7 Ocak 2026

İSG’de ”Honey Trap” dan ”Honeypot”lara

Görünürde Güvenli, Gerçekte Tehlikeli Sistemler ve Davranışsal Riskin Yönetimi

İş sağlığı ve güvenliği uygulamalarında riskler çoğu zaman açık, görünür ve teknik tehlikeler üzerinden ele alınır. Ancak sahada yaşanan kazalar ve meslek hastalıkları, risklerin önemli bir bölümünün gizli, dolaylı ve davranışsal olduğunu göstermektedir.

Bu makalemde sizlere, istihbarat ve siber güvenlik literatüründe kullanılan “Bal Tuzağı” (Honey Trap) ve “honeypot” (Bal Küpü) kavramlarını, iş sağlığı ve güvenliği perspektifinden yorumlayacağım.

Bal tuzağı, çalışanı veya yöneticiyi farkında olmadan riskli davranışa çeken örtülü teşvikleri; honeypot ise riskli davranışı bilinçli biçimde görünür kılmak ve erken uyarı üretmek için tasarlanmış sistemleri temsil etmektedir.

Sizleri; kazaların yalnızca kurallara uyulmamasından değil, yanlış ödüllendirme, sessizlik kültürü ve görünmeyen motivasyon tuzaklarından da kaynaklandığı gerçeği ile tanıştıracağım.

Görünmeyen Risk Alanları

İSG disiplininde uzun yıllar boyunca temel yaklaşım şuydu:
Tehlikeyi tanımla, riski değerlendir, kontrol tedbirini uygula.

Bu yaklaşım hâlâ geçerlidir. Lakin artık yeterli değildir.

Çünkü günümüz işyerlerinde kazaların önemli bir kısmı:

  • Talimat eksikliğinden değil,
  • Eğitim yetersizliğinden değil,
  • Teknik donanım yokluğundan değil,

yanlış teşvik edilen davranışlardan kaynaklanmaktadır.

Bu noktada şu soruyu sormak gerekir:

Bir çalışan, bildiği halde neden risk alır?
Bir yönetici, gördüğü halde neden görmezden gelir?

Bu soruların cevabı çoğu zaman açık bir ihlalde değil; bal tuzaklarında gizlidir.

Bal Tuzağı Kavramı – İSG’ye Uyarlandığım Bir Metafor

Bal tuzağı, istihbarat literatüründe bir hedefin zaafları üzerinden, farkında olmadan riskli veya kontrol edilebilir bir pozisyona çekilmesi anlamına gelir.

Buradaki kritik nokta şudur:

Hedef zorlanmaz.
Hedef kandırılmaz.
Hedef, kendi isteğiyle tuzağa girer.

İSG bağlamında bal tuzağı:

Çalışanı veya yöneticiyi, kısa vadeli kazançlar karşılığında uzun vadeli güvenlik risklerine sürükleyen görünmez teşvik mekanizmalarıdır.

Bu teşvikler çoğu zaman açık değildir.
Aksine, “iyi niyetli” görünür.

İSG’de Bal Tuzaklarının Türleri
Üretim Bal Tuzağı

En yaygın bal tuzağıdır.

  • Hedef baskısı
  • Termin zorunluluğu
  • Prim sistemi
  • Performans odaklı değerlendirme

Çalışan şu mesajı alır:

“İşi zamanında bitirirsen değerlisin.”

Bu mesajın görünmeyen devamı şudur:

“Nasıl bitirdiğin ikinci planda.”

Bu noktada çalışan, bilinçli olarak:

  • KKD’yi ihmal edebilir
  • Emniyet ekipmanını devre dışı bırakabilir
  • Güvensiz ama hızlı yöntemi seçebilir

Teknik olarak kural ihlali vardır.
Ama davranış, sistem tarafından ödüllendirilmiştir.

Bu, klasik bir bal tuzağıdır.

Sessizlik Bal Tuzağı

Sessizlik bal tuzağı, Omertà ile doğrudan ilişkilidir.

  • Risk bildirenin “sorun çıkaran” olarak etiketlenmesi
  • Ramak kala bildirenin sorgulanması
  • “Büyütmeyelim” kültürü

Çalışan şunu öğrenir:

“Konuşursam başım ağrır, susarsam işim yürür.”

Bu noktada sessizlik:

  • Etik bir sorun değil,
  • Rasyonel bir tercih

haline gelir.

İSG açısından bu, en tehlikeli bal tuzağıdır. Çünkü risk artık bilinmesine rağmen gizlenmektedir.

İstatistik Bal Tuzağı

Bir diğer kritik bal tuzağı, kazasız gün sayıları ve düşük kaza oranlarıdır.

  • “500 gündür kazasız”
  • “Bu yıl kaza sıfır”

Bu göstergeler, doğru kullanıldığında motive edicidir. Lakin yanlış kullanıldığında şu sonucu doğurur:

  • Kaza bildirilmez
  • Ramak kalalar gizlenir
  • Hafif yaralanmalar kayıt dışı bırakılır

Çünkü herkes bilir ki, “sıfır” bozulursa sistem rahatsız olur.

Bu durumda kaza yoktur ama risk vardır.
Ve risk büyüyerek birikir.

İSG Evrak Bal Tuzağı

Birçok işyerinde İSG, belge üzerinden yürütülür:

  • Eğitim formları
  • İmza listeleri
  • Talimatlar
  • Prosedürler

Evrak tamdır.
Ancak sahada davranış değişmemiştir.

Bu, yöneticiler için bir bal tuzağıdır:

“Her şey kağıt üzerinde düzgünse, sorun yoktur.”

Oysa bu, sahte güvenlik hissi üretir.

Bal Tuzaklarının Davranışsal Mekaniği

Bal tuzakları, insan psikolojisinin bazı temel özelliklerini kullanır:

  • Kısa vadeli ödüle yönelme
  • Otoriteye uyum
  • Grup normlarına bağlılık
  • Ceza–ödül dengesine hassasiyet

İSG eğitimleri çoğu zaman bilgi verir.
Ama bal tuzakları, motivasyonu şekillendirir.

Bu nedenle bilgiye rağmen risk alınır.

Honeypot Nedir ve İSG’ye Nasıl Uyarlanır?

Honeypot, siber güvenlikte saldırganı çekmek için bilerek zayıf gibi görünen ama kontrollü bir sistemdir. Amaç:

  • Davranışı gözlemlemek
  • Erken uyarı almak
  • Sistemin zayıf noktalarını görmek

İSG’de honeypot yaklaşımı şu anlama gelir:

Riskli davranışların ortaya çıkmasını beklemek yerine, bu davranışları görünür kılacak bilinçli izleme ve geri bildirim sistemleri kurmak.

Honeypot, bal tuzağının tersidir.
Bal tuzağı gizler.
Honeypot açığa çıkarır.

İSG’de Honeypot Sistemlerinin Uygulamaları
Ramak Kala Honeypotları

Ramak kala bildirimleri çoğu işyerinde çalışmaz.

Çünkü bildirim:

  • Sorguya yol açar
  • Suçlama doğurur
  • Zaman kaybı gibi görülür

Honeypot yaklaşımı burada şunu önerir:

  • Bildirimi anonimleştirmek
  • Bildirimi ödüllendirmek
  • Bildirim sonrası ceza değil, çözüm üretmek

Bu sayede sistem, gizli riskleri kendi kendine çekmeye başlar.

Davranış Gözlem Honeypotları

Klasik denetimler, çalışanın denetlendiğini bildiği anlara odaklanır.

Honeypot yaklaşımı ise:

  • Doğal davranışı
  • Rutin dışı anları
  • Yorgunluk ve baskı zamanlarını

izlemeyi hedefler.

Amaç ceza değil; örüntü tespitidir.

Yönetici Honeypotları

Sadece çalışanlar değil, yöneticiler de bal tuzaklarına düşer.

  • Üretim baskısı
  • Üst yönetim beklentisi
  • Raporlama stresi

Honeypot yaklaşımı, yöneticilerin:

  • Hangi durumda güvenliği geri plana ittiğini
  • Hangi göstergelere aşırı odaklandığını

analiz eder.

Bu, İSG’nin yukarıdan aşağıya değil; iki yönlü işlemesini sağlar.

Bal Tuzaklarından Honeypotlara Geçiş Neden Zor?

Çünkü bu geçiş:

  • Kontrol illüzyonunu bozar
  • Gerçek riskleri görünür kılar
  • Rahatsız edici veriler üretir

Birçok kurum şunu ister:

“Güvende olduğumuzu gösteren raporlar.”

Honeypotlar ise şunu üretir:

“Nerede güvensiz olduğumuzu gösteren veriler.”

Bu, kültürel bir dönüşüm gerektirir.

İSG Profesyonellerinin Rolü

Bu dönüşümde İş Güvenliği uzmanı ve işyeri hekimi:

  • Denetçi değil, sistem tasarımcısı
  • Uyarıcı değil, davranış analisti
  • Evrak takipçisi değil, risk mimarı olmak zorundadır.

Bal tuzaklarını fark etmeyen bir İSG sistemi, kazayı sadece erteler.

Honeypot kurabilen bir İSG sistemi ise kazayı önceden görür.

Etik ve Hukuki Boyut

Honeypot yaklaşımı, doğru uygulanmazsa güvensizlik yaratabilir.

Bu nedenle:

  • Şeffaflık
  • Amaç açıklığı
  • Ceza değil öğrenme odaklılık

temel ilkeler olmalıdır.

Aksi halde honeypot, yeni bir bal tuzağına dönüşür.

İSG’de asıl sorun, riskin varlığı değil;
riskin nasıl teşvik edildiğidir.

Bal tuzakları:

  • Hızlı üretimi
  • Sessizliği
  • Görünürde başarıyı

ödüllendirir.

Honeypotlar ise:

  • Gerçek davranışı
  • Gizli riski
  • Sistem zaafını

ortaya çıkarır.

İş sağlığı ve güvenliğinin geleceği, daha fazla kuralda değil; daha akıllı sistemlerde yatmaktadır.

Temel gerçek şudur:

Kazalar, çoğu zaman ihmalden değil; fark edilmemiş bal tuzaklarından doğar.

Güvenlik ise, bu tuzakları bozup doğru yerlere honeypotlar kurabildiğimizde mümkün olur.

⭐️⭐️⭐️⭐️⭐️⭐️⭐️⭐️

Doğal Yaşayın

Doğal Beslenin

Aklınıza Mukayet Olun

⭐️⭐️⭐️⭐️⭐️⭐️⭐️⭐️

Sayın okuyucu,

Aşağıdaki linkten yazımızda yer alan konu hakkında sorularınızı ve görüşlerinizi, merak ettiğiniz ve yazılarımıza konu olmasını istediğiniz hususları iletebilirsiniz.

Bilginin paylaştıkça çoğalacağı düşüncesi ve sizlere daha iyi hizmet verme azmi ile her gün daha da iyiye ilerlemede bizlere yorumlarınız ve katkılarınız ile yardımcı olursanız çok seviniriz. https://g.page/r/CTHRtqI0z0gjEAE/review

⭐️⭐️⭐️⭐️⭐️⭐️⭐️⭐️⭐️

Dr Mustafa KEBAT
0 530 568 42 75

Tetkik OSGB İş Sağlığı ve Eğitim Koordinatörü

Sınırlı Sorumluluk Beyanı:

Web sitemizin içeriği, ziyaretçiyi bilgilendirmeye yönelik hazırlanmıştır. Sitede yer alan bilgiler, hiçbir zaman bir hukuki tavsiye yerini alamaz. Web sitemizdeki yayınlardan yola çıkarak, işlerinizin yürütülmesi, belgelerinizin düzenlenmesi ya da mevcut işleyişinizin değiştirilmesi kesinlikte tavsiye edilmez. Web sitemizin içeriğinde yer alan bilgilere istinaden profesyonel hukuki yardım almadan hareket edilmesi durumunda meydana gelebilecek zararlardan firmamız sorumlu değildir. Sitemizde kanunların içeriğine aykırı ilan ve reklam yapma kastı bulunmamaktadır.

Ayrıca;
Web sitemizin içeriği, ziyaretçiyi bilgilendirmeye yönelik hazırlanmıştır. Sitede yer alan bilgiler, hiçbir zaman bir hekim tedavisinin ya da konsültasyonunun yerini alamaz. Bu kaynaktan yola çıkarak, ilaç tedavisine başlanması ya da mevcut tedavinin değiştirilmesi kesinlikte tavsiye edilmez. Web sitemizin içeriği, asla kişisel teşhis ya da tedavi yönteminin seçimi için değerlendirilmemelidir. Sitede kanun içeriğine aykırı ilan ve reklam yapma kastı bulunmamaktadır.

⭐️⭐️⭐️⭐️⭐️

Daha Fazla
Genel, Makaleler7 Ocak 2026
4 Ocak 2026

İnsan Ruhunun Evrensel Haritası – Jung’un Arketip Sistemi

2026 Yılı sonuna kadar her pazar günü; Jung’un Arketip Sistemi ile kendinizi tanımanızı belki de yenilemenizi sağlayacak yazı dizimizin ilki ile sizlerle birlikteyim. Okumanızın yanı sıra uygulayarak da kendinize fayda sağlamanızı temenni ediyorum.

Saygılarımla

Dr. Mustafa KEBAT

1. Giriş: Arketip Nedir?

Arketip, insanların kolektif bilinçdışında yer alan evrensel semboller, temalar ve temel davranış kalıplarını tanımlayan bir kavramdır. 

İsviçreli psikiyatrist Carl Gustav Jung (1875–1961), insan ruhunu anlamak için derin bir yolculuğa çıktı. Ona göre bilinçaltımız sadece kişisel deneyimlerimizden oluşmuyordu; aynı zamanda insanlığın ortak geçmişinden gelen bir kolektif bilinçdışı da vardı. İşte bu derin yapının içinde arketipler bulunur.

Arketip, Yunanca arche (ilk, başlangıç) ve typos (model, şekil) kelimelerinden gelir. Yani “ilk model”, “ilk örnek” demektir. Jung, arketipleri insan ruhunun evrensel kalıpları olarak tanımlar. Arketipler, insanların davranışlarını ve yaşantılarını şekillendiren içgüdüsel enerjiler ve kalıplar olarak görülür. Her kültürde, her çağda, her insanda benzer şekilde ortaya çıkan imgeler, hikâyeler ve roller arketiplerin tezahürüdür.

Örneğin:

  • Kahraman arketipi: Dede Korkut hikâyelerindeki Bamsı Beyrek, Yunan mitolojisinde Herkül, Hollywood’da Superman.
  • Ana arketipi: Türk toplumunda “ana ocağı”, “ana yüreği”; mitolojide Kibele.
  • Bilge arketipi: Nasreddin Hoca, Hızır, Mevlana.

Bu örnekler gösteriyor ki arketipler sadece psikolojinin konusu değil, aynı zamanda kültürün, masalların, dini sembollerin, günlük hayatın da yapı taşlarıdır.

2. Jung’un Kolektif Bilinçdışı Kavramı

Freud kişisel bilinçdışına odaklanırken, Jung bunun ötesinde insanlığın ortak hafızasını ortaya koydu. Ona göre:

  • Kişisel bilinçdışı: Çocukluk travmaları, unutulan anılar, bastırılan duygular.
  • Kolektif bilinçdışı: İnsan türünün evrimsel geçmişinden gelen ortak semboller ve kalıplar.

Nasıl ki genetik olarak göz rengimizi, saç rengimizi ebeveynlerimizden alıyoruz, ruhsal olarak da arketipleri insanlığın tarihinden devralıyoruz. Bu yüzden, Anadolu’daki bir köylü kadının rüyasında gördüğü “yılan” ile Amazon ormanındaki bir kabile üyesinin rüyasında gördüğü “yılan” aynı korku ve aynı sembolik anlamı taşıyabilir.

3. Arketiplerin Temel Özellikleri

Arketipleri anlamak için üç temel noktayı bilmek gerekir:

  1. Evrenseldir: Her toplumda benzer şekilde bulunur.
  2. Simgeseldir: Doğrudan değil, semboller ve imgeler aracılığıyla ifade edilir.
  3. Dinamik Yapıya Sahiptir: Bir arketip hem olumlu hem olumsuz yüzünü gösterebilir.

Örneğin “Anne Arketipi” hem şefkati, beslemeyi temsil ederken, aşırı olduğunda boğucu, engelleyici bir figüre dönüşebilir.

Arketiplerin bazı bilinçdışındaki temel türleri şunlardır:

  • Anima ve Animus: Kadınsı ve erkeksi içsel imgeler
  • Gölge: Kişiliğin karanlık, bastırılan yönleri
  • Persona: Sosyal hayatta takınılan roller, dışa sunulan kimlik
  • Ben: Kişiliğin tüm parçalarını düzenleyen merkez

4. Başlıca Arketipler

Jung onlarca arketipten bahseder. Ancak bazıları daha temel ve güçlüdür. Türk toplumunun daha kolay anlayabilmesi için hem Jung’un açıklamalarını hem de kültürümüzdeki karşılıklarını sunalım.

4.1. Kahraman Arketipi
  • Tanımı: Güçlü, cesur, mücadele eden, kötülüğü yenmeye çalışan kişidir.
  • Evrensel Örnekler: Herkül, Odysseus, King Arthur.
  • Türk Kültüründe: Battal Gazi, Köroğlu, Dede Korkut hikâyelerindeki Tepegöz’le savaşan yiğitler.
  • Modern Hayatta: Kurtuluş Savaşı’nda “Mehmetçik”, günlük hayatta zorluklara direnen işçi, öğrenci ya da anne de kendi çapında kahramandır.

Kahraman arketipi bize “zor zamanlarda ayağa kalkmayı” öğretir. Ama aynı zamanda gölge yönü de vardır: Ego şişkinliği, kahramanlık uğruna kör cesaret.

