28 Ağustos 2024

Reaktif Zamanlama Test Protokolü

1. Reaktif Zamanlama Testlerinin Amacı ve Bilimsel Temeli

Reaktif zamanlama (reaction time, RT), bir uyaranın algılanması ile buna verilen motor cevabın başlatılması arasındaki süreyi ifade eder. Bu süre; bilişsel süreçler, dikkat kapasitesi, duyusal algı, motor planlama ve nöromusküler iletim hızının toplam bir ürünüdür. İnsan performansını ölçmek için kullanılan en temel, en objektif ve en güvenilir göstergelerden biri olarak kabul edilir.

Reaktif zaman testleri, aşağıdaki alanlarda kritik değer taşır:

İş sağlığı ve güvenliği: Operatörlerin, sürücülerin, makine kullanıcılarının veya yüksek riskli görevlerde çalışanların güvenlik düzeylerini belirlemek.
Klinik nörolojik değerlendirme: Dikkat eksikliği, periferik nöropati, Parkinson, MS, demans gibi nörolojik hastalıklarda erken bozulmaları ortaya çıkarmak.
Spor bilimleri: Sporcunun algoritmik motor yanıt kapasitesini, algısal-motor entegrasyon hızını ve reaksiyon karar doğruluğunu ölçmek.
Askeri ve polis uygulamaları: Tehlikeye hızlı yanıt verme kapasitesini değerlendirmek, eğitim ve performans optimizasyonu sağlamak.
Ergonomik tasarım: İnsan-makine etkileşimlerinin güvenli sınırlarını belirlemek.

Reaktif Zamanlama Test Protokolü protokolü, RT testlerinin bilimsel standartlara uygun, tekrar edilebilir, objektif ve uygulamalı biçimde yürütülebilmesi amacıyla hazırlandığım yazıya devam edelim.

2. Test Türleri ve Kullanım Alanlarına Göre Sınıflandırma

Reaktif zaman testleri tek tip değildir. Farklı uyaran türleri, karar verme gereksinimi ve motor çıktı tipine göre çok çeşitli testler vardır. Bilimsel literatürde kullanılan temel RT türleri şunlardır:

2.1. Basit Reaksiyon Süresi (Simple Reaction Time – SRT)

Tek bir uyaran → tek bir tepki.
Örn: “Işık yandığında butona bas.”
Klinik ve İSG alanında en temel değerlendirme.

2.2. Seçmeli Reaksiyon Süresi (Choice Reaction Time – CRT)

Çoklu uyaran → çoklu cevap.
Örn: “Sarı ışık → buton A, kırmızı → buton B.”
Bilişsel karmaşıklığı değerlendirir.

2.3. Ayırt Edici Reaksiyon Süresi (Discriminative RT)

Uyaranların bir kısmı dikkate değer, bir kısmı “distraktör”.
Örn: “Sadece mavi ışık için cevap ver.”

2.4. Görsel Reaksiyon Süresi (VRT)

Işık, grafik, hareket, sanal objeler gibi görsel uyaranlar.

2.5. İşitsel Reaksiyon Süresi (ART)

Ses uyaranlarına yanıt: alarm, bip, frekans tonu vb.

2.6. Dokunsal Reaksiyon Süresi (TRT)

Titreşim, dokunma, derin basınç gibi somatosensoriyel uyaranlar.

2.7. Cognition RT (Kognitif Reaksiyon Süresi)

Uyaran → kısa süreli bellek → karar → motor cevap.

2.8. Motor Reaksiyon Süresi (Motor RT)

Motor icra süresi de ölçülür (ör: joystick hareketi, tutma kuvveti sensörü).

2.9. Kompleks Reaksiyon Testleri

Simülasyon tabanlı.
Sürüş simülatörü, VR tehlike simülasyonu, endüstriyel alarm senaryoları.

Bu protokol, tüm test türleri için bilimsel, teknik ve operasyonel bir çerçeve sunar.

3. Test Öncesi Hazırlık

3.1. Katılımcı Koşulları

Katılımcıların testten önce aşağıdaki durumlarda olmaması gerekir:

Aşırı yorgunluk
Uyku yoksunluğu (<6 saat)
Kafein ve enerji içeceği tüketimi (son 3 saatte)
Alkol veya ilaç etkisi (sedatifler, antihistaminikler, nöroleptikler)
Ağrı, kas yorgunluğu, tremor
Gözlük/lens kullanımının test sırasında unutulması

İSG uygulamalarında operatörün testten önceki vardiye süresi özellikle not edilmelidir.

3.2. Kullanılacak Cihazın Hazırlığı

RT cihazı veya bilgisayar tabanlı test sistemi şu gereksinimleri karşılamalıdır:

Gecikmesi ölçülmüş bir sistem olmalı (latency <10 ms)
Ekran tazeleme hızı en az 60 Hz, ideali 120–240 Hz
Buton veya sensör gecikmesi <5 ms
Kalibrasyon modu aktif olmalı
Ortam ışığına karşı stabilize edilmiş olmalı

3.3. Ortam Hazırlığı

Test ortamı:

Sessiz (35 dB altında)
Homojen aydınlatılmış (300–500 lux)
Oda sıcaklığı 20–24°C
Katılımcı göz hizasında ekran mesafesi: 50–70 cm

Ayrıca:

Telefon, konuşma, bölünme yok
Test sırasında kapı giriş-çıkışı kapalı

3.4. Test Öncesi Brifing (Standartlaştırılmış Talimat)

Tüm katılımcılara aynı standart talimat verilir:

“Ekranda bir uyaran belirdiğinde mümkün olan en hızlı ve doğru şekilde tepki verin. Çok erken basmayın, tahmin etmeyin. Amaç hızlı ve doğru tepki vermektir.”

3.5. Deneme Turları

En az 5 deneme, ortalama alınmadan önce yapılır.

4. Test Uygulama Prosedürü

4.1. Basit Reaksiyon Süresi Testi Protokolü

Katılımcı oturtulur, eller masa üzerinde rahat pozisyonda.
Cihaz sıfırlanır, sensör gecikmesi ölçülür.
Uyaran (ör: beyaz ışık) rastgele zaman aralıklarında yanar.
Katılımcı, ışık yandığında butona basar.
10–15 tekrar yapılır.
En düşük 2 ve en yüksek 2 değer atılır (çıkıntılar elimine edilir).
Kalan değerlerin ortalaması alınır.
Tepkiler çok erken (<100 ms) ise not edilir → “anticipatory response”.

4.2. Seçmeli Reaksiyon Süresi Protokolü

En az 2 uyaran (renk, ses, şekil).
Her birine farklı buton veya farklı motor görev atanır.
Rastgele sırayla uyaran verilir (dengeli dağılım).
15–20 tekrar yapılır.
Yanlış buton basışı → “error”.
Gecikmeli karar süresi ayrıca hesaplanır.
Ortalama RT + doğruluk yüzdesi birlikte değerlendirilir.

4.3. Ayırt Edici (Go/No-Go) Protokolü

Katılımcıya yalnızca belirli bir uyaran için tepki vereceği söylenir.
Distraktör uyaranlar sıklıkla verilir.
Doğru hamle RT ve yanlış tepki sayısı kaydedilir.
Motor inhibisyon kapasitesi ölçülür.

4.4. Görsel/İşitsel/Dokunsal RT Protokolleri

Her modalite ayrı günlerde tekrarlanmalıdır.

Görsel RT: Ekran ışığı, renk değişimi, hareket animasyonu.
İşitsel RT: 1000 Hz ton, 60–90 dB seviyesinde.
Dokunsal RT: Titreşim motoru, 200 ms süreli.

Her biri için:

10 deneme
Aykırı değer temizliği
Ortalama RT hesaplaması

4.5. Motor Reaksiyon Zamanı Protokolü

Sadece butona basmak yerine:

Joystick hareketi
Kavrama sensörü basma
Ayak pedalı tepki
El uzatma hareketi (kinematik ölçümle)

kullanılır.

Burada ölçülen parametreler:

Stimulus onset → motor başlangıç
Motor başlangıç → görev tamamlanması
Toplam motor zaman = RT + hareket süresi

4.6. Kompleks Reaksiyon Testi (Simülasyon) Protokolü

Örn: Endüstriyel alarm simülatörü.

Katılımcı bir makine kontrol paneli veya VR ortamına yerleştirilir.
Sistemin verebileceği 5–10 alarmın anlamı önceden öğretilir.
Senaryo başlatılır.
Farklı alarmlar rastgele sırada verilir.
Görev:
- Tehlike → makineyi durdur
- Uyarı → resetle
- Normal → tepki verme
Yanıt zamanı, doğruluk ve hata türleri kaydedilir.

Bu test, gerçek hayata en yakın RT değerlendirmesidir

5. Veri Toplama ve Puanlama Yöntemi

5.1. Aykırı Değer Temizliği (Outlier Analysis)

Dönem literatürü aşağıdaki sınırları önerir:

<100 ms → “önceden tahmin”
>1000 ms → “dikkat kaybı”
İlk 2 ve son 2 değer → test adaptasyonu

Atılır.

5.2. Temel Hesaplamalar

Ort. RT = (Geçerli tüm RT değerlerinin toplamı) / n

Ek parametreler:

Medyan RT
Standart sapma (konsistensi gösterir)
Hata oranı
Go/No-Go inhibisyon süresi
Motor hareket süresi

5.3. Performans Kategorileri

Literatür geneli baz alınarak:

RT (ms)	Seviyelendirme
150–200	Mükemmel
200–250	İyi
250–300	Ortalama
300–350	Zayıf
>350	Kritik düzeyde yavaş

İSG uygulamalarında 350 ms üzeri operatörlerde “gözlem ve gerekirse görev uygunluğu değerlendirmesi” önerilir.

6. Test Sonuçlarının Yorumlanması

6.1. Bireysel Yorumlamalar

Yüksek standart sapma → dikkat dalgalanması
“Anticipatory response” fazlaysa → tahmine dayalı tepki, gerçek reaktif değil
CRT yüksek ama SRT normal → bilişsel karar süresi yavaş
Go/No-Go hataları yüksek → inhibitör kontrol zayıf

6.2. İSG Açısından Yorum

Kritik iş (forklift, pres makinesi, vinç, CNC) operatörlerinde RT ≥ 350 ms ise performans riski doğar.
Vardiya sonu yavaşlama → iş yükü riski.
Reaksiyon süresi “anlık performans” olduğu için tekrar test önerilir.

6.3. Sporcu Yorumlaması

Elit sporcuda RT 200–250 ms arası beklenir.
RT stabilitesi performansın en iyi göstergesidir.

6.4. Klinik Yorum

Patolojik değerlendirme için eşik değerler:

Parkinson → ART > VRT gecikmesi
MS → motor zaman uzunluğu
Demans → CRT aşırı uzun

6.5. Benchmark Karşılaştırmaları

Aynı kişide:

Sabah/akşam farkı
Egzersiz sonrası değişim
Uyku sonrası fark
7 günlük takip performansı

kıymetlidir.

7. Güvenlik, Etik ve Kayıt Tutma

7.1. Katılımcı Onamı

Aşağıdaki maddeleri içeren bir onam formu alınır:

Testin amacı
Kullanılacak uyaran türleri
Sonuçların GDPR/kişisel veri uyumu
Test bırakma hakkı

7.2. Test Güvenliği

Ses uyaran seviyesi 90 dB’i geçmez.
VR testlerinde vertigo riski değerlendirilir.
Epilepsi öyküsü olanlarda flaşlı uyaranlar kullanılmaz.

7.3. Kayıt ve Raporlama

Rapor aşağıdaki bölümlerden oluşur:

Katılımcı bilgileri
Kullanılan test türü
Test süresi
Ortalanmış RT değerleri
Hata analizi
Performans kategorisi
Değerlendirici yorumu

8. Testin Tekrarı ve Öğrenme Etkisi

Reaktif zaman testlerinde öğrenme etkisi güçlüdür.

Bu nedenle bilimsel öneri:

İlk gün adaptasyon testi
1. gün resmi test
1 hafta sonra teyit testi

İSG kullanımında:

3 ayda bir
Vardiya değişikliği sonrası
Yeni makine eğitimi öncesi

tekrar uygundur.

9. Protokolün Farklı Alanlara Uyarlanması

9.1. İSG / Endüstriyel Uygulama Adaptasyonu

Makine alarmı simülasyonu yapılır.
Gerçek butonlar veya pedallar kullanılır.
Sesli-ışıklı tehlike uyarıları test edilir.
Operatör performans kriterleri belirlenir.

9.2. Sporcu Adaptasyonu

Çift yönlü hareketli RT
Reaktif sprint testleri
Reaktif çeviklik testleri
Renk–hareket kombinasyonları

9.3. Klinik Adaptasyon

Motor kontrol teşhisi
Bilişsel yıkım takibi
Rehabilitasyon pre–post değerlendirme

Bu protokol, reaktif zamanlama testlerinin bilimsel literatüre uygun biçimde uygulanabilmesi için gereken tüm adımları kapsamaktadır.
RT testleri doğru yapıldığında:

İnsan performansını objektif ölçer,
Erken riskleri ortaya çıkarır,
Güvenlik artırır,
Spor performansını optimize eder,
Klinik tanıda yardımcı olur.

Kısacası, reaktif zamanlama milisaniyelerle ölçülür ama sonuçları hayatın tamamını etkiler.

⭐️⭐️⭐️⭐️⭐️⭐️⭐️⭐️

Doğal Yaşayın

Doğal Beslenin

Aklınıza Mukayet Olun

⭐️⭐️⭐️⭐️⭐️⭐️⭐️⭐️

Sayın okuyucu,

Aşağıdaki linkten yazımızda yer alan konu hakkında sorularınızı ve görüşlerinizi, merak ettiğiniz ve yazılarımıza konu olmasını istediğiniz hususları iletebilirsiniz.

Bilginin paylaştıkça çoğalacağı düşüncesi ve sizlere daha iyi hizmet verme azmi ile her gün daha da iyiye ilerlemede bizlere yorumlarınız ve katkılarınız ile yardımcı olursanız çok seviniriz. https://g.page/r/CTHRtqI0z0gjEAE/review

⭐️⭐️⭐️⭐️⭐️⭐️⭐️⭐️⭐️

Dr Mustafa KEBAT

Tetkik OSGB İş Sağlığı ve Eğitim Koordinatörü

Sınırlı Sorumluluk Beyanı:
Bu sitede yer alan içerikler yalnızca genel bilgilendirme amacı taşır. Paylaşılan bilgiler, bir hekim muayenesinin, tedavisinin veya profesyonel danışmanlığın yerini tutmaz. Buradaki bilgiler esas alınarak herhangi bir ilaç tedavisine başlanması, mevcut tedavinin değiştirilmesi ya da bırakılması uygun değildir.

Aynı şekilde, iş sağlığı ve güvenliği ile ilgili içerikler, bir iş güvenliği uzmanı, mühendis veya teknik ekip tarafından yapılması gereken değerlendirme ve kararların yerine geçemez. Bu bilgiler temel alınarak saha risk değerlendirmesi yapılması ya da mevcut sistemin değiştirilmesi önerilmez.

Sitede herhangi bir yasa dışı ilan ya da yönlendirme yapılması amacı bulunmamaktadır. İçerikler, sadece farkındalık yaratmak ve bilinçlendirme sağlamak amacıyla sunulmuştur.

