5 Ağustos 2025

HSE Indicator Tool (İş Sağlığı ve Güvenlik Göstergesi Aracı) Psikososyal Risk Değerlendirmesi

HSE Indicator Tool (HSE IT), özellikle psikososyal riskleri değerlendirmek ve iyileştirme alanlarını belirlemek için kullanılan, bilimsel temelli bir iş sağlığı ve güvenliği ölçüm aracıdır.

İngiltere merkezli Health and Safety Executive (HSE) tarafından geliştirilmiştir ve işyerinde stresle ilgili yedi temel alanı değerlendirir.

🔍 🔍 🔍

HSE Indicator Tool Nedir?

HSE Indicator Tool (HSE IT), çalışanların işyerindeki stres düzeylerini ve stres kaynaklarını belirlemeyi amaçlayan anket tabanlı bir değerlendirme aracıdır. Araç, çalışanların algılarına dayalı veri toplar ve bu verileri analiz ederek:

Örgütsel düzeyde psikososyal riskleri belirler,
Müdahale önceliklerini ortaya koyar,
Yönetime hedef odaklı iyileştirme stratejileri sunar.

🧱 🧱 🧱

HSE IT’in Temel Bileşenleri (7 Ana Boyut)

HSE Indicator Tool, iş yerinde stres oluşturan yedi ana faktör üzerine yapılandırılmıştır. Bunlar, iş sağlığı açısından kabul edilen ana stres kaynaklarıdır:

BOYUT	Açıklama
1. Talepler (Demands)	İş yükü, işin hızı, işin zorluğu ve çalışma koşullarıyla ilgilidir.
2. Kontrol (Control)	Çalışanların işleri üzerinde ne kadar söz sahibi oldukları ve karar sürecine katılım düzeylerini kapsar.
3. Destek (Support)	Yönetici ve çalışma arkadaşlarından alınan destek, eğitim olanakları ve duygusal destek içerir.
4. İlişkiler (Relationships)	İşyerindeki kişilerarası ilişkiler, çatışmalar, zorbalık, güven ortamı gibi konuları değerlendirir.
5. Rol (Role)	Çalışanın iş yerindeki rolünü net şekilde anlayıp anlamadığıyla ilgilidir.
6. Değişim (Change)	İşyerindeki değişimlerin nasıl yönetildiği, iletişim düzeyi ve çalışanlara ne kadar bilgi verildiğidir.
7. Yönetici Desteği (Management of Change)	Değişim süreçlerinde çalışanların desteklenip desteklenmediği değerlendirilir.

Not: Bazı sürümlerde “Destek” tek boyutta ele alınırken, bazı uygulamalarda “Yönetici Desteği” ve “Meslektaş Desteği” olarak alt kategorilere ayrılır.

📝 📝 📝

HSE IT Nasıl Uygulanır?

🔹 Adım 1: Anketin Hazırlanması

Genellikle 35-45 sorudan oluşur (7 boyut × 5–6 madde).
Likert tipi ölçek kullanılır (1: Hiç katılmıyorum – 5: Tamamen katılıyorum).

🔹 Adım 2: Anketin Uygulanması

Anonim ve gönüllü temelli yapılır.
Mümkünse dijital ortamda uygulanarak daha hızlı veri toplanması sağlanır.

🔹 Adım 3: Verilerin Analizi

Her boyut için ortalama skor hesaplanır.
HSE tarafından sağlanan benchmark (karşılaştırmalı) verilerle kıyaslama yapılabilir.

🔹 Adım 4: Geri Bildirim & Eylem Planı

Düşük puan çıkan boyutlar için müdahale planı hazırlanır.
Uygun aksiyonlar: Eğitim, liderlik gelişimi, iş tasarımı, ekip çalışması vb.

📊 📊 📊

Skorların Yorumlanması (Risk Seviyesi Değerlendirmesi)

Puan Aralığı	Renk Kodu	Yorum
4.00 – 5.00	Yeşil	Güvenli – İyileştirme gerekli değil.
3.00 – 3.99	Sarı	Uyarı – İyileştirme düşünülmeli.
2.00 – 2.99	Turuncu	Riskli – Müdahale planı oluşturulmalı.
1.00 – 1.99	Kırmızı	Çok Riskli – Derhal müdahale gerektirir.

Bu renk skalası, örgütsel düzeyde hızlı görsel analiz yapılmasına olanak tanır.

🛠️ 🛠️ 🛠️

HSE IT’in Kurumlara Faydaları

🔍 Objektif Psikososyal Risk Tespiti: Sayısal veriye dayalı stres haritaları oluşturulabilir.
📈 Karşılaştırılabilirlik: Sektör veya ülke geneliyle kıyaslama yapma imkânı sunar.
📣 Katılımcı Yönetim: Çalışan sesini sistematik biçimde duymaya yardımcı olur.
🔄 Sürekli İyileştirme: Zaman içinde gelişmeleri izlemeye ve değerlendirmeye olanak sağlar.

🧪 🧪 🧪

Türkiye’deki Uygulama Durumu

Türkiye’de İSG profesyonelleri, özellikle büyük ölçekli şirketler ve kamu kurumlarında HSE IT’in Türkçe uyarlamasını kullanmaya başlamıştır.
İstanbul Üniversitesi ve bazı İSG danışmanlık firmaları, bu aracı Türkçeleştirmiş ve geçerlik-güvenirlik analizleri yapmıştır.
6331 Sayılı İş Sağlığı ve Güvenliği Kanunu kapsamında psikososyal risklerin değerlendirilmesi gerektiği için bu araç, oldukça işlevsel bir çözüm sunmaktadır.

🧠 🧠 🧠

HSE IT ile Karıştırılanlar

HSE IT	KOPSOR / COPSOQ / JCQ
Yalnızca stres kaynaklarını ölçer	Stresin yanı sıra memnuniyet, zihinsel talepler gibi alanları da ölçer
HSE tarafından geliştirilmiştir	Akademik kurumlar ya da farklı ülkeler tarafından geliştirilmiştir
Daha sade ve kuruma yönelik	Daha ayrıntılı ve araştırma bazlıdır

📁 📁 📁

Hazır Formlar

HSE Indicator Tool (İş Sağlığı ve Güvenliği Göstergesi) Anketi

Bu anket, işyerinizdeki stres düzeylerini ve stres kaynaklarını belirlemek amacıyla hazırlanmıştır.

Lütfen her ifadeyi dikkatlice okuyun ve sizin için ne derece geçerli olduğunu 1 ile 5 arasında değerlendiriniz:
1 = Kesinlikle Katılmıyorum
2 = Katılmıyorum
3 = Kararsızım
4 = Katılıyorum
5 = Tamamen Katılıyorum

1. Talepler (Demands)

1. İşim fiziksel olarak yorucu.
2. İş yüküm genellikle çok fazladır.
3. Sürekli olarak çok hızlı çalışmam gerekiyor.
4. İşyerimde sık sık zaman baskısı hissederim.
5. İşimin gereklilikleri bana ağır gelir.

2. Kontrol (Control)

1. İşimde karar verme yetkim vardır.
2. İşimde nasıl çalışacağımı kendim belirleyebilirim.
3. Çalışma hızımı kendim kontrol edebilirim.
4. İşim üzerinde etkili olduğumu hissederim.
5. Kendimi işime dahil hissederim.

3. Destek (Support)

1. Yöneticim bana destek olur.
2. İş arkadaşlarım yardımseverdir.
3. Zor zamanlarda destek alabilirim.
4. İşim için yeterli eğitimi alıyorum.
5. İşyeri yönetimi ihtiyaçlarımı dikkate alır.

4. İlişkiler (Relationships)

1. İşyeri ortamında çatışma sıktır.
2. İşyeri arkadaşlarım saygılı davranır.
3. Zorbalık ya da mobbing yaşamam.
4. İşyeri ilişkilerinden memnunum.
5. İşyerinde sorunlar açıkça konuşulur.

5. Rol (Role)

1. İşyerindeki rolüm açık ve nettir.
2. Ne beklendiğini tam olarak bilirim.
3. Görevlerim çakışmaz.
4. İş tanımım uygun şekilde belirlenmiştir.
5. Yöneticimden net yönlendirmeler alırım.

6. Değişim (Change)

1. İşyerindeki değişiklikler önceden duyurulur.
2. Yapılan değişiklikler iyi yönetilir.
3. Değişikliklerle ilgili yeterli bilgi verilir.
4. Değişim sürecine katılım sağlanır.
5. Yöneticiler değişim hakkında görüşümüzü alır.

📌 📌 📌

Örnek Uygulama Senaryosu

Kurum: TETKİK Tersanesi A.Ş.
Sektör: Gemi İnşa – Ağır Sanayi
Uygulama Tarihi: Mart 2025
Katılımcı Sayısı: 60 çalışan
Anket Aracı: HSE Indicator Tool – 7 boyut, 43 soru
Uygulama Süresi: 15 gün

🧩 🧩 🧩

Anket Boyutları

Yönetim Taahhüdü
İletişim
Katılım
Öğrenme ve Gelişim
Kural Uyumu
İklim ve İşbirliği
İş Yükü ve Baskı

📊 📊 📊

Örnek Veriler (Seçilmiş 5 Katılımcıdan)

Katılımcı	Boyut 1	Boyut 2	Boyut 3	Boyut 4	Boyut 5	Boyut 6	Boyut 7
K1	4	3	2	4	3	4	2
K2	5	4	4	5	5	5	3
K3	3	2	2	3	3	2	1
K4	4	3	3	4	4	4	2
K5	5	5	4	5	5	5	4

Not: Her boyut 1 (çok zayıf) ile 5 (çok güçlü) arasında puanlanmıştır.

📈 📈 📈

Ortalama Puanlar

Boyut	Ortalama
Yönetim Taahhüdü	4.2
İletişim	3.4
Katılım	3.0
Öğrenme ve Gelişim	4.2
Kural Uyumu	4.0
İklim ve İşbirliği	4.0
İş Yükü ve Baskı	2.4 ⛔

🔎 🔎 🔎

Bulgular

Güçlü Alanlar:
- Yönetim Taahhüdü, Öğrenme ve Gelişim (4.2)
- Kural Uyumu ve İşbirliği oldukça yüksek (4.0)
Gelişime Açık Alanlar:
- Çalışan Katılımı (3.0) – orta düzeyde ancak ideal değil.
- İş Yükü ve Psikolojik Baskı (2.4) – kritik risk bölgesinde.

🛠️ 🛠️ 🛠️

Önerilen Müdahaleler

Zayıf Boyut	Önerilen Müdahale
İş Yükü	Vardiya planlamalarının yeniden gözden geçirilmesi. Dinlenme sürelerinin artırılması.
Katılım	Çalışanların öneri sistemi oluşturulmalı. Görüş alma toplantıları düzenlenmeli.
İletişim	Haftalık HSE iletişim bülteni başlatılmalı. Geribildirim mekanizması kurulmalı.

🧾 🧾 🧾

Nihai Raporlama Formatı (Kısa Özet)

Başlık: “TETKİK Tersanesi A.Ş. 2025 Yılı İş Sağlığı ve Güvenliği Kültür Değerlendirme Raporu (HSE Indicator Tool)”

Özet:

Yüksek yönetim taahhüdü ile güçlü bir HSE altyapısı var.
Ancak çalışanlar, iş yükü ve stres düzeyi konusunda ciddi sıkıntılar yaşıyor.
Çalışanların sürece katılımı sınırlı.
Bu iki boyutta iyileştirme çalışmaları planlanmalı.

📌 📌 📌

Uygulama Notları

Anket çevrim içi olarak doldurulmuştur.
Anonimlik garanti edilmiştir.
Analiz Microsoft Excel ile yapılmış, ortalamalar grafikleştirilmiştir.
Her boyut için çubuk grafik hazırlanmıştır.

HSE Indicator Tool, işletmelerin psikososyal risklerini bilimsel temele dayalı olarak ortaya koymasına imkân tanır. İş yükü, kontrol eksikliği, destek yetersizliği gibi konuların sistematik analizini sağlar ve iş sağlığına yönelik etkili adımlar atılmasına zemin hazırlar.

Firmanızın Psikososyal Risk Takip ve Müdahale Programı Var mı?