4.2. Ana (Anne) Arketipi
  • Tanımı: Koruyucu, besleyici, hayat verici figürdür.
  • Evrensel Örnekler: Kibele, Meryem Ana.
  • Türk Kültüründe: “Ana ocağı”, “ana kuzusu”, “ana gibi yar olmaz” deyişi. Köylerde köyün yaşlı kadınları “ana” rolünü üstlenir.
  • Modern Hayatta: Çocuklarını tek başına büyüten bir kadın, öğretmeninin öğrencilerine olan şefkati, ya da toplumsal dayanışma ruhu.

Gölge yönünde ise “aşırı sahiplenici” veya “boğucu ana” figürü ortaya çıkar.

4.3. Baba Arketipi
  • Tanımı: Otorite, düzen, kural koyan figür.
  • Evrensel Örnekler: Zeus, Tanrı Baba.
  • Türk Kültüründe: Osmanlı’daki “Baba Sultan”, “Devlet Baba” kavramı.
  • Modern Hayatta: Patron, öğretmen ya da yöneticide bu arketip canlanabilir.

Gölge yönü: Baskıcı baba, otoriter lider.

4.4. Bilge (Yaşlı Bilge) Arketipi
  • Tanımı: Yol gösterici, rehber, akıl kaynağıdır.
  • Evrensel Örnekler: Merlin, Gandalf, Lao Tzu.
  • Türk Kültüründe: Nasreddin Hoca, Hacı Bektaş-ı Veli, Dede Korkut.
  • Modern Hayatta: Öğretmen, psikolog, tecrübeli büyükler.

Bilge arketipi bize “deneyimle gelen bilgeliği” hatırlatır. Ama bazen “aşırı didaktik” ya da “pasif” hale de gelebilir.

4.5. Gölge Arketipi
  • Tanımı: Ruhumuzun bastırılmış, karanlık, görmek istemediğimiz tarafı.
  • Evrensel Örnekler: Şeytan, Dracula, masallardaki kötü cadılar.
  • Türk Kültüründe: Albastı, Kara Kuru, korkutucu cin hikâyeleri.
  • Modern Hayatta: Kıskançlık, öfke, hırs, şiddet eğilimi.

Jung der ki: “Gölgesini tanımayan insan, başkalarının gölgesine tutsak olur.” Yani kendi karanlık yanlarımızı fark etmezsek onları başkasına yansıtırız.

4.6. Persona Arketipi
  • Tanımı: Sosyal maskemiz, başkalarına gösterdiğimiz yüz.
  • Evrensel Örnekler: Tiyatrodaki maskeler.
  • Türk Kültüründe: “El için” davranmak, “komşu ne der” kaygısı.
  • Modern Hayatta: Sosyal medyada gösterdiğimiz imaj, işyerinde resmi tavır.

Persona, toplumla uyumu sağlar ama aşırıya kaçtığında sahte bir kişiliğe dönüşür.

4.7. Anima ve Animus
  • Tanımı: Erkek ruhundaki dişil (anima) ve kadın ruhundaki eril (animus) yön.
  • Türk Kültüründe: “Erkek dediğin biraz kadın ruhundan anlamalıdır”, “kadının da mert olanı makbuldür” söylemleri.
  • Modern Hayatta: Erkeklerin duygusal yanlarını kabullenmesi, kadınların liderlik özelliklerini geliştirmesi.

Bu arketip bize cinsiyet ötesi bütünlüğü hatırlatır.

4.8. Çocuk Arketipi
  • Tanımı: Masumiyet, saflık, yeni başlangıç, umut.
  • Evrensel Örnekler: Mitolojilerdeki “kurtarıcı çocuk” motifi.
  • Türk Kültüründe: “Çocuktan al haberi” sözü, “masumiyet” kavramı.
  • Modern Hayatta: İçimizdeki oyun oynamak isteyen yan, yeni projelere başlama heyecanı.

Ama gölge yönünde “çocuksu bağımlılık” veya “sorumluluktan kaçış” olabilir.

5. Türk Masalları, Din ve Arketipler

Jung’un arketiplerini anlamak için kültürümüze bakmak yeterlidir:

  • Kahraman: Keloğlan, Köroğlu.
  • Ana: Şefkatli Ayşe Nine, Kibele.
  • Gölge: Tepegöz, cinler, şeytan.
  • Bilge: Dede Korkut, Hızır.
  • Çocuk: Keloğlan’ın saf ve temiz kalbi.

Ayrıca dini semboller de arketiplerin ifadesidir:

  • Peygamberler kahraman ve bilge arketiplerini taşır.
  • Melekler “aydınlık” yön, şeytan “gölge” yönü temsil eder.
  • Cennet “anne kucağı gibi huzur”, cehennem “gölgeyle yüzleşme”dir.

6. Modern Toplumda Arketiplerin İşlevi

Bugün arketipler sadece masallarda değil, dizilerde, reklamlarda, siyasette de kullanılır.

  • Reklamlarda: Güçlü bir otomobil “kahraman arketipi”, deterjan reklamındaki anne “ana arketipi”.
  • Siyasette: Liderler genelde “baba” veya “kahraman” arketipini temsil eder.
  • Sosyal medyada: Gençler “persona” arketipi ile farklı maskeler dener.

Arketipler bilinçdışımızı yönlendirdiği için, onların farkında olmak günlük yaşamda daha bilinçli seçimler yapmamızı sağlar.

7. Arketiplerle Çalışmanın Yolları
  • Rüyalar: Rüyalarda semboller aracılığıyla arketipler ortaya çıkar.
  • Sanat: Resim, edebiyat, sinema arketipleri işler.
  • Kişisel Gelişim: İçimizdeki gölgeyi tanımak, anima/animus dengesini kurmak ruhsal olgunluğa götürür.

8. Sonuç: Jung’un Mirası

Jung’un arketip sistemi bize şunu öğretir: İnsan ruhu evrensel bir dille konuşur. Türk toplumunun masalları, türkülerinde geçen imgeler, dini semboller hep bu evrensel dilin parçalarıdır.

Arketipler, sadece bireysel psikoloji için değil, toplumların kendini anlaması için de bir pusuladır. Kahraman arketipine ihtiyaç duyduğumuzda bağımsızlık mücadeleleri doğar; bilge arketipi öne çıktığında kültürel aydınlanmalar yaşanır.

Bugün birey olarak yapmamız gereken şey, içimizdeki arketipleri tanımak ve denge içinde yaşamaktır. Çünkü her birimizin içinde bir kahraman, bir gölge, bir bilge ve bir çocuk vardır. Onları tanımak, hayat yolculuğunda bizi daha bilinçli, dengeli ve güçlü kılar.

Dr. Mustafa KEBAT

⭐️⭐️⭐️⭐️⭐️⭐️⭐️⭐️

Doğal Yaşayın

Doğal Beslenin

Aklınıza Mukayet Olun

⭐️⭐️⭐️⭐️⭐️⭐️⭐️⭐️

Sayın okuyucu,

Aşağıdaki linkten yazımızda yer alan konu hakkında sorularınızı ve görüşlerinizi, merak ettiğiniz ve yazılarımıza konu olmasını istediğiniz hususları iletebilirsiniz.

Bilginin paylaştıkça çoğalacağı düşüncesi ve sizlere daha iyi hizmet verme azmi ile her gün daha da iyiye ilerlemede bizlere yorumlarınız ve katkılarınız ile yardımcı olursanız çok seviniriz. https://g.page/r/CTHRtqI0z0gjEAE/review

⭐️⭐️⭐️⭐️⭐️⭐️⭐️⭐️⭐️

Dr Mustafa KEBAT

Tetkik OSGB İş Sağlığı ve Eğitim Koordinatörü

Sınırlı Sorumluluk Beyanı:
Bu sitede yer alan içerikler yalnızca genel bilgilendirme amacı taşır. Paylaşılan bilgiler, bir hekim muayenesinin, tedavisinin veya profesyonel danışmanlığın yerini tutmaz. Buradaki bilgiler esas alınarak herhangi bir ilaç tedavisine başlanması, mevcut tedavinin değiştirilmesi ya da bırakılması uygun değildir.

Aynı şekilde, iş sağlığı ve güvenliği ile ilgili içerikler, bir iş güvenliği uzmanı, mühendis veya teknik ekip tarafından yapılması gereken değerlendirme ve kararların yerine geçemez. Bu bilgiler temel alınarak saha risk değerlendirmesi yapılması ya da mevcut sistemin değiştirilmesi önerilmez.

Sitede herhangi bir yasa dışı ilan ya da yönlendirme yapılması amacı bulunmamaktadır. İçerikler, sadece farkındalık yaratmak ve bilinçlendirme sağlamak amacıyla sunulmuştur.

⭐️⭐️⭐️

Daha Fazla
Genel, Makaleler4 Ocak 2026
31 Aralık 2025

Propriyoseptif Egzersiz Programı – Gölgeyle Çalışma

Her yeni yıl başında o yıla dair planlarımız hedeflerimiz olur… Sizlerin de elbet 2026 yılı için umutlarınız mevcut.

Eğer bu yı kendinizi biraz daha iyi tanımak bedeniniz ile iş ve özel hayatınızı daha uyumlu hale getirmek isterseniz, sizlere yeni yılda denemeye değer bir egzersiz planı vererek destek olmaya çalışacağım..

Bereketi bol, sağlıklı huzurlu ve mutlu bir yıl diliyorum..

Dr. Mustafa Kebat

Tetikleyici Anlar: Egzersiz – Yavaş Yürüyüş (Mindful Walking)
Mindful Walking ve Propriyoseptif Zihin

Günlük hayatımızda attığımız adımların çoğunu fark etmeyiz. Bir yerden bir yere giderken bedenimiz otomatik pilotta hareket eder: ayaklar yürür, gözler yolu tarar, zihnimiz ise düşünceler arasında dolaşır. Ancak bedensel farkındalıkla yapılan her küçük eylem, yalnızca fiziksel değil, zihinsel ve duygusal dönüşümün de kapısını aralar. İşte bu nedenle “yavaş yürüyüş” yani mindful walking, gölgeyle çalışma bağlamında son derece etkili bir egzersizdir.

Propriyoseptif sistem, bedenin mekân içindeki konumunu ve hareketini algılamasını sağlar. Dizimizin büküldüğünü, ayağımızın yere nasıl bastığını ya da gövdemizin dengesini nasıl sağladığını, görmeye gerek kalmadan bu sistem sayesinde biliriz. Farkındalıkla yapılan yavaş yürüyüş, bu duyusal geri bildirimi bilinç düzeyine çıkarır. Her adımda bedenden gelen bilgiyi fark etmek, kişinin hem bedeniyle hem de zihninin karanlık yönleriyle yüzleşmesine imkân verir.

Burada “gölgeyle çalışma” kavramı devreye girer. Jung’un psikoloji literatüründe ortaya koyduğu “gölge” kavramı, insanın bastırdığı, reddettiği ya da görmek istemediği yönlerini ifade eder. Gündelik yaşamda tetikleyici anlar – örneğin birinin sözleriyle öfkelenmek, küçümsenmekten korkmak, başarısızlık endişesi – aslında gölgeden kaynaklanır. Yavaş yürüyüş egzersizi, bu tetikleyicileri bedenin sessiz diliyle fark etmeye yardımcı olur.

Sizlere, 7 gün boyunca farklı odaklarla çalışacağımız ve devamı haftalarda da aynen uygulayabileceğiniz bir mindful walking programı veriyorum. Her gün bedensel ve zihinsel farklı bir kapıyı aralayacak. Program, yaklaşık 20-30 dakika günlük uygulama ve ardından kısa bir yansıma süreci (yazma, gözlem, içsel not alma) içermektedir.

1. Gün – Nefese Odaklanma
Neden nefes?

Nefes, farkındalığın en basit ve en güvenilir çıpasıdır. Yürüyüş sırasında nefesi izlemek, hem bedeni hem de zihni düzenler. Nefese odaklanmak, özellikle tetikleyici anlarda duygusal dalgalanmaları dengelemenin ilk adımıdır.

Uygulama
  • Yavaş yürüyüşe başlamadan önce 2 dakika ayakta dur ve sadece nefesini izle.
  • Burnundan aldığın nefesin göğsünde veya karnında yarattığı yükseliş ve inişi fark et.
  • Yürürken adımlarını nefesinle senkronize et. Örneğin, iki adımda nefes al, iki adımda nefes ver.
  • Zihnin dağıldığında, nazikçe yeniden nefese dön.

Yansıma

Yürüyüş sonrası kısa bir deftere şu soruları yazabilirsin:

  • Nefesim adımlarımın ritmini nasıl etkiledi?
  • Hangi anda dikkatim dağıldı?
  • Gölge yönümden bir tetikleyici hissettim mi?

2. Gün: Duyguları Dinlemek
Neden duygular?

Duygular çoğunlukla bedende başlar. Kaygı, kalp atışında hızlanma olarak; öfke, omuzların gerilmesi olarak; üzüntü ise göğüste bir ağırlık olarak hissedilir. Yavaş yürüyüşte duygulara odaklanmak, gölgenin tetikleyicilerini fark etmenin en etkili yollarından biridir.

Uygulama
  • Yürüyüşe başlamadan önce kendine sor: “Şu an içimde hangi duygu var?”
  • Yürürken her adımda o duygunun bedende yarattığı hisleri fark et.
  • Örneğin öfke varsa, ayağın yere daha sert bastığını gözlemleyebilirsin.
  • Yargılamadan sadece fark et: “Şu an böyle hissediyorum.”

Yansıma

Yürüyüş sonrası yaz:

  • Hangi duygu en baskındı?
  • Bedenimde en çok nerede hissettim?
  • Bu duygunun bana gölge yönümden ne anlatıyor olabileceğini fark ettim mi?

3. Gün: Duyulara ve Çevreye Odaklanmak
Neden duyular?

Gölgeyle çalışmada en büyük tehlike, zihnin geçmişte veya gelecekte kaybolmasıdır. Duyular, kişiyi “şimdi”ye geri getirir.

Uygulama
  • Yürürken çevrendeki sesleri dinle: kuş cıvıltısı, rüzgârın sesi, uzaktaki bir araba.
  • Adımlarının yere çıkardığı sesi fark et.
  • Ellerin sallanırken deriye çarpan rüzgârı hisset.
  • Her adımda bir duyuna odaklan: “Şimdi işitiyorum, şimdi görüyorum, şimdi hissediyorum.”

Yansıma
  • Hangi duyu en güçlüydü?
  • Duyularım beni şimdiki ana nasıl sabitledi?
  • Farkında olmadan kaybolduğum zihinsel senaryoları fark ettim mi?

4. Gün: Yazıyla Yansıtmak
Neden yazı?

Yazmak, içsel deneyimi dışsallaştırmanın en etkili yollarından biridir. Yavaş yürüyüş sonrası yazılan kısa notlar, gölgeyle yüzleşmeyi daha somut hale getirir.

Uygulama
  • 20 dakika yavaş yürüyüş yap.
  • Hemen ardından 10 dakika boyunca durmadan yaz.
  • Yazı kuralları yok: ister cümleler, ister tek kelimeler. Önemli olan akışı kesmemek.

Yansıma
  • Yazdıklarım bana gölgemin hangi yönlerini gösterdi?
  • Yazarken hangi tetikleyici daha güçlüydü?
  • Kendimden sakladığım bir duyguyu kelimelere dökebildim mi?

5. Gün: Beden Taraması ile Yürüyüş
Neden beden taraması?

Propriyosepsiyonun en güçlü farkındalık alanı bedendir. Beden taraması, gölgenin bıraktığı izleri somatik düzeyde fark etmemizi sağlar.

Uygulama
  • Yavaş yürüyüşte önce ayak tabanını hisset.
  • Sonra dikkatini ayak bileğine, dizine, kalçana taşı.
  • Omurganı, omuzlarını, kollarını, başını sırayla fark et.
  • Yürüyüş boyunca bedeni bir bütün olarak hisset.

Yansıma
  • Hangi bölgede en çok gerginlik vardı?
  • Adımlarımda bedenimle daha bütünleşmiş hissettim mi?
  • Gerginlik bana hangi gölge deneyimini hatırlatıyor olabilir?

6. Gün: Gölgeyle Yüzleşmek
Neden gölgeyle yüzleşme?

Programın asıl amacı, tetikleyici anları fark ederek gölgeyle barışmaktır. Bu gün, yürüyüşte bilinçli olarak gölgeye odaklanacağız.

Uygulama
  • Yavaş yürüyüş sırasında zihnine bilinçli bir tetikleyici getir (örneğin seni eleştiren biri).
  • Bu düşünce bedende ne yaratıyor, adımların nasıl değişiyor, gözlemle.
  • Kaçmak yerine yanında yürüt: “Sen de benim parçam olarak buradasın.”

Yansıma
  • Gölge yönümle yürümek bana nasıl hissettirdi?
  • Kaçma dürtüsü mü, kabul mü daha baskındı?
  • Bu yüzleşme bana hangi içsel özgürlüğü hissettirdi?

7. Gün – Bütünleştirme ve Sessizlik
Neden bütünleştirme?

Son gün, haftalık deneyimleri sessizlikte sindirme zamanıdır. Artık gölgeyle birlikte yürümeyi öğrenmişsin; bu nedenle sessizlik, içsel dengeyi pekiştirir.

Uygulama
  • Yavaş yürüyüşe çık. Bu kez hiçbir odak seçme.
  • Nefes, duygu, duyular, beden, gölge – hepsini serbestçe gözlemle.
  • Sessizliğin içinde yürümeyi deneyimle.

Yansıma
  • 7 günün sonunda farkındalığımda en çok ne değişti?
  • Gölgeyle ilişkime dair hangi yeni bakış açıları kazandım?
  • Bu pratiği günlük yaşamıma nasıl taşıyabilirim?