⭐️⭐️⭐️

#reaktifzamanlamatest #reaksiyon #kebat #tetkikosgb

Daha Fazla

Genel, İş Güvenliği28 Ağustos 2024

23 Ağustos 2024

Çimento Fabrikalarında B9 (Folat) Takibi İçin Sağlık Yönetim Sistemi Modeli

Sanayi toplumunun en önemli yapı taşlarından biri olan çimento fabrikaları, yoğun iş temposu ve zorlu çalışma koşullarıyla dikkat çeker. Bu koşullar altında çalışanların sağlığı yalnızca kişisel yaşamlarını değil, üretim güvenliğini ve iş sürekliliğini de doğrudan etkilemektedir. İş sağlığı ve güvenliği, yalnızca koruyucu donanım ve teknik tedbirlerle sınırlı kalmamalı; beslenme, bağışıklık ve metabolik denge gibi hayati unsurları da kapsamalıdır.

B9 vitamini (folat), kan yapımından sinir sistemi işlevlerine, zihinsel performanstan yorgunluk yönetimine kadar birçok kritik biyolojik süreçte rol oynar. Çimento fabrikaları gibi tozlu, yüksek ısıya maruz kalınan ve yoğun efor gerektiren ortamlarda, çalışanların folat düzeylerinin düzenli olarak izlenmesi hem iş kazalarının önlenmesi hem de iş verimliliğinin artırılması açısından büyük önem taşır.

Bu çalışma, çimento fabrikalarında görev yapan çalışanların B9 vitamini düzeylerini izlemeye ve yönetmeye yönelik bütüncül bir sağlık yönetim sistemi modeli sunmayı amaçlamaktadır. Böylece, iş güvenliği kültürünün yalnızca sahadaki teknik önlemlerle değil, insan sağlığını merkeze alan bir anlayışla güçlendirilmesi hedeflenmektedir.

1. Başlangıç Değerlendirmesi ve Veri Toplama

Tüm çalışanlardan yıllık periyodik sağlık muayenesi kapsamında B9 vitamini, B12 ve homosistein düzeylerini içeren kan tahlilleri alınır.
Çalışanların beslenme alışkanlıklarını anlamak için kısa bir beslenme anketi yapılır. (sebze, baklagil, tahıl tüketimi; fast-food alışkanlığı; gece vardiyası beslenme sorunları vb.)
Risk grupları (hamile kadın çalışanlar, genç işçiler, alkol kullananlar, yoğun vardiyalı çalışanlar) ayrı ayrı belirlenir.

2. Kantin ve Yemekhane Düzenlemeleri

Kantin menülerinde haftada en az 2 gün baklagil yemekleri (mercimek, nohut, kuru fasulye), her gün yeşil yapraklı sebze (ıspanak, brokoli, marul, roka) bulundurulması zorunlu hale getirilir.
Çalışanlara öğle yemeklerinde tam tahıllı ekmek, ara öğünlerde portakal, muz, ceviz gibi folat açısından zengin yiyecekler sunulur.
Yemekhane menülerinde “B9 dostu yemekler” etiketi konur; çalışan farkındalığı artırılır.

3. Vardiya Sistemine Uygun Beslenme Planı

Gece vardiyası çalışanlarına özel ara öğün paketleri hazırlanır. İçeriğinde haşlanmış yumurta, tam buğdaylı sandviç, yeşil sebze salatası ve kuru baklagil salataları bulunur.
Vardiya değişimlerinde işçilere, enerji düşüklüğünü önlemek için B9 yönünden zengin atıştırmalık kutuları (örneğin mercimekli börek, kuru üzüm-ceviz karışımı) dağıtılır.
Şekerli, gazlı içecekler yerine kantinde taze sıkılmış meyve suyu ve ayran teşvik edilir.

4. Eğitim ve Farkındalık Programı

Yıllık iş sağlığı güvenliği eğitimlerine “Beslenme ve İş Güvenliği” modülü eklenir. Burada B9 vitamininin dikkatsizlik, yorgunluk ve kazalarla ilişkisi basit örneklerle anlatılır.
Fabrika panolarına “B9 Güvenlik Köşesi” hazırlanır; afişlerle folat açısından zengin besinler tanıtılır.
Çalışanlara 3 ayda bir beslenme semineri verilir. Konu: “Bir tabak yemekle güvenliğinizi artırın.”

5. Takip ve Kontrol Mekanizması

Yıllık kan tahlilleri sonucu B9 düşük çıkan çalışanlar için bireysel beslenme planı yapılır.
Riskli çıkan çalışanlara ücretsiz veya düşük maliyetli folik asit takviyesi sağlanır.
İş yeri hekimi, her vardiyada kantin menüsünü denetler ve rapor düzenler.

6. İş Güvenliğiyle Doğrudan Bağlantı

Folat eksikliğinin yol açtığı yorgunluk, dikkat dağınıklığı ve ruhsal dengesizlikler, “iş kazası riski” parametresi altında değerlendirilir.
B9 seviyesi düşük çıkan çalışanlarda, vardiya planlamasında yüksek riskli görevlerde görevlendirme yapılmaz.
İş güvenliği kurullarına “beslenme verileri” düzenli olarak raporlanır.

7. Yatırım Maliyeti ve İşverene Katkı

Sistemin yatırım maliyeti düşüktür: Ekstra birkaç sebze-baklagil menüsü, düzenli kan tahlili ve eğitim programları.
İşverene getirisi yüksektir: Daha az iş kazası, daha az devamsızlık, daha yüksek verimlilik, daha düşük sağlık harcaması.
Çimento Fabrikaları için bu sistem, “çalışan sağlığı odaklı beslenme güvenliği projesi” olarak prestij kazandırır.

Bu model; fabrika kantininden sağlık muayenelerine, vardiya düzeninden eğitimlere kadar entegre bir sistemdir. Çalışanın tabağındaki mercimek çorbası ile iş güvenliği arasında bağ kurar ve “B9 vitamini görünmeyen iş güvenliği kaskıdır” anlayışıyla hareket eder.

Çimento fabrikalarında iş güvenliği, yalnızca kask ve maskelerle değil; güçlü, dayanıklı ve sağlıklı bir çalışan kitlesiyle mümkündür. B9 vitamini, çalışanların yorgunluğa karşı direnç göstermesinde, zihinsel odaklarını korumalarında ve bağışıklıklarının güçlü kalmasında kritik rol oynamaktadır.

Bu nedenle folat takibi, iş sağlığı yönetim sistemlerinin tamamlayıcı bir unsuru olarak ele alınmalı; periyodik kontroller, beslenme destek programları ve farkındalık eğitimleriyle desteklenmelidir.

Unutulmamalıdır ki, iş güvenliği yalnızca makineleri değil, insanı da korumakla anlam kazanır. Çimento fabrikalarında uygulanacak B9 takibi temelli sağlık yönetim sistemi, hem çalışanların yaşam kalitesini yükseltecek hem de işletmenin sürdürülebilir güvenlik kültürünü güçlendirecektir.

⭐️⭐️⭐️⭐️⭐️⭐️⭐️⭐️

Doğal Yaşayın

Doğal Beslenin

Aklınıza Mukayet Olun

⭐️⭐️⭐️⭐️⭐️⭐️⭐️⭐️

Sayın okuyucu,

Aşağıdaki linkten yazımızda yer alan konu hakkında sorularınızı ve görüşlerinizi, merak ettiğiniz ve yazılarımıza konu olmasını istediğiniz hususları iletebilirsiniz.

⭐️⭐️⭐️⭐️⭐️⭐️⭐️⭐️⭐️

Dr Mustafa KEBAT

Tetkik OSGB İş Sağlığı ve Eğitim Koordinatörü

Sitede herhangi bir yasa dışı ilan ya da yönlendirme yapılması amacı bulunmamaktadır. İçerikler, sadece farkındalık yaratmak ve bilinçlendirme sağlamak amacıyla sunulmuştur.

⭐️⭐️⭐️

Daha Fazla

Genel, İş Güvenliği, Sağlık Bülteni23 Ağustos 2024

13 Ağustos 2024

Reaktif Zamanlama Testleri

Reaktif zamanlama testleri, insan performansının en temel ve aynı zamanda en hassas göstergelerinden birini oluşturur. Günlük hayatta fark etmeden gerçekleştirdiğimiz yüzlerce eylem—ani fren yapmak, düşmek üzere olan bir nesneyi tutmak, bir makine alarmına tepki vermek, spor müsabakasında kritik bir hareketi yakalamak—aslında karmaşık bir nörofizyolojik döngünün ürünüdür. Bu döngü, duyusal algıdan motor cevaba uzanan hızlı ve kritik bir işlem zinciridir. Birkaç milisaniyelik gecikmeler, bir sporcunun performansını düşürebilir, bir operatörün hatasına yol açabilir, hatta bir insan hayatının kaybına neden olabilir.

Bu nedenle reaktif zamanlama, yalnızca ölçülmesi “ilginç” olan bir fizyolojik parametre değil; sağlık, güvenlik, spor performansı, nörolojik değerlendirme ve insan faktörleri mühendisliği açısından çok boyutlu bir öneme sahiptir. Reaktif zaman testleri, insanın çevresine ne kadar hızlı uyum sağladığını, tehlikeleri ne kadar çabuk algıladığını, karmaşık kararları ne kadar seri verebildiğini ve bu kararları ne ölçüde doğru uyguladığını bilimsel bir objektiflikle ortaya koyar.

Szllere, reaktif zamanlama testlerini bütün yönleriyle açıklamak, amaca göre uygun test seçimini kolaylaştırmak, sonuçları yorumlarken dikkat edilmesi gereken noktalara ışık tutmak ve pratik uygulamalarda karşılaşılabilecek hatalara dikkat çekmek amacıyla hazırladığım bu derlemede; anlatılan bilgiler; iş sağlığı ve güvenliği profesyonelleri, nöropsikolojik değerlendirme uzmanları, spor bilimciler, klinisyenler, araştırmacılar ve insan performansına ilişkin disiplinlerde çalışan tüm uzmanlar için yararlı olacağını umuyorum.

Reaktif zamanlama basit bir refleks testi değildir; insan beyninin, kas sisteminin ve bilişsel süreçlerinin gerçek zamanlı işbirliğini değerlendiren kritik bir performans ölçümüdür. Bu nedenle önemi her geçen gün daha fazla anlaşılmakta, teknolojinin gelişmesiyle birlikte uygulama alanları da hızla genişlemektedir.

Sizlere, bu alandaki bilimsel literatür ile pratik uygulama arasındaki boşluğu kapatmayı ve reaktif zamanlama kavramını daha anlaşılır, daha uygulanabilir ve daha ölçülebilir kılmayı amaçladım.

Reaktif zamanlama (Reaction Time – RT), bir uyarana (ses, ışık, görsel hareket, dokunsal sinyal vb.) verilen tepkinin ortaya çıkmasına kadar geçen süreyi ifade eder. Bu kavram, nörofizyoloji, spor bilimleri, iş sağlığı–güvenliği, trafik psikoteknik testleri ve klinik nörolojide kritik önem taşır.

Basitçe:
Uyarı → Algılama → İşleme → Motor Yanıt
Bu döngünün toplam süresi “reaksiyon zamanı” olarak ölçülür

1. Reaktif Zamanlamanın Bileşenleri

1.1. Duyusal Algılama Süresi (Sensation Time)

Uyarının duyusal organ tarafından fark edilmesi.
Işık için ≈ 20–40 ms
Ses için ≈ 10–20 ms (daha hızlıdır)

1.2. Merkezi İşleme Süresi (Cognitive Processing)

Beynin uyaranı tanımlaması, ne yapılacağına karar vermesi.
Testin türüne göre 50–300 ms arasında değişir.

1.3. Motor Cevap Süresi (Motor Response)

Kasların harekete geçmesi için geçen süre.
100–150 ms civarındadır.

Toplam reaktif zaman genelde 180–350 ms aralığındadır; ancak test türlerine göre çok farklılaşır.

2. Reaktif Zamanlama Testlerinin Türleri

2.1. Basit Reaksiyon Zamanı (Simple Reaction Time – SRT)

Tek uyaran, tek tepki.
Örn: Işık yanınca düğmeye basmak.
İnsan performansının temel nörofizyolojik sınırını ölçer.

Normal değerler:

Genç sağlıklı erişkin: 200–250 ms
Sporcularda: 150–200 ms
Yaş ilerledikçe artar.

2.2. Seçici Reaksiyon Zamanı (Choice Reaction Time – CRT)

Birden fazla uyaran ve farklı tepki seçenekleri vardır.
Örn: Kırmızı ışık → Sağ buton | Yeşil ışık → Sol buton
Bilişsel yük artar; süre uzar: 300–600 ms.

Bu test dikkat, karar verme, renk ayrımı, koordinasyon gibi fonksiyonları değerlendirir.

2.3. Ayırt Edici Reaksiyon Zamanı (Discrimination RT)

Uyaranlardan yalnızca belli olanlara tepki verilir.
Örn: Yalnızca mavi ışık yanınca bas, kırmızı yanınca basma.
Yanlış cevap oranı ayrı bir parametredir.

2.4. Motor Zaman Testi

Algılama süresi çıkarılarak sadece kas-bağ sisteminin yanıt verme hızını ölçer.
Özellikle sporcularda veya rehabilitasyon programlarında kullanılır.

2.5. Sürüş Simülasyonu Tepki Testleri

Trafik psikoteknik değerlendirmesinde standarttır.
Ani fren, çarpışma engelleme, far tepkisi testi yapılır.
Çok sayıda uyaran – çoklu motor çıktı barındırır.

2.6. Vizyon-Temelli Reaktif Zaman Testleri

“Dynavision”, “FitLight”, “Reaction Wall” gibi ışık duvarları.
Spor branşlarında (boks, basketbol, futbol kalecileri) sıklıkla uygulanır.
Çevresel görüş, periferik algı, yön değiştirme kararları ölçülür.

2.7. Nöropsikolojik Reaksiyon Testleri

Continous Performance Test (CPT)
Stroop Test
Go/No-Go Test
Bunlar, reaksiyon zamanını dürtüsellik, dikkat dağınıklığı, inhibisyon kontrolü ile birlikte değerlendirir.

3. Reaktif Zamanlamayı Etkileyen Faktörler

3.1. Biyolojik Faktörler

Yaş (yaş arttıkça RT uzar)
Cinsiyet (erkeklerde motor yanıt daha kısa; kadınlarda karar süreçleri daha hızlı olabilir)
Genetik
Kas lif tipi dağılımı
Göz–el koordinasyonu gelişimi

3.2. Fizyolojik Durumlar

Yorgunluk
Uykusuzluk
Dehidratasyon
Açlık–tokluk
Kas güçsüzlüğü
Kafein veya stimülanlar (RT’yi hızlandırır)

3.3. Psikolojik Faktörler

Dikkat düzeyi
Stres
Kaygı
Motivasyon
Beklenti (anticipation)

3.4. Çevresel Faktörler

Işık şiddeti
Arka plan gürültüsü
Ergonomi (oturma pozisyonu, mesafe)
Cihaz gecikmesi (latency)

4. Reaktif Zamanlama Testlerinin Kullanım Alanları

4.1. İş Sağlığı ve Güvenliği (İSG)

Yüksek riskli işlerde çalışanların reaksiyon hızını değerlendirme
(forklift operatörü, vinç operatörü, güvenlik, acil durum ekipleri)
Psikoteknik değerlendirmeler
İş kazası analizlerinde bilişsel fonksiyonların incelenmesi

Örneğin:
Ani düşen yük, acil durdurma butonu gibi durumlarda tepkisi 100 ms daha geç olan bir operatör, ölümcül kazaya sebep olabilir.