⭐️⭐️⭐️⭐️⭐️⭐️⭐️⭐️

Doğal Yaşayın

Doğal Beslenin

Aklınıza Mukayet Olun

⭐️⭐️⭐️⭐️⭐️⭐️⭐️⭐️

Sayın okuyucu,

Aşağıdaki linkten yazımızda yer alan konu hakkında sorularınızı ve görüşlerinizi, merak ettiğiniz ve yazılarımıza konu olmasını istediğiniz hususları iletebilirsiniz.

Bilginin paylaştıkça çoğalacağı düşüncesi ve sizlere daha iyi hizmet verme azmi ile her gün daha da iyiye ilerlemede bizlere yorumlarınız ve katkılarınız ile yardımcı olursanız çok seviniriz. https://g.page/r/CTHRtqI0z0gjEAE/review

⭐️⭐️⭐️⭐️⭐️⭐️⭐️⭐️⭐️

Bilimsel Yazı Sevenler Devam Edebilirler

⭐️⭐️ Sağlık ve Davranış: Biyolojik, Davranışsal ve Toplumsal Etkilerin Etkileşimi https://www.ncbi.nlm.nih.gov/books/NBK43750/

⭐️⭐️ Psikososyal riskler ve çalışan sağlığı https://oshwiki.osha.europa.eu/tr/themes/psychosocial-risks-and-workers-health

⭐️⭐️ Çalışma Yaşamında Esenlik ve Psikososyal Riskler: Değişen Dinamiklerle Başa Çıkma Stratejileri İşyerinde Refah ve Psikososyal Riskler: Değişen Dinamikleri Yönetme Stratejileri https://www.researchgate.net/publication/377014012_Calisma_Yasaminda_Esenlik_ve_Psikososyal_Riskler_Degisen_Dinamiklerle_Basa_Cikma_Stratejileri_Well-being_and_Psychosocial_Risks_in_the_Workplace_Strategies_for_Navigating_Changing_Dynamics

⭐️⭐️ İş Stresi Kardiyovasküler Hastalıklar İçin Bir Risk Faktörüdür https://pubmed.ncbi.nlm.nih.gov/26238744/

⭐️⭐️ İşyerinde psikososyal riskler ve ruh sağlığı https://osha.europa.eu/en/themes/psychosocial-risks-and-mental-health

⭐️⭐️ Çalışma Yaşamında Esenlik ve Psikososyal Riskler: Değişen Dinamiklerle Başa Çıkma Stratejileri https://dergipark.org.tr/tr/pub/ohsacademy/issue/85769/1393212

⭐️⭐️ Fazla Saatlerle Çalışmanın Iş Sağlığı ve Güvenliği Üzerine Etkileri https://www.proquest.com/openview/29e975929e3587a0d68322e2e822c18e/1?cbl=2026366&diss=y&pq-origsite=gscholar

⭐️⭐️⭐️⭐️⭐️

Dr Mustafa KEBAT

Tetkik OSGB İş Sağlığı ve Eğitim Koordinatörü

Sınırlı Sorumluluk Beyanı:
Web sitemizin içeriği, ziyaretçiyi bilgilendirmeye yönelik hazırlanmıştır. Sitede yer alan bilgiler, hiçbir zaman bir hekim tedavisinin ya da konsültasyonunun yerini alamaz. Bu kaynaktan yola çıkarak, ilaç tedavisine başlanması ya da mevcut tedavinin değiştirilmesi kesinlikte tavsiye edilmez. Web sitemizin içeriği, asla kişisel teşhis ya da tedavi yönteminin seçimi için değerlendirilmemelidir.

Ayrıca, sitede yer alan bilgiler, hiçbir zaman bir iş güvenliği uzmanının, ilgili mühendisin ya da teknik ekibin yetki ve kararlarının yerini alamaz. Bu kaynaktan yola çıkarak, çalışma sahanız içerisindeki tehlike – risk belirlemesi ya da mevcut işleyişin değiştirilmesi kesinlikte tavsiye edilmez. Web sitemizin içeriği, asla firmanızın işleyişine müdahil olma ya da sorumlularınızın vereceği kararların yerine tutması olarak değerlendirilmemelidir. Sitede kanun içeriğine aykırı ilan ve reklam yapma kastı bulunmamaktadır.

⭐️⭐️⭐️⭐️

Daha Fazla

Genel, Sağlık Bülteni5 Ağustos 2025

4 Ağustos 2025

Biyosidal Ürün Uygulayıcılarında Görülebilecek Cilt Hastalıkları ve Deri Bulguları

Biyosidal ürün uygulama işi, çoğu zaman yalnızca solunum riskleri üzerinden değerlendirilir. Oysa sahada çalışan herkes bilir ki bu işte ilk temas eden organ cilttir. Eldivenin altı, tulumun içi, yüz, boyun ve el bilekleri; kimyasal maddelere en sık ve en uzun süre maruz kalan alanlardır.

Biyosidal ürün uygulayıcılarında en sık karşılaştığımız sağlık sorunlarından birinin cilt ve deri hastalıkları olduğunu özellikle vurgulamak istiyorum. Çünkü ciltte başlayan birçok bulgu, zamanında fark edilmezse kalıcı hastalıklara dönüşebilmektedir.

Cilt Neden Bu Kadar Hassastır?

Cilt yalnızca bizi dış ortamdan ayıran bir kaplama değildir.
Aynı zamanda;

Kimyasalları emebilen
Isı ve nemle geçirgenliği artan
Hasar gördüğünde toksinleri daha hızlı içeri alan

canlı bir organdır.

Biyosidal ürünlerin büyük bir kısmı;

Yağda çözünebilen
Tahriş edici
Alerjen özellik taşıyan

maddelerdir. Özellikle terleme, uzun çalışma saatleri ve uygun olmayan koruyucu ekipman kullanımı, cilt temasını kaçınılmaz hale getirir.

En Sık Görülen Cilt Bulguları

Biyosidal ürün uygulayıcılarında erken dönemde ortaya çıkabilen deri bulguları şunlardır:

Kızarıklık
Kaşıntı
Yanma ve batma hissi
Kuruluk ve pullanma
Deride çatlaklar
Su toplama veya kabarcıklar
Ciltte renk değişiklikleri

Bu bulgular çoğu zaman “basit bir tahriş” olarak değerlendirilir. Ancak bu belirtiler, çoğu vakada mesleki cilt hastalığının ilk habercisidir.

Görülebilecek Cilt ve Deri Hastalıkları

1. İrritan Kontakt Dermatit

En sık görülen cilt hastalığıdır. Kimyasalın cilde doğrudan zarar vermesiyle oluşur.

Kızarıklık
Yanma hissi
Deride soyulma

özellikle ellerde ve ön kollarda görülür. Tekrarlayan maruziyetle kronikleşir.

2. Alerjik Kontakt Dermatit

Bağışıklık sisteminin kimyasala karşı hassasiyet geliştirmesi sonucu oluşur.

Şiddetli kaşıntı
Kabarcıklar
Yaygın kızarıklık

temas kesilse bile uzun süre devam edebilir. Bir kez geliştikten sonra aynı maddeye tekrar maruziyet daha ağır reaksiyonlara yol açar.

3. Kimyasal Yanıklar

Yoğun veya yanlış kullanım sonucu ortaya çıkabilir.

Deride ani ağrı
Su toplama
Açık yara oluşumu

acil tıbbi müdahale gerektirir ve iz bırakma riski yüksektir.

4. Kronik Cilt Kuruluğu ve Çatlaklar

Sürekli kimyasal temas ve sık el yıkama sonucunda görülür.

Derin çatlaklar
Kanama
Enfeksiyona açık yaralar

oluşabilir. Bu durum hem iş gücünü düşürür hem de ikincil enfeksiyon riskini artırır.

5. Pigmentasyon Bozuklukları (Ciltte Renk Değişiklikleri)

Uzun süreli maruziyet sonrası bazı bölgelerde:

Koyulaşma
Lekelenme
Matlaşma

görülebilir. Bu değişiklikler bazen kalıcıdır.

6. Cilt Üzerinden Sistemik Etkiler

Ciltte oluşan hasar sadece yüzeysel bir sorun değildir. Hasarlı cilt, kimyasalların kana geçişini kolaylaştırır.

Bu durum;

Nörolojik etkiler
Karaciğer yüklenmesi
Genel toksik etkilere

zemin hazırlayabilir.

Bu Bulgular Neden Hafife Alınmamalıdır?

Cilt hastalıkları genellikle sessiz ilerler. Çalışanlar çoğu zaman:

“Geçer” diye düşünür
İşten geri kalmamak için önemsemez
Kendi kendine krem kullanarak durumu bastırır

Oysa mesleki cilt hastalıkları erken tanınmazsa kalıcı hale gelir ve kişinin mesleğini yapmasını bile engelleyebilir.

Biz Bu Konuya Neden Özellikle Dikkat Ediyoruz?

Benim için cilt bulguları, sahada yapılan işin en erken uyarı sistemidir.
Ciltte başlayan sorunlar bize şunu söyler:

“Bu çalışan, bu kimyasala bu şekilde maruz kalmamalı.”

Tetkik İş Sağlığı ve Güvenliği olarak yaklaşımımız;

Hastalık oluştuğunda raporlamak değil
Hastalık oluşmadan önce fark etmek
Çalışanı korurken işvereni de hukuki ve insani risklerden uzak tutmaktır

Cilt, bize en erken sinyali veren organdır.
Bu sinyalleri görmezden gelmek, daha ağır sağlık sorunlarına davetiye çıkarmaktır.

Tetkik İş Sağlığı ve Güvenliği
sizinle çalışmaya hazır.

Amacımız Açık:

Personelinizin sağlığını gerçek anlamda korumak

Zorunlu sağlık tetkikleri ve raporlamalarda sizi riske sokmamak

Denetim süreçlerini stres olmaktan çıkarmak

İşinizi bilen, sorumluluğunuzu paylaşan bir İSG çözüm ortağı olmak

Eğer siz de;

Biyosidal uygulama sahalarını tanıyan,

Kolinesteraz ve sağlık heyeti süreçlerini doğru yöneten,

Mevzuatı sadece anlatan değil, uygulayan – uygulatan
bir OSGB ile çalışmak istiyorsanız,

📞 Bizimle iletişime geçin.

📍 Tetkik İş Sağlığı ve Güvenliği: Yeşillik Cad. No:230 Kat:4/424, Selgeçen Modeko İş Merkezi – Karabağlar/İZMİR

📞 Tetkik Merkez Telefonu: +90 232 265 20 65
🌐 Web sitemiz: https://tetkik.com.tr/
📧 Bilgi: [email protected]

🔔 Unutmayın:

İşinizi biliyoruz.
Mevzuatı yönetiyoruz.
Sağlığınızı koruyoruz.

Biyosidal Ürün Uygulayıcıları İçin Yıllık Zorunlu Tetkik ve Tahlil Planlaması

Biyosidal Ürün Uygulayan Firmalara Özel Sağlık Hizmetlerimiz

⭐️⭐️⭐️⭐️⭐️⭐️⭐️⭐️

Doğal Yaşayın

Doğal Beslenin

Aklınıza Mukayet Olun

⭐️⭐️⭐️⭐️⭐️⭐️⭐️⭐️

Sayın okuyucu,

Aşağıdaki linkten yazımızda yer alan konu hakkında sorularınızı ve görüşlerinizi, merak ettiğiniz ve yazılarımıza konu olmasını istediğiniz hususları iletebilirsiniz.

⭐️⭐️⭐️⭐️⭐️⭐️⭐️⭐️⭐️

Dr Mustafa KEBAT

0 530 568 42 75

Tetkik OSGB İş Sağlığı ve Eğitim Koordinatörü

Sınırlı Sorumluluk Beyanı:

Web sitemizin içeriği, ziyaretçiyi bilgilendirmeye yönelik hazırlanmıştır. Sitede yer alan bilgiler, hiçbir zaman bir hukuki tavsiye yerini alamaz. Web sitemizdeki yayınlardan yola çıkarak, işlerinizin yürütülmesi, belgelerinizin düzenlenmesi ya da mevcut işleyişinizin değiştirilmesi kesinlikte tavsiye edilmez. Web sitemizin içeriğinde yer alan bilgilere istinaden profesyonel hukuki yardım almadan hareket edilmesi durumunda meydana gelebilecek zararlardan firmamız sorumlu değildir. Sitemizde kanunların içeriğine aykırı ilan ve reklam yapma kastı bulunmamaktadır.