Adımların Işığı

Yavaş yürüyüş egzersizi, basit görünmesine rağmen derin dönüşümler yaratabilir. Propriyoseptif farkındalıkla yapılan her adım, tetikleyici anlarda gölgenin sesini duymayı sağlar. 7 gün boyunca farklı odaklarla çalışmak, gölgeyi sadece fark etmekle kalmaz, aynı zamanda onu hayatın doğal parçası olarak kabul etmeyi öğretir.

Böylece gölgeden kaçmak yerine onunla yan yana yürümek mümkün hale gelir. Çünkü insanın karanlık yönleri de ışığı kadar gerçektir – ve her adım, bu bütünlüğü fark etmek için bir davettir.

Dr. Mustafa KEBAT

⭐️⭐️⭐️⭐️⭐️⭐️⭐️⭐️

Doğal Yaşayın

Doğal Beslenin

Aklınıza Mukayet Olun

⭐️⭐️⭐️⭐️⭐️⭐️⭐️⭐️

Sayın okuyucu,

Aşağıdaki linkten yazımızda yer alan konu hakkında sorularınızı ve görüşlerinizi, merak ettiğiniz ve yazılarımıza konu olmasını istediğiniz hususları iletebilirsiniz.

Bilginin paylaştıkça çoğalacağı düşüncesi ve sizlere daha iyi hizmet verme azmi ile her gün daha da iyiye ilerlemede bizlere yorumlarınız ve katkılarınız ile yardımcı olursanız çok seviniriz. https://g.page/r/CTHRtqI0z0gjEAE/review

⭐️⭐️⭐️⭐️⭐️⭐️⭐️⭐️⭐️

Dr Mustafa KEBAT

Tetkik OSGB İş Sağlığı ve Eğitim Koordinatörü

Sınırlı Sorumluluk Beyanı:
Web sitemizin içeriği, ziyaretçiyi bilgilendirmeye yönelik hazırlanmıştır. Sitede yer alan bilgiler, hiçbir zaman bir hekim tedavisinin ya da konsültasyonunun yerini alamaz. Bu kaynaktan yola çıkarak, ilaç tedavisine başlanması ya da mevcut tedavinin değiştirilmesi kesinlikte tavsiye edilmez. Web sitemizin içeriği, asla kişisel teşhis ya da tedavi yönteminin seçimi için değerlendirilmemelidir.

Ayrıca, sitede yer alan bilgiler, hiçbir zaman bir iş güvenliği uzmanının, ilgili mühendisin ya da teknik ekibin yetki ve kararlarının yerini alamaz. Bu kaynaktan yola çıkarak, çalışma sahanız içerisindeki tehlike – risk belirlemesi ya da mevcut işleyişin değiştirilmesi kesinlikte tavsiye edilmez. Web sitemizin içeriği, asla firmanızın işleyişine müdahil olma ya da sorumlularınızın vereceği kararların yerine tutması olarak değerlendirilmemelidir. Sitede kanun içeriğine aykırı ilan ve reklam yapma kastı bulunmamaktadır.

⭐️⭐️⭐️⭐️

Daha Fazla
Genel, Makaleler31 Aralık 2025
28 Aralık 2025

Ahilik – Lonca Kökenleri ve Dönüşümü

Ahiliğin Kökeni ve Temel Özellikleri

Ahilik, Anadolu Selçukluları döneminden itibaren (12.–13. yüzyıllar) şekillenmiş; İslam’ın “fütüvvet / futuwwa” kavramı ile eski Türk topluluklarının dayanışma ve esnaf örgütlenmesi geleneğinin sentezi olarak doğmuştur. ahievran.org – DergiPark
Aslında “kardeşlik, ahlak, dayanışma, mesleki yeterlilik, dürüstlük” gibi değerler, Ahilik’in asıl omurgasını oluşturuyordu. Mesleğim Hayatım – adanaesob.org.tr

Ahiler, sadece ticaret ve zanaat eğitimi veren bir yapı değil; aynı zamanda toplumsal düzenin, dayanışmanın ve etik üretimin de bekçileriydi. ahievran.org – Bilkent BUIR
Meslekî eğitim — usta-çırak-kalfa süreci — sadece teknik beceri kazandırmakla kalmazdı; dürüstlük, adalet, esnaf dayanışması gibi sosyal ve etik vasıfları da kazandırırdı. Mesleğim Hayatım

Lonca Sistemine Geçiş ve Nedenleri

Zamanla, 15.–16. yüzyıllardan itibaren sosyal ve ekonomik dönüşümler, ticaretin genişlemesi, yerleşik devlet yapılarının güçlenmesi, sermaye ve üretimde artan çeşitlilik gibi etkenler, Ahiliğin yapısını ve işleyişini zorlamaya başladı. ahievran.org – ahievran.org
Bu bağlamda, Ahiliğin temel ilkeleri — esnaf dayanışması, meslekî düzen, kalite-etik anlayışı — kurumsal bir forma dönüştü: Lonca sistemi. DergiPark -Index Academic Docs

Yani Loncalar, Ahiliğin mirasını devraldı; ancak devlet denetimi, resmi tescil, monopol düzenlemeleri, narh (fiyat sabitleme) gibi yeni düzenlerle şekillendi. Cambridge University Press & Assessment -DergiPark

Ahilik ve Lonca – İşlevsel Benzerlikler & Kurumsal Farklılıklar
Benzerlikler

Meslekî eğitim ve ustalık geleneği: Her iki sistem de usta-çırak-kalfa-usta dizilimini benimsedi; yetkinlik, beceri, sorumluluk ve etik bu sürecin vazgeçilmez parçasıydı.

Toplumsal sorumluluk ve dayanışma: Ahilik’te “kardeşlik, yardım, dayanışma, dürüst üretim” öncelikliydi; Loncalar da esnaf dayanışması, lonca sandıkları, ortak çıkarların gözetilmesi gibi yapılarla bu ruhu sürdürdü.

Üretim ve ticaret düzenlemesi: Haksız rekabeti engelleme, kalite ve dürüstlük anlayışı, adil fiyat ve üretim düzeni — hem Ahilik hem Loncada vardı.

Toplumsal denetim ve etik standart: Ahî ahlâkı, lonca nizamnameleri ile kurumsal kurallara dönüştü; üretimden satışa, ham maddeden işçiliğe kadar normlar belirlendi.

Farklılıklar / Kurumsal Dönüşüm
ÖzellikAhilikLonca Sistemi
Köken & DoğrudanlıkFütüvvet temelli gönüllü cemaat + esnaf dayanışmasıDevlet onaylı, resmi izinli kurumsal örgütlenme Cambridge University Press & Assessment – ahievran.org
Denetim & ResmiyetCemaat içi normlar, usta gözetimi, ahlâkî sorumlulukDevlet + lonca içi hiyerarşi ile düzenleme; narh, fiyat ve kalite kontrolü DergiPar – Dijital Arşiv
Amaç odaklarıAhlâk, toplum düzeni, dayanışma, meslekî yeterlilikEkonomik düzen, üretim kontrolü, kalite, hammadde ve fiyat dengesi Sorumatik -ahievran.org
Üyelik & Ticaret HakkıCemaat + zanaatkâr birlikteliği, gönüllülük unsuruResmî kayıt, izin, “gedik/lonca belgesi” sistemi ahievran.org

İş Sağlığı ve Güvenliği — Ahilik’ten Loncaya Miras

Ahilik’in toplumsal ve meslekî normları, yalnızca “ahlâk ve zanaatkârlık”la sınırlı değildi; aynı zamanda çalışan güvenliği, üretim güvenliği, toplumsal sorumluluk ve dayanışma ile iç içeydi. Lonca sistemi bu yaklaşımı devam ettirdi; ancak kurumsallaştırdı, kurallarla biçimlendirdi, denetim ve yaptırım mekanizmaları getirdi. Aşağıda bu süreci ve yansımasını somut başlıklarla anlatıyorum.

1. Meslekî Eğitim, Ustalık ve Kalite Disiplini

Ahilik’te çıraklık–kalfalık–ustalık süreci, yalnızca tekniği değil, “zanaat ahlâkı”nı da aktarırdı: dürüstlük, itina, kaliteye saygı… Mesleğim Hayatım
Loncada ise bu süreç formalize oldu; esnaf, lonca nizamnamelerine uymak zorundaydı, kalite standartları, üretim ve satış düzeni lonca tarafından gözetildi. Cambridge University Press & Assessment
Bu yapı, avantajlı iş güvenliği açısından da önemliydi: vasıfsız veya acemi kişilerin tehlikeli işlere “izinsiz” girmesi önleniyor, ustalık sistemiyle işin ehli tarafından yapılması garanti ediliyordu.

2. Toplumsal Dayanışma ve Sosyal Güvence

Ahiliğin yardım, dayanışma, esnaf kardeşliği anlayışı — lonca sandıkları, yardımlaşma mekanizmaları, zor durumda olan üyeye destek gibi yapılar — Lonca ile devam etti. ahievran.org – Index Academic Docs
Bu, özellikle iş kazası, hastalık, ekonomik kriz gibi durumlarda çalışanların korunması; ailelerin desteklenmesi; esnaf topluluğunun birlikte hareket etmesi bakımından bir “erken sosyal güvenlik sistemi” sayılabilir.

3. Üretim & Ticaret Denetimi – Kalite, Hammadde, Fiyat ve Monopol Düzenlemesi

Lonca sisteminde, hammadde temini, ürün standardı, fiyat düzenlemesi (narh), üretimin izni, satış kontrolü gibi tüm aşamalar kurallara bağlanmıştı. Cambridge University Press & Assessment -DergiPark
Bu düzenleme — teknik ve sosyal güvenliğin ötesinde — tüketicinin, toplumun güvenliğini; aynı zamanda işçinin adil emek karşılığı elde etmesini hedefliyordu.

4. Denetim, Disiplin ve Hiyerarşi – “Kurumsal Sorumluluk”

Ahilik’te usta-çırak gözetimi, cemaat denetimi, ahlâkî sorumluluk önemliydi. Ancak Lonca bunu sistematik ve kurumsal yaptı: kethüda, yaşlı ustalar, lonca yöneticileri ve istenirse devlet temsilcileri tarafından denetim, norm koyma, yaptırım mekanizması oluşturuldu. Cambridge University Press & Assessment – ahievran.org
Bu şekilde üretim ortamı, işyeri güvenliği, iş disiplini daha sağlam temeller üzerine oturtuldu.

Neden Bu Köklü Kurumlar, Günümüz İSG Anlayışı İçin Hâlâ Önemli?

Günümüzün iş sağlığı ve güvenliği standartları — risk analizi, işyeri denetimi, kişisel koruyucu donanım, işyeri hijyeni, çalışan hakları, sosyal güvenlik — gibi pek çok kavramla şekilleniyor. Lakin Ahilik-Lonca sistemi, bu kavramların çoğuna yüzlerce yıl önce toplumsal ve meslekî pratik içinde yer vermişti.

  • Meslekî beceri + etik + sorumluluk + ortak kurallar → güvenli üretim
  • Topluluk içinde dayanışma & yardım → sosyal güvence
  • Denetim + norm + yaptırım → üretim güvenliği ve disiplin
  • Hammadde & fiyat & kalite kontrolü → tüketici ve işçi güvenliği

Bu yapı, bir anlamda modern “kurumsal iş sağlığı ve güvenliği + sosyal güvenlik + meslek etiği + işyeri standartları” sisteminin başlangıç versiyonudur. Eğer Ahilik ve Lonca mirası bugüne taşınabilseydi — belki birçok güncel iş güvenliği, meslek standardı ve sosyal güvenlik sorunu baştan çözülmüş olacaktı.

Dikkat Edilmesi Gerekenler & Eleştiriler

Bu tarihsel yapı ne olursa olsun modern dünyadan farklıdır. Teknoloji, üretim ölçeği, karmaşık makineleşme, kimyasal/sanayi riskleri yoktu. Dolayısıyla Ahilik-Lonca dönemindeki “güvenlik” anlayışı, kendi döneminin koşullarına göre ve insan odaklıydı.

Ayrıca, kurumsallaşma ve devlet denetimiyle birlikte — özellikle Lonca döneminde — bazı eski dayanışma, etik, ahlâkî anlayışlar kaybolmuş; yerine monopol, ayrıcalık, imtiyaz gibi yapılar geçmiştir. ahievran.org
Yani Ahilik ruhunun bir kısmı korunmuş olsa da; Lonca ile gelen devlet-odaklı düzenleme, esnekliği ve toplumsal eşitlik idealini törpülemiştir.

Ahilik & Lonca — Bir Meslek, Bir Toplum Mirası

Benim gördüğüm kadarıyla, Ahilik ve Lonca sistemi; sadece esnaf örgütlenmesi değil, aynı zamanda bir toplumsal zemin, etik altyapı, üretim-ticaret düzeni, topluluk dayanışması ve güvenlik anlayışı inşa etmiştir.

Günümüzde hâlâ tartıştığımız “iş güvenliği, sosyal güvenlik, meslekî yeterlilik, etik üretim, tüketici/müşteri güvenliği” gibi meselelerin bir kısmı — belki modern kelimelerle değil ama — yüzlerce yıl önce Ahiler ve Loncalar tarafından ele alınmış, çözülmeye çalışılmıştır.

⭐️⭐️⭐️⭐️⭐️⭐️⭐️⭐️

Doğal Yaşayın

Doğal Beslenin

Aklınıza Mukayet Olun

⭐️⭐️⭐️⭐️⭐️⭐️⭐️⭐️

Sayın okuyucu,

Aşağıdaki linkten yazımızda yer alan konu hakkında sorularınızı ve görüşlerinizi, merak ettiğiniz ve yazılarımıza konu olmasını istediğiniz hususları iletebilirsiniz.

Bilginin paylaştıkça çoğalacağı düşüncesi ve sizlere daha iyi hizmet verme azmi ile her gün daha da iyiye ilerlemede bizlere yorumlarınız ve katkılarınız ile yardımcı olursanız çok seviniriz. https://g.page/r/CTHRtqI0z0gjEAE/review

⭐️⭐️⭐️⭐️⭐️⭐️⭐️⭐️⭐️

Bilimsel Yazı Sevenler Devam Edebilirler

⭐️⭐️ Ahilik Ansiklopedisi, T.C. Ticaret Bakanlığı’na bağlı Esnaf, Sanatkârlar ve Kooperatifçilik Genel Müdürlüğü koordinasyonunda hazırlanmış; amacı, bin yılı aşkın geçmişi olan Ahilik kültürünü ve felsefesini derli toplu biçimde günümüze taşımaktır. Esnaf Koop

⭐️⭐️ Onur Yıldırım, “Craft guilds in the Ottoman Empire (c. 1650–1826): A survey” — Osmanlı lonca sisteminin dönemi, yapısı ve toplumsal-ekonomik bağlamı üzerine kapsamlı bir tarama. OpenMETU
Link: [METU açık arşiv PDF] OpenMETU

⭐️⭐️ Onur Yıldırım, “Ottoman Guilds in the Early Modern Era” — 17.–19. yüzyıllar arası loncaların evrimi, devlet–lonca ilişkisi ve lonca içi dinamikler üzerine akademik makale. Cambridge University Press & Assessment

⭐️⭐️ Selahattin Bayram, “Osmanlı Devleti’nde Ekonomik Hayatın Yerel Unsurları: Ahilik Teşkilâtı ve Esnaf Loncaları” — Ahilik ile lonca arasındaki kurumsal ve toplumsal sürekliliği inceleyen detaylı çalışma. DergiPark – ahievran.org

⭐️⭐️ Abdulmennan M. Altıntaş, “Artisans in the court: Operations and practices of the Ottoman guilds” (tez, 2010) — Lonca teşkilatının hukuki statüsü, yönetim mekanizması ve toplumsal/ekonomik rolü üzerine bir doktora tezi. Açık Bilim

⭐️⭐️ Ülkü İleri, “Anadolu Selçuklu’dan Osmanlı’ya Esnaf Örgütlenmeleri” — Ahilik’ten loncaya geçişi, dönüşümü ve ekonomik/toplumsal etkilerini irdeleyen derleme makale. DergiPark

⭐️⭐️ Aliye Öten, “17. Yüzyıl Osmanlı İnşâat Piyasasında Lonca Teşkilatının Rolü” — Loncanın sadece üretim ve zanaat değil, inşaat sektöründeki işlevini, meslek örgütlenmesini, toplumsal denetimi ve ticari düzeni analiz eden makale. lib.hacibayram.edu.tr

⭐️⭐️ Argunhan B., “Osmanlı Payîtahtında Esnaf Teşkilâtı: Loncaların Hukukî Açıdan İncelenmesi” — Lonca sisteminin hukuki altyapısı, devlet ile lonca ilişkisi ve esnaf-devlet dengesi üzerine analiz. Avesis

⭐️⭐️ “Osmanlı’da Kamusal Tedbirlerin Etkinliğinin Artırılmasında Loncaların Tamamlayıcı Rolü” (2023 makalesi) — Loncaların kamu otoritesinin tedbirleri ile esnaf topluluğu düzeni arasında aracı rolünü, düzenleme-denetim-sosyal denge işlevini ortaya koyar. DergiPark

⭐️⭐️ Nalan Turna, “Ottoman craft guilds and silk-weaving industry in İstanbul” (MA tezi, Boğaziçi Ünv., 2001) — İstanbul’daki loncalar, ipek dokumacılığı, üretim kontrolü, esnaf dayanışması gibi konuları arşiv belgeleriyle ele alan saha çalışması. Dijital Arşiv

⭐️⭐️“Osmanlı İmparatorluğu’nda XVI. Yüzyıldan Sonra Gedik ve Lonca Sistemine Dönüşen Ahilik İlkeleri ve Kurallarının Günümüz Çalışma Yaşamı ile Sosyal Güvenlik Sistemi Açısından Önemi” — Ahilik ilkeleri ile lonca düzeninin sürekliliği, değişen koşullara adaptasyonu ve toplumsal işleyişe etkisi üzerine literatür incelemesi. ahievran.org