4.2. Spor Bilimleri

Basketbol, futbol, voleybol, tenis, boks sporcularının refleks performansı.
Kalecilerin “reaction saves” değerlendirmesi.
Groin veya hamstring rehabilitasyonunda motor yanıt ölçümü.

4.3. Klinik Kullanım

Nörolojik değerlendirme:
- Parkinson
- Multipl Skleroz
- Periferik nöropati
- Demans
Psikiyatrik değerlendirme:
- ADHD
- Bipolar bozukluk
- Şizofreni

4.4. Ergonomi ve İnsan Faktörleri

Hızlı karar vermeyi gerektiren işlerde uygun personelin seçilmesi.
Kullanıcı arayüzü tasarımlarında (trafik sinyalleri, kontrol odaları) insan tepkisinin sınırları hesaplanır.

5. Testlerin Uygulama Yöntemleri

5.1. Bilgisayar Tabanlı Testler

En yaygın yöntemdir.
Milisaniye çözünürlükte veri toplar.
Yazılım tabanlı gecikme düzeltmeleri bulunur.

5.2. Mekanik Tepki Cihazları

Pedal, buton, joystick ile ölçüm yapılır.
Ergonomik değerlendirmelerde tercih edilir.

5.3. Işık Duvarı – LED Sistemleri

360° görüş alanında anlık karar gerektirir.
Spor ve askeri eğitimlerde kullanılır.

5.4. Mobil Uygulamalar

Güvenilirliği tartışmalı olsa da tarama testleri için faydalıdır.

6. Test Parametreleri (Sadece Süre Değil)

Reaktif zamanlama testleri yalnızca süre ölçmez. Önemli diğer çıktılar:

6.1. Yanlış Tepki Sayısı

Yanlış butona basma
Gereksiz tepki verme (false alarm)

6.2. Kaçırılan Tepkiler (Miss Rate)

Uyarana tepki verilmemesi

6.3. Değişkenlik (Variability)

Her bir tepkinin milisaniyeler içinde tutarlılığı
Dikkat bozukluğunun önemli göstergesidir.

6.4. Yorgunluk Eğrisi

2–5 dakikalık test boyunca RT’nin uzayıp uzamadığı
Operatör dayanıklılığı hakkında bilgi verir.

6.5. Lateralizasyon (Sağ / Sol Performansı)

Beyin hemisfer fonksiyonları açısından klinik değer taşır.

7. Normal Değerler

Yaş	Basit RT	Seçici RT
18–30	200–250 ms	300–500 ms
30–45	230–280 ms	350–550 ms
45–60	250–330 ms	400–650 ms
60+	300–400+ ms	500–800+ ms

8. Yanıltıcı Faktörler (Test Hataları)

Uygulayıcı hataları
Cihaz gecikmesi
Yetersiz ısınma / deneme sayısı
Katılımcının teste aşina olmaması
Test süresinin fazla kısa tutulması
Zaman damgası sisteminin yanlış ayarlanması

9. Test Sonuçlarının Yorumlanması

9.1. 200 ms civarı

Mükemmel performans
Sporcular ve genç erişkinlerde

9.2. 250–300 ms

Ortalama yetişkin

9.3. 300–350 ms

Dikkat dağınıklığı, uykusuzluk, stres olabilir
Operatörlük için sınır değerlere yaklaşma

9.4. 350 ms üzeri

Klinik değerlendirme gerekebilir
Psikoteknik açısından zayıf performans

10. Reaktif Zamanı İyileştirme Yöntemleri

10.1. Nöromüsküler Egzersizler

Plyometrik çalışmalar
El-göz koordinasyonu antrenmanları
Refleks topları

10.2. Bilişsel Antrenmanlar

Video tabanlı tepki oyunları
Dikkat artırıcı egzersizler
Çift görev (dual-task) çalışmaları

10.3. Yapay Uyaran Eğitimleri

FitLight
Dynavision
Reaction Wall

10.4. Beslenme–Fizyoloji

Kafein 100–200 mg (hızlandırır)
Yeterli uyku
Omega-3 (nöroiletimi destekler)

11. Reaktif Zaman Testlerinde Güvenlik ve Etik İlkeler

Test kişinin stres altında olduğu anlarda yapılmamalıdır.
Kişi sonucu işten çıkarma tehdidi altında hissetmemelidir.
Psikoteknik değerlendirmelerde bilimsel protokoller izlenmelidir.
Ölçümler yaş, hastalık, ilaç kullanımı gibi bilgilerle birlikte yorumlanmalıdır.

12. Reaktif Zamanlama Testleri

İnsan performansının en hızlı ölçülebilir göstergelerinden biridir.
İSG, spor, klinik nöroloji ve ergonomide kritik rol oynar.
Tipine göre 150–800 ms arası değişir.
Yorgunluk, dikkat, hastalık ve ekipman testi ciddi şekilde etkiler.
Eğitimle geliştirilebilir.
Değerlendirme yalnızca “süre” üzerinden değil, “doğruluk”, “değişkenlik”, “yorgunluk eğrisi” gibi parametrelerle birlikte yapılmalıdır.

Reaktif zamanlama, insan performansının merkezinde yer alan ve çoğu zaman bir kararın, bir hareketin veya bir kazanın kaderini belirleyen kritik bir parametredir. Bu testlerin bilimsel temelli uygulanması, yalnızca bireyin anlık performansını ölçmekle kalmaz; aynı zamanda bilişsel işlevlerini, motor kontrol yeteneğini, dikkat kapasitesini ve güvenlik açısından ne kadar “riske açık” olduğunu da ortaya koyar. Bu nedenle doğru tasarlanmış ve doğru yorumlanmış bir reaktif zamanlama testi, hem performans artırıcı bir araç hem de koruyucu bir güvenlik önlemidir.

Gelecek yıllarda yapay zekâ destekli test protokolleri, sanal gerçeklik tabanlı simülasyonlar, giyilebilir sensörler ve nörofizyolojik ölçümler ile reaktif zaman değerlendirmesi çok daha kapsamlı bir yapıya kavuşacaktır. Bu gelişmeler, yalnızca bir “süre ölçümü” olmaktan çıkarak insan-makine etkileşiminin, risk yönetiminin ve insan faktörlerinin bütünsel analizinin temel bileşeni hâline gelecektir.

Bu metnin amacı, reaktif zamanlama kavramını sadeleştirmek değil, onu bütün etki mekanizmalarıyla birlikte anlaşılır hâle getirmektir. Çünkü reaktif zaman bir sayı değildir; bir davranışın, bir kararın ve bazen bir hayatın ardındaki görünmez süreçtir.

Sonuç olarak:

Spor için daha hızlı bir performans,
İSG için daha güvenli bir çalışma ortamı,
Klinik için daha doğru bir nörolojik değerlendirme,
Ergonomi için daha insancıl bir tasarım süreci,
doğru uygulanmış reaktif zamanlama testleriyle mümkün olabilir.

Bu çalışma, alanında uzman herkese daha bilinçli, daha bilimsel ve daha güvenli uygulamalar geliştirmelerinde katkı sağlamayı hedeflemektedir. Unutulmamalıdır ki milisaniyeler, bazen hayatın en kritik ayrıntılarıdır.

⭐️⭐️⭐️⭐️⭐️⭐️⭐️⭐️

Doğal Yaşayın

Doğal Beslenin

Aklınıza Mukayet Olun

⭐️⭐️⭐️⭐️⭐️⭐️⭐️⭐️

Sayın okuyucu,

Aşağıdaki linkten yazımızda yer alan konu hakkında sorularınızı ve görüşlerinizi, merak ettiğiniz ve yazılarımıza konu olmasını istediğiniz hususları iletebilirsiniz.

⭐️⭐️⭐️⭐️⭐️⭐️⭐️⭐️

Dr Mustafa KEBAT

Tetkik OSGB İş Sağlığı ve Eğitim Koordinatörü

Sitede herhangi bir yasa dışı ilan ya da yönlendirme yapılması amacı bulunmamaktadır. İçerikler, sadece farkındalık yaratmak ve bilinçlendirme sağlamak amacıyla sunulmuştur.

⭐️⭐️⭐️

#reaktifzamanlama #test #duyu #reaksiyon #kebat #tetkikosgb

Daha Fazla

Genel, İş Güvenliği, Makaleler13 Ağustos 2024

12 Ağustos 2024

Çimento Fabrikası Çalışanlarında Krom Var mı?

Çimento fabrikasında çalışan işçilerin hayatı, zannedildiğinden çok daha yorucu ve zorludur. Ağır makineler, tozlu ortam, yüksek ısı, vardiyalı çalışma düzeni… Bunların her biri hem bedeni hem de zihni sınar. Böyle ortamlarda ayakta kalabilmek, dikkatli ve güçlü kalabilmek için sadece koruyucu ekipmanlar yetmez; vücudun içten de sağlam olması gerekir. İşte burada devreye giren, adı pek az bilinen ama etkisi büyük bir mineral vardır: Krom.

Sessiz bir kahraman gibidir; ne tabelalarda adı yazar, ne iş güvenliği eğitimlerinde sıkça anılır. Ama o yoksa, fabrikanın en güvenilir işçisi bile bir anda dikkati dağılmış, yorgun düşmüş veya halsiz kalmış olabilir.

Krom, insan vücudu için özellikle kan şekeri dengesinde kritik rol oynar. Fabrikada sabah vardiyasına başlayan bir işçiyi düşünelim. Kahvaltıda sadece beyaz ekmek ve çay içtiyse, kısa süre sonra elleri titremeye, dikkati dağılmaya başlar. Çünkü hızlı yükselen kan şekeri krom desteği olmadan çabuk düşer, insülin görevini tam yapamaz. Oysa aynı işçi sabah kahvaltısında tam buğday ekmeği, yumurta ve fındık yese, krom sayesinde kan şekeri dengeli olur, sabah boyunca enerjisi sabit kalır. İş güvenliği açısından bu fark hayati önem taşır; çünkü dalgınlık, ani halsizlik ya da tatlı isteği üretim hattında dikkatin bir saniyeliğine bile kaybolmasına neden olabilir. Ve hepimiz biliriz: O bir saniye bazen iş kazalarının başlangıcıdır.

Krom, yalnızca şeker dengesinde değil, yağ ve kolesterol metabolizmasında da rol oynar. Çimento fabrikasında çalışan işçiler, çoğu zaman ağır öğünler yemek zorunda kalır. Yağlı yemekler, hızlı tüketilen ekmek ağırlıklı beslenme, zamanla kalp ve damar sağlığını tehdit eder. Krom, bu noktada kötü kolesterolü düşürüp iyi kolesterolü yükselterek kalbi korur. Çünkü bilinir ki, kalp krizi ya da damar tıkanıklığı sadece masa başında çalışanların değil, ağır sanayide çalışan işçilerin de kabusu olabilir. Bir fabrikanın üretim hattı kadar, işçinin damar hattı da sorunsuz çalışmalıdır. Krom, işte bu hattın görünmez bakımcısıdır.

Sporcuların kromu kas onarımı ve enerji verimliliği için yakından takip etmesi boşuna değildir. Fabrika işçisinin kas gücü de benzer biçimde krom desteğine muhtaçtır. Çuvalları kaldırırken, makinelerin bakımını yaparken ya da yüksek sıcaklığa dayanırken kasların dayanıklılığı kromla artar. Bir anlamda krom, işçinin bedenini ikinci bir koruyucu donanımla kaplar. Baret, maske, eldiven dışarıdan korurken; krom içeriden enerji ve direnç sağlar.

Peki, kromu nereden bulacağız? Fabrikadaki kantin menülerine baktığımızda çoğu zaman beyaz ekmek, makarna, pilav ve yağlı yemekler görüyoruz. Bunlar enerji verir ama krom açısından fakirdir. Oysa tam buğday ekmeği, bulgur pilavı, mercimek çorbası, brokoli ya da bir avuç fındık, işçiye yalnızca doygunluk değil aynı zamanda krom desteği de sağlar. Anadolu mutfağı aslında krom açısından çok zengindir. Köylerde yapılan bulgur pilavı, nohutlu yemekler ya da cevizli tarhana çorbası krom deposudur. Çimento fabrikası kantinlerinde bu tür yiyeceklerin düzenli sunulması, iş güvenliği önlemleri kadar önemli olabilir. Çünkü doğru beslenmeyen işçi, dikkati dağıldığında makinenin düğmesine yanlış basabilir, vincin yükünü dengesiz kaldırabilir veya yüksekte çalışırken sendeleyebilir.

Burada önemli olan nokta şudur: İş güvenliği sadece baret ve emniyet kemeriyle sağlanmaz. Vücudun iç dengesi bozulduğunda, kazalar için görünmez bir kapı aralanır. Krom eksikliğinde işçilerde tatlıya düşkünlük artar, ani acıkmalar olur. Bu durum vardiya boyunca sürekli enerji dalgalanmaları yaratır. Bir işçinin öğleden sonra tatlı isteğiyle kantine gitmesi, o sırada yapması gereken güvenlik kontrolünü aksatmasına neden olabilir. Ya da vardiya sonunda yorgun düşmesi, kişisel koruyucu donanımını doğru kullanmasını engelleyebilir. Dolayısıyla kromun eksikliği, zincirleme olarak iş güvenliğini de tehdit eder.

Kromun günlük ihtiyacı aslında çok küçüktür: 25 ila 35 mikrogram. Bu miktar gözle bile görülmeyecek kadar azdır. Ama etkisi, fabrika boyutundaki makinelerin çalışmasına eşdeğer büyüktür. Bu yüzden işçilerin beslenme düzenine dikkat edilmesi, iş sağlığı ve güvenliği kültürünün bir parçası haline getirilmelidir. Fabrika yönetimleri, kantinlerde beyaz ekmek yerine tam tahıllı ekmeğe yer verebilir, menülere yeşil fasulye ya da mercimek çorbası ekleyebilir. Bu küçük adımların iş güvenliği açısından büyük farklar yaratacağı kesindir.

Kromun eksikliği uzun vadede tip 2 diyabete zemin hazırlar. Diyabet, sadece bireysel bir hastalık değil, iş güvenliği açısından da ciddi bir risktir. Diyabetli bir işçi, vardiya sırasında ani hipoglisemi yaşayabilir; bu da makine başında bayılma veya düşme riskini beraberinde getirir. Dünya Sağlık Örgütü verileri diyabetin hızla arttığını gösteriyor. Eğer fabrikalarda beslenme kültürü göz ardı edilirse, bu artış iş kazaları istatistiklerine de yansıyacaktır. Dolayısıyla krom takibi, yalnızca sağlık departmanının değil, iş güvenliği departmanının da radarında olmalıdır.

