İSG ve Sürdürülebilirlik – Çevresel Riskler ile İş Sağlığı Arasındaki Bağlantı
Çevre, sağlık ve güvenliğin entegrasyonu
Modern iş güvenliği anlayışı artık yalnızca çalışanı anlık kazalardan korumayı değil; çevresel sürdürülebilirliği, kaynak yönetimini ve uzun vadeli halk sağlığını da kapsamak zorundadır. Bu makalede çevresel risk değerlendirmesi, atık yönetimi, emisyon kontrolü ve iş sağlığı entegrasyonu; tekil başlıklar olarak değil, birbirini besleyen bütüncül bir sistem olarak ele alınmaktadır.
Neden Artık İSG Tek Başına Yeterli Değil?
Ben iş sağlığı ve güvenliğini yıllardır sahada, üretim hattında, maden ocağında, hastanede, sanayi tesisinde yaşıyorum. Ve bugün çok net bir noktadayım:
İş güvenliği artık sadece “iş kazasını önlemek” değildir.
İş güvenliği; çevresel riskleri yönetmeden, atığı kontrol etmeden, emisyonu azaltmadan, maruziyeti izleme altına almadan gerçek anlamda yapılamaz.
Çünkü çalışan; fabrikanın içinde olduğu kadar fabrikanın dışındaki çevrenin de bir parçasıdır. Soluduğu hava, temas ettiği su, üretimde ortaya çıkan atıklar ve kimyasallar; yalnızca çevre sorunu değil, doğrudan iş sağlığı sorunudur.
Bugün dünyada İSG ile sürdürülebilirliğin birleştiği yeni bir disiplin konuşuluyor:
EHS (Environment – Health – Safety)
Yani çevre, sağlık ve güvenliğin tek sistemde yönetilmesi.
Bu makalede tam olarak bu bakış açısını ortaya koyuyorum.
ÇEVRESEL RİSK = İSG RİSKİDİR
Klasik risk değerlendirmelerinde şu sorular sorulur:
– Düşer mi?
– Sıkışır mı?
– Kesilir mi?
Oysa modern risk analizinde artık şu sorular da sorulmak zorunda:
- Bu proseste hangi kimyasallar açığa çıkıyor?
- Bu kimyasallar hangi maruziyet yollarıyla (solunum, deri, yutma) çalışana ulaşıyor?
- Bu emisyon hangi sıklıkta ve hangi yoğunlukta oluşuyor?
- Bu atıklar çevreye karıştığında hangi ikincil sağlık risklerini doğuruyor?
Çevresel risk; çoğu zaman sessiz risktir.
Kaza gibi bağırmaz.
Patlama gibi görünmez.
Ama yıllar içinde kanser olur, KOAH olur, infertilite olur, nörolojik hasar olur.
Bu nedenle çevresel risk analizi, artık İSG risk analizinin alt başlığı değil; ayrılmaz bir katmanıdır.
ÇEVRESEL RİSK DEĞERLENDİRMESİNİN İSG’YE ENTEGRASYONU
Sahada gördüğüm en büyük yapısal hata şudur:
Çevre riskleri ayrı dosyada,
İSG riskleri ayrı dosyada,
Kalite başka yerde,
Atık yönetimi başka klasörde.
Oysa gerçek güvenlik yönetimi şunu gerektirir:
Aynı prosese hem çevre gözünden hem çalışan sağlığı gözünden aynı anda bakmak.
Örneğin bir boya hattı düşünelim:
- Çevre açısından risk: VOC salınımı, atık solvent, arıtma çamuru
- İSG açısından risk: Solvent inhalasyonu, cilt emilimi, patlama riski
Bunları iki ayrı disiplin gibi yönetmek hatadır.
Çünkü çözüm tekildir:
- Kapalı sistem
- Lokal emiş
- Uygun filtrasyon
- Proses değişimi
- Kimyasal ikamesi
İyi bir çevresel risk analizi yapılmadan iyi bir mesleki maruziyet yönetimi yapılamaz.
ATIK YÖNETİMİ – ÇEVRE FAALİYETİ DEĞİL, İŞ SAĞLIĞI FAALİYETİ
Atık çoğu işletmede “bertaraf edilecek bir problem” olarak görülür.
Benim için atık, önce şudur:
Potansiyel maruziyet kaynağıdır.
Yanlış etiketlenmiş bir varil,
ağzı açık bir atık kabı,
geçici depolamada uygunsuz bekleyen kimyasal…
Bunların her biri:
- Solunum riskidir
- Yanık riskidir
- Zehirlenme riskidir
- Patlama riskidir
Bu nedenle sürdürülebilir atık yönetimi;
- Doğru sınıflandırma
- Doğru etiketleme
- Kaynağında ayırma
- Kapalı taşıma
- İzlenebilirlik
- Minimizasyon
ilkeleri üzerine kurulmalıdır.