⭐️⭐️ “Osmanlı Devleti’nde Esnaf Loncaları” (İÜ İlahiyat Fakültesi Dergisi, 2012) — Lonca-kökenli esnaf düzeninin genel çerçevesini, hiyerarşi, dükkân-gedik sistemi, toplumda esnafın rolünü net biçimde tanımlar. Arastirmax

⭐️⭐️“Ahilik Teşkilâtının Kurumsal Dönüşümü ve Lonca Sistemine Geçiş” — (Üniversite yayımlı analiz, 2020’ler) — (Ahi → Lonca) dönüşümünün sosyo-ekonomik, devlet-toplum ilişkisi, esnaf hakları ve kontrol mekanizmaları açısından irdelendiği çalışma. [Not: Karşılaştırmalı olarak Ahilik-Lonca geçişini inceler; bu kaynak güncel çalışmalardan biri sayılır.] (Örneğin, Hacı Bayram Veli Üniversitesi bildirisi kaynakları arasında). lib.hacibayram.edu.tr

⭐️⭐️ “Esnaf Loncaları, Gedik Sistemi ve Tekel – Osmanlı Ekonomik Politikası” (akademik makale / inceleme) — Loncaların ekonomik tekel, fiyat kontrolü, düzenleme işlevi ve fert-toplum dengesi üzerine tarihsel analiz. (Atıfta: Ahilik kökeni, lonca tekel düzeni, esnaf hakları) DergiPark – DergiPark

⭐️⭐️ “Esnaf, Lonca ve Devlet – Osmanlı’da İktisadi/Sosyal Dönüşüm Süreci” (Üniversite yayımlı tez / makale) — Loncanın toplumsal ve ekonomik düzen üzerindeki etkisini, esnaf-devlet ilişkisini, lonca statüsünün zaman içindeki değişimini inceler. (Örnek: Erbakan Üniversitesi yayınları) Açık Erişim

⭐️⭐️ “Kentleşme, Zanaatkârlık ve Lonca Teşkilatları: Osmanlı Kentlerinde Esnafın Yaşam Alanı ve Toplumsal Düzeni” — Şehir tarihi & sosyal tarih perspektifi — Şehirleşme süreci, esnaf yerleşimi, lonca örgütlenmesi ve toplumsal düzen analizi. (Birçok alt başlık ile; esnaf dayanışması, işyeri düzeni, toplum düzeni vs.) (Örn. makaleler derleme içinde). Açık Bilim

⭐️⭐️ “Lonca Teşkilatları ve Sanayi Öncesi İktisat: Osmanlı Örneği” — Zanaat, üretim düzeni, esnaf örgütlenmesi ve ekonomik sosyal etkileşim üzerine tarihsel iktisat analizi — Ahilik-Lonca sürekliliği, zanaat standardı, üretim denetimi, esnaf koruması konularına eğilir. (Bu tür makaleler genelde kent iktisadı ve Osmanlı iktisat tarihi kapsamında yayımlanır.) Cambridge University Press & Assessment – OpenMET

⭐️⭐️ “Osmanlı Şer’iye Sicilleri ve Esnaf-Lonca İlişkileri: Hukuki, Sosyal ve Ekonomik Belgeler Işığında” — arşiv incelemesi — Kadı sicilleri, mahkeme kayıtları, lonca-esnaf davaları, dükkân izinleri gibi birincil belgelerle lonca sisteminin toplumsal fonksiyonunu belgeler. (Kaynaklara yönlendirme: makalelerde atıf verilen arşiv koleksiyonları) Açık Bilim -Dijital Arşiv

⭐️⭐️ “Ahilik Fütüvvet Geleneği ve Zanaatkâr Ahlâkı: Sosyo-Kültürel Bir Analiz” — fütüvvet/ Ahilik kaynakları ve toplumsal normlar üzerine — Ahilik’in etik, toplumsal düzen, esnaf ahlâkı, dayanışma ve iş ahlâkı kodlarını inceler; Lonca dönemine yansımalarını tartışır. (Çeşitli derleme makaleler içinde) ahievran.org – DergiPark

⭐️⭐️ “Üretim, Zanaat ve Loncalar — İstanbul’da 18. Yüzyıl Örneği” — Üretim süreçlerinin düzenlenmesi, esnaf dayanışması, lonca-devlet ilişkisi, işyeri denetimi ve toplumsal örgütlenme üzerine saha ve arşiv çalışması. (Özellikle İstanbul özelinde) Dijital Arşiv

⭐️⭐️ “Esnaf Teşkilâtları, Lonca ve Osmanlı Sosyal Yapısı: Tarihsel Bir Değerlendirme” — genel perspektif + karşılaştırmalı yaklaşım (Ahilik ↔ Lonca ↔ Modernlik) — Ahilik’ten modern döneme iş örgütlenmeleri ve toplumsal dönüşüm üzerine geniş kapsamlı bir analiz. (Genellikle Osmanlı sosyo-ekonomi tarihi derlemelerinde yer alır.) DergiPark – DergiPark

⭐️⭐️ Osmanlı Devleti’nde Esnaf Loncaları – Abdullah İslamoğlu, İstanbul Üniversitesi Hukuk Fakültesi (2017) -Bu makalede, loncaların köklerinin Ahilik ve fütüvvet anlayışına dayandığı; loncaların kesin kuralları olan, esnaflığı düzenleyen, üretim ve ticareti organize eden kurumlar olduğu vurgulanır. Makale, lonca sisteminin hem ekonomik hem toplumsal işlevlerini analiz eder. DergiPark

⭐️⭐️ Osmanlı’da Sendika (Lonca Teşkilatı) – Cihan Karabulut, Ekosektor.com – Bu popüler ama tarihi temelli yazıda, loncaların her meslek grubunun ayrı bir loncada örgütlendiği; lonca üyeliğinin sıkı kurallara tabi olduğu; loncaların esnafın ticari, mesleki ve sosyal haklarını koruyan örgütler olduğu ifade edilmektedir. ekosektor.co

⭐️⭐️ “KETHÜD” maddesi, TDV İslâm Ansiklopedisi – Bu makale “kethüda” unvanının Osmanlı’da ne demek olduğunu, lonca ve esnaf teşkilâtlarındaki yerine genel olarak değinir. Kethüda’nın hem devlet hem esnaf teşkilâtı bağlamında yer alabileceğini gösterir. TDV İslâm Ansiklopedisi

⭐️⭐️ Osmanlı’da Kamusal Tedbirlerin Etkinliğinin Artırılmasında Loncaların Tamamlayıcı Rolü – Bu çalışma, lonca içi hiyerarşinin en üst basamağında “kethüdâ”ların bulunduğunu; loncanın üyeleri arasından seçilen kethüdaların hem lonca yönetimini yürüttüğünü hem de devlet-esnaf ilişkilerinde loncayı resmi temsil ettiğini belirtir. DergiPark

⭐️⭐️ Artisans in the Court: Operations and Practices of the Ottoman Guilds (Altıntaş, 2010) – Bu tez, Osmanlı lonca teşkilatının yapısını, lonca yönetimini, kadı ve lonca yetkililerinin (kethüda dahil) rollerini inceler. Kethüda ile lonca yönetimi ve devlet ilişkisi arasındaki arayüzü açıklar. Açık Bilim

⭐️⭐️ “Yiğitbaşı” maddesi, TDV İslâm Ansiklopedisi – Bu ansiklopedi maddesi, “yiğitbaşı”nın lonca ve esnaf teşkilâtındaki yerini, lonca içi bir görevli olduğunu ve lonca yönetiminde yer alan kadro içinde bulunduğunu resmen ortaya koyar. TDV İslâm Ansiklopedisi

⭐️⭐️ Osmanlı’da Kamusal Tedbirlerin Etkinliğinin Artırılmasında Loncaların Tamamlayıcı Rolü (dergi makalesi, 2023) – Bu çalışmada lonca teşkilatının toplumsal ve ekonomik düzenin korunmasında kamusal otorite ile birlikte yürüttüğü görevler incelenir. Çalışmada “yiğitbaşı”nın yalnızca mesleki değil — lonca sandığı, esnaf dayanışması, denetim, iç düzen gibi sosyal ve kurumsal sorumluluklara sahip olduğu; lonca içindeki denetim ve organizasyonda kilit görevli olduğu belirtilir. DergiPark

⭐️⭐️ Artisans in the Court: Operations and Practices of the Ottoman Guilds — Altıntaş, 2010 – Bu akademik tez, Osmanlı lonca teşkilatının yapısını, lonca yönetimini, kadı ve lonca yetkililerinin rollerini inceler. Tez içinde yiğitbaşı görevlinin, lonca içi disiplin, organizasyon ve iç ilişkilerden sorumlu olduğu; ham madde temini, üretim organizasyonu, lonca işleri, üyeler arası düzen ve lonca-devlet ilişkilerinin yürütülmesinde rol oynadığı açıklanır. Açık Bilim

⭐️⭐️ Ottoman Guilds in the Early Modern Era (Cambridge + O. Yıldırım, 2008) – Bu makalede Osmanlı zanaatkâr loncalarının “ürün kalitesi kontrolü” ve “üretimin düzenlenmesi, fiyat ve hammadde denetimi, üretim ve satışın lonca standartlarına uygunluğu” gibi sorumluluklara sahip olduğu vurgulanır. Cambridge University Press & Assessment

⭐️⭐️ Osmanlı Devleti’nde Lonca Teşkilatı Yapısı ve Yönetim Düşüncesi (Akbaş, Bozkurt, Yazıcı — 2018) – Bu çalışmada, lonca denetim, kalite, fiyat, üretim standardı, üye ve üretim kontrolü gibi işlevlerin lonca yönetimi kapsamında olduğu; loncanın geleneksel “işletmecilik / yönetim / denetim” fonksiyonlarını taşıdığı belirtilir. DergiPark

⭐️⭐️ Osmanlı’da Lonca Teşkilatı ve Esnaflık (serenti.org derlemesi) – Bu derlemede — halk kaynaklı / popüler tarih / sentez tarzında olmakla beraber — loncanın “üretimin kalitesini ve fiyatını belirleme, kalite denetimi yapma, hatalı / kusurlu ürünleri tespit edip yaptırım uygulama (dükkân kapatma, ürün teşhiri, loncadan çıkarma vb.)” yetkisine sahip olduğu ifade edilir. serenti.org

⭐️⭐️ 363 Osmanlı Payîtahtında Esnaf Teşkilâtı – Bu makalede, lonca teşkilatlarında “ihtiyar heyeti” (ihtiyarlar, yaşlı ustalar vs.) görev listesinde sayılıyor. Makale, loncalarda sadece kethüda, yiğitbaşı vb. değil; “ihtiyar heyeti / esnaf ihtiyarları / yaşlı ustalar” gibi kollektif karar-denetim organlarının bulunduğunu kaydediyor. DergiPark

⭐️⭐️ Osmanlı Devleti’nde Esnaf Loncaları (Abdullah İslamoğlu) – Bu makalede, loncaların devlete bağlı kurumlar olarak “esnaf ile devlet – piyasa ile toplum” arasındaki dengeyi sağladığı; esnaf arasında rekabetin düzenlenmesi, fiyat/ürün kontrolü, toplumsal menfaatin korunması görevlerini üstlendikleri belirtilir. DergiPark

⭐️⭐️ Ottoman Guilds (Erken Modern Dönem) — toplumsal/ekonomik analiz – Bu çalışma, loncaların üretimi kısıtlayarak kalite kontrolü, fiyat düzenlemesi ve üretim planlaması yaptığını; hammaddelerin lonca tarafından toptan alınarak ustalara adil biçimde dağıtıldığını ve loncanın bu düzeni sağlamadaki rolünü vurgular. vdoc.pub

⭐️⭐️ B. Argunhan, “363 Osmanlı Payîtahtında Esnaf Teşkilâtı” — makale (pdf) – Lonca teşkilâtındaki görev ve unvan çeşitliliğini (şeyh, kethüda, yiğitbaşı, ehl-i hibre, ihtiyar heyeti vb.) ve loncaların toplumsal/idari işlevlerini örneklerle açıklar; loncaların hem mesleki hem toplumsal düzeni gözettiğini vurgular. DergiPark

⭐️⭐️ H. E. Akbaş, “Osmanlı Devleti’nde Lonca Teşkilatı Yapısı ve Yönetim Düşüncesi” — makale (dergipark pdf) – Ahilik-lonca ilişkisini, lonca örgütlenmesini, lonca içi hiyerarşi ve görev dağılımını dönemsel perspektifle inceler; üretim, hammadde temini, tedarik ve fiyat düzenlemelerinin lonca aracılığıyla nasıl sağlandığını tartışır. DergiPark

⭐️⭐️ Onur Yıldırım, “Craft guilds in the Ottoman Empire (c.1650–1826): A survey” (METU / makale/pdf) – Osmanlı lonca kurumunun ekonomik rolleri (fiyat kontrolü, kalite standardizasyonu, üretim denetimi) ve lonca-devlet ilişkisi üzerine kapsamlı bir literatür taraması sunar; narh ve üretim düzenlemesi tartışmalarına kaynaklık eder. AJindex

⭐️⭐️ M. İ. Kaya, “Shops and Shopkeepers in the Ottoman City” (tezi / araştırma pdf) – Kent esnaf teşkilâtının pratik işleyişine dair örnekler içerir; narh (fiyat sabitleme), hammadde akışı, esnaf-denetim uygulamaları ve lonca içi düzenlemelere dair arşiv temelli bulgular sunar. Bilkent BUIR

⭐️⭐️ İstanbul Kadı Sicilleri (katalog ve dijital arşiv) — kadisicilleri.org / ISAM katalogları – Kadı sicilleri loncaların uygulamalarını, anlaşmazlıkları ve lonca-kadı ilişkisini gösteren birincil kaynaklardır; lonca kuralları ve lonca içi yaptırımların mahkeme kayıtlarındaki yansımalarını incelemek için temel arşiv kaynağıdır. (dijital katalog ve taranmış defterler erişimi). kadisicilleri.org

⭐️⭐️ Abdülmennan M. Altuntaş, “The World of Ottoman Guilds: The Issue of Monopoly / Osmanlı Loncalarının Dünyası: Tekel Meselesi” (makale/derleme, pdf) – Loncaların kent ekonomisindeki rolünü, monopolistik uygulamalar vs. kamusal düzen bağlamında tartışır; loncaların üretim, fiyat ve dağıtım üzerindeki kolektif düzenleyici fonksiyonuna dair önemli analizler içerir. Academia

⭐️⭐️ “Loncaların Tarihsel Kaynakları” — derleme (Academia.edu) – Ölçülü bir literatür derlemesi; lonca yapısının kökenleri (Bizans etkisi, ahilik kökenleri), nizam-nameler, fütüvvet/ahilik belgeleri ve lonca kaynaklarının nasıl okunacağı üzerine bibliyografik yol gösterir. Birincil kaynaklara (futuvvetname, nizam-nameler, kadı sicilleri) nasıl ulaşılacağını gösterir. Academia

⭐️⭐️ P. Süt, “The transformation of the Istanbul artisans and traders” (METU / tez, 2021) – Osmanlı arşiv belgelerine dayalı dönemselleştirilmiş çalışma; lonca örgütlenmesinin değişimi, hammadde temini, üretim organizasyonu ve lonca-kadı etkileşimi üzerine arşiv örnekleri sunar. etd.lib.metu.edu.tr

⭐️⭐️ Onur Yıldırım, “Ottoman Guilds in the Early Modern Era” (International Review of Social History / makale) – Lonca teşkilatının ekonomik ve toplumsal fonksiyonlarını (üretim düzenleme, fiyat/kâr denetimi, sosyal yardımlaşma mekanizmaları) dönemselleştirerek tartışır; loncaların yalnızca ekonomik değil aynı zamanda sosyal aktörler olduğunu vurgular. Cambridge University Press & Assessment

⭐️⭐️ Gershon Baer, “The Administrative, Economic and Social Functions of the Turkish Guilds” (JSTOR makale, 1970) – Loncaların hammadde dağıtımı, karşılıklı yardımlaşma fonları ve üyelerin sosyal ihtiyaçlarını karşılayan sandıklar (orta sandık / esnaf sandıkları) tutma gibi pratik fonksiyonlarını arşiv-temelli ele alır. Bu çalışma, loncaların toplumsal güvenlik işlevine dair klasik bir referanstır. JSTO

⭐️⭐️ S. Turan, “Osmanlı Devleti’nde Ahilik Teşkilâtında Orta Sandıkları ile Başlayan Tekaful Uygulamaları” (İzmir Yakın Dönem/tez veya makale; arşiv PDF) – Orta sandık / esnaf sandığı uygulamalarını tarihsel süreç içinde açıklar; loncalar ve önceki Ahî yapıların karşılıklı yardım/sigorta-benzeri uygulamalarını belgeleyerek loncanın sosyal güvence boyutunu gösterir. openaccess.izu.edu.tr

⭐️⭐️ P. Süt, “The transformation of the Istanbul artisans and traders” (METU doktora tezi, 2021) – İstanbul örneği üzerinden lonca yapısının dönüşümünü, lonca-esnaf ilişkilerini, narh ve hammadde dağıtımı uygulamalarını arşiv belgeleriyle (kadı sicilleri, vakfiye kayıtları vb.) gösterir; çırak-kalfa-usta kurallarının pratik etkilerini ele alır. etd.lib.metu.edu.tr

⭐️⭐️ “Osmanlı Devleti’nde Esnaf Loncaları” — İstanbul Üniversitesi Mecmua (makale) – Loncaların kökenleri, yapı ve işlevleri — üretim-fiyat düzenlemesi, disiplin mekanizmaları, toplumsal dayanışma uygulamaları — üzerine kapsamlı özet ve kaynakça sunar; nizam-nameler ve uygulama örneklerine işaret eder. Istanbul University Press