Burada bir toplumsal boyut da var. Eskiden Anadolu köylerinde kendi yetiştirdiği buğdayı yiyen, doğal yoğurt ve sebzelerle beslenen insanlar daha dengeli bir krom alımı yapıyordu. Şimdi şehirleşme, hızlı yaşam ve hazır gıdalar bu dengeyi bozdu. Çimento fabrikasında çalışan işçiler de bu kültürel değişimden etkileniyor. Kantinlerde hızlı ve ucuz öğünler tercih ediliyor, hazır içecekler tüketiliyor. Bunun sonucu olarak işçilerde yorgunluk, obezite ve diyabet riski artıyor. Yani krom meselesi sadece biyolojik bir eksiklik değil, aynı zamanda kültürel ve ekonomik bir problem olarak karşımıza çıkıyor.

Felsefi açıdan bakıldığında krom, bize küçük şeylerin büyük farklar yaratabileceğini gösteriyor. Nasıl ki iş güvenliğinde küçücük bir vida eksikliği büyük bir kazaya yol açabiliyorsa, kromun yokluğu da büyük sağlık sorunlarına kapı açıyor. Hannah Arendt’in dediği gibi, “İnsanın varoluşu küçük eylemlerle inşa edilir.” Krom da bu küçük ama hayati eylemlerden biridir; bir işçinin dikkati, bir fabrikanın üretim güvenliği onun sessiz desteğiyle sürer.

Sonuç olarak, çimento fabrikalarında iş sağlığı ve güvenliğini konuşurken sadece makinelerden, ekipmanlardan ve prosedürlerden bahsetmek yeterli değildir. İnsan vücudu da bu sistemin merkezindedir. Ve o vücudu ayakta tutan gizli kahramanlardan biri kromdur.

İşçilerin dengeli beslenmesi sağlanmadığında, ne kadar sıkı iş güvenliği kuralları konulursa konulsun risk sıfırlanamaz. Ama kromun düzenli alınmasıyla hem enerji hem dikkat hem de sağlık korunur. Baretin, maskenin ve çelik burunlu ayakkabının yanında görünmez bir koruyucu daha vardır: Krom.

⭐️⭐️⭐️⭐️⭐️⭐️⭐️⭐️

Kromun Kaslar Üzerindeki Potansiyel Etkileri

Krom eksikliği, doğrudan kas erimesine neden olmasa da, dolaylı yoldan kas kütlesini etkileyebilir.

İşte olası etkiler:

Metabolizma ve Enerji Üretimi:
- Krom, vücudun enerjiyi daha verimli kullanmasını sağlar. Eğer krom eksikliği varsa, metabolizma hızı düşebilir ve bu da kas yapımı ve onarımını etkileyebilir.
- Krom eksikliği, insülinin düzgün çalışmaması anlamına gelebilir. İnsülin, kas hücrelerine glikoz taşınmasını sağlar, bu da enerji kaynağı olarak kullanılır. Eğer insülin etkin değilse, kas hücreleri yeterince beslenemez ve bu da kas kaybına yol açabilir.
Yağ Kütlesinin Artışı:
- Kromun eksikliği, vücudun daha fazla yağ depolamasına neden olabilir. Vücutta yağ depolama, genellikle metabolik dengesizliklerin bir göstergesidir. Yağ oranındaki artış, kas kütlesinin azalmasına yol açabilir, çünkü vücut kas yapımından ziyade yağ depolamaya eğilimli hale gelir.
Protein Metabolizması:
- Kromun vücutta protein metabolizmasında da etkisi vardır. Proteinlerin kas dokusu oluşturmak ve onarmak için kullanıldığını göz önünde bulundurursak, krom eksikliği, kas büyümesi ve onarımı için gereken protein kullanımını engelleyebilir.
İnsülin Direnci ve Kas Kütlesi:
- Krom eksikliği, insülin direncine yol açabilir. Bu, vücudun kas kütlesi yapmakta zorlanmasına ve yağ birikimine yol açabilir. Kas yapmak için vücut, yeterli miktarda glikoz ve protein kullanmalıdır. İnsülin duyarlılığının bozulması, kas gelişimini engelleyebilir.

Krom Eksikliği Belirtileri

Krom eksikliği, kas kaybı yerine genellikle başka belirtilerle kendini gösterir:

Yüksek kan şekeri (insülin direnci)
Yorgunluk ve halsizlik
Açlık krizleri (özellikle şekerli yiyeceklere karşı artan istek)
Ağırlık artışı, özellikle karın bölgesinde
Düşük enerji seviyeleri

Krom Eksikliği ve Kas Kaybı Arasındaki İlişki

Krom eksikliği, kas kaybına doğrudan yol açmaz. Ancak, metabolizmanın bozulması ve yağ depolanmasının artması gibi dolaylı etkiler, kas kütlesinin azalmasına neden olabilir. Kasların korunması ve gelişmesi için, vücudun doğru şekilde beslenmesi, yeterli miktarda protein alımı, egzersiz ve uyku gibi faktörler çok daha önemlidir.

Sonuç

Krom eksikliği, kas kaybına doğrudan yol açmaz. Ancak, kromun metabolizma üzerindeki rolü, kas yapımını etkileyebilir. Eğer krom eksikliği varsa, metabolizma yavaşlar ve bu da kas gelişimini ve yağ kaybını zorlaştırabilir. Kas kaybı, genellikle yetersiz protein alımı, hareketsiz yaşam tarzı ve genel beslenme eksiklikleri ile ilişkilidir. Bu nedenle, sağlıklı bir kas yapısı ve korunması için dengeli bir beslenme ve düzenli egzersiz programı gereklidir.

Eğer krom eksikliği olduğunu düşünüyorsanız, beslenmenizde yeterli krom alımını sağlamayı hedeflemek ve gerekirse takviye kullanmak önemli olabilir. Bunun için bir sağlık profesyoneline danışmak en doğru yaklaşım olacaktır.

⭐️⭐️⭐️⭐️⭐️⭐️⭐️⭐️

Sayın okuyucu,

Aşağıdaki linkten yazımızda yer alan konu hakkında sorularınızı ve görüşlerinizi, merak ettiğiniz ve yazılarımıza konu olmasını istediğiniz hususları iletebilirsiniz.

⭐️⭐️⭐️⭐️⭐️⭐️⭐️⭐️⭐️

Dr Mustafa KEBAT

Tetkik OSGB İş Sağlığı ve Eğitim Koordinatörü

Sınırlı Sorumluluk Beyanı:
Web sitemizin içeriği, ziyaretçiyi bilgilendirmeye yönelik hazırlanmıştır. Sitede yer alan bilgiler, hiçbir zaman bir hekim tedavisinin ya da konsültasyonunun yerini alamaz. Bu kaynaktan yola çıkarak, ilaç tedavisine başlanması ya da mevcut tedavinin değiştirilmesi kesinlikte tavsiye edilmez. Web sitemizin içeriği, asla kişisel teşhis ya da tedavi yönteminin seçimi için değerlendirilmemelidir.

Ayrıca, sitede yer alan bilgiler, hiçbir zaman bir iş güvenliği uzmanının, ilgili mühendisin ya da teknik ekibin yetki ve kararlarının yerini alamaz. Bu kaynaktan yola çıkarak, çalışma sahanız içerisindeki tehlike – risk belirlemesi ya da mevcut işleyişin değiştirilmesi kesinlikte tavsiye edilmez. Web sitemizin içeriği, asla firmanızın işleyişine müdahil olma ya da sorumlularınızın vereceği kararların yerine tutması olarak değerlendirilmemelidir. Sitede kanun içeriğine aykırı ilan ve reklam yapma kastı bulunmamaktadır.

⭐️⭐️⭐️⭐️

Daha Fazla

Genel, İş Güvenliği, Sağlık Bülteni12 Ağustos 2024

3 Ağustos 2024

Etiketleme – Kilitleme Prosedür Değildir

EKED-LOTO – Bir Prosedür Değil, Yaşam ile Ölüm Arasındaki İnce Çizginin Mühendisliğidir

Biz EKED-LOTO’yu bir “iş güvenliği prosedürü” olarak görmüyoruz.
Bizim için EKED-LOTO, bir talimatlar dizisi değil; enerjinin insan üzerindeki mutlak tahakkümüne karşı geliştirilen en rafine savunma sistemidir.

Bugüne kadar sahada, fabrikada, bakım atölyesinde, enerji merkezlerinde ve üretim hatlarında gördüğümüz her ağır kazanın ortak bir noktası vardı:

“Enerjinin kontrol altında olduğu varsayılmış ama gerçekte kimse enerjinin nerede, ne zaman ve hangi biçimde serbest kalacağını tam olarak bilmiyordu.”

EKED-LOTO tam olarak bu varsayımı yok etmek için vardır.

EKED-LOTO’nun Gerçek Tanımı – Enerji İzolasyonu Değil, Enerji Hakimiyeti

EKED (Etiketle-Kilitle-Emniyete Al-Denetle) ya da uluslararası adıyla LOTO (Lock Out – Tag Out), literatürde genellikle “tehlikeli enerjilerin izole edilmesi” olarak tanımlanır. Bu tanım yetersizdir.

Doğru tanım şudur:

EKED-LOTO, potansiyel veya artık enerjinin insan iradesi dışında harekete geçme ihtimalini sıfırlamaya yönelik sistematik ve çok katmanlı bir mühendislik kontrolüdür.

Burada anahtar kelime **“potansiyel ve artık enerji”**dir. Çünkü kazaların büyük bölümü aktif enerjiden değil, unutulan, varsayılan ya da görünmez enerjiden kaynaklanır.

Enerji Türleri – Çoğu LOTO Eğitimi Burada Sınıfta Kalır

Sahada karşılaştığımız en büyük hata, EKED-LOTO’nun yalnızca elektrik ile ilişkilendirilmesidir. Bu, ölümcül bir dar görüşlülüktür.

EKED-LOTO aşağıdaki enerji türlerinin tamamını kapsar:

Elektriksel enerji (AC / DC, kapasitif yükler)
Mekanik enerji (yaylar, karşı ağırlıklar, döner kütleler)
Hidrolik enerji (basınçlı akışkan, akümülatörler)
Pnömatik enerji (sıkıştırılmış hava, gaz)
Termal enerji (yüksek sıcaklık, buhar, kızgın yağ)
Kimyasal enerji (reaktif maddeler, patlayıcı ortamlar)
Yerçekimi enerjisi (askıda yükler)
Artık enerji (residual energy)

Şunu net söylüyoruz:

Bir makine “kapalı” olabilir lakin güvenli değildir.

“Kapatmak” ile “İzole Etmek” Arasındaki Ölümcül Fark

Birçok bakım kazası şu cümleyle başlar:

“Makine zaten kapalıydı.”

Hayır.
Makine kapalı değildi.
Makine kontrolsüzdü.

Kapatmak, yalnızca kumanda seviyesinde yapılan bir eylemdir. İzolasyon ise enerji kaynağı seviyesinde yapılan bir müdahaledir.

EKED-LOTO’nun temel felsefesi şudur:

Enerji, yalnızca onu kilitleyen kişinin iradesiyle tekrar serbest kalabilir.

Bu nedenle kilit kişiseldir, devredilemezdir ve semboliktir. Kilit, “ben buradayım ve bu makineye dokunuyorum” demektir.

Kilit (Lock) Kavramı – Mekanik Bir Parça Değil, Hukuki ve Etik Bir Sınır

Bir EKED kilidi yalnızca metal bir obje değildir.
O kilit:

Hukuki bir beyan,
Teknik bir bariyer,
Etik bir taahhüttür.

Bir başkasının kilidini izinsiz açmak, teknik olarak:

Yetkisiz enerji serbest bırakma,
Hukuken taksirle yaralama/öldürme,
Etik olarak ise mesleki ihanettir.

Bu yüzden gelişmiş EKED sistemlerinde:

Kilitler kişiye özeldir
Anahtarlar çoğaltılamaz
Anahtar saklama yasaktır

Etiket (Tag) – Uyarı Değil, İletişimdir

Etiketleme çoğu zaman hafife alınır. Oysa etiket, EKED-LOTO’nun iletişim katmanıdır.

Bir etiket şu sorulara net cevap vermelidir:

Kim kilitledi?
Ne zaman kilitledi?
Neden kilitledi?
Ne yapılmadan açılamaz?

Etiket olmayan bir kilit, sessiz bir tehdittir.
Okunmayan, standart dışı, eksik etiketler ise sahada kaosa neden olur.

Artık Enerji – En Sessiz Katil

İstatistikler şunu gösterir:
EKED kazalarının önemli bir bölümü, enerji kesildikten sonra meydana gelir.

Sebep: Artık enerji.

Kondansatörlerde kalan elektrik
Hidrolik sistemlerde sıkışmış basınç
Yaylarda depolanmış mekanik enerji
Sıcak yüzeylerdeki termal enerji

Gerçek EKED uygulaması, yalnızca kilitlemez; enerjiyi boşaltır, sıfırlar ve doğrular.

“Denetle” Aşaması – En Çok Atlanan, En Hayati Adım

EKED’in son harfi çoğu zaman kağıt üzerinde kalır: Denetle.

Denetleme şudur:

Enerjinin gerçekten kesildiğinin test edilmesi
Makinenin çalıştırılmaya zorlanması
Basıncın sıfırlandığının ölçülmesi
Hareketin fiziksel olarak engellendiğinin görülmesi

Denetlenmeyen izolasyon, varsayımdır.
Varsayımlar ise iş güvenliğinde öldürür.

Grup LOTO ve Çoklu Enerji Kaynakları

Modern tesislerde tek kişilik LOTO neredeyse yoktur.
Grup LOTO, ayrı bir disiplin gerektirir:

Kilit kutuları (lock box)
Grup kilitleme panoları
Enerji izolasyon listeleri
Yetkilendirilmiş personel matrisleri

Burada yapılan en küçük hata, zincirleme ölüm riskidir.

EKED-LOTO Kültürü – Prosedür Yazmak Yetmez

Benim sahada gördüğüm gerçek şu:
Kazalar prosedür eksikliğinden değil, kültür eksikliğinden olur.

“Bir kereden bir şey olmaz”
“Hemen yapıp çıkacağım”
“Zaten yıllardır böyle yapıyoruz”

EKED-LOTO, taviz kabul etmez.
Ya uygulanır ya da hiç yoktur.

EKED-LOTO Bir Hayatta Kalma Disiplinidir

Biz EKED-LOTO’yu anlattığımızda şunu söylüyoruz:

“Bu kilidi makine için değil, kendin için takıyorsun.”

EKED-LOTO, üretimi yavaşlatmaz.
Kazayı yavaşlatmaz.
Kazayı tamamen ortadan kaldırır.

Ve şunu çok net ifade ediyoruz:
EKED-LOTO’suz bakım yapan bir tesis, yalnızca zaman kazanıyordur — ta ki bir gün her şeyi kaybedene kadar.

EKED – LOTO (Etiketleme – Kilitleme) Eğitimi

✅ Hemen Başvurun

Türkiye ve Yurt dışı eğitimlerimiz devam etmektedir.