Gerçek sürdürülebilirlik, atığı sadece “elden çıkarmak” değil,
atığın oluşmasını azaltmaktır.
Bu doğrudan iş sağlığı kazanımıdır.
EMİSYON KONTROLÜ = MARUZİYET KONTROLÜ
Bir bacadan çıkan gaz sadece çevreyi kirletmez.
O gazdan önce kim etkilenir?
O tesisin çalışanı.
Bu nedenle;
- Emisyon ölçümü
- Ortam havası ölçümü
- Kişisel maruziyet ölçümü
ayrı çalışmalar değil, aynı zincirin halkalarıdır.
Modern EHS yaklaşımında;
- Çevresel emisyon verileri
- İş hijyeni ölçümleri
- Sağlık gözetimi sonuçları
birlikte değerlendirilir.
Bu sayede sadece “sınır değerin altında mıyız?” sorusu değil,
“bu proseste çalışan vücudu ne yaşıyor?” sorusu sorulabilir.
SÜRDÜRÜLEBİLİRLİK = ÖNLEYİCİ İSG
Sürdürülebilirliğin özü şudur:
Bugünü kurtarırken yarını hasta etmemek.
Bu bakış açısı İSG’nin özüdür.
- Kimyasal ikamesi → Daha az toksisite
- Enerji verimliliği → Daha az emisyon
- Kapalı devre sistemler → Daha az maruziyet
- Proses otomasyonu → Daha az insan teması
Bunların tamamı sürdürülebilirlik politikası gibi görünür.
Ama sahada karşılığı şudur:
- Daha az meslek hastalığı
- Daha az kronik maruziyet
- Daha az uzun vadeli tazminat
- Daha sağlıklı iş gücü
Yani sürdürülebilirlik;
İSG’nin uzun vadeli koruyucu hekimliğidir.
YÖNETİM SİSTEMLERİNİN BİRLEŞTİRİLMESİ (EHS MODELİ)
Bugün etkin kurumlar şunu yapıyor:
- ISO 14001 (Çevre)
- ISO 45001 (İSG)
- ISO 9001 (Kalite)
sistemlerini ayrı ayrı yürütmüyor.
Bunları tek risk diliyle konuşan bir EHS sistemi altında topluyor.
Bu ne sağlar?
- Çakışan prosedürler ortadan kalkar
- Risk değerlendirmeleri birleşir
- Denetimler sadeleşir
- Çalışan farkındalığı netleşir
- Yönetim kararları veri temelli olur
Ve en önemlisi:
İSG, “yasal zorunluluk” olmaktan çıkar,
kurumsal sürdürülebilirlik aracına dönüşür.
TÜRKİYE İÇİN STRATEJİK BİR ZORUNLULUK
Türkiye sanayisi için bu entegrasyon artık tercih değil, zorunluluktur.
Çünkü:
- Avrupa Yeşil Mutabakatı
- Sınırda karbon düzenlemeleri
- ESG raporlamaları
- Tedarik zinciri denetimleri
doğrudan şunu soruyor:
“Bu üretim insan sağlığını ve çevreyi nasıl etkiliyor?”
İSG’sini çevreden kopuk yürüten işletmeler,
yakın gelecekte yalnızca denetim değil, pazar kaybı da yaşayacaktır.
SONUÇ – GELECEĞİN İŞ GÜVENLİĞİ
Benim mesleki kanaatim çok nettir:
Geleceğin iş güvenliği uzmanı;
çevreyi bilmeyen, maruziyeti ölçmeyen, sürdürülebilirliği okumayan biri olamaz.
Geleceğin İSG sistemi;
- Çevresel riskleri,
- İş hijyenini,
- Sağlık gözetimini,
- Proses güvenliğini,
- Sürdürülebilirlik hedeflerini
tek bir stratejik çatı altında yönetecektir.
İSG ve sürdürülebilirlik birleştiği noktada,
iş kazaları yalnızca azalmaz…
Hastalıklar azalır.
Maliyetler azalır.
İnsan yıpranması azalır.
Kurumsal değer artar.
İşte gerçek güvenlik budur.
Cemil Tanju ANAKLI
Tetkik OSGB Genel Müdürü
⭐️⭐️⭐️⭐️⭐️⭐️⭐️⭐️
Sayın okuyucu,
Aşağıdaki linkten yazımızda yer alan konu hakkında sorularınızı ve görüşlerinizi, merak ettiğiniz ve yazılarımıza konu olmasını istediğiniz hususları iletebilirsiniz.
Bilginin paylaştıkça çoğalacağı düşüncesi ve sizlere daha iyi hizmet verme azmi ile her gün daha da iyiye ilerlemede bizlere yorumlarınız ve katkılarınız ile yardımcı olursanız çok seviniriz. https://g.page/r/CTHRtqI0z0gjEAE/review
⭐️⭐️⭐️⭐️⭐️⭐️⭐️⭐️⭐️