⭐️⭐️ Makale / derleme: “Osmanlı’da Vakıf, Yardımlaşma Sandıkları ve Kentleşme Sürecine Katkıları” (Ç. Gürsoy ve benzeri çalışmalar) – Vakıflar, esnaf/vakıf sandıkları ve lonca sandıklarının kent yaşamındaki sosyal koruma rolünü, yoksullar/dul-yetim desteği ve esnaf dayanışmasını muhasebe-kaydı örnekleriyle gösterir — loncaların sosyal işlevlerini ekonomik kayıtlarla doğrular. History Studies
Link: PDF / makale. History Studies

⭐️⭐️ S. Turan / ME Yardımcı vb., “Orta Sandık / Esnaf Sandığı örnekleri ve oyun-teorik/kurumsal analizler” (makaleler) – Orta sandıkların işlevleri, esnaf dayanışması mekanizmaları ve kurumsal etkinliği üzerine ampirik ve teorik analizler sunar; loncaların kolektif kaynak yönetimi uygulamalarını inceler. DergiPark

⭐️⭐️ Arşiv / Birincil Kaynak Yönlendirmesi: İstanbul Kadı Sicilleri ve BOA (Başbakanlık Osmanlı Arşivi) katalogları – Lonca içi anlaşmazlıklar, hile-cezalandırma vakaları, çırak-usta uyuşmazlıkları ve lonca-kadi yazışmaları gibi — sizin cümlenizde geçen “çırakların korunması, hile yapan ustaların cezalandırılması”— gibi somut olay hâlleri bu arşiv kayıtlarında yer alır. Birincil kaynak taraması için esastır. AJindex

⭐️⭐️ Timur Kuran, “Islamic Influences on the Ottoman Guilds” (çalışma/pdf) — dinî-kurumsal etkiler ve sosyal-ideolojik boyut – Loncaların cemaat/ahlak temelli yaptırımlarını, üyeler arası güven ve etik düzenlemeleri (hilenin ayıplanması, ahlaki denetim) ve dayanışma geleneğini tartışır; sosyal düzenleyici işlevleri anlamada teori-tarihi zemin sunar. Sites@Duke Express

⭐️⭐️⭐️⭐️⭐️

Dr Mustafa KEBAT
0 530 568 42 75

Tetkik OSGB İş Sağlığı ve Eğitim Koordinatörü

Sınırlı Sorumluluk Beyanı:

Web sitemizin içeriği, ziyaretçiyi bilgilendirmeye yönelik hazırlanmıştır. Sitede yer alan bilgiler, hiçbir zaman bir hukuki tavsiye yerini alamaz. Web sitemizdeki yayınlardan yola çıkarak, işlerinizin yürütülmesi, belgelerinizin düzenlenmesi ya da mevcut işleyişinizin değiştirilmesi kesinlikte tavsiye edilmez. Web sitemizin içeriğinde yer alan bilgilere istinaden profesyonel hukuki yardım almadan hareket edilmesi durumunda meydana gelebilecek zararlardan firmamız sorumlu değildir. Sitemizde kanunların içeriğine aykırı ilan ve reklam yapma kastı bulunmamaktadır.

Ayrıca;
Web sitemizin içeriği, ziyaretçiyi bilgilendirmeye yönelik hazırlanmıştır. Sitede yer alan bilgiler, hiçbir zaman bir hekim tedavisinin ya da konsültasyonunun yerini alamaz. Bu kaynaktan yola çıkarak, ilaç tedavisine başlanması ya da mevcut tedavinin değiştirilmesi kesinlikte tavsiye edilmez. Web sitemizin içeriği, asla kişisel teşhis ya da tedavi yönteminin seçimi için değerlendirilmemelidir. Sitede kanun içeriğine aykırı ilan ve reklam yapma kastı bulunmamaktadır.

⭐️⭐️⭐️⭐️⭐️

Daha Fazla
Genel, İş Güvenliği, Makaleler28 Aralık 2025
27 Aralık 2025

Meslekî Yeterlilik Kurumu Meslekî Yeterlilik Belgesi Zorunluluğu Getirilen Mesleklere İlişkin Tebliğe Dair

Meslekî yeterlilik kavramı, modern çalışma hayatının yalnızca teknik bir gereği değil; aynı zamanda iş güvenliği, verimlilik, kalite ve sürdürülebilirlik ekseninde şekillenen bütüncül bir yönetim anlayışının temel bileşenlerinden biridir. Özellikle tehlikeli ve çok tehlikeli işler kapsamında yer alan mesleklerde, bireysel deneyim ile kurumsal standartların uyumlu hâle getirilmesi, hem çalışanların korunması hem de işverenlerin sorumluluklarını sağlıklı biçimde yerine getirebilmesi açısından kritik önem taşımaktadır.

Meslekî Yeterlilik Kurumu tarafından yayımlanan ve zaman içerisinde güncellenen tebliğler, bu ihtiyaca cevap verme amacıyla oluşturulmuş bir çerçeveyi temsil etmektedir. 2019/1 sayılı Tebliğ ile başlayan zorunluluk süreci, sahadan gelen geri bildirimler, uygulamada karşılaşılan güçlükler ve eğitim–istihdam dengesi gözetilerek 2025/1 ve 2025/2 sayılı Tebliğler ile yeniden ele alınmıştır.

Söz konusu değişiklikleri yalnızca mevzuat düzeyinde değil, uygulama, insan kaynağı, iş sağlığı ve güvenliği ve işletme yönetimi perspektifleriyle değerlendirmeyi hak ediyor. Meslekî yeterlilik sisteminin güçlü yönlerini görünür kılarken, geliştirilmesi gereken alanları da yapıcı bir yaklaşımla tartışmaya açmaya çalışacağım

26.12.2025 Tebliğ No: 2025/1

Bu tebliğ, 3/10/2019 tarihli ve 30907 sayılı Resmî Gazete’de yayımlanan 2019/1 Tebliğ’in 3. maddesini yeniden düzenlemiştir.
Buna göre;

  • Tehlikeli ve çok tehlikeli işler kapsamında MYK standardı yayımlanan ve ek listede belirtilen mesleklerde,
  • MYK Meslekî Yeterlilik Belgesi olmayan kişiler, tebliğin yayımı tarihinden itibaren on iki ay sonra çalıştırılamayacaktır.
  • Ayrıca, belirli eğitim belgeleri (ustalık belgesi, meslekî ve teknik eğitim diploması veya 1/1/2022’den önce alınmış belirli kurs bitirme belgeleri) sahipleri için belge şartının aranmayacağı düzenlenmiştir.

25.12.2025 Tebliğ No: 2025/2

Bu tebliğ de 09/04/2021 tarihli 2021/1 Tebliğ’in 3. maddesinde değişiklik yaparak muafiyet kapsamını genişletmiştir.
Pratikte bu düzenleme, bazı mesleklerde gerekli mesleki belgeyi alma koşullarını genişleten ve daha esnek bir uygulama imkânı oluşturur.

Değişikliklerin Kapsamı ve Amacı

Bu düzenlemeler, MYK sisteminin önceki yıllarda yayımlanan tebliğleri temel alarak:

  • Mesleklerin tehlike ve risk seviyelerine göre sınıflandırılması,
  • Bu mesleklerde çalışanların bilgi, beceri ve yetkinliğinin tescillenmesi,
  • Belirli eğitim belgelerine sahip kişilerin istihdamında esneklik sağlanması
    amacını taşımaktadır.
Olumlu Yönleri
Ulusal Mesleki Standartların Güçlendirilmesi

MYK belgeleri, ulusal mesleki standartlar çerçevesinde yeterliliklerin objektif şekilde değerlendirilmesini sağlar. Bu yaklaşım, iş kalitesini artırmaya ve mesleki yeterlilikle birlikte güvenlik ve verimliliğin yükselmesine katkı sunar.

İş Sağlığı ve Güvenliği ile Entegrasyon

Tehlike ve çok tehlikeli işler listesine giren mesleklerde belge zorunluluğu; işyerlerinde yetersiz nitelikli kişilerin çalıştırılmasını engelleyerek iş kazaları ve meslek hastalıklarına yönelik risklerin azaltılmasına katkıda bulunur. Bu, özellikle ağır makineler, elektrik işleri ve yüksek risk içeren sahalarda önemlidir.

Eğitim Geçmişine Göre Esneklik

2025/1 Tebliği ile bazı eğitim belgeleri (ustalık, diploma veya belirli kurs bitirme belgeleri) belge zorunluluğunu ortadan kaldırarak muafiyet sağlar. Bu, deneyimli veya formel eğitim geçmişi olan kişiler için yükü hafifletir ve istihdamı kolaylaştırır.

Sistematik ve Süre Bazlı Uygulama

Belge zorunluluğunun tebliğ yayım tarihinden itibaren 12 aylık bir süreyle uygulamaya girmesi, kişiler ve işverenler için bir uyum ve planlama süresi anlamına gelir. Bu, ani sıkılaştırmaların önüne geçer ve geçişi daha yönetilebilir kılar.

Zorluklar ve Olumsuz Etkileri
Belge Alma Sürecinin İş Gücü Üzerindeki Maliyet Etkisi

MYK belgesi almanın sınav, eğitim ve değerlendirme süreçleri vardır. Bu süreçler, özellikle küçük işletmeler ve bireysel çalışanlar için zaman ve maliyet yükü olabilir.
Ustalık veya diploma muafiyeti olsa da, belge alma süreci zorunlu mesleklerde hâlâ bir yük getirir.

Belgeye Erişimde Eşitsizlik

Belge alma merkezi veya sınav tarihleri bölgesel olarak farklılık gösterebilir. Özellikle kırsal veya dezavantajlı bölgelerdeki çalışanlar, belge alma sürecinde lojistik ve erişim sorunları yaşayabilir.

Sistemin Uygulama ve Denetim Yükü

Belge zorunluluğunun uygulanması ve denetimi, iş müfettişleri tarafından yapılmakta olup belge olmayan çalışanların çalıştırılması durumunda yaptırımlar söz konusudur. Bu, işveren için idari para cezası gibi uygulamalara yol açabilir.

Öğrenim ve Deneyimin Belgelendirilmesinde Zorluk

Bazı deneyimli işçiler veya ustalar resmi belgelere sahip olmayabilir. Belge alma sürecindeki standart sınav ve değerlendirmeler, pratik deneyimi olan kişiler için bile zorlayıcı olabilir.

Uygulama Boyutu ve Değerlendirme
Sektörel Perspektif

Bazı sektörlerde (örneğin inşaat, elektrik, ağır makineler) belge zorunluluğu, nitelikli iş gücüne erişimi artırabilirken kısa vadede iş gücü sıkıntısı yaratabilir. İşverenlerin planlı eğitim–sertifikasyon programları kurması, bu süreci stratejik bir avantaj haline getirebilir.

İşverenlerin Planlaması

İşverenler için en önemli adım, yeni veya değişen zorunlulukları erken planlama ve izleme süreçlerine dahil etmek; çalışanların belge edinimini edindirme programlarıyla desteklemektir. Bu, belgenin gereklilik hâline geldiği zamanlarda operasyonel aksaklıkların önüne geçilmesine yardımcı olur.

Sonuç ve Değerlendirme

Tebliğ No: 2025/1 ve 2025/2 ile yapılan düzenlemeler, Türkiye’de mesleki yeterlilik sistemini daha esnek ve kapsayıcı hale getirmeyi amaçlayan bir evrim niteliğindedir.
Bu çerçevede:

  • Olumlu yönler: Standartlaşma, iş güvenliği ve iş gücü niteliği, planlı geçiş süreci
  • Olumsuz yönler: Belge alma maliyeti, erişim eşitsizlikleri ve denetim yükü

olarak değerlendirilebilir.
Genel olarak sistem, çalışanların yetkinlik düzeyini artırmayı hedeflerken, değişikliklerle eğitim geçmişi ve deneyime dayalı esneklik sağlamaya çalışmaktadır.

Tebliğ No: 2025/1 ve 2025/2 ile yapılan düzenlemeler, meslekî yeterlilik sisteminin durağan değil; aksine öğrenen ve kendini güncellemeye çalışan bir yapı olduğunu göstermektedir. Getirilen muafiyetler, geçiş süreleri ve kapsam genişletmeleri; sistemin yalnızca belge odaklı değil, insan, deneyim ve eğitim geçmişi odaklı bir denge arayışında olduğunu ortaya koymaktadır.

Bununla birlikte, her düzenlemede olduğu gibi bu tebliğlerde de uygulamada karşılaşılabilecek güçlükler mevcuttur. Belgeye erişimde yaşanan bölgesel eşitsizlikler, maliyet unsurları ve denetim süreçlerinin işveren üzerindeki baskısı, göz ardı edilmemesi gereken gerçeklerdir. Bu noktada, mevzuatın başarısı yalnızca metnin kendisine değil; uygulayıcıların yaklaşımına, rehberlik mekanizmalarına ve destekleyici politikaların varlığına bağlıdır.

Uzun vadede meslekî yeterlilik belgelerinin, yalnızca bir yasal zorunluluk olarak değil; çalışan için bir değer, işveren için bir güvence ve toplum için bir kalite standardı olarak algılanması hedeflenmelidir. Bu algının oluşması ise cezai yaptırımlardan çok, doğru bilgilendirme, erişilebilir sistemler ve adil uygulamalarla mümkün olacaktır.

Sonuç olarak; 2025 yılı düzenlemeleri, eksikleriyle birlikte değerlendirildiğinde, meslekî yeterlilik sisteminin daha kapsayıcı ve uygulanabilir hâle gelmesi yönünde atılmış önemli bir adımdır. Bu adımın gerçek anlamda karşılık bulması ise mevzuatın ruhunu anlayan, sahayı tanıyan ve insan odaklı düşünen tüm paydaşların ortak sorumluluğudur.

Cemil Tanju ANAKLI
Tetkik OSGB Genel Müdür

⭐️⭐️⭐️⭐️⭐️⭐️⭐️⭐️⭐️

Sayın okuyucu,

Aşağıdaki linkten yazımızda yer alan konu hakkında sorularınızı ve görüşlerinizi, merak ettiğiniz ve yazılarımıza konu olmasını istediğiniz hususları iletebilirsiniz.

Bilginin paylaştıkça çoğalacağı düşüncesi ve sizlere daha iyi hizmet verme azmi ile her gün daha da iyiye ilerlemede bizlere yorumlarınız ve katkılarınız ile yardımcı olursanız çok seviniriz. https://g.page/r/CTHRtqI0z0gjEAE/review

⭐️⭐️⭐️⭐️⭐️⭐️⭐️⭐️⭐️

Sınırlı Sorumluluk Beyanı:

Web sitemizin içeriği, ziyaretçiyi bilgilendirmeye yönelik hazırlanmıştır. Sitede yer alan bilgiler, hiçbir zaman bir hukuki tavsiye yerini alamaz. Web sitemizdeki yayınlardan yola çıkarak, işlerinizin yürütülmesi, belgelerinizin düzenlenmesi ya da mevcut işleyişinizin değiştirilmesi kesinlikte tavsiye edilmez. Web sitemizin içeriğinde yer alan bilgilere istinaden profesyonel hukuki yardım almadan hareket edilmesi durumunda meydana gelebilecek zararlardan firmamız sorumlu değildir. Sitemizde kanunların içeriğine aykırı ilan ve reklam yapma kastı bulunmamaktadır.

Ayrıca;
Web sitemizin içeriği, ziyaretçiyi bilgilendirmeye yönelik hazırlanmıştır. Sitede yer alan bilgiler, hiçbir zaman bir hekim tedavisinin ya da konsültasyonunun yerini alamaz. Bu kaynaktan yola çıkarak, ilaç tedavisine başlanması ya da mevcut tedavinin değiştirilmesi kesinlikte tavsiye edilmez. Web sitemizin içeriği, asla kişisel teşhis ya da tedavi yönteminin seçimi için değerlendirilmemelidir. Sitede kanun içeriğine aykırı ilan ve reklam yapma kastı bulunmamaktadır.

⭐️⭐️⭐️⭐️⭐️

Daha Fazla
Genel, Makaleler27 Aralık 2025
27 Aralık 2025

Bilimsel Kelimelerin Etimolojik Kökeni ve Hikayesi

Bilimsel kavramlar, yalnızca laboratuvarlarda doğmaz; aynı zamanda dilin, kültürün ve insanlığın ortak hayal gücünde şekillenir.

Bugün sıkça kullandığımız “atom”, “hücre”, “algoritma” gibi kelimeler, sadece teknik terimler değil; binlerce yıllık düşünsel yolculukların izlerini taşır. Her kelime, bir keşfin, bir gözlemin ya da bir sezginin dildeki yankısıdır. Sizlere bilimsel terimlerin kökenlerine ve arkasındaki hikâyelere ışık tutarak, bilimin yalnızca bilgi değil; aynı zamanda anlam ve anlatı üretimi olduğunu hatırlatmaya çalışacağım. Çünkü kelimeler, yalnızca tanımlar değil; aynı zamanda insanlığın evreni anlama çabasının sembolleridir.