📞 Bilgi ve kayıt için:

📍 Tetkik Eğitim Merkezi : Yeşillik Cad. No:230 Kat:4/424, Selgeçen Modeko İş Merkezi – Karabağlar/İZMİR
📞 Eğitim Koordinatörü Telefonu: +90 530 568 42 75

📞 Tetkik Merkez Telefonu: +90 232 265 20 65
🌐 Web sitemiz: https://tetkik.com.tr/
📧 Bilgi: [email protected]

🔔 Unutmayın: Bir enerji kaynağını güvenli hale getirmeden yapılan her müdahale, ciddi kaza riski demektir.
EKED – LOTO, iş güvenliğinde hayati bir kalkandır!

EKED – LOTO hakkında daha ayrıntılı bilgi almak için bizi arayabilir yada internet sitemizdeki kaynakları okuyabilirsiniz..

⭐️⭐️⭐️⭐️⭐️⭐️⭐️⭐️

Doğal Yaşayın

Doğal Beslenin

Aklınıza Mukayet Olun

⭐️⭐️⭐️⭐️⭐️⭐️⭐️⭐️

Sayın okuyucu,

Aşağıdaki linkten yazımızda yer alan konu hakkında sorularınızı ve görüşlerinizi, merak ettiğiniz ve yazılarımıza konu olmasını istediğiniz hususları iletebilirsiniz.

⭐️⭐️⭐️⭐️⭐️⭐️⭐️⭐️⭐️

Dr Mustafa KEBAT

0 530 568 42 75

Tetkik OSGB İş Sağlığı ve Eğitim Koordinatörü

Sınırlı Sorumluluk Beyanı:

Web sitemizin içeriği, ziyaretçiyi bilgilendirmeye yönelik hazırlanmıştır. Sitede yer alan bilgiler, hiçbir zaman bir hukuki tavsiye yerini alamaz. Web sitemizdeki yayınlardan yola çıkarak, işlerinizin yürütülmesi, belgelerinizin düzenlenmesi ya da mevcut işleyişinizin değiştirilmesi kesinlikte tavsiye edilmez. Web sitemizin içeriğinde yer alan bilgilere istinaden profesyonel hukuki yardım almadan hareket edilmesi durumunda meydana gelebilecek zararlardan firmamız sorumlu değildir. Sitemizde kanunların içeriğine aykırı ilan ve reklam yapma kastı bulunmamaktadır.

Ayrıca;
Web sitemizin içeriği, ziyaretçiyi bilgilendirmeye yönelik hazırlanmıştır. Sitede yer alan bilgiler, hiçbir zaman bir hekim tedavisinin ya da konsültasyonunun yerini alamaz. Bu kaynaktan yola çıkarak, ilaç tedavisine başlanması ya da mevcut tedavinin değiştirilmesi kesinlikte tavsiye edilmez. Web sitemizin içeriği, asla kişisel teşhis ya da tedavi yönteminin seçimi için değerlendirilmemelidir. Sitede kanun içeriğine aykırı ilan ve reklam yapma kastı bulunmamaktadır.

⭐️⭐️⭐️⭐️⭐️

Daha Fazla

Genel, İş Güvenliği3 Ağustos 2024

2 Ağustos 2024

Yangın Eğitimi & Tatbikat Hizmetlerimizle İş Yeriniz Güvende!

Tetkik İş Güvenliği olarak, 6331 sayılı İş Sağlığı ve Güvenliği Kanunu ve İş Sağlığı ve Güvenliği Yönetmeliği ile uyumlu şekilde;
tüm işletmelere kapsamlı Yangın Eğitimi, Yangın Tatbikatı ve gerekli Evrak Yönetimi Hizmetlerini profesyonel bir çerçevede sunuyoruz.

Neden Yangın Eğitimi?

İşyerlerinde meydana gelen kazaların en kritik sebeplerinden biri yetersiz bilinç ve hazırlıksızlıktır.
Yangın eğitimleri ile çalışanlarınızı;

• Yangın sebepleri ve risk faktörleri
• Yangın önleme stratejileri
• Doğru tahliye yöntemleri
• Yangın söndürme cihazlarının kullanımı
konularında uygulamalı ve teorik olarak eğitimden geçiriyoruz.

Yangın Tatbikatı ile Hazırlıklı Olun

Gerçekçi tatbikat senaryolarımız sayesinde personel;

✔ Acil durum reflekslerini geliştirir
✔ Toplanma ve tahliye süreçlerini deneyimler
✔ Gerçek ekipman ile uygulama yapar

Böylece sadece bilmek değil, uygulamak da öğrenilir.

Yasal Uyum ve Evrak Düzenleme

Tetkik İş güvenliği hizmetlerimiz kapsamında size özel;

• Eğitim katılım belgeleri
• Tatbikat raporları
• Risk değerlendirme ve planlama dokümanları
• Yönetmeliklere uygun defter ve kayıtlar

titizlikle hazırlanır ve arşivlenir. Böylece hem yasal gereklilikleri yerine getirir hem de olası denetimlerde hazır olursunuz.

Tetkik İş güvenliği Hizmetlerimizle Neler Sağlarsınız?

• Çalışanlarınızın güvenlik farkındalığını artırırsınız
• İş kazalarını ve zararı minimize edersiniz
• Yasal yükümlülükleriniz tam olarak karşılanır
• Kurum güven kültürünüz güçlenir

Hazır mısınız? İş Yerinizde Gerçek Bir Güvenlik Kültürü Oluşturalım!

Tetkik İş Güvenliği
📞 Hemen irtibat kurun; eğitim planınızı birlikte oluşturalım.

📞 Bilgi ve kayıt için:

📍 Tetkik Eğitim Merkezi : Yeşillik Cad. No:230 Kat:4/424, Selgeçen Modeko İş Merkezi – Karabağlar/İZMİR
📞 Eğitim Koordinatörü Telefonu: +90 530 568 42 75

📞 Tetkik Merkez Telefonu: +90 232 265 20 65
🌐 Web sitemiz: https://tetkik.com.tr/
📧 Bilgi: [email protected]

⭐️⭐️⭐️⭐️⭐️⭐️⭐️⭐️

Doğal Yaşayın

Doğal Beslenin

Aklınıza Mukayet Olun

⭐️⭐️⭐️⭐️⭐️⭐️⭐️⭐️

Sayın okuyucu,

Aşağıdaki linkten yazımızda yer alan konu hakkında sorularınızı ve görüşlerinizi, merak ettiğiniz ve yazılarımıza konu olmasını istediğiniz hususları iletebilirsiniz.

⭐️⭐️⭐️⭐️⭐️⭐️⭐️⭐️⭐️

Dr Mustafa KEBAT

Tetkik OSGB İş Sağlığı ve Eğitim Koordinatörü

⭐️⭐️⭐️⭐️⭐️⭐️

Daha Fazla

Genel, Haberler&Duyurular, İş Güvenliği2 Ağustos 2024

1 Ağustos 2024

İŞ SAĞLIĞI VE GÜVENLİĞİ – Sessiz Tehlikeler ve Hayat Kurtaran İşaretler

İŞ SAĞLIĞI VE GÜVENLİĞİ
Kâğıt Üzerinden Sahaya

Kazalar tesadüf değildir.
Meslek hastalıkları kader değildir.
Çoğu risk, fark edilmediği için büyür.

Bu kitap;
iş sağlığı ve güvenliğini mevzuat maddelerinden çıkarıp
gerçek çalışma hayatının içine taşıyan
davranışsal, insani ve uygulanabilir bir rehberdir.

TELİF HAKLARI VE YAYIN BİLGİSİ

Bu e-kitabın tüm yayın, çoğaltma ve dağıtım hakları saklıdır.

Bu eserin tamamı veya bir bölümü;
kaynak gösterilmeden,
yazarın ve yayıncının yazılı izni olmaksızın
elektronik, mekanik veya başka herhangi bir yöntemle
çoğaltılamaz, dağıtılamaz ve yayımlanamaz.

Eğitim, bilgilendirme ve kurumsal kullanım amaçlı alıntılar;
kaynak belirtilmek koşuluyla mümkündür.

Bu e-kitap bilgilendirme amaçlıdır;
Tıbbi tanı veya bireysel sağlık danışmanlığı yerine geçmez.

E-kitap

SUNUŞ

İş sağlığı ve güvenliği, yalnızca yasal bir zorunluluk değil; çalışanına, işine ve geleceğine değer veren her kurumun temel sorumluluğudur.

Tetkik OSGB olarak yaklaşımımız;

İş sağlığı ve güvenliğini evrak üzerinden değil, sahadan,
Cezadan değil, önleyici bakıştan,
Alışkanlıklardan değil, bilinçten yönetmektir.

Bu e-kitap; teorik bilgiyi sahadaki gerçeklerle buluşturan,
insanı merkeze alan ve
iş dünyasının karşı karşıya olduğu gerçek risklere dürüstçe temas eden bir çalışmadır.

İnanıyorum ki bu eser;
İşverenler, yöneticiler, çalışanlar ve İSG profesyonelleri için
yalnızca okunacak bir kaynak değil,
aynı zamanda bakış açısını değiştiren bir rehber olacaktır.

Bu çalışmanın iş dünyasına – camiasına katkı sağlamasını,
daha güvenli, daha sağlıklı ve daha sürdürülebilir çalışma ortamlarına vesile olmasını temenni ediyorum.

Cemil Tanju ANAKLI
Tetkik OSGB
Genel Müdür

YAZARIN NOTU

Bu kitap, “iş sağlığı ve güvenliği” kavramını yalnızca mevzuat, talimat ve imza yükümlülüğü olarak gören anlayışın ötesine geçme ihtiyacından doğdu.

Sahada uzun yıllardır şahit olduğum gerçek şudur:
Kazalar çoğu zaman bilgisizlikten değil, alışkanlıktan,
Meslek hastalıkları çoğu zaman kaderden değil, ihmalden,
Sağlık kayıpları ise çoğu zaman kaçınılmazlıktan değil, gecikmiş farkındalıktan kaynaklanmaktadır.

Bu e-kitap;
• “Bir şeyim yok” diyen çalışanları,
• “Bugün de bir şey olmadı” diye düşünen yöneticileri,
• “Zaten böyle” diyerek normalleştirilen riskleri

yeniden düşünmeye davet etmek amacıyla kaleme alınmıştır.

Amacım; korkutmak, suçlamak ya da öğretmenlik yapmak değil;
Fark ettirmek,
Durup düşündürmek
ve küçük ama doğru kararların büyük sonuçlar doğurabileceğini göstermektir.

İş sağlığı ve güvenliği, kağıt üzerinde değil; insan bedeninde, davranışta ve kültürde başlar.
Bu kitap, tam olarak bu noktaya temas etmek için yazılmıştır.

Dr. Mustafa KEBAT
Tetkik OSGB
İş Sağlığı ve Eğitim Koordinatörü

BU KİTAP NASIL KULLANILMALI?

Bu e-kitap bir ders kitabı değildir. Baştan sona ezberlenmesi beklenmez.

Aşağıdaki kullanım şekilleri özellikle önerilir:

1. Parça Parça Okuma

Her bölüm tek başına anlamlı olacak şekilde yazılmıştır. İhtiyaç duyulan başlık doğrudan açılıp okunabilir.

2. Eğitim ve Toplantılarda Kullanım

İş güvenliği eğitimlerinde, toolbox meeting’lerde veya sağlık bilgilendirme toplantılarında bir bölüm veya alt başlık doğrudan tartışma konusu yapılabilir.

3. Olay Sonrası Değerlendirme

Bir iş kazası, ramak kala olayı veya sağlık vakası sonrası ilgili bölüm açılarak “hangi işaretler gözden kaçtı?” sorusu üzerinden değerlendirme yapılabilir.

4. Yönetici ve Sorumlular İçin Rehber

Bu kitap yalnızca çalışanlara değil; amirler, yöneticiler, işveren vekilleri ve karar vericiler için de bir farkındalık aracıdır.

Bir çalışanın davranışındaki değişiklik, performans düşüşü veya isteksizlik her zaman motivasyon problemi değildir.

Bu kitap ne değildir?

Bir mevzuat kitapçığı değildir
İlk yardım yönetmeliği özeti değildir
Hukuki sorumluluk aktarımı yapmaz

Bu kitap, insanı merkeze alan bir iş güvenliği bakışı sunar.

Bu kitap kimler içindir?

İş güvenliği uzmanları
İşyeri hekimleri ve sağlık personeli
İlk yardımcılar
İnsan kaynakları ve yöneticiler
Sahada çalışan tüm personel

Bu kitapçık neyi amaçlar?

Bu çalışma; iş sağlığı ve güvenliğinin yalnızca mevzuat, talimat ve tabelalardan ibaret olmadığını; insan bedeninin, davranışlarının ve küçük belirtilerin doğru okunmasıyla doğrudan hayat kurtaran bir alan olduğunu göstermeyi amaçlar.

İş Sağlığı ve Güvenliğinin pratiğinde defalarca görülen ortak bir gerçek vardır:

Kazalar çoğu zaman küçük işaretlerle başlar.

İş kazaları, meslek hastalıkları ve iş yerinde gelişen acil durumlar da aynı mantıkla ilerler. Bu kitapçık, “normal sanılan ama normal olmayan” durumlara odaklanır.

BÖLÜM YAPISI

Bölüm 1 – İş Yerinde Ağrı: Ne Zaman Masum Değildir?
Sırt ağrısı, bel tutulması, göğüs ağrısı sanılan ama hayati olabilen tablolar

Bölüm 2 – Bayılma, Baş Dönmesi ve Düşmeler
İş yerinde “bir anlık” denilen olayların gerçek anlamı

Bölüm 3 – Kalp, Dolaşım ve Tansiyon Acilleri
Yüksek tansiyon, sessiz kalp krizi, atipik belirtiler

Bölüm 4 – İnme ve Nörolojik Aciller
Konuşma yavaşlığı, denge kaybı, dalgınlık

Bölüm 5 – Zehirlenmeler ve Kimyasal Maruziyetler
Yanlış ilk yardımın ağır sonuçları

Bölüm 6 – Yanıklar, Elektrik ve Termal Riskler
Evde ve işte yapılan yanlış müdahaleler

Bölüm 7 – Nefes Darlığı: Panik mi, Acil mi?
Toz, duman, gaz, pıhtı ve maskelenen tehlikeler

Bölüm 8 – Çocuk, Yaşlı ve Kronik Hastalığı Olan Çalışanlar
Riskli gruplar ve sessiz belirtiler

Bölüm 9 – “Bir Şeyim Yok” Diyen Çalışanlar
İş yerinde en zor fark edilen tehlike

Bölüm 10 – İş Yerinde İlk Yardım: Ne Yapılmalı, Ne Yapılmamalı
İyi niyetli lakin zararlı uygulamalar

Bölüm 11 – Yorgunluk, Uykusuzluk ve Dikkat Kaybı
Gece vardiyası, uzun mesailer ve kazaya giden sessiz yol

Bölüm 12 – Psikososyal Riskler ve Sessiz Tükenmişlik
Stres, mobbing, kaygı ve performans baskısının bedensel sonuçları

Bölüm 13 – Isı Stresi ve Soğuk Maruziyeti
Sıcak çarpması, hipotermi ve hafife alınan çevresel riskler

Bölüm 14 – Gürültü, Titreşim ve Duyusal Hasarlar
Duyma kaybı, denge bozukluğu ve kalıcı etkiler

Bölüm 15 – Ergonomi: Yanlış Duruşun Doğru Sonucu Olmaz
Kas-iskelet sistemi hastalıkları ve kronik ağrının iş kökeni

Bölüm 16 – Yüksekte Çalışma ve Görünmeyen Tehlikeler
Korku, denge, alışkanlık ve ölümcül ihmal zinciri

Bölüm 17 – Kapalı Alanlar ve Oksijen Yoksunluğu
Kuyu, tank, silo ve geri dönüşü olmayan hatalar

Bölüm 18 – Enfeksiyonlar ve Biyolojik Riskler
Görünmeyen tehditler, bulaş yolları ve iş yeri yayılımı

Bölüm 19 – Acil Durumlarda Panik ve Kalabalık Davranışı
Doğru plan yoksa yanlış refleksler

Bölüm 20 – İş Kazasından Sonra Ne Olur?
Tıbbi, hukuki ve psikolojik süreçlerin çalışan ve işverene etkisi

BÖLÜM 1 – İŞ YERİNDE AĞRI: NE ZAMAN MASUM DEĞİLDİR?