Ayrıca;
Web sitemizin içeriği, ziyaretçiyi bilgilendirmeye yönelik hazırlanmıştır. Sitede yer alan bilgiler, hiçbir zaman bir hekim tedavisinin ya da konsültasyonunun yerini alamaz. Bu kaynaktan yola çıkarak, ilaç tedavisine başlanması ya da mevcut tedavinin değiştirilmesi kesinlikte tavsiye edilmez. Web sitemizin içeriği, asla kişisel teşhis ya da tedavi yönteminin seçimi için değerlendirilmemelidir. Sitede kanun içeriğine aykırı ilan ve reklam yapma kastı bulunmamaktadır.

⭐️⭐️⭐️⭐️⭐️

Daha Fazla

Genel, Sağlık Bülteni4 Ağustos 2025

3 Ağustos 2025

Beynin Sağ ve Sol Yarımküresi Arasında Farklar

İnsan beyni, mucizevi bir denge ve uyum ustasıdır. Dışarıdan bakıldığında simetrik bir yapı gibi görünse de, aslında her yarısı farklı düşünür, farklı hisseder ve farklı yollarla dünyayı algılar.

Beynin sağ ve sol yarımküreleri arasındaki farkları keşfederek kendi zihinsel eğilimlerimizi daha iyi anlayabiliriz. Kimimiz duygularla düşünür, kimimiz mantıkla karar veririz; kimimiz renkleriyle konuşur, kimimiz sayılarla. İşte bu farklar, hem bireysel yaratıcılığımızın hem de toplumsal çeşitliliğimizin temelini oluşturur. Hazırsanız, beynimizin iki yakasını karşılaştıralım…

🧠 🧠 🧠

Dil – Konuşma Yetisi

Sol beyin: Cümle kurar, yazı yazar, grameri anlar.
Sağ beyin: Ses tonunu, mimikleri, duygusal alt tonu çözer.
🔹 Örnek: Birisi “İyiyim” dediğinde sol beyin kelimeyi anlar, sağ beyin “Aslında üzgün” olduğunu hisseder.

Vücut Kontrolü

Sol beyin: Vücudun sağını yönetir.
Sağ beyin: Vücudun solunu yönetir.
🔹 Örnek: Sol beyin – Sağ eliyle yazı yazan çocuklarda sol beyin daha baskındır.Sağ beyin – Sol eliyle resim çizen bir çocuk daha çok sağ beynini kullanıyor olabilir.

Rüyaların İçeriği

Sol beyin: Olay örgüsüne sahip rüyalar görür.
Sağ beyin: Soyut ve duygusal rüyalar görür.
🔹 Örnek: Sol beyin – “Dün rüyamda önce okula gittim, sonra sınava girdim, sonra eve döndüm.” Sağ beyin – “Rüyamda renkli kuşlar gökyüzünde ağlıyordu, ama konuşuyorlardı da!”

Analitik Düşünme vs. Sanatsal Yaratıcılık

Sol beyin: Matematik, mantık, hesaplama işlerini yürütür.
Sağ beyin: Resim yapar, hayal kurar, müziği hisseder.
🔹 Örnek: Hesap makinesine benzetilen sol beyin, boya paletiyle oynayan sağ beyinle tam bir zıt karakterdir.

İletişim Biçimi

Sol beyin: Sözcükleri dikkatli seçer.
Sağ beyin: Tonlama ve beden diliyle iletişim kurar.
🔹 Örnek: Sol beyin – Proje sunarken konuşmasını yazılı metne uygun şekilde sunar. Sağ beyin – Sunumda heyecanını ses tonu, el hareketleri ve mimikleriyle belli eder.

Zaman Algısı

Sol beyin: Dakiktir, zamanlamaya dikkat eder.
Sağ beyin: Zamanı unutabilir, “an”da yaşar.
🔹 Örnek: Sol beyin – randevuya erken gitmek ister, sağ beyin yolda kuşları izlemeye dalar.

Problem Çözme Yöntemi

Sol beyin: Adım adım çözer.
Sağ beyin: Sezgisel çözüm üretir.
🔹 Örnek:Sol beyin – Matematik problemi çözerken önce problemi okur, sonra işlemleri sırayla yazar. Sağ beyin – “Bir şey eksik gibi, cevabı bu ama bir yer atlanmış” diyerek kontrol eder ve farklı yöntem dener.

Detay vs. Bütün Görüntü

Sol beyin: Parçaları tek tek inceler.
Sağ beyin: Bütünü, genel resmi kavrar.
🔹 Örnek: Sol beyin ağaca bakar, sağ beyin ormanı görür.

Düzen ve Sıralama

Sol beyin: Liste yapar, sıralama ve organizasyondan hoşlanır.
Sağ beyin: Kaotik olsa da yaratıcıdır, sıraya takılmaz.
🔹 Örnek: Sol beyin gardırobu renklere göre dizer, sağ beyin “ilhamla” ne bulursa giyer.

İçsel Diyalog ve Akıl Yürütme

Sol beyin: İçinden sürekli konuşur, neden-sonuç düşünür.
Sağ beyin: Görsel düşünür, kelimesiz hayal kurar.
🔹 Örnek: Sol beyin – “Bu işi neden yapıyorum?” derken, sağ beyin – bir kelebekle uzaklara gider.

Öğrenme Tarzı

Sol beyin: Okuyarak öğrenir.
Sağ beyin: Görsel ve deneyerek öğrenir.
🔹 Örnek: Sol beyin – Tarih konularını okuyup özet çıkarır. Sağ beyin – Tarih konularını dramatize ederek ya da canlandırma yaparak öğrenir.

Yeni Bilgiye Yaklaşım

Sol beyin: Bilgiyi listeleyerek, analiz ederek öğrenir.
Sağ beyin: Bilgiyi görselleştirerek öğrenir.
🔹 Örnek: Sol beyin – Fen dersinde su döngüsünü aşama aşama yazar. Sağ beyin -Su döngüsünü renkli bir çizimle ve oklarla anlatır.

Empati Kurma Biçimi

Sol beyin: Mantıkla empati kurar.
Sağ beyin: Duyguyla empati kurar.
🔹 Örnek: Sol beyin – “Arkadaşım ödevini yapmamış çünkü evde misafiri vardı” diye düşünür. Sağ beyin – “Arkadaşım üzgün gibi, sarılayım ona” diyerek yaklaşır.

Okuma-Yazma vs. Yüz Tanıma

Sol beyin: Yazılı metinleri çözer.
Sağ beyin: Yüzleri tanır, mimikleri okur.
🔹 Örnek: Sol beyin kitabı okur, sağ beyin öğretmenin suratından sınavın zor olacağını anlar.

İrade vs. İçgüdü

Sol beyin: Plan yapar, kontrol eder.
Sağ beyin: Sezgilere dayanır, spontane davranır.
🔹 Örnek: Sol beyin diyet listesi yazar, sağ beyin pastayı görünce “bir dilimden bir şey olmaz” der.

Sözel Zeka vs. Görsel Zeka

Sol beyin: Sözcüklerle güçlüdür.
Sağ beyin: Renk, şekil, mekan algısıyla çalışır.
🔹 Örnek: Sol beyin sudoku çözer, sağ beyin görsel hafızayla labirent bulur.

Mizah Anlayışı

Sol beyin: Kelime oyunlarına güler.
Sağ beyin: Görsel şakalara güler.
🔹 Örnek: Sol beyin – “Anne neden bilgisayarı yıkadın?” – “Çünkü virüs bulaşmış!” gibi esprilerde güler. Sağ beyin – Bir çocuğun yanlışlıkla şemsiyeyi ters açması ya da komik dansı, sağ beyni güldürür.

Geçmiş ve Gelecek vs. Şu An

Sol beyin: Geçmişi analiz eder, geleceği planlar.
Sağ beyin: Anı yaşar, hisseder.
🔹 Örnek: Sol beyin “Yarın ne giyeceğim?” diye düşünürken, sağ beyin o anki güneşi hissetmeye odaklanır.

Dikkat Türü

Sol beyin: Detaylara odaklanır.
Sağ beyin: Büyük resmi görür.
🔹 Örnek: Sol beyin – Bir yazı tahtasında yazım yanlışı gören öğrenci “ö” yerine “o” yazıldığını hemen fark eder. Sağ beyin – Sınıfa girip kimsenin gülümsemediğini fark eden bir çocuk “Bir şey olmuş gibi, hava çok tuhaf” diyebilir.

🎯 🎯 🎯

Özellik	Sol Beyin	Sağ Beyin
Dil	Konuşur, yazar	Tonlamayı, mimikleri çözer
Zeka Türü	Mantıksal, sözel	Görsel, sezgisel
Zaman Algısı	Geçmiş ve gelecek	Şu an
Odak	Parça, detay	Bütün, genel görünüm
Karakter	Planlı, titiz	Yaratıcı, özgür

Beynin sağ ve sol yarımküresi, biri olmadan diğerinin eksik kalacağı iki kardeş gibidir. Her birimizin düşünme, öğrenme ve ifade biçimi bu eşsiz ikilinin ortak çalışmasına dayanır.

Sol yarımküre hesap yaparken sağ yarımküre hayal kurar; biri geçmişi düzenlerken diğeri geleceği düşler. Bu farklar bizi bölmek için değil, tamamlamak için vardır.

Önemli olan, hangi yarımkürenin baskın olduğundan çok, her ikisini de tanıyıp birlikte çalıştırabilmektir. Çünkü gerçek zekâ, dengede saklıdır.

Unutmayın

Ne tamamen sağ beyinlisiniz, ne tamamen sol.

Siz her şeyin birazısınız – tıpkı beyniniz gibi eşsiz ve mükemmel bir dengeye sahip.

⭐️⭐️⭐️⭐️⭐️⭐️⭐️⭐️

Doğal Yaşayın

Doğal Beslenin

Aklınıza Mukayet Olun

⭐️⭐️⭐️⭐️⭐️⭐️⭐️⭐️

Sayın okuyucu,

Aşağıdaki linkten yazımızda yer alan konu hakkında sorularınızı ve görüşlerinizi, merak ettiğiniz ve yazılarımıza konu olmasını istediğiniz hususları iletebilirsiniz.

⭐️⭐️⭐️⭐️⭐️⭐️⭐️⭐️⭐️

Dr Mustafa KEBAT

Tetkik OSGB İş Sağlığı ve Eğitim Koordinatörü

⭐️⭐️⭐️⭐️

Daha Fazla

Genel, Sağlık Bülteni3 Ağustos 2025

3 Ağustos 2025

Güneş Altında Saat Saat Vücudunuz!

👷‍♂️ Dışarıda Güneş Altında Çalışan İşçinin 8 Saatlik Vücudunun Yolculuğu

İnşaatta, tarlada, madende ya da yol kenarında…
Direkt güneşin altında çalışan (güneşlenen) bir bedenin saat ilerledikçe adım adım neler yaşadığını hiç merak ettiniz mi?

Güneşin altında çalışan bir işçinin organlarında saat saat gelişen değişimin hikâyesi…

🕘 🕘 🕘

Başlangıç (0. Saat) – Günaydın Güneş!

🧠 Beyin:

Enerjik hissedersiniz. Serotonin yükselir, biraz neşe gelir.
Göz bebekleri kısılır; ışık yoğunluğu arttıkça odak azalır.

❤️ Kalp-Damar Sistemi:

Güneşten gelen sıcaklıkla damarlar genişler.
Kan basıncı (tansiyon) hafif düşer ama kalp biraz daha hızlı çalışmaya başlar.

🕶️ Belirti:

Hafif terleme başlar. Güne başlamaya hazırsınız.

🕘 🕘 🕘

1. Saat – Vücut Motoru Isınıyor

🌡️ Deri:

Ter bezleri aktifleşir.
Deri yüzey sıcaklığı 37°C’yi geçmeye başlar.

💦 Böbrek:

Vücut su kaybettiğini fark eder.
Böbrekler “idrar üretimini azaltalım” sinyali verir.

🧠 Beyin:

Güneş ışığındaki UV ve ısı artışıyla dikkat dağılabilir.
Baş ağrısı oluşmaya başlayabilir.

🕶️ Belirti:

Alnınız ıslak, şapka takmadıysanız başınızda baskı hissi vardır.
Susuzluk sinyalleri ilk kez belirginleşir.

🕘 🕘 🕘

2. Saat – Tehlike Sessizce Yaklaşıyor

💨 Akciğer:

Hızlı nefes alma başlar, çünkü vücut ısı üretimini dengelemeye çalışır.
Nemli hava varsa oksijen alımı zorlaşır.