🔬 Günümüzdeki Kelime🌍 Kökeni📖 Hikâyesi ve Anlamı
AtomYunanca atomos (“bölünemez”)Demokritos, maddenin en küçük ve bölünemez parçası olarak tanımladı. Modern fizik atomun bölünebildiğini gösterdi ama isim kaldı.
ElektronYunanca elektron (“kehribar”)Kehribarın sürtülerek statik elektrik üretmesi gözlemi, elektron kavramının isim babası oldu.
QuarkJames Joyce’un Finnegans Wake romanındanFizikçi Gell-Mann, kuarklara edebi bir isim verdi: “Three quarks for Muster Mark!”
Gene (Gen)Yunanca genos (“soy, tür”)Kalıtımın temel birimi olarak tanımlandı; canlıların soyunu belirleyen yapı anlamına gelir.
RobotÇekçe robota (“zorla çalıştırma”)Karel Čapek’in 1920’deki oyununda ilk kez kullanıldı; insan gibi çalışan makineleri tanımlamak için.
Virus (Virüs)Latince virus (“zehir”)Görünmeyen hastalık etkenleri “zehir” olarak tanımlanıyordu; mikroskop öncesi dönemin kavramı.
Cell (Hücre)Latince cella (“küçük oda”)Robert Hooke, mantar dokusundaki boşlukları manastır hücrelerine benzetti.
Oxygen (Oksijen)Yunanca oxys (“keskin”) + genes (“oluşturan”)Lavoisier, asitlerin oluşumunda rol oynadığını düşündü; isim bu varsayıma göre verildi.
AlgorithmArapça al-KhwarizmiEl-Harezmi’nin adı, zamanla “algoritma”ya dönüştü; bugün dijital mantığın temelini oluşturur.
Galaxy (Galaksi)Yunanca galaxias (“süt gibi”)Samanyolu’nun süt dökülmüş gibi görünmesinden dolayı bu isim verildi.
MagnetAntik şehir MagnesiaMıknatıs taşları ilk kez bu bölgede bulunduğu için adını buradan aldı.
Laserİngilizce kısaltma: Light Amplification by Stimulated Emission of RadiationIşık uyarımıyla enerji yayılımı sağlayan teknoloji; kısaltma zamanla bağımsız bir kelimeye dönüştü.
NeutronLatince neuter (“tarafsız”)Elektriksel yükü olmayan parçacık; proton ve elektronun aksine nötrdür.
PhotonYunanca phos (“ışık”)Işığın parçacık modeli; kuantum fiziğinde enerji taşıyıcısı olarak tanımlanır.
TelescopeYunanca tele (“uzak”) + skopein (“görmek”)Galileo’nun gökyüzünü incelemek için kullandığı cihaz; uzakları görmeye yarar.
ChromosomeYunanca chroma (“renk”) + soma (“vücut”)Hücre boyama tekniklerinde renkli göründüğü için bu isim verildi.
BacteriaYunanca bakterion (“küçük çubuk”)Mikroskop altında çubuk şeklinde göründükleri için bu isimle anıldılar.
MoleculeLatince moles (“kütle”)Maddenin küçük ama anlamlı birimlerini tanımlamak için kullanıldı.
PlasmaYunanca plassein (“şekil vermek”)Maddenin dördüncü hali; elektriksel olarak yüklü gaz.
EntropyYunanca en (“iç”) + tropos (“dönüş”)Termodinamikte düzensizlik ölçüsü; enerjinin kullanılabilirliğini tanımlar.
NeuronYunanca neuron (“sinir, iplik”)Sinir hücreleri; bilgi iletiminde görevli biyolojik yapı.
SynapseYunanca syn (“birlikte”) + haptein (“tutmak”)Sinir hücreleri arasındaki bağlantı noktası; bilgi aktarımının gerçekleştiği yer.
ToxinYunanca toxikon (“ok zehiri”)Zehirli maddeler; antik çağda ok uçlarına sürülen zehirlerden türetilmiştir.
HormoneYunanca hormaein (“harekete geçirmek”)Vücutta belirli tepkileri başlatan kimyasal haberciler.
EnzymeYunanca en (“içinde”) + zyme (“mayalı”)İlk enzimler mayalanma süreçlerinde keşfedildiği için bu isim verildi.
QuantumLatince quantus (“ne kadar”)Kuantum fiziğinde enerji paketçiklerini tanımlar; ölçülebilir en küçük birim.
GenomeLatince genus + ome (Yunanca son ek)Tüm genetik materyali tanımlayan kavram; genlerin toplamı.
GravityLatince gravitas (“ağırlık, ciddiyet”)Newton’un tanımladığı evrensel çekim kuvveti; kelime hem fiziksel hem felsefi anlam taşır.

Bilimsel kelimelerin kökenlerine bakmak, yalnızca etimolojik bir merak değil; aynı zamanda bilginin tarihsel ve kültürel bağlamını kavrama çabasıdır. Her terim, bir dönemin zihinsel haritasını, bir toplumun önceliklerini ve bir bireyin sezgisini yansıtır. Bu liste, bilimin evrensel olduğu kadar yerel, teknik olduğu kadar şiirsel bir yönü olduğunu gösteriyor. Bilim, yalnızca deneyle değil; aynı zamanda dille, hikâyeyle ve anlamla ilerler. Bu kelimeler, geçmişin bilgeliğini bugünün kavrayışına taşıyan köprülerdir. Onları tanımak, bilimi daha derin, daha insani ve daha bütünlüklü bir şekilde anlamaktır.

⭐️⭐️⭐️⭐️⭐️⭐️⭐️

Doğal Yaşayın

Doğal Beslenin

Aklınıza Mukayet Olun

⭐️⭐️⭐️⭐️⭐️⭐️⭐️⭐️

Sayın okuyucu,

Aşağıdaki linkten yazımızda yer alan konu hakkında sorularınızı ve görüşlerinizi, merak ettiğiniz ve yazılarımıza konu olmasını istediğiniz hususları iletebilirsiniz.

Bilginin paylaştıkça çoğalacağı düşüncesi ve sizlere daha iyi hizmet verme azmi ile her gün daha da iyiye ilerlemede bizlere yorumlarınız ve katkılarınız ile yardımcı olursanız çok seviniriz. https://g.page/r/CTHRtqI0z0gjEAE/review

⭐️⭐️⭐️⭐️⭐️⭐️⭐️⭐️⭐️

Dr Mustafa KEBAT

Tetkik OSGB İş Sağlığı ve Eğitim Koordinatörü

Sınırlı Sorumluluk Beyanı:
Web sitemizin içeriği, ziyaretçiyi bilgilendirmeye yönelik hazırlanmıştır. Sitede yer alan bilgiler, hiçbir zaman bir hekim tedavisinin ya da konsültasyonunun yerini alamaz. Bu kaynaktan yola çıkarak, ilaç tedavisine başlanması ya da mevcut tedavinin değiştirilmesi kesinlikte tavsiye edilmez. Web sitemizin içeriği, asla kişisel teşhis ya da tedavi yönteminin seçimi için değerlendirilmemelidir.

Ayrıca, sitede yer alan bilgiler, hiçbir zaman bir iş güvenliği uzmanının, ilgili mühendisin ya da teknik ekibin yetki ve kararlarının yerini alamaz. Bu kaynaktan yola çıkarak, çalışma sahanız içerisindeki tehlike – risk belirlemesi ya da mevcut işleyişin değiştirilmesi kesinlikte tavsiye edilmez. Web sitemizin içeriği, asla firmanızın işleyişine müdahil olma ya da sorumlularınızın vereceği kararların yerine tutması olarak değerlendirilmemelidir. Sitede kanun içeriğine aykırı ilan ve reklam yapma kastı bulunmamaktadır.

⭐️⭐️⭐️⭐️

Daha Fazla
Genel, Makaleler27 Aralık 2025
27 Aralık 2025

İş Güvenliğinin Beşinci Boyutu

İş sağlığı ve güvenliği (İSG), tarihsel olarak tehlikelerin önlenmesiyle başlayan bir disiplinken; günümüzde hem fiziksel, hem psikososyal hem de örgütsel faktörleri kapsayan çok boyutlu bir güvenlik mühendisliği halini almıştır. Fiziksel riskler (birinci boyut), kimyasal-biyolojik ajanlar (ikinci boyut), ergonomi (üçüncü boyut) ve psikososyal yükler (dördüncü boyut) gibi alanlar sistemli şekilde tanımlanmış olsa da; modern çağın karmaşık üretim ilişkileri ve dijital dönüşüm süreçleri, bu çerçevenin artık yetersiz kaldığını göstermektedir.

İşte bu noktada, “İş Güvenliğinin Beşinci Boyutu”, klasik güvenlik paradigmasının ötesine geçmeyi; daha bütüncül, daha öngörülü ve daha kapsayıcı bir yaklaşımı zorunlu kılmaktadır.

Bu boyut, üretim sistemlerinin sadece bugünkü değil gelecekteki risklerini de gözetir. Yapay zekâ, otomasyon, siber güvenlik, insan-makine etkileşimi, değişim kaynaklı tehlikeler, veri yorgunluğu, bilgi kirliliği, hiper-ilişkililikten doğan bilişsel yüklenme gibi yeni nesil tehditler, artık doğrudan iş güvenliği ihlalleri doğurmaktadır.

Beşinci boyut, şu temel sorularla ilgilenir:

  • Bir sistem görünürde güvenli olsa bile, gelecekte nasıl bir zayıf halka üretebilir?
  • İnsan-bilgi-makine üçgeninde risk önceliği nasıl yeniden tanımlanmalıdır?
  • Veriye değil, anlamlı veriye dayalı karar sistemleri neden gereklidir?
  • Davranışsal ve dijital güvenlik kültürü nasıl inşa edilir?
  • “Sıfır kaza” hedefi algoritmalara emanet edilebilir mi?

Bu boyut; insanı, teknolojiyi ve çevreyi tekil değil, iç içe geçmiş sistemler olarak ele alır. Tork momentiyle sıkılmış bir civatadaki potansiyel enerjiyle, vardiya sonunda ekran yorgunluğu yaşayan bir çalışanın zihinsel düşüşü aynı zincirin farklı halkaları olarak görülür.

Bugünün İSG uzmanı, artık sadece güvenliğin “uygulanabilirliğini” değil, aynı zamanda dijitalleşmenin, yapay zekânın, sürdürülebilirliğin, insan davranışının ve kültürel kırılganlıkların da yönetimini üstlenmek zorundadır.

Beşinci Boyut, işyerlerinde dijitalleşmenin, otomasyonun, yapay zekânın, büyük verinin ve siber sistemlerin yaygınlaşmasıyla ortaya çıkan yeni türden iş sağlığı ve güvenliği (İSG) tehditlerini kapsar.

📌 📌 📌
İş Güvenliğinin Beş Boyutu (Güncel Yaklaşımla)
Boyutİçerik
1. FizikselGürültü, titreşim, sıcaklık, düşme, kesilme vb. geleneksel tehlikeler.
2. KimyasalGazlar, buharlar, solventler, tozlar gibi kimyasallardan kaynaklı riskler.
3. BiyolojikMikroorganizmalar, parazitler, biyolojik ajanlar.
4. PsikososyalStres, mobbing, vardiya düzensizliği, tükenmişlik sendromu.
✅ 5. Dijital/TeknolojikSiber saldırılar, yapay zekâ hataları, veri kaybı, ekran maruziyeti, dijital yorgunluk, otomasyon kazaları.
🔍 🔍 🔍
İş Güvenliğinde Beşinci Boyutun Ana Unsurları
  1. Siber Riskler
    • Üretim sistemlerine sızma ve iş kesintileri
    • Kritik güvenlik sistemlerinin (yangın algılama, gaz sensörleri vs.) hacklenmesi
  2. Yapay Zekâ ve Otonom Sistem Hataları
    • Otonom forkliftlerin çarpması
    • AI destekli karar sistemlerinin yanlış yönlendirmesiyle oluşan kazalar
  3. Ekran ve Teknoloji Maruziyeti
    • Dijital göz yorgunluğu, kronik baş ağrısı
    • Mavi ışığa uzun süreli maruziyetin uyku ritmini bozması
  4. Veri Aşırı Yüklemesi ve Dijital Tükenmişlik
    • Sürekli uyarı ve e-posta akışıyla dikkat dağınıklığı
    • Mental yorgunluk, konsantrasyon bozukluğu
  5. Otomasyon Sistemlerindeki Güvenlik Açıkları
    • Endüstri 4.0 sistemlerinde insan-makine etkileşimi sorunları
    • Makine öğreniminin tahmin hataları sonucu hatalı kararlar
🎯 🎯 🎯
Neden Beşinci Boyut Önemli?
  • Geleneksel risk değerlendirmeleri bu boyutu kapsamaz.
  • Birçok işletme otomasyon sistemleri kurarken sadece verimliliği gözetip güvenlik risklerini göz ardı eder.
  • Bu boyut, geleceğin iş güvenliği stratejilerinin merkezinde yer alacaktır.
📚 📚 📚
Referans Perspektifi

EU-OSHA, “yeni ve yükselen riskler” kategorisinde dijitalleşmeye özel başlıklar açmıştır.

ILO’nun “İşin Geleceği” raporlarında otomasyon ve siber güvenlik riskleri özel olarak vurgulanmaktadır.

ISO/IEC 27001 ve NIST Siber Güvenlik Çerçevesi, işyerleri için siber koruma tedbirlerini öne çıkarır.

Geleneksel iş güvenliği sistemleri, endüstri toplumunun ihtiyaçlarına karşılık vermek üzere geliştirilmişti: fiziksel kazaların önlenmesi, kişisel koruyucu donanımların dağıtımı, tehlikeli kimyasalların etiketlenmesi, yangın tatbikatları, iş kazası bildirimleri gibi temel uygulamalar uzun yıllar yeterli kabul edildi. Ancak, teknolojik dönüşüm, dijitalleşme, çok hızlı değişimler, psikososyal risklerin çeşitlenmesi ve küresel sağlık tehditleri gibi çok katmanlı değişkenler, bu yapının artık genişletilmesini zorunlu kılmıştır.

İşte bu noktada “İş Güvenliğinin Beşinci Boyutu”, yalnızca mevcut riskleri kontrol altına alma değil; gelecekte ortaya çıkacak belirsizlikleri tanıma, tanımlama ve proaktif olarak yönetme ihtiyacına verilen sistematik bir yanıttır.

Bu boyut:

  • Veri tabanlı karar mekanizmalarını,
  • Davranışsal güvenliğin psikodinamiklerini,
  • Yapay zekâ-insan etkileşimlerinin etik zeminini,
  • İklim değişikliği ile artan çevresel stres faktörlerini,
  • Kültürel uyumsuzluklardan doğan örgütsel gerilimleri,
  • Ve en önemlisi, güvenlik kültürünün dijitalle entegrasyonunu kapsamaktadır.

Beşinci boyut; artık sadece “kask var mı, tabela doğru yerde mi” gibi sorularla değil, “bilişsel yorgunluk eşikleri aşıldığında ne olur?”, “yapay zeka önerileri ile insan kararı ne zaman çatışır?”, “bir sensör sisteminin hata yapma psikolojisi nedir?” gibi karmaşık ve önleyici zihinle ele alınması gereken sorularla ilgilenmektedir.

Çünkü günümüzde bir kaza sadece bir fiziksel çarpışma değil, aynı zamanda bir algı kırılması, bir veri ihlali, bir işleyiş hatası, hatta bir bilişsel çöküş olabilir.

İş Güvenliğinin Beşinci Boyutu:

  • Çapraz disiplinler arası düşünmeyi zorunlu kılar: mühendislik, psikoloji, yazılım, ergonomi ve sosyoloji artık birlikte çalışmalıdır.
  • Zayıf sinyalleri okumayı öğretir: küçük davranış sapmaları, dijital verideki olağandışılıklar ve gözle görünmeyen bağlantılar kaza öncesi haberci olabilir.
  • Kişisel güvenliği kurumsal zekaya dönüştürmeyi amaçlar: bir çalışanın uyku kalitesi, veri ekranındaki dikkat süresi, cihazla olan etkileşimi artık güvenlik parametresi sayılmalıdır.
  • Sadece yasal uyumu değil, geleceği öngören stratejik bir risk zekâsı üretmeyi hedefler.

Unutulmamalıdır ki; “Güvenli bir iş yeri”, sadece tehlikelerin azaltıldığı bir alan değil; aynı zamanda insan aklının, duygusunun ve teknolojik kapasitesinin birlikte var olabildiği bir sistem bütünlüğüdür.

İş Güvenliğinin Beşinci Boyutu, bu bütünlüğün yeni anahtarıdır.

Dr Mustafa KEBAT
Tetkik OSGB İş Sağlığı ve Eğitim Koordinatörü

⭐️⭐️⭐️⭐️⭐️⭐️⭐️

Doğal Yaşayın

Doğal Beslenin

Aklınıza Mukayet Olun

⭐️⭐️⭐️⭐️⭐️⭐️⭐️⭐️

Sayın okuyucu,

Aşağıdaki linkten yazımızda yer alan konu hakkında sorularınızı ve görüşlerinizi, merak ettiğiniz ve yazılarımıza konu olmasını istediğiniz hususları iletebilirsiniz.

Bilginin paylaştıkça çoğalacağı düşüncesi ve sizlere daha iyi hizmet verme azmi ile her gün daha da iyiye ilerlemede bizlere yorumlarınız ve katkılarınız ile yardımcı olursanız çok seviniriz. https://g.page/r/CTHRtqI0z0gjEAE/review

⭐️⭐️⭐️⭐️⭐️⭐️⭐️⭐️⭐️

Dr Mustafa KEBAT

Tetkik OSGB İş Sağlığı ve Eğitim Koordinatörü

Sınırlı Sorumluluk Beyanı:
Web sitemizin içeriği, ziyaretçiyi bilgilendirmeye yönelik hazırlanmıştır. Sitede yer alan bilgiler, hiçbir zaman bir hekim tedavisinin ya da konsültasyonunun yerini alamaz. Bu kaynaktan yola çıkarak, ilaç tedavisine başlanması ya da mevcut tedavinin değiştirilmesi kesinlikte tavsiye edilmez. Web sitemizin içeriği, asla kişisel teşhis ya da tedavi yönteminin seçimi için değerlendirilmemelidir.

Ayrıca, sitede yer alan bilgiler, hiçbir zaman bir iş güvenliği uzmanının, ilgili mühendisin ya da teknik ekibin yetki ve kararlarının yerini alamaz. Bu kaynaktan yola çıkarak, çalışma sahanız içerisindeki tehlike – risk belirlemesi ya da mevcut işleyişin değiştirilmesi kesinlikte tavsiye edilmez. Web sitemizin içeriği, asla firmanızın işleyişine müdahil olma ya da sorumlularınızın vereceği kararların yerine tutması olarak değerlendirilmemelidir. Sitede kanun içeriğine aykırı ilan ve reklam yapma kastı bulunmamaktadır.