“Bu ağrı normal değil” denmesi gereken anlar

İş yerinde en sık duyulan cümlelerden biri şudur:

“Biraz sırtım ağrıyor.”

Bu cümle çoğu zaman önemsenmez. Çünkü fiziksel iş yapanlarda, masa başında uzun süre oturanlarda, vardiyalı çalışanlarda sırt ve bel ağrısı yaygındır.

Ama iş sağlığında şunu çok iyi biliriz:
Ağrının yeri kadar, nasıl tarif edildiği de hayati önem taşır.

İş kazalarının ve iş yeri kaynaklı hayati tabloların önemli bir kısmı, ilk etapta basit bir ağrı gibi başlar.

İş yerinde ağrıyı tehlikeli yapan özellikler

Aşağıdaki ifadeler bir iş yeri hekimi, ilk yardımcı veya iş güvenliği uzmanı için alarm niteliğindedir:

Ağrı ani başladıysa
Daha önce hiç yaşanmamış bir şekilde tarif ediliyorsa
“Batıyor”, “yırtılır gibi”, “bıçak saplanır gibi” deniyorsa
Sırt ağrısı göğse, omuza veya kola yayılıyorsa
Nefes almakla şiddetleniyorsa
Terleme, bulantı, baş dönmesi eşlik ediyorsa

Bu tür ağrılar kas ağrısı gibi davranmaz.

İş yerinde yapılan en büyük hata

“Ağrı kesici al, geçer.”

Ağrı kesici çoğu zaman ağrıyı azaltır ama nedeni ortadan kaldırmaz. Hatta bazı durumlarda tehlikeyi görünmez hâle getirir.

İş kazalarında ve meslek hastalıklarında gecikmenin en sık nedeni budur:
Belirtiyi bastırmak, sebebi araştırmamak.

İş güvenliği açısından kritik mesaj

İş yerinde bir çalışan:

Ağrısını tarif ederken durup düşünüyorsa
“Bu farklı” diyorsa
İşe devam etmek istemiyorsa ama bunu dile getirmekte zorlanıyorsa

Bu durum motivasyon sorunu değil, sağlık alarmıdır.

Bölüm Sonu – Hatırlanması Gerekenler

Her ağrı masum değildir.
Ani ve farklı ağrılar iş kazası habercisi olabilir.
Ağrı kesici çözüm değil, bazen gecikmedir.
İş yerinde ağrıyı küçümsemek kazaya davetiye çıkarır.

BÖLÜM 2 – BAYILMA, BAŞ DÖNMESİ VE DÜŞMELER

“Bir anlık oldu” denilen olaylar

İş yerlerinde en sık hafife alınan cümlelerden biri şudur:

“Bir an başım döndü, geçti.”

Bu ifade, çoğu zaman olayın kapatılmasına neden olur. Oysa iş sağlığı pratiğinde çok iyi bilinen bir gerçek vardır:
Bayılma ve baş dönmesi asla teşhis değildir; bir belirtidir.

Bu belirtiler bazen basit nedenlere bağlı olabilir. Ancak bazen, yaklaşan ciddi bir tablonun ilk ve tek uyarısıdır.

İş yerinde baş dönmesi neden tehlikelidir?

İş ortamı; ev ortamından farklıdır. Çünkü baş dönmesi veya bayılma durumunda:

Çalışan yüksekte olabilir
Hareketli makinelerin yakınında olabilir
Elektrik, kimyasal veya sıcak yüzeylere temas riski vardır

Dolayısıyla sağlık problemi + çevresel risk = ağır iş kazası anlamına gelir.

Bayılma ile düşmenin ayrılması

Her düşme bayılma değildir. Her bayılma da uzun sürmez.

İş güvenliği açısından şu ayrım kritiktir:

Bayılma (senkop): Beyne giden kan akışının kısa süreli azalması
Baş dönmesi: Denge sisteminin bozulması hissi
Düşme: Sonuçtur, neden değildir

Olayın nasıl başladığı doğru sorgulanmazsa, gerçek neden gözden kaçar.

Alarm kabul edilmesi gereken durumlar

Aşağıdaki durumlar iş yerinde kırmızı bayrak olarak değerlendirilmelidir:

Daha önce bayılma öyküsü olmayan bir çalışanın aniden bayılması
Otururken veya uzanırken gelişen bayılma
Bayılma öncesi çarpıntı, göğüs sıkışması
Baş dönmesiyle birlikte konuşma bozukluğu
Düşme sonrası kısa süreli bilinç kaybı

Bu durumlar, “şekerim düştü” diyerek kapatılamaz.

İş yerinde yapılan yaygın hatalar

Çalışanı hızla ayağa kaldırmak
Soğuk su dökmek
Tekrar işe göndermek
Olayı kayda almamak

Bu müdahaleler, hem sağlık hem de hukuki açıdan ciddi risk taşır.

İş güvenliği açısından doğru yaklaşım

Çalışan yatırılır, güvenli alana alınır
Hayati bulgular gözlemlenir
Tekrarlama riski değerlendirilir
İşe dönüş kararı aceleyle verilmez

Unutulmamalıdır:
Bayılan bir çalışanın asıl tehlikesi, yere düştüğü an değil; nedenin fark edilmediği andır.

Bölüm Sonu – Hatırlanması Gerekenler

Bayılma bir sonuç değil, uyarıdır
Baş dönmesi iş kazasına dönüşebilir
“Geçti” demek tanı değildir
Her düşme mutlaka sorgulanmalıdır

BÖLÜM 3 – KALP, DOLAŞIM VE TANSİYON ACİLLERİ

Sessiz ilerleyen en ölümcül risk

İş yerlerinde kalp ve dolaşım sistemiyle ilgili aciller çoğu zaman dramatik başlamaz. Aksine, büyük bir kısmı sessiz, belirsiz ve başka nedenlere bağlanarak ilerler.

“Biraz çarpıntım var ama geçer.”

Bu cümle, iş sağlığı ve güvenliği açısından en tehlikeli cümlelerden biridir.

Kalp acilleri neden gözden kaçar?

Kalp krizi denildiğinde çoğu kişinin zihninde aynı tablo canlanır: ani göğüs ağrısı, yere yığılma, şiddetli acı. Oysa iş yerinde görülen vakaların önemli bir bölümü atipik belirtilerle seyreder.

Özellikle şu gruplarda belirtiler silik olabilir:

Diyabeti olanlar
Uzun süre sigara içmiş olanlar
Yoğun stres altında çalışanlar

Vardiyalı veya gece çalışanlar

İş yerinde alarm kabul edilmesi gereken belirtiler

Aşağıdaki yakınmalar tek başına hafif görünebilir. Ancak birlikte veya tekrarlayıcı şekilde ortaya çıktığında acil değerlendirme gerektirir:

Göğüste baskı, dolgunluk veya yanma hissi
Sol omuz, kol, sırt veya çeneye yayılan ağrı
Nedensiz terleme
Ani halsizlik ve bitkinlik
Nefes darlığı
Bulantı veya mide ağrısı hissi

Bu belirtiler, mide problemi veya kas ağrısı sanılarak geçiştirildiğinde sonuçlar geri dönüşsüz olabilir.

Tansiyon: Sayıdan ibaret değildir

Yüksek tansiyon çoğu zaman belirti vermez. Ancak iş ortamında tansiyon dalgalanmaları ciddi risk oluşturur.

Özellikle dikkat edilmesi gereken durumlar:

Daha önce tansiyon tanısı olmayan bir çalışanda çok yüksek ölçüm
Baş ağrısı ile birlikte görme bulanıklığı
Burun kanamasıyla birlikte yüksek tansiyon
Ani tansiyon düşmesi ve bayılma hissi

Bu tablolar, sadece dinlenerek geçmesi beklenen durumlar değildir.

İş yerinde yapılan kritik hatalar

Çalışanı “biraz dinlen, geçer” diyerek işe döndürmek
Belirtileri strese bağlamak
Tansiyon ölçümünü tek seferle sınırlamak
Göğüs ağrısını kas ağrısı kabul etmek

Bu yaklaşım, hem sağlık hem de işveren sorumluluğu açısından ciddi risk taşır.

Doğru yaklaşım nasıl olmalı?

Çalışan derhal fiziksel aktiviteden uzaklaştırılır
Rahat bir pozisyonda dinlendirilir
Hayati bulgular takip edilir
Gerekirse acil sağlık hizmetleriyle iletişime geçilir

Unutulmamalıdır:
Kalp acillerinde en pahalı şey zamandır.

Bölüm Sonu – Hatırlanması Gerekenler

Kalp krizi her zaman klasik belirtilerle gelmez
Sessiz belirtiler en tehlikelileridir
Tansiyon bir sayı değil, klinik tablodur
Şüphe varsa gecikme yoktur

BÖLÜM 4 – İNME VE NÖROLOJİK ACİLLER

“Bir tuhaflık var ama tam anlatamıyor” denilen durumlar

İş yerlerinde nörolojik aciller çoğu zaman sessiz başlar ve yanlış etiketlenir. Çalışanın dalgınlığı, yavaşlığı veya dengesizliği; yorgunluk, isteksizlik ya da dikkatsizlik olarak yorumlanabilir.

Oysa nörolojik sistem, bozulduğunda bunu önce davranış ve fonksiyon değişikliği ile gösterir.

İnme (felç) iş yerinde nasıl gizlenir?

İnme her zaman yere yığılma ile başlamaz. İş ortamında en sık kaçırılan belirtiler şunlardır:

Konuşurken kelime bulmakta zorlanma
Cümlelerin anlamsızlaşması veya peltekleşmesi
Yüzde asimetri, ağız köşesinde düşüklük
Tek taraflı kol veya bacakta güçsüzlük
Ani denge kaybı, sendeleme
Görme alanında ani daralma veya çift görme

Bu belirtiler geçici olsa bile acil durum kabul edilir.

Zaman neden hayati?

İnme tedavisinde temel kural şudur:
Beyin dokusu zamana duyarlıdır.

Dakikalar içinde geri dönüşsüz hasar gelişebilir. Bu nedenle:

“Biraz izleyelim” yaklaşımı
“Geçerse bakarız” düşüncesi
“Moladan sonra düzelir” beklentisi

hayati kayıplara yol açabilir.

İş yerinde yapılan yaygın yanlışlar

Çalışanı yalnız bırakmak
Konuşma bozukluğunu strese bağlamak
Düşmeyi sakarlık olarak değerlendirmek
Belirtiler gerileyince konuyu kapatmak

Bu hatalar, nörolojik hasarın derinleşmesine neden olabilir.

Nörolojik acillerde doğru yaklaşım

Çalışan güvenli alana alınır
Bilinç ve konuşma durumu gözlemlenir
Yüz, kol ve konuşma hızlıca değerlendirilir
Derhal acil sağlık hizmetleriyle iletişime geçilir

Unutulmamalıdır:
Nörolojik belirtiler performans sorunu değil, tıbbi alarmdır.

Bölüm Sonu – Hatırlanması Gerekenler

İnme her zaman dramatik başlamaz
Geçici belirtiler de ciddidir
Zaman kaybı beyin kaybıdır
Şüphe varsa beklenmez

BÖLÜM 5 – ZEHİRLENMELER VE KİMYASAL MARUZİYETLER

Görünmeyen tehlike: Koku yoksa risk yok mu?

İş yerlerinde kimyasal maruziyetler çoğu zaman fark edilmez. Çünkü birçok tehlikeli madde renksiz, kokusuz veya alışılan bir kokuya sahiptir.

“Bir şey dökülmedi, sorun yok.”

Bu cümle, kimyasal risklerin en tehlikeli yanlış yorumlarından biridir.

Kimyasal maruziyet nasıl gelişir?

Zehirlenmeler yalnızca kazayla dökülme sonucu oluşmaz. İş ortamında maruziyet şu yollarla gerçekleşebilir:

Solunum yoluyla (gaz, buhar, toz)
Cilt temasıyla
Göz yoluyla
Ağız yoluyla (kontamine el, ekipman veya ortam)

Düşük dozda ama tekrarlayan maruziyet, akut zehirlenme kadar tehlikelidir.

İş yerinde alarm kabul edilmesi gereken belirtiler

Kimyasal maruziyet sonrası ortaya çıkan belirtiler çoğu zaman özgül değildir. Ancak aşağıdaki yakınmalar asla hafife alınmamalıdır:

Ani baş ağrısı ve baş dönmesi
Gözlerde yanma, sulanma
Boğazda tahriş, öksürük
Nefes darlığı
Bulantı, kusma
Bilinç bulanıklığı

Bu belirtiler “grip oldum” veya “hava ağır” şeklinde geçiştirildiğinde maruziyet devam eder.

Kapalı alanlar: En yüksek risk

Kapalı alanlar (tanklar, depolar, kazanlar, çukurlar) kimyasal zehirlenmelerin en ölümcül olduğu ortamlardır.

Bu alanlarda yapılan en kritik hata:

“Bir bakıp çıkayım.”

İkincil kurtarıcılar da çoğu zaman aynı ortamda etkilenir.

İş yerinde yapılan tehlikeli müdahaleler

Maske takmadan ortama girmek
Etkilenen kişiyi hızla ayağa kaldırmak
Bilinci kapalı kişiye sıvı vermek
Kimyasalın ne olduğunu bilmeden müdahale etmek

Bu müdahaleler zincirleme kazalara yol açar.

Doğru yaklaşım nasıl olmalı?

Maruziyet ortamından güvenli şekilde uzaklaşılır
Alan havalandırılır, gerekiyorsa izole edilir
Etkilenen kişi temiz havaya çıkarılır
Kimyasal madde bilgisi (MSDS) dikkate alınır
Acil sağlık hizmetleriyle iletişime geçilir

Unutulmamalıdır:
Zehirlenmelerde en büyük risk, fark edilmemesidir.

Bölüm Sonu – Hatırlanması Gerekenler

Koku olmaması güvenlik anlamına gelmez
Kapalı alanlar yüksek risklidir
Yanlış müdahale ikinci kazaya yol açar
Kimyasal bilinmeden müdahale edilmez

BÖLÜM 6 – YANIKLAR, ELEKTRİK VE TERMAL RİSKLER

Görünen hasar ile gerçek hasar arasındaki fark

Yanıklar ve elektrik kazaları iş yerlerinde sık görülür. Ancak bu olaylar çoğu zaman yalnızca görünen hasar üzerinden değerlendirilir.