🧠 Beyin:

Beyindeki hipotalamus, vücut ısısını düşürmek için sinyal yollar.
Konsantrasyon bozulur. Refleksler yavaşlar.

🕶️ Belirti:

Halsizlik başlar.
“Bir gölge bulsam iyi olacak” düşüncesi ilk kez belirir.

🕘 🕘 🕘

4. Saat – Vücut Alarm Veriyor

❤️ Kalp:

Nabız hızlanır. Kalp günde 10.000 fazladan atış yapabilir.
Vücut sıvısız kalırsa tansiyon ani düşebilir.

🧠 Beyin:

Baş dönmesi, görmede bulanıklık başlar.
Güneş çarpması (ısı bitkinliği) riski oluşur.

🦠 Bağışıklık Sistemi:

UV ışınları, derideki savunma hücrelerini baskılar.
Güneş yanığı riski başlar.

🕶️ Belirti:

Yürürken sendeleme hissi olur.
Ağız kurur, idrar rengi koyulaşır.
Cilt kızarır ve “yanıyor” gibi hissedilir.

🕘 🕘 🕘

6. Saat – Organlar Streste

🧠 Beyin:

Karar alma yetisi bozulur.
Hatalı ekipman kullanımı veya kazaya yatkınlık başlar.

🧬 Kaslar:

Kaslara kan akışı azalır, kramp başlar.
Özellikle baldır ve karın kaslarında istemsiz kasılmalar görülür.

🧠 Beyin:

Vücut ısısı 39°C’yi geçebilir → Bilinç bulanıklığı, mide bulantısı.

🕶️ Belirti:

Terleme azalır: Bu kötü işarettir. Vücut artık susuzluktan çalışmayı bırakıyor olabilir.
Baş ağrısı şiddetlenir. Gözler kararıyor olabilir.

🕘 🕘 🕘

8. Saat – Güneşin Zirvesinde Yorgun Beden

🧠 Beyin:

Güneş çarpması sınırındadır. Vücut ısısı 40°C’ye yaklaşırsa hayati tehlike başlar.
Serinletilmezse bilinç kaybı yaşanabilir.

💨 Solunum:

Nefes düzensizleşir. Sıvı kaybı nedeniyle kan koyulaşmıştır, oksijen taşıma zayıflar.

🩸 Karaciğer ve Böbrek:

Aşırı sıvı kaybı ve yüksek sıcaklık, karaciğer enzimlerini yükseltir.
Böbrekler alarm verir → “Akut böbrek hasarı” bile gelişebilir.

🕶️ Belirti:

Göz kararması, bayılma, mide bulantısı, kas seğirmesi ve hayal görme hissi oluşabilir.

🔚 🔚 🔚

Güneşin Sessiz Hasarı

☀️ Güneş altında geçirilen uzun saatler yalnızca ciltte bronzluk bırakmaz…

Kronik UV maruziyeti, cilt kanseri riskini artırır.
Sık sık dehidratasyon, böbrek taşı riskini yükseltir.
Beyin sürekli strese girerse, hafıza ve karar verme mekanizması zayıflar.

✅ ✅ ✅

Çözüm – Akıllı Güneş Stratejisi

Önlem	Açıklama
🧢 Geniş kenarlı şapka	Baş ve enseyi korur.
🥤 30 dakikada bir su içme	Günde 2,5-3 litre arası.
👕 UV koruyucu kıyafet	Cilt hasarını azaltır.
😎 Güneş gözlüğü (UV400)	Göz sağlığını korur.
🕒 11:00–16:00 arasında mola	Gölgelik alan önerilir.

🎯 🎯 🎯

Unutmayın!

Direkt güneşin altında geçen her saat, sadece terlettiğiniz bir zaman değil, organlarınıza stres yüklediğiniz bir dilimdir.

🌡️ Vücudunuz sizi uyarır… ama bazen çok geç olabilir.
Korunun, fark edin, serin kalın!

⭐️⭐️⭐️⭐️⭐️⭐️⭐️⭐️

Doğal Yaşayın

Doğal Beslenin

Aklınıza Mukayet Olun

⭐️⭐️⭐️⭐️⭐️⭐️⭐️⭐️

Sayın okuyucu,

Aşağıdaki linkten yazımızda yer alan konu hakkında sorularınızı ve görüşlerinizi, merak ettiğiniz ve yazılarımıza konu olmasını istediğiniz hususları iletebilirsiniz.

⭐️⭐️⭐️⭐️⭐️⭐️⭐️⭐️⭐️

Bilimsel Yazı Sevenler Devam Edebilirler

⭐️⭐️ Güneşe Maruz Kalma ve İnsan Sağlığı Üzerindeki Etkileri: Güneşe Maruz Kalmanın Obezite ve Kardiyometabolik Disfonksiyon Geliştirme Riskini Azaltabileceği Mekanizmalar https://pmc.ncbi.nlm.nih.gov/articles/PMC5086738/

⭐️⭐️ Güneşe Maruz Kalma – Tehlikeler ve Faydalar https://ar.iiarjournals.org/content/42/4/1671

⭐️⭐️ Güneş yanığı https://www.ncbi.nlm.nih.gov/books/NBK534837/

⭐️⭐️⭐️⭐️⭐️

Dr Mustafa KEBAT

Tetkik OSGB İş Sağlığı ve Eğitim Koordinatörü

⭐️⭐️⭐️⭐️

Daha Fazla

Genel, İş Güvenliği, Sağlık Bülteni3 Ağustos 2025

2 Ağustos 2025

İyot, Tiroid ve Vücudun Hikâyesi

Tiroid bezimiz, boynun önünde yer alan kelebek şeklinde bir organ. Bizi düzenleyen, enerji veren, metabolizmamızı hızlandıran *T4 ve T3 hormonlarını üretir.

Peki bu hormonlar nasıl oluşur?

Tiroid Hormonu Simülasyonu

Beyindeki hipotalamus, TRH diye bir mesaj yollar.
Bu mesaj hipofizi uyarır, o da TSH hormonunu üretir.
TSHtiroidi uyarır, o da hormon üretir: T4 & T3.
Denge bozulursa ortaya çıkar: Diyelim az üretim → hipotiroidi/Haşimato; çok üretim → hipertiroidi/Graves.

İyot Ne İşe Yarar?

İyot, T4 ve T3’ün yapı taşıdır. Kanımızda dolaşır, tiroid bezine girer. Ama işte öyle bir şey var ki: İyot fazla olduğunda bile bu süreç durabilir.

Lugol iyot: İlave iyot.
Ama fazla alınca tiroit “dur!” diye sinyal verir, hormon üretimi düşer, TSH yükselir → hipotiroidi benzeri tablo görülebilir.

Haşimato’da İyot Kullanılır mı?

Haşimato, tiroitin yavaş çalışmasıdır ve bu durumda genelde iyottan kaçınılmalıdır. İlave iyot almak, hormon üretimini engelleyip TSH’ı daha da yükseltebilir. Özellikle Haşimato hastaları için Lugol iyot kesinlikle önerilmez.

Gluten, Anti-TPO ve Tiroid İlişkisi

Tiroid🤝Gluten:

Gluten, içinde bulunan gliadin ile tiroiddeki tiroit peroksidaz (TPO) enzimine benzeyebilir.
Vücudumuz bazen TPO için saldırgan davranıp Anti‑TPO antikoru üretir ve bu da tiroid hasarına yol açar.

Sonuç:

Haşimato hastaları, özellikle glutenli besinlerden (buğday, arpa, çavdar, yulaf vs.) uzak durmalı.

Guatrojenik Besinler Dikkat Edilmesi Gerekenler

Guatrojenik demek: Tiroid hormon üretimini yavaşlatma etkisi olan besinler demek.
Öne çıkanlar: lahana, ıspanak, soya, keten tohumu, turp, çilek, şeftali, armut, gibi.

Haşimato → Bu besinlerden uzakta durun.
Hayden: Hipertiroidi durumunda bu gribi besinler, tiroidi yavaşlatmada faydalıdır.

Selenyum’un Rolü: T4’ü T3’e Çeviren Destekçi

T4 inaktif hormondur, vücutta aktif hale dönüşürken T3’e dönüşür. Bu dönüşümü sağlayan 5’-deyodinaz enziminin çalışması için Selenyum gerekiyor.

Selenyum eksikse: T4 → T3 dönüşümü zayıf olur, metabolizma yavaşlar, kilo verme zorlaşır.
Özellikle Haşimato/hipotiroidi durumunda selenyum takviyesi destek olabilir.

Uygulamalı Sonuçlar

İyot, sihirli bir enerji verici değil, hormon üretim düzenleyicisidir. Rastgele iyot almak TSH’ı yükseltip metabolizmayı da yavaşlatabilir.
Haşimato hastaları kişiye özel planla iyot ilavesinden uzak durmalı.
Hipotiroidi varsa, selenyum desteği T4 → T3 dönüşümü için kritik rol oynar.
Gluten ve guatrojenik gıdaları sınırlamak, tiroid dostu bir beslenme demektir.

Vücudunuza En İyi Reçeteyi Hekim Yazar

Bu yazının amacı, merakınızı bilimsel bilgilerle desteklemek. Lakin unutmayın ki her türlü takviye, hekim gözetimiyle kullanılmalıdır.

Lugol iyot almak “iyi gelir” demeyin,
Herkesin kullanacağı doz ihtiyacına göredir,
Haşimato ile iyot tuzuna dikkat etmek gerek,
Ölçüm yoksa uygunsuz selenyum alımı da sorun yaratır.

📅 Yıllık kontrollerle TSH, T4, T3, Anti‑TPO, Anti‑TG, selenium düzeyi ölçümlerinize dikkat,
🧭 Böylece “iyot enerjik yapar” klişisinden öte, tiroidinizin karmaşık dengesine akılcı yaklaşmış olursunuz.

⭐️⭐️⭐️⭐️⭐️⭐️⭐️⭐️

Doğal Yaşayın

Doğal Beslenin

Aklınıza Mukayet Olun

⭐️⭐️⭐️⭐️⭐️⭐️⭐️⭐️

Sayın okuyucu,

Aşağıdaki linkten yazımızda yer alan konu hakkında sorularınızı ve görüşlerinizi, merak ettiğiniz ve yazılarımıza konu olmasını istediğiniz hususları iletebilirsiniz.

⭐️⭐️⭐️⭐️⭐️⭐️⭐️⭐️⭐️

Bilimsel Yazı Sevenler Devam Edebilirler

⭐️⭐️

⭐️⭐️⭐️⭐️⭐️

Dr Mustafa KEBAT

Tetkik OSGB İş Sağlığı ve Eğitim Koordinatörü

Daha Fazla

Genel, Sağlık Bülteni2 Ağustos 2025

2 Ağustos 2025

Demirim Yüksek Ama Kansızım!

Peki Neden Hâlâ Yorgun, Solgun ve Nefessizim?

Çok tanıdık bir hikâye:
“Kan tahlili yaptırdım, demirim normalin üstünde ama hemoglobinim hâlâ düşük. Hekim ‘kansızsın’ diyor. Peki nasıl olur bu?”

İşte cevabı:
Kansızlık sadece demir eksikliğinden olmaz.
Bazen vücudunuzda demir var, ama o demir yerine ulaşamıyor.

Demir Nasıl Oksijen Taşıyan Süper Güce Dönüşür?

Vücudumuzda “oksijen taşıma süper kahramanı” kimdir diye sorsak, cevabı hemoglobin olur.
Hemoglobin, kırmızı kan hücrelerinin (eritrositlerin) içindeki özel proteindir ve nefesle aldığımız oksijeni tutup tüm hücrelere dağıtır.

🔴 İşte bu hemoglobinin merkezi, demir atomudur.
Ama demirin bu yapıya bağlanabilmesi için araya biri daha gerekir:
PORFİRİN halkası.

Ve işte esas sürpriz burada:
🟢 Porfirin halkasını oluşturmak için B6 vitaminine (piridoksin) ihtiyaç vardır.