⭐️⭐️⭐️⭐️

Daha Fazla
Genel, İş Güvenliği, Makaleler, Sağlık Bülteni27 Aralık 2025
26 Aralık 2025

İş Sağlığı ve Güvenliğinde Ön Tehlike Analizi (Preliminary Hazard Analysis – PHA)

1. Risk Analizine Giden İlk Basamak

İş sağlığı ve güvenliğinde tüm koruma sistemlerinin temeli, risklerin öngörülmesi ve yönetilmesidir.
Ancak her riski aynı derinlikte analiz etmek mümkün değildir. Bu nedenle, risk yönetim sürecinin ilk aşamasında tehlikelerin tanımlanması ve önceliklendirilmesi amacıyla kullanılan en temel araçlardan biri “Ön Tehlike Analizi (PHA)” yöntemidir.

PHA, sistemin tasarımından işletmeye kadar her aşamada kullanılabilir; amaç, potansiyel tehlikeleri erken evrede fark etmek ve önleyici mühendislik kontrollerini mümkün olduğunca erken devreye sokmaktır.
Bu yönüyle PHA, bir işletmenin “İSG radar sistemi” gibidir — yaklaşmakta olan tehlikeyi radar ekranında ilk yakalayan yöntemdir.

2. Ön Tehlike Analizinin Tanımı ve Amacı

Ön Tehlike Analizi (PHA); bir sistem, süreç, tesis veya iş ekipmanında olası tehlikeleri tanımlamak, bu tehlikelerin neden olabileceği sonuçları değerlendirmek ve kontrol önlemlerini belirlemek için kullanılan niteliksel (qualitative) bir analiz yöntemidir.

Temel amaçları şunlardır:

  • Tehlikeleri erken aşamada belirlemek
  • Riskleri öncelik sırasına koymak
  • Kritik tehlikelere yönelik koruyucu tasarım kararlarını desteklemek
  • Daha detaylı analizlere (FMEA, HAZOP, LOPA vb.) ön veri sağlamak
  • Mevzuatın öngördüğü risk değerlendirme yükümlülüğünü sistematik hale getirmek

3. PHA’nın Yasal ve Standart Dayanakları

Türkiye’de PHA, “Risk Değerlendirmesi Yönetmeliği (Resmî Gazete, 29.12.2012)” kapsamında doğrudan belirtilmese de, “tehlikelerin belirlenmesi ve risklerin değerlendirilmesi” adımlarında uygun yöntemlerden biri olarak kabul edilir.
Ayrıca;

  • ISO 12100:2010 – Makine güvenliği için risk değerlendirme ve risk azaltma ilkeleri,
  • IEC 61882:2016 – HAZOP çalışmalarıyla ilişkili ön aşama,
  • MIL-STD-882E (ABD Savunma Bakanlığı Standardı) – Sistem güvenliği analizlerinde ilk basamak olarak PHA yöntemini tanımlar.

Bu çerçevede PHA, hem iş sağlığı ve güvenliği mevzuatına hem de uluslararası sistem güvenliği standartlarına uygun bir başlangıç analizidir.

4. PHA Ne Zaman ve Nerede Kullanılır?

PHA, özellikle şu durumlarda tercih edilir:

Uygulama AlanıAçıklama
Yeni tesis kurulumuTasarım aşamasında riskleri önceden görmek için
Yeni proses veya ekipman devreye almaMühendislik değişikliklerinin tehlike yaratıp yaratmadığını değerlendirmek için
Mevcut tesislerde değişiklikLayout, ekipman veya kimyasal değişimi sonrası risk yeniden değerlendirmesi için
İş kazası veya ramak kala olayı sonrasıSistemdeki öncül tehlikeleri belirlemek ve tekrarını önlemek için
Ergonomik ve insan faktörü analizleri öncesiGörev ve ortam kaynaklı tehlikeleri sınıflandırmak için

5. PHA Uygulama Adımları

PHA süreci beş temel aşamadan oluşur:

5.1. Sistem Tanımlama

Analiz edilecek sistemin, ekipmanın veya sürecin sınırları belirlenir.
Bu aşamada aşağıdaki bilgiler toplanır:

  • Sistem bileşenleri (makineler, boru hatları, tanklar vb.)
  • Kullanılan maddeler (kimyasallar, enerji kaynakları)
  • Çalışma ortamı koşulları (ısı, nem, basınç, gürültü, toz, vb.)
  • İnsan-makine etkileşimi (operasyonel görevler, bakım faaliyetleri)

5.2. Tehlike Tanımlama

Her bir sistem bileşeni için olası tehlikeler belirlenir.
Bu aşamada tehlike kaynakları aşağıdaki şekilde sınıflandırılabilir:

Tehlike GrubuÖrnekler
Fiziksel TehlikelerYüksek sıcaklık, gürültü, radyasyon, titreşim
Kimyasal TehlikelerYanıcı, patlayıcı, toksik maddeler
Biyolojik TehlikelerMikroorganizma, biyolojik ajanlar
Ergonomik TehlikelerUygunsuz duruş, tekrarlayan hareket
Elektriksel TehlikelerKısa devre, statik elektrik, kaçak akım
İnsan Faktörü KaynaklıYorgunluk, iletişim eksikliği, eğitim yetersizliği

5.3. Olası Sonuçların Belirlenmesi

Her tehlikenin gerçekleşmesi durumunda doğurabileceği sonuçlar analiz edilir:

  • Hafif yaralanma → Orta → Ağır yaralanma → Ölüm
  • Ekipman hasarı, çevre kirliliği, üretim kaybı, itibar kaybı

5.4. Risk Düzeyinin Belirlenmesi

PHA, genellikle niteliksel risk değerlendirmesi yapar.
Bu aşamada iki parametre kullanılır:

  • Olasılık (P): Tehlikenin gerçekleşme ihtimali
  • Şiddet (S): Meydana gelmesi halinde sonuçların ciddiyeti

Risk seviyesi genellikle şu şekilde sınıflandırılır:

Risk Skoru (P x S)Risk DüzeyiEylem Gerekliliği
1–4DüşükKabul edilebilir, izleme yeterli
5–9OrtaÖnlem alınmalı
10–16YüksekHemen müdahale edilmeli
17–25Çok YüksekÇalışma derhal durdurulmalı

5.5. Kontrol Önlemlerinin Belirlenmesi

Riskin kaynağında ortadan kaldırılması hedeflenir.
Uygulanacak önlemler, “kontrol önlemleri hiyerarşisi” esas alınarak seçilir:

  1. Tehlikenin ortadan kaldırılması (elimination)
  2. İkame (daha az tehlikeli madde/süreç)
  3. Mühendislik kontrolleri
  4. İdari kontroller
  5. Kişisel koruyucu donanım (KKD)

6. PHA Çıktısı: Ön Tehlike Analiz Tablosu

Aşağıda tipik bir PHA tablosu örneği verilmiştir:

Süreç Adımı / EkipmanTehlike TanımıNedeniSonuç(lar)Olasılık (1–5)Şiddet (1–5)Risk SkoruMevcut KontrollerÖnerilen Ek Önlem
Reaktör karıştırıcısıAşırı basınçBasınç sensör arızasıPatlama, yaralanma3515Basınç tahliye valfiValf periyodik test sıklığı artırılmalı
Paketleme hattıMekanik sıkışmaKoruyucu kapak açıkEl yaralanması4312Işık bariyeriKoruyucu kapak kilidi takılmalı
Toz toplama sistemiToz birikimiFiltre tıkanmasıPatlama2510Filtresi temizliği haftalıkSensör tabanlı diferansiyel basınç izleme eklenmeli

7. PHA’nın Gücü ve Sınırlamaları
7.1. Güçlü Yönleri
  • Uygulaması kolaydır, çok az veri gerektirir.
  • Erken aşamada hızlı sonuç verir.
  • FMEA, HAZOP, FTA gibi detaylı analizlere öncül teşkil eder.
  • Yeni sistemlerin tasarımında erken güvenlik farkındalığı sağlar.

7.2. Sınırlamaları
  • Niteliksel olduğu için kesin sayısal sonuç vermez.
  • Analistin tecrübesine bağlıdır.
  • Karmaşık sistemlerde yüzeysel kalabilir.
  • İnsan faktörü etkilerini tam olarak modelleyemez.

Bu nedenle, PHA genellikle bir “ilk tarama” yöntemi olarak kabul edilir ve ardından daha detaylı teknik analizlerle desteklenmelidir.

8. Uygulama Örneği: Çimento Fabrikasında PHA

Proses: Hammadde öğütme ünitesi
Tehlikeler:

  • Toz birikimi → Patlama riski
  • Sıcak yüzey → Yanık
  • Döner ekipman → Sıkışma tehlikesi
  • Gürültü seviyesi > 90 dB(A) → İşitme kaybı

Sonuç:
PHA sonucunda yüksek risk puanlı iki tehlike (toz patlaması ve sıkışma) belirlenmiş, bu alanlarda mühendislik önlemleri (havalandırma optimizasyonu, koruyucu kapak sistemi) uygulanmıştır.
Bu müdahaleler sonrasında risk seviyesi “yüksek”ten “orta”ya düşürülmüştür.

9. PHA’nın İSG Yönetim Sistemlerine Entegrasyonu

PHA, özellikle ISO 45001:2018 İş Sağlığı ve Güvenliği Yönetim Sistemi kapsamında risk temelli düşünme yaklaşımını destekler.
Bu bağlamda:

  • PHA çıktıları, tehlike kayıt listesine işlenir.
  • Riskler, öncelik matrisine göre aksiyon planına dönüştürülür.
  • Aksiyonların uygulanma durumu İSG Kurul toplantılarında izlenir.

10. Sonuç: Güvenliğin Başlangıç Noktası

Ön Tehlike Analizi, yalnızca bir form doldurma süreci değil; bir güvenlik kültürü davranışıdır.
Bir sistem daha tasarım aşamasındayken “ne ters gidebilir?” sorusunu sormak, o işletmenin olgunluk göstergesidir.
PHA, İSG profesyonellerinin elinde bir “erken uyarı sistemi” gibidir — potansiyel felaketi önceden fark edip, güvenli geleceği tasarlamanın bilimsel yoludur.

⭐️⭐️⭐️⭐️⭐️⭐️⭐️

Doğal Yaşayın

Doğal Beslenin

Aklınıza Mukayet Olun

⭐️⭐️⭐️⭐️⭐️⭐️⭐️⭐️

Sayın okuyucu,

Aşağıdaki linkten yazımızda yer alan konu hakkında sorularınızı ve görüşlerinizi, merak ettiğiniz ve yazılarımıza konu olmasını istediğiniz hususları iletebilirsiniz.

Bilginin paylaştıkça çoğalacağı düşüncesi ve sizlere daha iyi hizmet verme azmi ile her gün daha da iyiye ilerlemede bizlere yorumlarınız ve katkılarınız ile yardımcı olursanız çok seviniriz. https://g.page/r/CTHRtqI0z0gjEAE/review

⭐️⭐️⭐️⭐️⭐️⭐️⭐️⭐️⭐️

Dr Mustafa KEBAT

Tetkik OSGB İş Sağlığı ve Eğitim Koordinatörü

Sınırlı Sorumluluk Beyanı:

Web sitemizin içeriği, ziyaretçiyi bilgilendirmeye yönelik hazırlanmıştır. Sitede yer alan bilgiler, hiçbir zaman bir hukuki tavsiye yerini alamaz. Web sitemizdeki yayınlardan yola çıkarak, işlerinizin yürütülmesi, belgelerinizin düzenlenmesi ya da mevcut işleyişinizin değiştirilmesi kesinlikte tavsiye edilmez. Web sitemizin içeriğinde yer alan bilgilere istinaden profesyonel hukuki yardım almadan hareket edilmesi durumunda meydana gelebilecek zararlardan firmamız sorumlu değildir. Sitemizde kanunların içeriğine aykırı ilan ve reklam yapma kastı bulunmamaktadır.

Ayrıca;
Web sitemizin içeriği, ziyaretçiyi bilgilendirmeye yönelik hazırlanmıştır. Sitede yer alan bilgiler, hiçbir zaman bir hekim tedavisinin ya da konsültasyonunun yerini alamaz. Bu kaynaktan yola çıkarak, ilaç tedavisine başlanması ya da mevcut tedavinin değiştirilmesi kesinlikte tavsiye edilmez. Web sitemizin içeriği, asla kişisel teşhis ya da tedavi yönteminin seçimi için değerlendirilmemelidir. Sitede kanun içeriğine aykırı ilan ve reklam yapma kastı bulunmamaktadır.

⭐️⭐️⭐️⭐️⭐️⭐️

#öntehlike #analiz #işgüvenliği #uzman #tetkikosgb #kebat

Daha Fazla
Genel, İş Güvenliği, Makaleler, Sağlık Bülteni26 Aralık 2025
25 Aralık 2025

İnsan Arazisi Yakınsaması ve İş Güvenliğinin Yeni Okuma Biçimi

Değerli iş güvenliği uzmanları,
saygıdeğer işyeri hekimleri,

Sahaya çıktığınızda ilk baktığınız şey nedir?
Makine koruyucuları mı?
Talimat panoları mı?
KKD kullanımı mı?
Risk değerlendirme formunun son revizyon tarihi mi?

Peki şunu hiç düşündünüz mü:
Aynı makine, aynı talimat, aynı eğitim, aynı ortam…
Ama bir işyerinde kaza olurken, diğerinde olmuyor.

İşte tam bu noktada, klasik İSG yaklaşımının yetmediği ve görünmeyen bir arazinin devreye girdiği yere geliyoruz. Bu arazi, beton değil; çelik değil; yönetmelik hiç değil.

Bu arazi insanın kendisidir.

Ben bugün size, istihbarat literatüründe kullanılan ama aslında İSG’nin tam kalbine oturan bir kavramdan bahsedeceğim:

İnsan Arazisi Yakınsaması

Ve bunu, teorik bir süs olarak değil;
sahada iş kazasını gerçekten azaltacak bir bakış açısı olarak ele alacağım.

Klasik İSG Neden Yetmiyor?

Hepimiz aynı çerçevenin içinden geldik:

  • Risk değerlendirmesi
  • Eğitimler
  • Talimatlar
  • Denetimler
  • Uygunsuzluk–düzeltici faaliyet döngüsü

Bunlar gerekli mi? Kesinlikle evet.
Yeterli mi? Artık hayır.

Çünkü bugün iş kazalarının büyük çoğunluğu:

  • Bilgi eksikliğinden değil,
  • Talimat yokluğundan değil,
  • KKD bulunmadığından değil,

insan davranışından kaynaklanıyor.

Ama dikkat edin:
“İnsan hatası” dediğimizde aslında hiçbir şey açıklamıyoruz.
Sadece suçu insana yüklüyoruz.

İstihbarat dünyası, bu hatayı yıllar önce fark etti.
Ve “insan hatası” demek yerine şunu sordu:

“Bu insan, bu davranışı neden seçti?”

İSG’nin de artık bu soruyu sorması gerekiyor.

İnsan Arazisi Nedir?

İstihbarat literatüründe insan arazisi, bir coğrafyada yaşayan insanların:

  • İnançları
  • Alışkanlıkları
  • Korkuları
  • Motivasyonları
  • Güç ilişkileri
  • Yazılı olmayan kuralları

ile oluşan davranışsal zemini ifade eder.

Bizim coğrafyamız neresi?
İşyeri.

Bizim insan arazimiz ne?

  • Usta–çırak ilişkisi
  • “Bana bir şey olmaz” kültürü
  • Amir baskısı
  • Üretim hedefi stresi
  • Prim sistemi
  • Vardiya yorgunluğu
  • Sessizlik ve görmezden gelme

Yani iş kazasının zemini, çoğu zaman makineden önce insanın içinde oluşur.

Yakınsama Ne Demektir?

Yakınsama, farklı veri ve etkenlerin tek bir davranışta birleşmesi demektir.

İstihbaratçı şuna bakar:

  • Kişinin psikolojisi
  • Sosyal çevresi
  • Ekonomik baskısı
  • Algısı
  • Dijital davranışları

Ve sorar:
“Bu kişi hangi koşulda ne yapar?”

İSG açısından soruyu şöyle çevirelim:

“Bu çalışan, hangi koşulda risk alır?”

İşte insan arazisi yakınsaması, bu sorunun cevabını çok katmanlı biçimde verir.

İSG’de İnsan Arazisinin Katmanları
Bireysel Katman

Her çalışan aynı değildir.

  • Yaş
  • Tecrübe
  • Mesleki özgüven
  • Daha önce yaşadığı kazalar
  • Sağlık durumu
  • Ailevi baskılar

Bunlar risk algısını doğrudan etkiler.

Örnek:
Yeni işe başlayan biri, bilmediği için risk alır.
20 yıllık usta ise “bildiğini sandığı” için risk alır.

İkisi de aynı makinede, aynı kazayı yapabilir.
Sebep farklıdır.

Sosyal Katman

İşyeri, sadece bir üretim alanı değil; sosyal bir ekosistemdir.

  • Usta–çırak hiyerarşisi
  • “Abi böyle yapıyor” etkisi
  • Dışlanma korkusu
  • Takım içi normlar

Bir işçi, talimata değil; grubun normuna uyar.

İstihbarat bunu bilir.
İSG ise çoğu zaman görmezden gelir.

Kurumsal Katman

Şimdi dürüst olalım.

  • Üretim baskısı var mı?
  • “Bugün de kazasız atlattık” dili kullanılıyor mu?
  • Kaza bildiren ödüllendiriliyor mu, cezalandırılıyor mu?