“Bir şey yok, sadece kızardı.”

Bu yaklaşım, özellikle elektrik ve termal kazalarda son derece tehlikelidir. Çünkü asıl hasar çoğu zaman derin dokularda ve iç organlarda gelişir.

Elektrik çarpması neden hafife alınır?

Elektrik çarpmasına maruz kalan çalışan, çoğu zaman ayakta kalabilir ve konuşabilir. Bu durum yanıltıcıdır.

Elektrik akımı:

Kalp ritmini bozabilir
Kaslarda ani kasılmalara yol açabilir
İç organlarda yanık oluşturabilir

Dışarıdan belirgin iz olmaması, iç hasar olmadığı anlamına gelmez.

Elektrik kazalarında alarm kabul edilmesi gereken durumlar

Bilinç kaybı olsun ya da olmasın elektrik temas öyküsü
Göğüs ağrısı veya çarpıntı
Kas ağrısı ve güçsüzlük
Giriş ve çıkış yanık izleri

Bu durumlarda “iyi görünüyor” ifadesi geçerli değildir.

Termal yanıklar: Sıcak sadece ciltte mi etkilidir?

Sıcak yüzeyler, buhar, alev veya erimiş metal temaslarında yanık derinliği ilk anda anlaşılamaz.

Özellikle dikkat edilmesi gerekenler:

Küçük görünen ama derin yanıklar
Eklem bölgelerindeki yanıklar
Kimyasal ile kombine termal yanıklar

Yanığın alanı kadar derinliği de hayati önem taşır.

İş yerinde yapılan yaygın ve tehlikeli hatalar

Yanık bölgesine bilinmeyen maddeler sürmek
Elektrik çarpması sonrası çalışana su içirmek
Yanık alanı patlatmak veya soymak
Çalışanı hemen işe döndürmek

Bu uygulamalar hasarı derinleştirir ve enfeksiyon riskini artırır.

Doğru yaklaşım nasıl olmalı?

Elektrik temasında önce enerji kaynağı kesilir
Çalışan güvenli alana alınır
Yanık alanı temiz ve serin tutulur
Geniş veya derin yanıklarda acil sağlık hizmetleri çağrılır

Unutulmamalıdır:
Elektrik ve yanık kazalarında gecikmiş komplikasyonlar ölümcüldür.

Bölüm Sonu – Hatırlanması Gerekenler

Görünen hasar gerçek hasar olmayabilir
Elektrik kazaları mutlaka izlenmelidir
Yanıkta yanlış müdahale zararlıdır
Erken ve doğru yaklaşım hayat kurtarır

BÖLÜM 7 – NEFES DARLIĞI: PANİK Mİ, ACİL Mİ?

En sık yanlış yorumlanan yakınma

Nefes darlığı, iş yerlerinde en çok yanlış sınıflandırılan belirtilerden biridir. Çoğu zaman stres, panik veya kondisyon eksikliğine bağlanır.

“Heyecanlandı galiba.”

Bu yorum, bazı durumlarda hayati bir tablonun gözden kaçmasına neden olur.

Nefes darlığı neden tehlikelidir?

Solunum, vücudun oksijenlenmesini sağlar. Bu zincirin herhangi bir halkasında yaşanan aksama, dakikalar içinde çoklu organ hasarına yol açabilir.

İş ortamında nefes darlığı şu nedenlerle ortaya çıkabilir:

Toz, duman ve gaz maruziyeti
Kimyasal buharlar
Alerjik reaksiyonlar
Kalp kaynaklı problemler
Akciğer pıhtısı (pulmoner emboli)

Bu nedenlerin bir kısmı, ilk anda ayırt edilemez.

Panik atak ile gerçek solunum acilleri nasıl ayrılır?

Panik atak da nefes darlığı yapar. Ancak aşağıdaki durumlar organik neden lehinedir:

Nefes darlığının eforla artması
Göğüs ağrısı eşlik etmesi
Dudaklarda veya parmak uçlarında morarma
Öksürük veya kanlı balgam
Ani başlayan ve giderek artan nefes sıkıntısı

Bu belirtiler panik olarak etiketlenmemelidir.

İş yerinde yapılan kritik hatalar

Çalışanı yalnız bırakmak
“Derin nefes al” diyerek beklemek
Maske veya ortam riskini sorgulamamak
Nefes darlığını psikolojik kabul etmek

Bu yaklaşım, gecikmeye neden olur.

Doğru yaklaşım nasıl olmalı?

Çalışan oturur veya yarı oturur pozisyona alınır
Sıkı giysiler gevşetilir
Temiz hava sağlanır
Ortam maruziyeti değerlendirilir
Gerekirse acil sağlık hizmetleri çağrılır

Unutulmamalıdır:
Nefes alamama hissi, vücudun en güçlü yardım çağrısıdır.

Bölüm Sonu – Hatırlanması Gerekenler

Her nefes darlığı panik değildir
Maruziyet mutlaka sorgulanmalıdır
Morarma ve göğüs ağrısı alarmdır
Şüphe varsa gecikme yoktur

BÖLÜM 8 – ÇOCUK, YAŞLI VE KRONİK HASTALIĞI OLAN ÇALIŞANLAR

Aynı iş, aynı risk mi?

İş yerlerinde risk değerlendirmeleri çoğu zaman “ortalama çalışan” varsayımı üzerinden yapılır. Oysa biyolojik gerçeklik şudur:
Aynı ortam, farklı bireyler için farklı riskler doğurur.

Yaş, gelişim düzeyi ve kronik hastalıklar; maruziyetin etkisini ve tolerans sınırlarını belirgin biçimde değiştirir.

Genç çalışanlar ve çocuk işçiler

Genç çalışanlar; deneyimsizlik, risk algısının tam gelişmemiş olması ve fiziksel gelişimin devam etmesi nedeniyle daha kırılgandır.

Dikkat edilmesi gereken noktalar:

Kimyasal ve biyolojik etkenlere daha duyarlı olmaları
Uzun çalışma saatlerinden daha hızlı etkilenmeleri
Talimatları sorgulamadan uygulama eğilimleri

“Çabuk öğrenir” yaklaşımı, bu grup için ciddi kazalara zemin hazırlayabilir.

Yaşlı çalışanlar

Yaş ilerledikçe refleksler, denge ve iyileşme kapasitesi azalır. Bu durum, özellikle düşmeler ve ağır işlerde risk oluşturur.

Alarm kabul edilmesi gereken durumlar:

Denge kaybı ve sendeleme
Görme ve işitme problemleri
Yavaş reaksiyon süresi
Sık tekrar eden küçük kazalar

Bu belirtiler yaşlılık değil, uyumsuz iş yükü göstergesi olabilir.

Kronik hastalığı olan çalışanlar

Diyabet, kalp hastalığı, astım, epilepsi gibi kronik hastalıklar; iş yerinde beklenmedik acillere yol açabilir.

Özellikle dikkat edilmesi gerekenler:

İlaçların çalışma performansını etkilemesi
Hastalık belirtilerinin stresle artması
Acil durumlarda farklı müdahale gereksinimi

Bu çalışanlar için “herkesle aynı” yaklaşımı güvenli değildir.

İş yerinde yapılan kritik hatalar

Sağlık bilgilerini yok saymak
Uyumlaştırılmış görev vermemek
Küçük belirtileri kişisel sorun saymak
Riskli grupları gizli risk olarak görmemek

Bu hatalar, öngörülebilir kazalara yol açar.

Doğru yaklaşım nasıl olmalı?

Risk değerlendirmeleri bireysel farklılıkları içermelidir
Uyumlaştırılmış görev ve çalışma süreleri planlanmalıdır
Acil durum planları riskli grupları kapsamalıdır
Yöneticiler farkındalık eğitimi almalıdır

Unutulmamalıdır:
Eşitlik her zaman adalet değildir. Güvenlik, uyumla sağlanır.

Bölüm Sonu – Hatırlanması Gerekenler

Aynı iş herkes için aynı risk değildir
Genç ve yaşlı çalışanlar daha kırılgandır
Kronik hastalıklar iş kazasını tetikleyebilir
Önlem almak ayrımcılık değil, sorumluluktur

BÖLÜM 9 – “BİR ŞEYİM YOK” DİYEN ÇALIŞANLAR

En tehlikeli cümle

İş sağlığı ve güvenliği pratiğinde en sık duyulan ve en riskli ifadelerden biri şudur:

“Bir şeyim yok, çalışabilirim.”

Bu cümle çoğu zaman iyi niyetle söylenir. Ancak arkasında; işe devam etme baskısı, gelir kaygısı, ekipten geri kalmama isteği veya güçsüz görünmeme refleksi olabilir.

Belirti gizleme kültürü nasıl oluşur?

Birçok iş yerinde açıkça söylenmese de örtük bir mesaj vardır:

“Dayanabilen makbuldür.”

Bu kültür;

Ağrıyı saklamayı
Baş dönmesini küçümsemeyi
Nefes darlığını gizlemeyi
Bayılmayı inkâr etmeyi

normalleştirir.

Sonuçta küçük belirtiler, büyük kazalara dönüşür.

Neden özellikle erkek egemen sektörlerde yaygındır?

Ağır sanayi, inşaat ve üretim gibi sektörlerde dayanıklılık bir erdem gibi algılanır. Bu algı, sağlık sinyallerinin bastırılmasına yol açar.

Aşağıdaki davranışlar alarm niteliğindedir:

Ağrısını şakayla geçiştirme
Dinlenmeyi reddetme
Yardım istemekten kaçınma
Belirtiyi başkasına söylememe

Bu davranışlar motivasyon değil, risk göstergesidir.

Ramak kala olaylar neden kaybolur?

“Bir şey olmadı” denilen pek çok olay, aslında ramak kaladır.

Kısa süreli bayılma
Denge kaybı
Geçici görme kararması
Anlık nefes darlığı

kayıt altına alınmadığında, sistem aynı hatayı tekrar eder.

İş yerinde yapılan kritik hatalar

Çalışanın beyanını tek ölçüt kabul etmek
Olayı raporlamamak
Üretim baskısını önceliklendirmek
Dinlenme talebini zayıflık olarak görmek

Bu hatalar, kazayı bireysel hataya indirger ve kurumsal sorumluluğu gizler.

Doğru yaklaşım nasıl olmalı?

Çalışanın beyanı tek başına yeterli kabul edilmemelidir
Belirti ve davranış gözlemi yapılmalıdır
Ramak kala olaylar sistematik şekilde kayıt altına alınmalıdır
Yöneticiler güvenli bildirim kültürü oluşturmalıdır

Unutulmamalıdır:
İnsanlar çoğu zaman tehlikeyi saklar; sistem bunu açığa çıkarmakla yükümlüdür.

Bölüm Sonu – Hatırlanması Gerekenler

“Bir şeyim yok” güvenli olduğu anlamına gelmez
Belirti gizleme kazayı büyütür
Ramak kala olaylar altın değerdedir
Güvenli kültür, susmamayı teşvik eder

BÖLÜM 10 – İŞ YERİNDE İLK YARDIM: NE YAPILMALI – NE YAPILMAMALI

İyi niyet her zaman doğru sonuç doğurmaz

İş yerlerinde ilk yardım, çoğu zaman reflekslerle yapılır. Yardım etme isteği değerlidir; ancak yanlış bilgiyle yapılan müdahale, durumu ağırlaştırabilir.

“Bir şeyler yapalım da boş durmayalım.”

Bu yaklaşım, ilk yardımın ruhuna aykırıdır. İlk yardımın amacı müdahale etmek değil, zarar vermemektir.

İlk yardım ile tıbbi müdahalenin sınırı

İlk yardım; olay yerinde, mevcut imkânlarla ve ilaç kullanmadan yapılan uygulamalardır.

Aşağıdakiler ilk yardım değildir:

İlaç vermek
Serum takmak
Tıbbi tanı koymak
Müdahaleyi ertelemek

Bu sınır aşıldığında hem sağlık hem de hukuki risk doğar.

İş yerinde en sık yapılan yanlışlar

Bilinci kapalı kişiye su veya yiyecek vermek
Bayılan kişiyi hızla ayağa kaldırmak
Yanığa bilinmeyen maddeler sürmek
Elektrik çarpması sonrası durumu hafife almak
Zehirlenmede kusturmaya çalışmak

Bu uygulamalar, iyi niyetle yapılsa bile kalıcı hasara yol açabilir.

Doğru ilk yardım yaklaşımı

İş yerinde temel yaklaşım şu sırayla olmalıdır:

Olay yeri güvenliği sağlanır
Hayati belirtiler değerlendirilir
Yanlış müdahaleden kaçınılır
Gerekirse profesyonel yardım çağrılır

Bu sıra değiştirildiğinde risk artar.

İlk yardımcı neden kritiktir?

Eğitimli ilk yardımcı;

Ne yapacağını bildiği kadar
Ne yapmaması gerektiğini de bilir

Bu fark, sonuçları belirler.

İş yerinde ilk yardım, bireysel kahramanlık değil; sistemli bir hazırlık işidir.

Bölüm Sonu – Hatırlanması Gerekenler

İlk yardımda amaç zarar vermemektir
Her müdahale gerekli değildir
Yanlış ilk yardım kalıcı hasar bırakabilir
Eğitimli ilk yardımcı hayati fark yaratır

BÖLÜM 11 – YORGUNLUK, UYKUSUZLUK VE DİKKAT KAYBI

“Biraz yorgunum ama çalışırım” denilen risk

İş yerlerinde en sık duyulan ve en az ciddiye alınan ifadelerden biri şudur:
“Biraz yorgunum ama geçer.”

Bu cümle, çoğu zaman riskin üzerinin örtülmesine neden olur. Oysa iş sağlığı ve güvenliği pratiğinde çok iyi bilinen bir gerçek vardır:
Yorgunluk bir durum değil, bir belirtidir.

Yorgunluk; dikkatin azaldığını, reflekslerin yavaşladığını ve karar verme mekanizmalarının bozulduğunu gösteren erken bir uyarıdır. Çoğu iş kazasında sorun, tehlikenin fark edilmemesi değil; fark edilen tehlikeye zamanında ve doğru şekilde tepki verilememesidir.

İş yerinde yorgunluk neden tehlikelidir?

Yorgunluk ev ortamında genellikle yalnızca rahatsızlık hissi yaratır. Ancak iş yerinde yorgunluk, çevresel risklerle birleştiğinde ciddi sonuçlar doğurur. Çünkü yorgun bir çalışan:

• Hareketli makinelerle çalışıyor olabilir
• Yüksekte görev yapıyor olabilir
• Elektrik, kimyasal veya sıcak yüzeylere yakın olabilir
• Araç veya iş makinesi kullanıyor olabilir

Bu durumda yorgunluk + iş ortamı = yüksek kaza riski anlamına gelir.

Uykusuzluk hafife alınabilir mi?

Uykusuzluk, yorgunluğun en önemli nedenlerinden biridir. Yeterli uyku alınmadığında beynin dikkat, odaklanma ve karar verme kapasitesi belirgin şekilde azalır. Yapılan çalışmalar, yaklaşık 17–18 saat uykusuz kalan bir kişinin performansının alkol almış bir kişiyle benzer düzeye indiğini göstermektedir.