Süreç Nasıl İşliyor? Adım Adım Anlatalım

1️⃣ Hücre içinde glisin ve süksinil-CoA adlı iki molekül birleşir.
2️⃣ Bu birleşim için görevli bir enzim vardır: ALA sentaz.
3️⃣ Bu enzimin çalışabilmesi için B6 vitamini (P5P formu) gereklidir.
4️⃣ ALA oluşur, zincirleme reaksiyonlarla porfirin halkası yapılır.
5️⃣ Demir bu halkaya yerleşir → hem adı verilir.
6️⃣ Hem, globin proteinine bağlanır → hemoglobin oluşur!

🔴 Ama! B6 vitamini eksikse…

ALA oluşmaz,
Porfirin üretilmez,
Demir ortada kalır ama bağlanamaz,
Hemoglobin oluşmaz → Anemi gelişir.

“Demirim Yüksek Ama Hemoglobinin Düşük” Ne Demek?

İşte cevabı:
Demir kanınızda dolaşıyor ama hemoglobin yapısına bağlanamıyor.
Yani: Yedek kulübesinde bekliyor ama oyuna alınamıyor.
Neden?

Çünkü B6 vitamininiz eksik veya aktif hale geçemiyor.

Sadece Demir Almak Yeterli Değil!

Anemi tedavisi denince herkes hemen demir, B12, folik asit (B9) alır.
Ama B6 unutulur.

Hâlbuki:

B6 yoksa porfirin yok,
Porfirin yoksa demir tutunamaz,
Demir tutunamazsa hemoglobin düşer.

Sonuç: Kansızlık devam eder.

B6 Vitamininin Aktif Hali: P5P Nedir?

B6 vitamini, aktif formu olan P5P (Piridoksal-5-Fosfat) haline dönüşmeden işe yaramaz.
Ama bazı kişilerde genetik yatkınlık ya da karaciğer sorunları nedeniyle bu dönüşüm eksik veya yetersiz olabilir.

Bu durumda:
✅ Direkt P5P formunda B6 vitamini alınması gerekir.
(Bu form, aktif olduğu için doğrudan işe yarar.)

Kimler Bu Duruma Dikkat Etmeli?

Sürekli kansızlık yaşayanlar
Demir düzeyi normal ya da yüksek olup HGB hâlâ düşük olanlar
Et yemesine rağmen yorgun, solgun, nefessiz kalanlar
Hamileler
Emziren anneler
Sık adet gören kadınlar
Spor yapan ama toparlanamayan bireyler

Çözüm Önerileri: Ne Yapmalı?

✅ Demir, B12, B9 ile birlikte B6 düzeyinizi de kontrol ettirin.
✅ Eğer hemoglobin düşük ama demir normalden yüksekse, P5P formunda B6 desteği alınabilir (hekim önerisiyle!).
✅ Sindirim sistemi sorunları varsa B6 emilimini de etkileyebilir.
✅ Karaciğer destekleyici takviyelerle dönüşüm sürecini destekleyin.
✅ İşlenmiş gıdalardan uzak durun; çünkü B6 hassas bir vitamindir, kolayca parçalanır.

Kanın Hikâyesi Sadece Demirle Yazılmaz

Kansızlık bazen demir eksikliğinden olur… ama her zaman sadece demirle düzelmez.
Vücut bir orkestradır. Her vitamin ve mineral bir enstrümandır.
Ve B6 olmadan bu orkestra şarkıyı tamamlayamaz.

Unutmayın:

“Demir dolu ama nefessizim” diyorsanız, gözünüz B6’da olsun!
Ve en önemlisi: Takviye değil, denge önemli. Bu dengeyi de ancak bilinçli ve bilimsel bir yaklaşım sağlar.

⭐️⭐️⭐️⭐️⭐️⭐️⭐️⭐️

Doğal Yaşayın

Doğal Beslenin

Aklınıza Mukayet Olun

⭐️⭐️⭐️⭐️⭐️⭐️⭐️⭐️

Sayın okuyucu,

Aşağıdaki linkten yazımızda yer alan konu hakkında sorularınızı ve görüşlerinizi, merak ettiğiniz ve yazılarımıza konu olmasını istediğiniz hususları iletebilirsiniz.

⭐️⭐️⭐️⭐️⭐️⭐️⭐️⭐️⭐️

Bilimsel Yazı Sevenler Devam Edebilirler

⭐️⭐️ B6 Vitamini Eksikliği https://www.ncbi.nlm.nih.gov/books/NBK470579/

⭐️⭐️ Aneminin önlenmesi ve kontrolünde vitaminlerin rolü https://pubmed.ncbi.nlm.nih.gov/10948381/

⭐️⭐️ Pankreatikoduodenektomi sonrası hastalarda B6 vitamini eksikliğine bağlı anemi https://pubmed.ncbi.nlm.nih.gov/25543166/

⭐️⭐️ B6 Vitamini Eksikliği ve Bağımlılığı https://www.msdmanuals.com/professional/nutritional-disorders/vitamin-deficiency-dependency-and-toxicity/vitamin-b6-deficiency-and-dependency

⭐️⭐️ B6 vitamini https://ods.od.nih.gov/factsheets/VitaminB6-HealthProfessional/

⭐️⭐️⭐️⭐️⭐️

Dr Mustafa KEBAT

Tetkik OSGB İş Sağlığı ve Eğitim Koordinatörü

⭐️⭐️⭐️

Daha Fazla

Genel, Sağlık Bülteni2 Ağustos 2025

1 Ağustos 2025

İş Sağlığı ve Güvenliği – ESCO İlişkisi Nedir?

Değişen İşgücü, Değişen İhtiyaçlar

21. yüzyılın işgücü piyasası, önceki dönemlere kıyasla radikal biçimde dönüşüyor. Meslekler arası geçiş artarken, işverenlerin aradığı beceriler sık sık değişiyor. Aynı zamanda iş arama ve işe alım süreçleri de dijital platformlara kaymış durumda. Bu ortamda çalışanlar, işverenler, eğitim sağlayıcılar ve kamu otoriteleri arasında ortak bir mesleki dilin eksikliği, verimsizlik, iletişim kopuklukları ve beceri uyumsuzluklarına neden olabiliyor.

Tam da bu noktada Avrupa Komisyonu tarafından geliştirilen ESCO (Skills, Competences, Qualifications and Occupations) sistemi devreye giriyor. ESCO (Avrupa Beceriler, Yeterlilikler, Nitelikler ve Meslekler), beceriler, yeterlilikler, nitelikler ve mesleklerin Avrupa çok dilli sınıflandırmasıdır.

ESCO, Avrupa çapında meslekler, beceriler ve yeterlilikler hakkında ortak bir taksonomi sağlayarak dijital işgücü piyasasının daha uyumlu, şeffaf ve etkili işlemesini amaçlar.

Peki, sürekli değişen ve dijitalleşen bu mesleki ekosistemde;

İş sağlığı ve güvenliği (İSG) nasıl konumlanıyor?

İş sağlığı ve güvenliği (İSG), ESCO sistemi ile nasıl kesişiyor?

ESCO Nedir? Temel Kavramlar

ESCO, Avrupa Yeterlilikler Çerçevesi (EQF) ile uyumlu olarak yapılandırılmış ve şu üç temel bileşenden oluşur:

Meslekler (Occupations): Her meslek için görevler, işlevler ve iş tanımları.
Beceriler ve Yeterlilikler (Skills and Competences): Teknik, bilişsel, sosyal beceriler.
Nitelikler (Qualifications): Sertifikalar, diplomalar, eğitim çıktıları.

ESCO veritabanı, iş ilanları, özgeçmişler, eğitim modülleri, yetenek analizleri gibi dijital sistemlerin birlikte çalışmasını sağlar. Bu yapı uluslararası hareketliliği, istihdam süreçlerini ve mesleki gelişim planlamasını kolaylaştırır.

İş Sağlığı ve Güvenliği – Mesleklerin Temel Yapıtaşı

İş Sağlığı ve Güvenliği, her meslek grubunun içinde gizli fakat hayati bir katmandır. İster kaynakçı olun, ister sağlık teknisyeni, ister dijital platform geliştiricisi; her mesleğin güvenli icrası, iş sağlığı kurallarının uygulanmasına bağlıdır.

ESCO sistemi içinde İş Sağlığı ve Güvenliği şu yönlerden öne çıkar:

🔹 ESCO’da İSG Becerileri Bir Yetkinlik Grubu Olarak Tanımlanır

Örneğin bir vinç operatörünün ESCO profilinde şu beceriler yer alır:

“Load lifting safety procedures” → Yük kaldırma güvenlik prosedürleri
(Yüklerin kaldırılması sırasında uygulanması gereken güvenli iş adımları ve kurallar bütünü.)

“Risk of working at heights” → Yüksekte çalışmanın riskleri
(Yüksek yerlerde çalışmanın oluşturduğu düşme, ekipman devrilmesi, denge kaybı gibi tehlikelerin farkındalığı ve kontrolü.)

“Apply health and safety regulations in lifting operations”→ Kaldırma operasyonlarında iş sağlığı ve güvenliği mevzuatının uygulanması
(Yük kaldırma işlemleri sırasında geçerli yasal düzenlemelerin ve güvenlik önlemlerinin pratikte uygulanması.)

Bu ifadeler, sadece teknik becerileri değil, İş Sağlığı ve Güvenliği’nin mesleki performansla entegre olduğunu gösterir. Bu, işverenin işe alımda “bu kişi işi yapabilir mi?” sorusunun yanı sıra “bu işi güvenli yapabilir mi?” sorusunu da sormasını sağlar.

ESCO Sistemi, İSG Eğitimlerinin Uluslararası Tanınırlığını Kolaylaştırır

Bir çalışanın, örneğin “yüksekte çalışma eğitimi” aldığını CV’sine yazması başka, bu bilginin ESCO referanslı bir kodla tanımlanması bambaşka bir şeydir. ESCO, bu tür eğitimleri tanımlayan ulusal ve uluslararası yeterlilikleri EQF seviyesiyle eşleştirerek:

İş arayanın eğitiminin karşılığını tanımlanabilir hale getirir.
İşverenin bu yeterliliği dijital ortamda aramasını kolaylaştırır.
Uluslararası geçişlerde (ör. AB içi iş gücü mobilitesi) eğitim uyumunu sağlar.

İş Güvenliği Uzmanları İçin Dijital İşgücü Piyasasında Yeni Bir Konum

İş güvenliği uzmanı, ESCO sisteminde hem bir meslek hem de uzmanlık alanı olarak tanımlanır. Bu durum, İş Güvenliği uzmanlarının da dijital işgücü piyasasında görünürlüğünü artırır:

İş ilanlarında İş Güvenliği uzmanı aranırken ESCO kodu kullanılabilir.
İş Güvenliği uzmanı, becerilerini dijital CV’sine ESCO ile entegre edebilir.
İşveren, farklı ülkelerden gelen İş güvenliği profesyonellerinin yetkinliklerini karşılaştırabilir.

📌 Örnek:

ESCO Meslek Kodu: Occupational Health and Safety Inspector (Code: 325710)
Beceriler:

⭐️ “Assess occupational hazards” → Mesleki tehlikeleri değerlendirmek
(Bir iş yerinde çalışanların maruz kalabileceği fiziksel, kimyasal, biyolojik ve psikososyal tehlikeleri sistematik olarak analiz etmek ve risk seviyelerini belirlemek.)

⭐️ “Promote safety standards” → Güvenlik standartlarını teşvik etmek / yaygınlaştırmak
(İş yerinde kabul görmüş ulusal ve uluslararası güvenlik uygulamalarını tanıtmak, benimsetmek ve uygulanmasını sağlamak.)

⭐️ “Investigate workplace accidents” → İş yeri kazalarını araştırmak
(Meydana gelen kazaların nedenlerini belirlemek, kök neden analizleri yapmak ve benzer olayların tekrarını önlemek amacıyla iyileştirici önlemler geliştirmek.)

Bu yapı sayesinde iş güvenliği uzmanlarının teknik, düzenleyici ve iletişim becerileri net biçimde ayrıştırılır ve dijital platformlarda aratılabilir hale gelir.

ESCO, İş Sağlığı Risklerinin Dijital Takibine Altyapı Sağlar

Dijital işe alım platformları (örneğin LinkedIn, EURES, Europass), iş tanımlarında risk türü ve koruyucu beceri eşleşmelerini giderek daha fazla dikkate alıyor.

