mukayet Olun

⭐️⭐️⭐️⭐️⭐️⭐️⭐️⭐️

⭐️⭐️⭐️⭐️⭐️⭐️⭐️⭐️⭐️

⭐️⭐️⭐️⭐️