Eğer bir işyerinde sessizlik ödüllendiriliyorsa,
orada risk görünmez olur.

Bu, kurumsal bir Omertà’dır.
Ve iş kazalarının sessiz zeminidir.

Algısal Katman

Algı, gerçeklikten daha güçlüdür.

  • “Bizim iş tehlikeli değil”
  • “Bu kaza bana olmaz”
  • “Bunu yıllardır böyle yapıyoruz”

Bu cümleler, istihbarat literatüründe algısal zırh olarak tanımlanır.

Algıyı kırmadan davranışı değiştiremezsiniz.

Fiziksel–Zamansal Katman
  • Gece vardiyası
  • Uzayan mesailer
  • Yetersiz dinlenme
  • Düşük kan şekeri
  • Sıcak–soğuk stresleri

Bunlar, insan arazisinin jeolojik fay hatlarıdır.

Kazalar çoğu zaman bu fayların kesiştiği anda olur.

İnsan Arazisi Yakınsaması = Kaza Öncesi Erken Uyarı

İnsan arazisi yakınsaması bize şunu söyler:

Kaza aniden olmaz.
Kaza, davranışsal olarak önceden birikir.

  • Söylem değişir
  • Kurallar esnemeye başlar
  • Küçük ihlaller normalleşir
  • Sessizlik artar

İstihbarat buna ön belirti analizi der.
Biz İSG’de buna çoğu zaman “şans” deriz.

Oysa şans yoktur; okunamayan insan arazisi vardır.

İSG Uzmanı ve İşyeri Hekimi Ne Yapmalı?

Artık sahada sadece şunları sormak yetmez:

  • “Talimat var mı?”
  • “Eğitim aldın mı?”

Şu soruları da sormalıyız:

  • Bu işi neden böyle yapıyorsun?
  • Burada risk almaya iten ne?
  • Kime hayır diyemiyorsun?
  • Hangi durumda kuralları esnetiyorsun?

İş güvenliği uzmanı ve işyeri hekimi, bu noktada:

  • Denetçi değil, analist
  • Talimat anlatıcısı değil, davranış çözücü
  • Evrak takipçisi değil, insan arazisi okuyucusu olmak zorundadır.
Eğitimler Neden Etkisiz Kalıyor?

Çünkü çoğu eğitim:

  • Bilgi aktarır
  • Ama algıya dokunmaz
  • Davranışa temas etmez

İstihbarat, eğitimi değil; iknayı hedefler.

İSG eğitimleri de artık:

  • “Ne yapmalısın?”dan çok
  • “Neden yapmıyorsun?” sorusuna odaklanmalıdır.
İnsan Arazisini Okuyabilen İSG, Oyunu Değiştirir

Bir işyerinde:

  • Risk değerlendirmesi yapılabilir,
  • Ama risk yaşanır.

İnsan arazisi yakınsamasını anlayan İSG profesyoneli şunu bilir:

Asıl risk, formlarda değil;
insanların zihinlerinde dolaşır.

Bu bakış açısıyla:

  • Kaza oranları düşer
  • Meslek hastalıkları erken yakalanır
  • Güvenlik kültürü kağıttan çıkar, hayata girer

Değerli meslektaşlar,

İş güvenliği artık sadece mevzuat bilgisiyle yürütülecek bir alan değil.
Bu iş, insanı anlamadan yapılamaz.

İstihbarat dünyası bize şunu öğretti:
Araziyi tanımadan savaş kazanılmaz.

Bizim arazimiz insandır.
Ve bu arazi, haritalarda yoktur.

İnsan arazisi yakınsaması, İSG’nin geleceğidir.
Bu geleceği erken okuyanlar, sadece kazaları değil;
sessizce riskleri de ortadan kaldıracaktır.

⭐️⭐️⭐️⭐️⭐️⭐️⭐️⭐️

Doğal Yaşayın

Doğal Beslenin

Aklınıza Mukayet Olun

⭐️⭐️⭐️⭐️⭐️⭐️⭐️⭐️

Sayın okuyucu,

Aşağıdaki linkten yazımızda yer alan konu hakkında sorularınızı ve görüşlerinizi, merak ettiğiniz ve yazılarımıza konu olmasını istediğiniz hususları iletebilirsiniz.

Bilginin paylaştıkça çoğalacağı düşüncesi ve sizlere daha iyi hizmet verme azmi ile her gün daha da iyiye ilerlemede bizlere yorumlarınız ve katkılarınız ile yardımcı olursanız çok seviniriz. https://g.page/r/CTHRtqI0z0gjEAE/review

⭐️⭐️⭐️⭐️⭐️⭐️⭐️⭐️⭐️

Dr Mustafa KEBAT
0 530 568 42 75

Tetkik OSGB İş Sağlığı ve Eğitim Koordinatörü

Sınırlı Sorumluluk Beyanı:

Web sitemizin içeriği, ziyaretçiyi bilgilendirmeye yönelik hazırlanmıştır. Sitede yer alan bilgiler, hiçbir zaman bir hukuki tavsiye yerini alamaz. Web sitemizdeki yayınlardan yola çıkarak, işlerinizin yürütülmesi, belgelerinizin düzenlenmesi ya da mevcut işleyişinizin değiştirilmesi kesinlikte tavsiye edilmez. Web sitemizin içeriğinde yer alan bilgilere istinaden profesyonel hukuki yardım almadan hareket edilmesi durumunda meydana gelebilecek zararlardan firmamız sorumlu değildir. Sitemizde kanunların içeriğine aykırı ilan ve reklam yapma kastı bulunmamaktadır.

Ayrıca;
Web sitemizin içeriği, ziyaretçiyi bilgilendirmeye yönelik hazırlanmıştır. Sitede yer alan bilgiler, hiçbir zaman bir hekim tedavisinin ya da konsültasyonunun yerini alamaz. Bu kaynaktan yola çıkarak, ilaç tedavisine başlanması ya da mevcut tedavinin değiştirilmesi kesinlikte tavsiye edilmez. Web sitemizin içeriği, asla kişisel teşhis ya da tedavi yönteminin seçimi için değerlendirilmemelidir. Sitede kanun içeriğine aykırı ilan ve reklam yapma kastı bulunmamaktadır.

⭐️⭐️⭐️⭐️⭐️

Daha Fazla
Genel, Makaleler25 Aralık 2025
25 Aralık 2025

İş Sağlığı ve Güvenliğinde Omerta

Kurumsal Sessizlik Kültürünün Risk Yönetimi Üzerindeki Yıkıcı Etkisi

İş sağlığı ve güvenliği uygulamalarında kazaların ve meslek hastalıklarının nedenleri çoğunlukla “insan hatası”, “dikkatsizlik” veya “kurallara uyumsuzluk” başlıkları altında sınıflandırılmaktadır. Ancak sahada edinilen deneyimler, bu açıklamaların büyük bölümünün semptomu tanımladığını, kök nedeni ise maskelediğini göstermektedir.

Kökeni sosyolojik ve tarihsel olarak Omertà kavramına dayanan kurumsal ve bireysel sessizlik davranışlarının, İSG sistemlerinin etkinliğini nasıl zayıflattığı gerçeği çok dillendirilmiyor.

Omertà, bu bağlamda suç örgütlerine özgü bir sessizlik yemini olarak değil; örgütsel yapılarda riskin bilinmesine rağmen ifade edilmemesi, raporlanmaması ve görünmez kılınması olarak tanımlanmalıdır.

İSG’de Görmmezden Gelinen Bir Risk Faktörü

İş sağlığı ve güvenliği disiplininin temel varsayımı şudur:
Tehlike tanımlanırsa, risk analiz edilirse ve kontrol tedbirleri uygulanırsa kaza önlenir.

Bu varsayım teknik olarak doğrudur.
Lakin pratikte eksiktir.

Çünkü bu zincirin ilk halkası olan tehlikenin tanımlanması, insan faktörüne doğrudan bağlıdır. Tehlikeyi gören, hisseden, maruz kalan ve deneyimleyen çoğu zaman çalışanın kendisidir. Eğer bu çalışan, gördüğü riski ifade etmiyorsa; sistem ne kadar kusursuz tasarlanmış olursa olsun, İSG yönetimi veri körlüğü yaşar.

İşte bu noktada, klasik risk yönetimi literatüründe yeterince adlandırılmayan ancak sahada son derece etkili olan bir olgu devreye girer: Omertà.

Omertà Kavramının İSG Bağlamında Yeniden Tanımlanması

Omertà, tarihsel olarak Sicilya kökenli bir sessizlik normudur. Lakin bu makalede kullanılan anlamıyla Omertà:

Bir işyerinde risklerin, uygunsuzlukların, tehlikeli davranışların veya sistemsel zaafların bilinmesine rağmen, bireysel veya kurumsal nedenlerle ifade edilmemesi ve raporlanmaması durumudur.

Bu tanımda üç kritik unsur vardır:

  1. Bilme: Risk fark edilmiştir.
  2. Sessizlik: Bilgi paylaşılmamaktadır.
  3. Sistematiklik: Bu durum istisna değil, alışkanlıktır.

Dolayısıyla Omertà, bireysel bir çekingenlik değil; örgütsel olarak öğrenilmiş bir davranış biçimidir.

Kurumsal Omertà ve İSG Yönetim Sistemleri
Yönetim Sistemlerinde Sessizliğin Yapısal Kaynakları

ISO 45001 ve benzeri İSG yönetim sistemleri, katılımcılığı ve çalışan görüşlerinin alınmasını açıkça şart koşar. Ancak uygulamada, birçok kuruluşta bu gereklilik formal düzeyde kalmaktadır.

Kurumsal Omertà genellikle şu yapısal faktörlerden beslenir:

  • Üretim hedeflerinin güvenlik hedeflerinin önüne geçmesi
  • Üst yönetimin kazasızlık istatistiklerine aşırı odaklanması
  • Olumsuz geri bildirimin performans düşüklüğü olarak algılanması
  • Kaza ve ramak kala bildirimlerinin cezai sonuçlar doğurması

Bu koşullarda, çalışanlar ve orta kademe yöneticiler şu davranışı geliştirir:

“Sorun varsa bile, görünür kılmak kuruma fayda sağlamıyor.”

Bu algı yerleştiğinde, İSG sistemi kâğıt üzerinde çalışır; sahada ise sessizlik hâkim olur.

Kaza Sıklığı ile Sessizlik Kültürü Arasındaki İlişki

Düşük kaza oranları her zaman yüksek güvenlik performansı anlamına gelmez. Aksine, bazı kuruluşlarda düşük raporlama oranı, yüksek Omertà göstergesidir.

Özellikle:

  • Ramak kala bildirimlerinin yok denecek kadar az olması
  • Aynı tür kazaların tekrar etmesi
  • Uygunsuzlukların denetimden denetime kaybolup ortaya çıkması

kurumsal sessizlik kültürünün teknik göstergeleridir.

Çalışan Omertà’sı – Davranışsal Güvenliğin Kör Noktası
Çalışan Neden Konuşmaz?

Davranışsal güvenlik yaklaşımları, riskli davranışlara odaklanır. Ancak çoğu zaman şu soruyu sormaz:

“Çalışan neden bu davranışı sürdürmeye devam ediyor?”

Çalışan Omertà’sının temel nedenleri şunlardır:

  • İş güvencesi kaygısı
  • Yöneticiyle çatışma korkusu
  • “Sorun çıkaran” etiketinden kaçınma
  • Daha önce yapılan bildirimlerin sonuçsuz kalması
  • Meslektaş baskısı ve grup normları

Bu faktörler birleştiğinde, çalışan için sessizlik rasyonel bir tercih haline gelir.

Sessizlik ve Risk Normalleşmesi

Sürekli dile getirilmeyen riskler zamanla normalleşir. Normalleşen risk ise artık risk olarak algılanmaz.

Bu durum, literatürde “riskin sıradanlaşması” olarak tanımlanır ve yüksek tehlikeli sektörlerde (madencilik, inşaat, ağır sanayi) sıklıkla görülür.

Omertà burada yalnızca susmak değil; tehlikeyi zihinsel olarak silmektir.

İSG Profesyonelleri Açısından Omertà
İş Güvenliği Uzmanı ve İşyeri Hekiminin Konumu

İş Güvenliği uzmanları ve işyeri hekimleri, teorik olarak bağımsızdır. Ancak pratikte:

  • İşverenle sözleşmeli çalışırlar
  • Performansları dolaylı göstergelerle ölçülür
  • “Sorun çıkaran” değil, “çözüm odaklı” olmaları beklenir

Bu yapı, zaman zaman İSG profesyonellerini de Omertà zincirinin bir halkası haline getirebilir.

Riskin yazılması ile riskin yönetim tarafından kabul edilmesi arasındaki boşluk, çoğu zaman bilinçli veya bilinçsiz yumuşatma ile doldurulur.

“Yazdım, Bildirdim” Yanılsaması

Teknik olarak bir uygunsuzluğun raporlanması, sorumluluğun yerine getirildiği anlamına gelebilir. Ancak raporlanan risk:

  • Takip edilmiyorsa
  • Geri bildirim verilmiyorsa
  • Düzeltici faaliyetlere dönüşmüyorsa

orada Omertà, biçim değiştirerek varlığını sürdürür.

Bu durum, pasif Omertà olarak tanımlanabilir.

Kaza Araştırmalarında Omertà’nın Rolü

Birçok kaza araştırmasında şu sonuçlara rastlanır:

  • “Risk önceden biliniyordu.”
  • “Benzer olaylar daha önce yaşanmıştı.”
  • “Çalışanlar bu durumu normal kabul ediyordu.”

Bu ifadeler, kazanın teknik değil; iletişimsel ve kültürel bir başarısızlık olduğunu gösterir.

Omertà, kazadan sonra ortaya çıkan bir durum değildir.
Kaza, Omertà’nın doğal sonucudur.

Omertà’yı Kırmadan Güvenlik Kültürü Oluşur mu?

Teknik cevabı nettir: Hayır.

Güvenlik kültürü;

  • Açık iletişim
  • Psikolojik güvenlik
  • Geri bildirime açıklık

üzerine inşa edilir.

Omertà ise bu üç unsurun tamamını sistematik olarak bastırır.

Dolayısıyla İSG’de gerçek bir kültür dönüşümü hedefleniyorsa, yalnızca ekipman, prosedür ve eğitim değil; sessizlik davranışları da risk faktörü olarak ele alınmalıdır.

Değerlendirme

İş sağlığı ve güvenliğinde Omertà, teknik literatürde yeterince adlandırılmamış; ancak sahada son derece etkili bir risk çarpanıdır. Tehlike vardır, risk bilinmektedir, ancak sistem konuşmamaktadır.

Bu nedenle:

  • Kazaları yalnızca “insan hatası” ile açıklamak eksiktir
  • Risk analizlerini yalnızca teknik parametrelerle sınırlamak yetersizdir
  • İSG performansını yalnızca istatistiklerle ölçmek yanıltıcıdır

Omertà kırılmadan, güvenlik kültürü gelişmez.
Sessizlik sürdükçe, risk büyür.

İSG’nin geleceği, yalnızca daha iyi ekipmanlarda değil;
daha konuşkan, daha şeffaf ve daha güvenli örgütlerde yatmaktadır.

⭐️⭐️

Doğal Yaşayın

Doğal Beslenin

Aklınıza Mukayet Olun

⭐️⭐️⭐️⭐️⭐️⭐️⭐️⭐️

Sayın okuyucu,

Aşağıdaki linkten yazımızda yer alan konu hakkında sorularınızı ve görüşlerinizi, merak ettiğiniz ve yazılarımıza konu olmasını istediğiniz hususları iletebilirsiniz.

Bilginin paylaştıkça çoğalacağı düşüncesi ve sizlere daha iyi hizmet verme azmi ile her gün daha da iyiye ilerlemede bizlere yorumlarınız ve katkılarınız ile yardımcı olursanız çok seviniriz. https://g.page/r/CTHRtqI0z0gjEAE/review

⭐️⭐️⭐️⭐️⭐️⭐️⭐️⭐️⭐️

Dr Mustafa KEBAT
0 530 568 42 75

Tetkik OSGB İş Sağlığı ve Eğitim Koordinatörü

Sınırlı Sorumluluk Beyanı:

Web sitemizin içeriği, ziyaretçiyi bilgilendirmeye yönelik hazırlanmıştır. Sitede yer alan bilgiler, hiçbir zaman bir hukuki tavsiye yerini alamaz. Web sitemizdeki yayınlardan yola çıkarak, işlerinizin yürütülmesi, belgelerinizin düzenlenmesi ya da mevcut işleyişinizin değiştirilmesi kesinlikte tavsiye edilmez. Web sitemizin içeriğinde yer alan bilgilere istinaden profesyonel hukuki yardım almadan hareket edilmesi durumunda meydana gelebilecek zararlardan firmamız sorumlu değildir. Sitemizde kanunların içeriğine aykırı ilan ve reklam yapma kastı bulunmamaktadır.

Ayrıca;
Web sitemizin içeriği, ziyaretçiyi bilgilendirmeye yönelik hazırlanmıştır. Sitede yer alan bilgiler, hiçbir zaman bir hekim tedavisinin ya da konsültasyonunun yerini alamaz. Bu kaynaktan yola çıkarak, ilaç tedavisine başlanması ya da mevcut tedavinin değiştirilmesi kesinlikte tavsiye edilmez. Web sitemizin içeriği, asla kişisel teşhis ya da tedavi yönteminin seçimi için değerlendirilmemelidir. Sitede kanun içeriğine aykırı ilan ve reklam yapma kastı bulunmamaktadır.

⭐️⭐️⭐️⭐️⭐️

Daha Fazla
Genel, Makaleler25 Aralık 2025
İş Sağlığı ve Güvenliği Çözümlerimizle Tanışın
Bilgi almak için Hizmet Talep Formumuzu doldurun, size ulaşalım.
Teklif Al