Örneğin:

Kimyasal risk içeren bir meslek için, ““Use PPE against hazardous substances”→ Tehlikeli maddelere karşı kişisel koruyucu donanım (KKD) kullanmak” becerisi aranır. (Kimyasal, biyolojik veya toksik maddelerle temas riski olan ortamlarda uygun eldiven, maske, gözlük, tulum gibi KKD’leri doğru şekilde seçmek ve kullanmak.)
Psikososyal riski yüksek mesleklerde, ““Manage occupational stress” → Mesleki stresi yönetmek” gibi beceriler ESCO’dan çağrılır. (İş kaynaklı psikolojik baskı ve stres faktörlerini tanımlamak, etkilerini azaltmak için başa çıkma stratejileri geliştirmek ve işyerinde zihinsel iyilik hâlini desteklemek.)

Bu sistemler sayesinde, iş ilanı otomatik olarak İSG gerektiren becerilerle eşleştirilmiş olur. Böylece hem işveren bilinçlenir, hem iş arayan daha gerçekçi değerlendirme yapar.

ESCO, Eğitim Kurumlarına Rehberlik Eder

Birçok üniversite ve meslek yüksekokulu, artık program çıktıları hazırlarken ESCO sisteminden faydalanmaktadır. Bu, iş sağlığı eğitimi veren kurumlar için de büyük avantaj sağlar:

Müfredatlar güncel iş gücü ihtiyaçlarına göre ESCO’ya göre şekillendirilir.
Mezunlar, mezuniyet sonrası becerilerini ESCO referanslı olarak tanımlayabilir.
Bu sayede eğitim, işe geçiş süreci hızlanır.

Örneğin:
Bir iş güvenliği teknikeri mezunu, ““Implement risk assessment procedures” → Risk değerlendirme prosedürlerini uygulamak (İşyerindeki tehlikeleri tanımlamak, bu tehlikelerin yol açabileceği riskleri analiz etmek ve kontrol önlemleri planlamak için belirlenmiş yöntemleri sistematik şekilde hayata geçirmek.)” ve ““Conduct workplace inspections” → İşyeri denetimleri gerçekleştirmek (İş sağlığı ve güvenliği kurallarına uygunluk açısından işyerinde düzenli saha kontrolleri yapmak, uygunsuzlukları tespit etmek ve raporlamak.)” becerileriyle tanımlanabilir.

Ortak Dil, Güvenli Gelecek

İş Sağlığı ve Güvenliği, sadece iş kazalarının önlenmesinde değil, istihdam süreçlerinin kalitesinde ve şeffaflığında da kilit rol oynamaktadır. ESCO sistemi, bu rolü dijitalleştirerek:

İSG becerilerinin görünürlüğünü artırır,
Eğitim-istihdam eşleşmesini kolaylaştırır,
Uluslararası hareketliliği mümkün kılar,
İşe alım süreçlerinde İSG kriterlerinin sistematik şekilde tanımlanmasını sağlar.

Bugünün ve geleceğin iş dünyasında, güvenlik, yalnızca bir önlem değil; yeteneklerin dijital olarak tanımlandığı bir değer haline gelmiştir. ESCO, bu değerin ortak ve sürdürülebilir bir dilde ifade edilmesini sağlayarak, hem çalışanların hem de işverenlerin yolunu aydınlatır.

⭐️⭐️⭐️⭐️⭐️⭐️⭐️⭐️

Doğal Yaşayın

Doğal Beslenin

Aklınıza Mukayet Olun

⭐️⭐️⭐️⭐️⭐️⭐️⭐️⭐️

Sayın okuyucu,

Aşağıdaki linkten yazımızda yer alan konu hakkında sorularınızı ve görüşlerinizi, merak ettiğiniz ve yazılarımıza konu olmasını istediğiniz hususları iletebilirsiniz.

⭐️⭐️⭐️⭐️⭐️⭐️⭐️⭐️⭐️

Bilimsel Yazı Sevenler Devam Edebilirler

⭐️⭐️ Avrupa Becerileri, Yeterlilikleri, Nitelikleri ve Meslekleri (ESCO) https://esco.ec.europa.eu/en/about-esco/what-esco/why-esco-needed

⭐️⭐️ ESCO Meslekler https://esco.ec.europa.eu/en/classification/occupation_main

⭐️⭐️ ESCO Beceriler ve yeterlilikler https://esco.ec.europa.eu/en/classification/skill_main

⭐️⭐️ ESCO Nitelikler https://esco.ec.europa.eu/en/classification/qualificationshttps://esco.ec.europa.eu/en/classification/qualifications

⭐️⭐️⭐️⭐️⭐️

Dr Mustafa KEBAT

Tetkik OSGB İş Sağlığı ve Eğitim Koordinatörü

⭐️⭐️⭐️⭐️

Daha Fazla

Genel, İş Güvenliği, Makaleler, Sağlık Bülteni1 Ağustos 2025

31 Temmuz 2025

Evinizde Öjenol İle Gıdaların Tat ve Raf Ömrünü Artıralım

Öjenol, bir tür fenol bileşiği olup, karanfil başta olmak üzere bazı diğer bitkilerde, özellikle defne, tarçın, yenibahar, fesleğen ve hindistan cevizi gibi bitkilerde de bulunur. Karanfilde bulunan bu bileşik, ona karakteristik keskin, tatlı ve baharatlı kokusunu ve aromasını verir.

Baharatlı Bir Bileşik Olarak Öjenol

Öjenol, başta karanfil (Syzygium aromaticum) olmak üzere bazı aromatik bitkilerde bulunan doğal bir fenolik bileşiktir.

Karanfil kendisine has keskin, sıcak ve baharatlı aroması sayesinde sadece sağlık alanında değil, gıda endüstrisinde de çok yönlü bir şekilde kullanılmaktadır.

Hem tat verici hem de doğal koruyucu özellikleri sayesinde doğal katkı maddesi olarak değerlidir.

Öjenol‘ünTat Verici Olarak Kullanımı

Öjenol Baharatlı Aroma Kaynağı

Öjenol, karanfilin karakteristik aromatik notasını oluşturan temel bileşendir.
Gıdalarda tarçın, vanilya ve hindistan cevizi ile birlikte tat profiline sıcak ve baharatlı bir derinlik kazandırır.
Özellikle şekerleme, unlu mamuller, dondurma ve içeceklerde tercih edilir.

Öjenol‘ ün Tat Maskesi Görevi

Yoğun aroması sayesinde, bazı gıdalardaki istenmeyen tatları maskeleyebilir.
Özellikle bitkisel protein bazlı ürünlerde (örneğin vegan burgerler) bu özellik avantaj sağlar.

Öjenol Tat Uyumu ve Sinerji

Vanilin, kafeik asit gibi bileşiklerle sinerjik etki göstererek tat bütünlüğünü artırır.
Karanfilli çay, zencefilli içecekler, chai karışımları gibi aromatik ürünlerin bileşiminde yer alır.

Doğal Raf Ömrü Artırıcı ve Koruyucu Olarak Kullanımı

Öjenol‘ün Antimikrobiyal Etki

Öjenol, hem gram pozitif hem gram negatif bakterilere karşı antibakteriyel aktivite gösterir.
Listeria monocytogenes, E. coli, Salmonella spp., Staphylococcus aureus gibi patojenlere karşı etkilidir.
Aynı zamanda mantar oluşumunu da önleyerek gıdaların mikrobiyal bozulmasını yavaşlatır.

Öjenol‘ün Antioksidan Özellik

Lipid peroksidasyonunu baskılayarak özellikle yağ içeriği yüksek ürünlerde oksidatif rancidity’yi (ekşime) geciktirir.
Bu sayede yağlı tohumlar, kuruyemişler ve et ürünleri gibi gıdaların raf ömrünü uzatır.

Öjenol‘ün Filmler ve Kaplamalarda Kullanım

Öjenol, yenilebilir biyopolimer filmlere (örneğin kitosan, jelatin) eklenerek antimikrobiyal ambalajlar oluşturulabilir.
Bu filmler, özellikle peynir, et ürünleri ve taze sebze-meyveler için yüzey kontaminasyonunu azaltmada etkilidir.

Öjenol‘ün Uygulama Alanları ve Konsantrasyonlar

Gıda Türü	Kullanım Amacı	Uygulama Yöntemi	Konsantrasyon (yaklaşık)
Şekerlemeler	Aroma verici	Karışımda doğrudan	0.01–0.05%
Et ürünleri	Raf ömrü artırıcı	Marinasyon, kaplama	0.1–0.5%
Süt ürünleri (peynir)	Antimikrobiyal kaplama	Biyopolimer film	%0.1–1.0 (film bazında)
İçecekler	Baharatlı tat profili	Aroma katkısı	0.02–0.1%
Bisküvi ve unlu mamul	Tat verici + antioksidan	Hamura eklenir	0.02–0.05%

⚠️ Not: Yoğun aromatik yapısı nedeniyle düşük dozlarda kullanımı önerilir; aksi halde baskın ve hoş olmayan bir tat oluşabilir.

Evde Karanfil (Öjenol) Ekstresiyle Gıdalarınızın Raf Ömrü Uzatalım

Ev Yapımı Doğal Gıda Koruyucu

Amaç – ev yapımı reçel, zeytin, turşu, soslar gibi ürünlerin içine birkaç damla eklenerek raf ömrü artırıcı olarak kullanılabilir.

Malzemeler

10 gr karanfil

100 ml sıcak su veya zeytinyağı

Yapımı

12 saat demleme veya 3 saat düşük ısıda bekletme

Süzülüp steril şişeye konur

Karanfil Ekstraktlı Zeytinyağı ile Peynir Koruyucu Yağ

Amaç – Ev yapımı ya da açıkta satılan peynirlerin bozulmadan daha uzun süre dayanması

Malzemeler

100 ml sızma zeytinyağı
1 tatlı kaşığı toz karanfil veya 5-6 adet bütün karanfil
(Opsiyonel) 1 damla doğal E vitamini (antioksidan etkiyi artırır)

Hazırlık

Zeytinyağını küçük bir tencerede hafifçe ısıt.
İçine karanfilleri ekle ve 10 dakika kısık ateşte demle.
Soğutup süz.
Peyniri bu yağla kapla veya cam kavanoza koyup üzerini bu yağla kapat.

Etkisi – Yağ, oksidasyonu azaltır; karanfil ise bakteri üremesini yavaşlatır.

Karanfil Ekstraktlı Sirke ile Sebze Koruyucu Sprey

Amaç – Yeşillik, domates, salatalık gibi sebzelerin raf ömrünü uzatmak

Malzemeler

1 çay bardağı elma sirkesi
1 çay bardağı su
10-12 karanfil
1 yemek kaşığı limon suyu

Hazırlık

Sirke ve suyu kaynat, karanfilleri ekle.
15 dakika demlendikten sonra süz ve sprey şişesine aktar.
Sebzelerin üzerine sık, 5 dakika sonra kurula ve dolaba yerleştir.

Etkisi – Antibakteriyel karışım yüzeydeki mikroorganizmaları azaltır.

Karanfilli Doğal Ekmek Saklama Torbası Aroması

Amaç – Ev yapımı ekmeğin küflenmesini geciktirmek

Malzemeler

Küçük bir keten torba
1 yemek kaşığı kuru karanfil
(Opsiyonel) 1 tatlı kaşığı kekik

Hazırlık

Baharatları bez torbaya koy.
Ekmek saklanan kutuya veya poşetin içine torbayla birlikte yerleştir.

Etkisi – Karanfil küf sporlarını baskılayarak ekmeğin dayanım süresini artırır.

Karanfil Ekstresiyle Et Marinesi (Buzluk için)

Amaç – Etin buzlukta kalma süresinde kalite ve tazelik kaybını önlemek

Malzemeler

1 su bardağı su
1 tatlı kaşığı karanfil (toz ya da ezilmiş)
1 yemek kaşığı sirke
1 diş sarımsak (ezilmiş)
1 tutam kekik

Hazırlık

Tüm malzemeleri karıştır, marine sosu hazırla.
Etleri bu karışıma bulayıp buzluğa koy.
Çözülme sonrası pişirmeden önce hafif durulama yapılabilir.

Etkisi – Etin içinde bozulmaya yol açan bakterilerin gelişimini yavaşlatır.

Karanfil Yağlı Meyve Koruyucu Sprey

Amaç – Kesilmiş meyve dilimlerinin kararmasını ve bozulmasını önlemek

Malzemeler

1 su bardağı içme suyu
3 damla karanfil yağı (gıda sınıfı)
1 yemek kaşığı limon suyu

Hazırlama

Malzemeleri karıştır ve sprey şişesine al.
Elma, muz, armut gibi kesilmiş meyvelerin üzerine sık.
Streçle sarıp dolaba koy.

Etkisi – Karanfil yağı mikroorganizmaları engeller, limon ise oksidasyonu yavaşlatır.

⭐️⭐️⭐️⭐️⭐️⭐️⭐️⭐️

Doğal Yaşayın

Doğal Beslenin

Aklınıza Mukayet Olun

⭐️⭐️⭐️⭐️⭐️⭐️⭐️⭐️

Sayın okuyucu,

Aşağıdaki linkten yazımızda yer alan konu hakkında sorularınızı ve görüşlerinizi, merak ettiğiniz ve yazılarımıza konu olmasını istediğiniz hususları iletebilirsiniz.

⭐️⭐️⭐️⭐️⭐️⭐️⭐️⭐️⭐️

Bilimsel Yazı Sevenler Devam Edebilirler

⭐️⭐️ Sürdürülebilir Gıda Koruyucuları Olarak Baharatlar: Antimikrobiyal Potansiyellerinin Kapsamlı Bir İncelemesi https://pmc.ncbi.nlm.nih.gov/articles/PMC10610427/

⭐️⭐️ Sığır eti raf ömrü üzerine karanfil uçucu yağı ve nisinin etkisinin araştırılması https://acikbilim.yok.gov.tr/handle/20.500.12812/97506?utm_source=chatgpt.com

⭐️⭐️ Geleneksel besin saklama yöntemleri ve yeni teknolojiler http://chrome-extension://efaidnbmnnnibpcajpcglclefindmkaj/https://dergipark.org.tr/tr/download/article-file/2905828?utm_source=chatgpt.com

⭐️⭐️⭐️⭐️⭐️

Dr Mustafa KEBAT

Tetkik OSGB İş Sağlığı ve Eğitim Koordinatörü

Daha Fazla

Genel, Sağlık Bülteni31 Temmuz 2025

31 Temmuz 2025

Konsantrasyon Artırıcı Kullanan Çalışanlarda İş Kazası Riski

Aslında çok da iyi bildiğiniz bir ilaç…

Lakin şimdilik adını vermeden içeriği etken madde ile (Tıbbi bir kaç paragrafla) başlayacağım.

Propranolol Hidroklorür, tıbbi olarak kalp ritim bozuklukları, hipertansiyon, migren profilaksisi ve performans anksiyetesi gibi durumlarda yaygın olarak reçete edilen bir non-selektif beta-blokördür.

Ancak, off-label (endikasyon dışı) olarak anksiyete yönetimi, özellikle performansa bağlı stresin azaltılması amacıyla topluluk önünde konuşma korkusu, sınav stresi ve el titremesini bastırmak gibi nedenlerle reçeteli yada reçetesiz olarak kullanılmaktadır. Bu kullanım mutlaka doktor onayıyla ve sınırlı süreyle olmalıdır.

Hastalık tedavisi dışında Propranolol Hidroklorür‘ün iş yaşamında stres azaltıcı veya konsantrasyon artırıcı amaçlarla da kullanımı giderek artmaktadır. Bu tür kullanım, çalışanlar arasında özellikle dikkat ve motor kontrol gerektiren görevlerde iş kazası riskini artırabilir.

🔍 🔍 🔍

Propranolol Hidroklorür Hangi Mesleklerde Endikasyon Dışı Kullanılıyor?

🎭 🎭 🎭

Sahne Sanatları / Performans Sanatçıları

Tiyatro oyuncuları, müzisyenler, opera sanatçıları
Sık yaşanan performans anksiyetesi, el titremesi ve çarpıntı nedeniyle kullanılır.

🎤 🎤 🎤

Sunucu – Konuşmacı – Eğitmenler

Topluluk önünde konuşanlar (eğitimciler, yöneticiler, moderatörler)
Konuşma sırasında titreme, ses kısılması ve heyecanı kontrol etmek için.

📈 📈 📈

Finans / Yatırım Uzmanları

Anlık kararlar alan yüksek tempolu işlerde çalışanlar
Özellikle borsa ya da döviz piyasasında ani tepki verme gerekliliği olan roller.

👮 👮 👮

Güvenlik ve Polis Teşkilatı / Silahlı Kuvvetler

Keskin nişancılar, bomba imha uzmanları gibi el titremesinin kritik olduğu görevler.

🎯 🎯 🎯

Pilotlar / Sürücüler

Özellikle testlere, simülasyonlara veya denetimlere girecek personellerde fiziksel stres kontrolü için.

🎓 🎓 🎓

Öğrenciler / Akademisyenler

Sınav, jüri karşısında tez savunma, akademik sunumlar öncesinde.

⚠️ ⚠️ ⚠️

Not: Bu gruplarda kullanım tıbbi bir zorunluluk değil, durumsal stres tepkisini bastırmak için geçici ve destekleyici amaçlıdır.

🔬 🔬 🔬

Fizyolojik ve Psikolojik Etkileri

✅ İstenen Etkiler	Açıklama
Kalp hızını düşürme	Sempatik sistemin aşırı uyarımını azaltır, çarpıntı giderilir.
Titreme kontrolü	El, çene veya ses titremesi bastırılır.
Terleme azaltma	Stres kaynaklı aşırı terleme hafifletilir.
Nefes ritmini düzenleme	Panik durumunda ortaya çıkan hızlı nefes alma düzene girer.
Sakinleşme	Stresli durumda bile daha nötr bir fizyolojik tepki sağlar.
Zihinsel odaklanmaya dolaylı katkı	Fizyolojik belirtiler ortadan kalktıkça zihinsel performans artabilir.

⚠️ ⚠️ ⚠️

İş Ortamında Görülebilecek Yan Etkiler

❗ Yaygın Yan Etkiler	İşe Etkisi
Halsizlik, yorgunluk	Fiziksel güç gerektiren mesleklerde performansı düşürebilir.
Baş dönmesi	Yüksek dikkat ve denge gerektiren işlerde tehlikeli olabilir.
Soğuk ekstremiteler (el, ayak)	Sahada çalışanlar için rahatsız edici olabilir.
Uyku hali veya mental yavaşlama	Odaklanma gereken işlerde performansı düşürebilir.
Libido düşüklüğü	Uzun süreli kullanımlarda olabilir.
Kabızlık veya mide rahatsızlığı	Ofis çalışanlarında yaşam konforunu düşürebilir.

❗❗ Ciddi Yan Etkiler (Dikkat Gerektirir) ❗❗

Hipotansiyon (tansiyon düşmesi)
Bradikardi (kalp hızının aşırı düşmesi)
Kan şekeri düşüklüğünün maskelenmesi (şeker hastalarında hayati risk)
Depresyon eğilimi
Rüya bozuklukları / kabuslar
Tepki verme süresinde yavaşlama

🚧 🚧 🚧

İş Sağlığı ve Güvenliği Açısından Riskler

🛑 Riskli İş Kategorisi	Neden Riskli
Yüksekten çalışanlar (inşaat, bakım-onarım)	Baş dönmesi, tansiyon düşüklüğü düşme riskini artırır.
Makine operatörleri	Konsantrasyon ve tepki hızı yavaşlayabilir.
Araç kullanan personel (servis, kargo)	Reflekslerde yavaşlama, baş dönmesi kaza riskini artırır.
Gece çalışanlar	Uyku hali ve dikkat dağınıklığı gece vardiyalarında problem yaratabilir.

Propranolol’ün İş Kazalarına Etki Eden Farmasötik Etkileri

Etki Mekanizması	İş Kazasına Katkısı
Kalp atım hızını düşürür (bradikardi)	Ani tansiyon düşüklüğü → bayılma riski
Merkezi sinir sistemine etkisi	Mental yavaşlama, uykululuk
Refleks gecikmesi	Tepki süresinde uzama → gecikmeli müdahale
Baş dönmesi	Denge kaybı, düşme riski
Kan şekeri düşüklüğü belirtilerini maskeleme	Özellikle diyabetik çalışanlarda hipoglisemi krizini fark edememe
Yorgunluk – halsizlik	Fiziksel iş gücünde düşüş, hata artışı

Yüksek Riskli İş Kolları

Propranolol etkisi altındaki çalışanlarda aşağıdaki sektör ve pozisyonlar yüksek kaza riski altındadır

Sektör / Meslek	Risk Açıklaması
İnşaat ve Yüksekte Çalışma	Baş dönmesi → düşme riski artar
Makine Operatörleri / CNC	Refleks yavaşlaması → el sıkışması, malzeme sıkışması
Araç Kullanan Personel (şoför, kurye)	Reaksiyon süresi uzar → trafik kazası riski
İtfaiyeci / Güvenlik Personeli	Acil durumda yavaş hareket → görev başarısızlığı
Laboratuvar ve Kimyasal Ortamlar	Hatalı ölçüm veya yanlış reaktif kullanımı
Gece Vardiyası Çalışanları	Uyuklama ve dikkat dağılması kazayı tetikler

Gerçek Ve Olası İş Kazası Senaryoları

📍 Senaryo 1:

İnşaat İşçisi – Düşme

36 yaşındaki bir inşaat çalışanı, sınav heyecanını bastırmak için daha önce reçetelendirilmiş propranolol tabletini iş günü sabahı tekrar almıştır. 1 saat sonra 2. kat iskelesinde çalışırken baş dönmesi yaşayarak dengesini kaybeder ve iskeleden düşerek hafif şekilde yaralanır.

📍 Senaryo 2:

Forklift Operatörü – Malzeme Çarpması

Titreme şikâyeti için doktor kontrolü dışında propranolol kullanan bir forklift sürücüsü, frenlemede gecikme yaşar ve palet yığınının üzerine çarpar. Maddi hasara neden olan olayda, işyeri hekiminin bilgilendirilmediği öğrenilir.

📍 Senaryo 3:

Vardiya Çalışanı – Uyku Hali

Gece vardiyasında çalışan bir tekstil işçisi, gün içinde gergin hissettiği için Dideral kullanır. Gece saat 3:00 civarında makine başında uyuklarken tişörtü üretim bandına sıkışır, kıyafet yırtılır ancak kişi zarar görmez.

Kullanım Önerileri (Sadece Doktor Onayıyla)

Tavsiye	Açıklama
İlk kullanım denemesi iş gününde yapılmamalı	Vücut tepkileri bilinmediği için evde denenmeli.
Düşük dozdan başlanmalı (10-20 mg)	Genelde performans için 10-40 mg arası yeterlidir.
Aç karnına alınmamalı	Mide rahatsızlıklarını önlemek için.
Sürekli değil, gerektiğinde kullanılmalı	Bağımlılık psikolojisi gelişmemesi için.

📌 📌 📌

Fiziksel stres semptomlarını baskılayarak özellikle performans gerektiren işlerde çalışanlara geçici fayda sağlayabilir. Ancak kognitif (zihinsel) yetenekleri doğrudan artırmaz, hatta bazı durumlarda performansı düşürebilir.

Propranolol Hidroklorür etken maddedir. Dideral, Türkiyede en çok bilinen ve satılan jenerik adıdır. Farklı firmaların üretimi ile birbirinin muadilleri, aynı etken maddeyi içeren ve benzer farmakolojik etki gösteren ilaçlar mevcuttur.

Dideral’in Türkiye’de Yaygın Olanlar Muadilleri

İlaç İsmi	Üretici Firma	Formu	Açıklama
Propranolol HCL	Çeşitli jenerik firmalar	Tablet (10-40 mg)	Etken madde adıyla satılan jenerik form
Avlocardyl	Sanofi Aventis	Tablet	Fransa menşeli, Türkiye’de dönemsel bulunabilir
Prolol	Biofarma	Tablet	Yerli üretim propranolol
Inderal	AstraZeneca	Tablet	Uluslararası alanda yaygın, Türkiye’de pek bulunmaz
Procard	World Medicine	Tablet	Türkiye’de reçete ile ulaşılabilir
Probeta	Ilko İlaç	Tablet (10 mg)	Yeni jenerik propranolol
Propra	PharmaVision	Tablet	Propranolol içeren jenerik

🌐 🌐 🌐

Dideral’in Uluslararası Muadiller (Etken Maddesi Aynı)

Ticari İsim	Ülke / Firma
Inderal LA	ABD / AstraZeneca
Hemangeol	ABD / Pierre Fabre
Betapranolol	Hindistan / çeşitli
Dociton	Almanya / Hexal

📌 📌 📌

Dikkat Edilmesi Gerekenler

Tüm bu ilaçlar propranolol içerdiği için temel etki mekanizmaları aynıdır.
Dozaj formu ve salınım tipi (normal – uzun etkili) farklılık gösterebilir. Bu, etki süresini ve yan etki potansiyelini değiştirir.
Reçetesiz alınması önerilmez. Tüm beta-blokörler gibi, yanlış kullanımı kalp hızında ve tansiyonda ciddi düşmelere neden olabilir.
Eczaneler, bulunabilirliğe göre aynı etken maddeyi içeren farklı markaları önerebilir, ancak bu değişim doktor bilgisi dâhilinde yapılmalıdır.

👩‍⚕️ 👩‍⚕️ 👩‍⚕️

Önleme Ve Yönetim Stratejileri

✅ İşyeri Hekimi ve İnsan Kaynakları Departmanları – İlaç Kullanımı Politikasına Ekleme

Bu tür destek ilaçların kullanılmasında kişisel medikal geçmişin değerlendirilmesini sağlamalıdır.
Tüm çalışanların kullandıkları reçeteli ilaçları işyeri hekimine bildirmesi sağlanmalıdır.
- İSG kuralları içine “Reçeteli ilaç bildirim zorunluluğu” politikası eklenmelidir.
Dideral gibi merkezi sinir sistemini etkileyen ilaçların kullanımı, görev uygunluğu analizine tabi tutulmalıdır.
Kaza araştırmalarında ilaç kullanımı mutlaka sorgulanmalı ve kayıt altına alınmalıdır.

✅ Riskli Görev Değerlendirmesi

Propranolol kullandığı tespit edilen çalışanlar geçici olarak şu görevlerden uzaklaştırılmalıdır:
- Yüksekte çalışma
- Ağır makine / araç kullanımı
- Kimyasallarla çalışma

✅ Eğitim ve Farkındalık

Çalışanlara, beta-blokörlerin etkileri ve iş güvenliğiyle olan ilişkisi hakkında oryantasyon ve eğitim verilmelidir.

Propranolol hidroklorür, bazı durumlarda performans stresini hafifletebilirken, merkezi sinir sistemini baskılayan etkileri nedeniyle iş kazalarına doğrudan veya dolaylı katkıda bulunabilir.

Bilinçsiz kullanımı, özellikle refleks, denge, uyku hali gibi unsurları etkileyerek iş güvenliği açısından ciddi riskler doğurur.

Bu nedenle, iş yerlerinde bu tür ilaçların kullanımı sadece hekim onayıyla, görev analizi yapılarak ve denetim altında yürütülmelidir.

⭐️⭐️⭐️⭐️⭐️⭐️⭐️⭐️

Doğal Yaşayın

Doğal Beslenin

Aklınıza Mukayet Olun

⭐️⭐️⭐️⭐️⭐️⭐️⭐️⭐️

Sayın okuyucu,

Aşağıdaki linkten yazımızda yer alan konu hakkında sorularınızı ve görüşlerinizi, merak ettiğiniz ve yazılarımıza konu olmasını istediğiniz hususları iletebilirsiniz.

⭐️⭐️⭐️⭐️⭐️⭐️⭐️⭐️⭐️

Bilimsel Yazı Sevenler Devam Edebilirler

⭐️⭐️ Propranolol’ün Çeşitli Öğrenme Görevlerinin Bütünleştirme ve Yeniden-Bütünleştirme Süreçlerinde Bellek Bozucu Etkisi https://www.noropsikiyatriarsivi.com/makaleOzet?id=2661

⭐️⭐️ Propranolol Hidroklorür Psikiyatrik Etkinlik ve Oksidatif Stres: Bir Güncelleme https://www.mdpi.com/2673-9801/4/2/9

⭐️⭐️ Propranolol kullanımından kaynaklanan potansiyel olarak yeterince tanınmayan zarar riski https://www.hssib.org.uk/patient-safety-investigations/potential-under-recognised-risk-of-harm-from-the-use-of-propranolol/investigation-report/

⭐️⭐️ Propranolol https://www.ncbi.nlm.nih.gov/sites/books/NBK557801/

⭐️⭐️ Propranolol ve PTSD’ye yeniden bakış: Hafızanın silinmesi mi, yoksa yok olması mı artıyor? https://pmc.ncbi.nlm.nih.gov/articles/PMC4818733/

⭐️⭐️⭐️⭐️⭐️

Dr Mustafa KEBAT

Tetkik OSGB İş Sağlığı ve Eğitim Koordinatörü

⭐️⭐️⭐️⭐️

Daha Fazla

Genel, Sağlık Bülteni31 Temmuz 2025

30 Temmuz 2025

Egzotik Baharat Yenibahar

Yenibahar Egzotik Bir Baharatın Fabrikada Başlayan Güvenlik Hikâyesi

Botanik adı: Pimenta dioica
Diğer adları: Jamaika meyvesi, mersin biberi, kırmızı biber, pimento,
Lezzet: hoş kokulu, ısıtıcı, güçlü
İlgili mutfak: Karayipler, Meksika, Orta Doğu
Kullanımları: köriler, genel baharatlama, güveçler
Kullanım yeri: Jerk chicken
Mevcut form: kurutulmuş öğütülmüş toz, bütün kurutulmuş meyveler

1600’lü yılların başlarında İngilizler, karanfil ve hindistan cevizi gibi diğer baharatlara benzer bir tada sahip olması nedeniyle yenibahara bu ismi verdiler.

Tarçın gibi kokar, karanfil gibi yakar, karabiber gibi keskindir… Tek başına dört farklı baharatın kokusunu taşıyan bir doğa harikası: Yenibahar (Pimenta dioica).

Yenibahar genellikle Pimenta dioica ağacının kurutulmuş meyvesinden elde edilen öğütülmüş, kurutulmuş toz halinde gelir.

Karayipler’den gelen bu esrarengiz baharat, yalnızca mutfakların değil, iş sağlığı dünyasının da gizli gündemlerinden biridir.

Peki yenibahar gibi zararsız görünen bir baharat, işçi sağlığı açısından neden önemlidir?

🔬 🔬 🔬

Uçucu Yağların Gücü Ne Kadar Şifa, O Kadar Risk

Yenibahar, %4–5 oranında uçucu yağ içerir. Bu yağın temel bileşeni olan eugenol, güçlü bir antimikrobiyal ve antioksidandır. Ancak aynı madde, yüksek yoğunlukta mukoza tahrişine, uzun süreli temasla cilt hassasiyetine ve solunum yoluyla alındığında alerjik astım tablolarına neden olabilir.

Özellikle:

Baharat paketleme tesislerinde,
Uçucu yağ distilasyonu yapılan gıda-kosmetik fabrikalarında,
Aromaterapi ve parfüm imalat atölyelerinde çalışanlar için…

Yenibahar tozu ve yağına maruz kalmak, iş sağlığı riskleri arasında sayılmaktadır.

Yenibaharın Tozu Minik Tanesi Büyük Etkili

Birçok baharat işleme tesisinde işçiler, yüksek oranda ince toza maruz kalır. Yenibahar da bu kapsamdadır.

Mikron düzeyindeki bu parçacıklar:

Solunduğunda burun tahrişi,
Uzun vadede duyusal hassasiyet artışı,
Bazı bireylerde alerjik rinit veya solunum kısıtlaması oluşturabilir.

Dünya genelinde baharat işçileri arasında yapılan bir çalışmada, yenibahar işleyenlerin %18’inde kontakt dermatit, %7’sinde ise baharat tozuna bağlı bronşiyal hiperreaktivite tespit edilmiştir.

Baharat İşçilerinin Zırhı – KKD

Yenibahar tozu ile temas hâlinde çalışan işçiler için önerilen başlıca kişisel koruyucu donanımlar:

Partikül tutucu maskeler (FFP2 veya FFP3) – özellikle öğütme ve paketleme sırasında
Nitril eldivenler – eugenol ciltte hassasiyet yapabileceği için
Gözlük veya yüz siperi – özellikle yağ distilasyonu yapılan tesislerde

Distilasyon Atölyelerinde Yangın Riski

Yenibahar yağının damıtıldığı ortamlarda dikkat çeken bir başka unsur da alev alma riski. Eugenol yanıcıdır.

Uçucu yağlarla çalışan alanlarda:

Ateşli çalışma izin sistemi
Alev sızdırmaz ekipman
Yüzey sıcaklık kontrolü
zorunlu olmalıdır.

“Kokunun İş Güvenliği” ile İmtihan

Yenibahar aroması, aşırı maruziyette “ağır ve bastırıcı” olarak tanımlanır.

Bazı çalışanlar bu kokuyu:

Baş ağrısı
Bulantı
Konsantrasyon bozukluğu
şeklinde şikâyetlerle ilişkilendirmiştir. Bunun nedeni, eugenol’ün trigeminal sinirleri uyaran özelliğidir. Bu durum, işyeri ortamının kokusal olarak da yönetilmesi gerektiğini gösterir.

🧪 🧪 🧪

İşe Girişte ve Periyodik Muayenede Nelere Dikkat Edilmeli?

Yenibahar ile çalışan işçiler için önerilen iş sağlığı kontrolleri şunlardır:

Cilt duyarlılık testi (patch testi)
Solunum fonksiyon testi (SFT) – bronşiyal etkilenim saptanması için
İdrarda eugenol metaboliti bakımı (özellikle uzun süreli maruziyetlerde araştırma kapsamında)

🌍 🌍 🌍

Baharatın Gölgesinde Çalışmak

Bazı Karayip ülkelerinde yerel işçiler, yenibahar ağaçlarının hasadı sırasında gövdeyi soyarak yağ çıkartma işlemini çıplak elle yapar. Bu işçilerde zamanla ellerde kalıcı pigmentasyon değişimi ve deri kalınlaşması gözlenmiştir. Bu durum “yenibahar eldiveni” kavramını doğurmuştur.

✳️ ✳️ ✳️

Aromatik Olsa da Tehlikesiz Değil

Yenibahar; sağlıkta, gıdada, kozmetikte binlerce yıldır kullanılan mucizevi bir bitki olsa da, işyerinde kontrolsüz maruziyet durumunda ciddi iş sağlığı riskleri barındırabilir. Tüm kokular güzel değildir, bazıları iş güvenliği alarmı da taşıyabilir.

Tersanelerde solvent ne kadar tehlikeliyse, bir baharat fabrikasında yenibahar da o kadar dikkatli yönetilmelidir. Çünkü sağlık, yalnızca tehlikeyi görmekle değil, önceden sezmekle korunur.

⭐️⭐️⭐️⭐️⭐️⭐️⭐️⭐️

Doğal Yaşayın

Doğal Beslenin

Aklınıza Mukayet Olun

⭐️⭐️⭐️⭐️⭐️⭐️⭐️⭐️

Sayın okuyucu,

Aşağıdaki linkten yazımızda yer alan konu hakkında sorularınızı ve görüşlerinizi, merak ettiğiniz ve yazılarımıza konu olmasını istediğiniz hususları iletebilirsiniz.

⭐️⭐️⭐️⭐️⭐️⭐️⭐️⭐️⭐️

Bilimsel Yazı Sevenler Devam Edebilirler

⭐️⭐️ Jamaika biber bitkisi Pimenta dioica ve Yenibaharın tıbbi özellikleri https://pubmed.ncbi.nlm.nih.gov/23140298/

⭐️⭐️ Pimenta dioica – Kırmızı biber https://www.sciencedirect.com/topics/agricultural-and-biological-sciences/pimenta

⭐️⭐️ Guatemala’dan Pimenta dioica (L.) Merr.’den Elde Edilen Esansiyel Yağın Bileşimi ve Antibakteriyel Aktivitesi https://pmc.ncbi.nlm.nih.gov/articles/PMC7597960/

⭐️⭐️ Diyet yenibaharı, Pimenta dioica tozunun düşük pH stresi altında Oreochromis mossambicus’un fizyolojik tepkileri üzerindeki etkileri https://pubmed.ncbi.nlm.nih.gov/26636007/

⭐️⭐️⭐️⭐️⭐️

Dr Mustafa KEBAT

Tetkik OSGB İş Sağlığı ve Eğitim Koordinatörü

⭐️⭐️⭐️⭐️

Daha Fazla

Genel, Sağlık Bülteni30 Temmuz 2025