Buna rağmen uykusuzluk çoğu zaman:
“Bir kahveyle geçer”
“Gençtir, idare eder”
şeklinde normalleştirilir.

Bu yaklaşım, kazaya giden yolu kısaltır.

Gece vardiyası neden ayrı değerlendirilmelidir?

İnsan bedeni biyolojik olarak gündüz aktif, gece ise dinlenmeye programlıdır. Gece vardiyasında bu doğal düzen bozulur. Bunun sonucunda:

• Dikkat azalır
• Tepki süresi uzar
• Hata yapma olasılığı artar

Özellikle sabaha karşı saatlerde meydana gelen iş kazalarının fazlalığı tesadüf değildir. Bu saatler, yorgunluğun ve biyolojik ritim bozukluğunun en belirgin olduğu zaman dilimleridir.

“Alıştım” yanılgısı

Uzun süre yorgun çalışan kişilerde sıkça şu düşünce gelişir:
“Artık alıştım, beni etkilemiyor.”

Bu son derece tehlikeli bir yanılgıdır. İnsan bedeni yorgunluğa alışmaz; yalnızca yorgunluğun verdiği uyarı sinyallerini bastırmayı öğrenir. Bu bastırma hâli, kazanın habercisi olan erken belirtilerin fark edilmesini zorlaştırır.

Yorgunluğun yol açtığı kazalar

Yorgunluk ve dikkat kaybı;

• Makine kullanım hatalarına
• Düşme ve çarpmalara
• Yanlış ekipman seçimine
• Güvenlik adımlarının atlanmasına
• Hatalı ve gecikmiş kararlara

zemin hazırlar.

Bu kazaların çoğu “ani” gibi görünse de, arka planında uzun süredir devam eden bir yorgunluk süreci vardır.

İş yerinde yapılan yaygın hatalar

• Yorgunluğu bireysel bir sorun olarak görmek
• Fazla mesaiyi başarı göstergesi saymak
• Dinlenme molalarını fiilen kullandırmamak
• “Bir şey olmaz” yaklaşımıyla çalışmaya devam etmek

Bu hatalar, kazayı kaçınılmaz hâle getirir.

İş güvenliği açısından doğru yaklaşım

• Yorgunluk açıkça konuşulabilmelidir
• Vardiya ve mesai süreleri sınırlandırılmalıdır
• Dinlenme molaları gerçek anlamda uygulanmalıdır
• “Yoruldum” demek zayıflık değil, risk bildirimi olarak görülmelidir

Unutulmamalıdır:
Dinlenmeyen bir beden, güvenli çalışamaz.

Bölüm Sonu – Hatırlanması Gerekenler

• Yorgunluk masum bir şikâyet değildir
• Uykusuzluk karar verme yetisini bozar
• Gece vardiyası başlı başına bir risk faktörüdür
• “Alıştım” demek güvende olmak anlamına gelmez
• Yorgunluk fark edilmezse kaza kaçınılmaz olur

BÖLÜM 12 – PSİKOSOSYAL RİSKLER VE SESSİZ TÜKENMİŞLİK

“Bir şeyim yok” denilen ama büyüyen tehlike

İş yerlerinde en zor fark edilen riskler, görünmeyenlerdir. Psikososyal riskler de tam olarak bu gruptadır. Çünkü çoğu zaman ne kanama vardır ne de ağrı. Çalışan işe gelir, görevini yapar ve şikâyet etmez. Ancak içten içe tükenen bir süreç ilerler.

Bu noktada en sık duyulan cümle şudur:
“Bir şeyim yok, sadece biraz stresliyim.”

Oysa iş sağlığı pratiğinde çok net bir gerçek vardır:
Stres, tükenmişliğin habercisidir; tükenmişlik ise kazanın sessiz zeminidir.

Psikososyal risk nedir?

Psikososyal riskler; çalışanın ruhsal, zihinsel ve sosyal iyilik hâlini olumsuz etkileyen iş yeri kaynaklı faktörlerdir. Bunlar çoğu zaman fiziksel riskler kadar açık değildir ancak etkileri en az onlar kadar yıkıcı olabilir.

Başlıca psikososyal riskler şunlardır:

• Aşırı iş yükü
• Sürekli zaman baskısı
• Belirsiz görev tanımları
• Uzun ve düzensiz çalışma saatleri
• Yönetici baskısı veya mobbing
• Takdir ve destek eksikliği

Bu faktörler tek başına değil, çoğunlukla birlikte etki eder.

Tükenmişlik nasıl başlar?

Tükenmişlik ani gelişmez. Sessiz ve yavaş ilerler. Çoğu çalışan bunu fark ettiğinde süreç zaten derinleşmiştir. Başlangıçta:

• İşe karşı isteksizlik
• Dikkat dağınıklığı
• Tahammülsüzlük
• Uyku sorunları

görülür. Zamanla bu tabloya:

• Unutkanlık
• Karar vermede zorlanma
• İçe kapanma
• Fiziksel şikâyetler

eklenir.

Bu aşamada çalışan hâlâ “dayanabildiğini” düşünür. Oysa risk artmaktadır.

Psikososyal riskler neden iş kazasına yol açar?

Tükenmiş bir çalışan:

• Tehlikeyi geç fark eder
• Kuralları atlamaya daha yatkındır
• Riskli davranışları daha az sorgular
• Uyarıları görmezden gelebilir

Bu durum, özellikle yüksek riskli işlerde kazayı neredeyse kaçınılmaz hâle getirir. Pek çok iş kazasının arkasında teknik bir hata değil, zihinsel yorgunluk ve duygusal tükenme vardır.

“Herkes stresli” yaklaşımı

İş yerlerinde sıkça kullanılan şu cümle büyük bir yanılgıdır:
“Herkes stresli, bu işin doğasında var.”

Bu yaklaşım, riski normalleştirir ve görünmez kılar. Oysa stresin süreklilik kazanması, artık bireysel bir durum değil; kurumsal bir risk göstergesidir.

İş yerinde yapılan yaygın hatalar

• Psikolojik belirtileri kişisel zayıflık olarak görmek
• Tükenmişliği performans düşüklüğüyle karıştırmak
• Çalışanı dinlemek yerine baskıyı artırmak
• Ruhsal riskleri İSG kapsamı dışında saymak

Bu hatalar, hem insan kaybına hem de ciddi hukuki sorumluluklara yol açar.

İş güvenliği açısından doğru yaklaşım

• Psikososyal riskler açıkça tanımlanmalıdır
• İş yükü ve çalışma süreleri dengelenmelidir
• Çalışan geri bildirimleri ciddiyetle ele alınmalıdır
• Destek mekanizmaları erişilebilir olmalıdır

Unutulmamalıdır:
Zihinsel olarak tükenen bir çalışan, fiziksel olarak güvende değildir.

Bölüm Sonu – Hatırlanması Gerekenler

• Psikososyal riskler görünmez ama etkilidir
• Tükenmişlik sessiz ilerler
• Sürekli stres normal değildir
• Zihinsel yorgunluk iş kazasına zemin hazırlar
• Güvenli çalışma, yalnızca bedenle değil zihinle mümkündür

BÖLÜM 13 – İLAÇ KULLANIMI, REAKSİYON SÜRESİ VE GİZLİ RİSKLER

“Bir hap ne değiştirebilir ki?” yanılgısı

İş yerlerinde en sık gözden kaçan risklerden biri, çalışanların kullandığı ilaçlardır. Çünkü ilaç kullanımı çoğu zaman özel hayatın bir parçası olarak görülür ve iş güvenliği değerlendirmelerinin dışında bırakılır.

Oysa iş sağlığı pratiğinde çok iyi bilinen bir gerçek vardır:
Bazı ilaçlar, fark edilmeden refleksi yavaşlatır, dikkati bozar ve kazaya davetiye çıkarır.

İlaçlar neden iş güvenliği konusudur?

Bir çalışanın kullandığı ilaç, onun:

• Reaksiyon süresini
• Dikkat düzeyini
• Karar verme hızını
• Denge ve koordinasyonunu

doğrudan etkileyebilir. Bu etkiler özellikle makine kullanımı, yüksekte çalışma, araç kullanımı ve dikkat gerektiren işlerde hayati önem taşır.

Sorun genellikle şurada başlar:
Çalışan ilacı kullanır ama etkisini “normal” kabul eder.

Risk oluşturan ilaç grupları

Risk oluşturan ilaç grupları

Bazı ilaçlar, yan etki potansiyeli nedeniyle iş yerinde özel değerlendirme gerektirir. En sık karşılaşılanlar şunlardır:

• Ağrı kesiciler ve kas gevşeticiler
• Antihistaminikler (alerji ilaçları)
• Antidepresanlar ve anksiyolitikler
• Uyku ilaçları
• Tansiyon ve kalp ilaçlarının bazı türleri

Bu ilaçların etkisi kişiden kişiye değişebilir. “Bende bir şey yapmıyor” ifadesi güvenli olduğu anlamına gelmez.

Reaksiyon süresi neden kritiktir?

İş kazalarının büyük bir kısmı, saniyeler içinde gelişir. Bir butona basma, bir adım geri çekilme veya bir tehlikeyi fark etme süresi çoğu zaman belirleyicidir.

İlaçların yol açabileceği:

• Uyuşukluk
• Sersemlik
• Görme bulanıklığı
• Konsantrasyon kaybı

gibi etkiler, bu kritik saniyeleri uzatır. Sonuç çoğu zaman telafi edilemez olur.

“Doktor verdi, sorun olmaz” düşüncesi

Bu cümle iş yerlerinde sıkça duyulur. Ancak burada önemli bir ayrım vardır:
Bir ilacın tıbben uygun olması, iş güvenliği açısından risksiz olduğu anlamına gelmez.

Doktor ilacı tedavi amacıyla verir. İş ortamındaki riskleri değerlendirmek ise iş sağlığı sisteminin sorumluluğundadır.

İş yerinde yapılan yaygın hatalar

• İlaç kullanımını hiç sorgulamamak
• Yan etkileri önemsememek
• Çalışanı doğrudan riskli işe yönlendirmek
• İlaç kullanımını gizli bir konu gibi ele almak

Bu yaklaşım, hem çalışanı hem işvereni korumasız bırakır.

İş güvenliği açısından doğru yaklaşım

• İlaç kullanımına yönelik farkındalık oluşturulmalıdır
• Yan etki riski olan ilaçlar mutlaka değerlendirilmelidir
• Gerekirse geçici görev değişikliği yapılmalıdır
• Çalışan, cezalandırılma korkusu olmadan bilgi verebilmelidir

Unutulmamalıdır:
İlaç gizli bir risk değil, doğru yönetildiğinde kontrol edilebilir bir etkendir.

Bölüm Sonu – Hatırlanması Gerekenler

• İlaç kullanımı iş güvenliğini etkiler
• Yan etki kişiye özeldir
• “Bende bir şey yapmıyor” güvenli değildir
• Reaksiyon süresi kazayı belirler
• İlaç bilgisi gizlenmemeli, yönetilmelidir

BÖLÜM 14 – KRONİK HASTALIKLAR VE İŞ YERİNDE GÖRMEZDEN GELİNEN UYARILAR

“Alışığım” denilen ama risk üreten durumlar

İş yerlerinde kronik hastalıklar çoğu zaman görünmez kabul edilir. Çünkü çalışan işe gelmektedir, görevini yapmaktadır ve “alıştığını” söylemektedir. Bu durum, hem çalışan hem de işveren için sahte bir güven hissi oluşturur.

Oysa iş sağlığı pratiğinde bilinen temel gerçek şudur:
Kronik hastalığa alışmak, riskin ortadan kalktığı anlamına gelmez.

Kronik hastalık nedir?

Kronik hastalıklar; uzun süreli, çoğu zaman tamamen iyileşmeyen ve düzenli takip gerektiren sağlık durumlarıdır. İş yerlerinde en sık karşılaşılanlar şunlardır:

• Diyabet (şeker hastalığı)
• Hipertansiyon (yüksek tansiyon)
• Kalp ve damar hastalıkları
• Astım ve KOAH
• Epilepsi
• Romatizmal hastalıklar

Bu hastalıklar, uygun yönetilmediğinde iş kazası riskini artırır.

“Ben yıllardır böyleyim” yanılgısı

Çalışanlar kronik hastalıklarını çoğu zaman normalleştirir.
“Yıllardır tansiyon hastasıyım.”
“Şekerim arada düşer ama toparlarım.”

Bu ifadeler, riskin hafife alındığını gösterir. Oysa kronik hastalıklar dalgalı seyir gösterebilir ve beklenmedik anlarda ciddi tablolara yol açabilir.

Kronik hastalıklar neden iş kazasına yol açar?

Bu hastalıklar;

• Ani bilinç kaybına
• Görme bulanıklığına
• Halsizlik ve baş dönmesine
• Dikkat ve refleks kaybına

neden olabilir. Özellikle yüksekte çalışma, araç kullanımı, kapalı alanlar ve yalnız çalışma durumlarında sonuçlar ağırlaşır.

Sorun genellikle şu noktada ortaya çıkar:
Belirti geldiğinde artık çok geçtir.

İş yerinde sık yapılan hatalar

• Kronik hastalığı kişisel mesele olarak görmek
• İşe girişte alınıp sonra hiç güncellenmeyen sağlık bilgileri
• “Şu ana kadar bir şey olmadı” yaklaşımı
• Riskli görevleri değiştirmemek

Bu hatalar, önlenebilir kazaların önünü açar.

İş güvenliği açısından doğru yaklaşım

• Kronik hastalıklar düzenli olarak değerlendirilmelidir
• İşin niteliği ile hastalığın etkileri birlikte ele alınmalıdır
• Gerekirse görev uyarlaması yapılmalıdır
• Çalışan kendini gizlemek zorunda hissetmemelidir

Unutulmamalıdır:
Kronik hastalık yönetilmezse, iş yerinde akut bir riske dönüşür.

Bölüm Sonu – Hatırlanması Gerekenler

• Kronik hastalıklar görünmez risklerdir
• Alışmak, güvenli olmak değildir
• Belirti beklemek geç kalmaktır
• İş uyarlaması bir lütuf değil, önlemdir
• Sağlık bilgisi yaşayan bir süreçtir

BÖLÜM 15 – YALNIZ ÇALIŞMA VE GECE MESAİSİ

“Kimse görmedi” denilen aciller

İş yerlerinde risk çoğu zaman kalabalık alanlarla ilişkilendirilir. Oysa en ağır sonuçlar, çoğu zaman kimsenin olmadığı anlarda ortaya çıkar. Yalnız çalışma ve gece mesaisi, bu açıdan iş sağlığı ve güvenliğinin en kırılgan alanlarından biridir.

İlk duyulan cümle genellikle şudur:
“Geceydi, kimse fark etmedi.”

Bu cümle, olayın kendisinden çok daha büyük bir sorunu işaret eder.

Yalnız çalışma neden risklidir?

Yalnız çalışan bir kişi için en büyük tehlike, olayın kendisi değil; yardımın gecikmesidir. Çünkü acil durumlarda:

• Yardım isteyecek kimse yoktur
• Bilinç kaybı fark edilmez
• Müdahale süresi uzar
• Basit bir durum ağırlaşır

Bu durum özellikle sağlık problemlerinde hayati önem taşır.

Gece mesaisinin görünmeyen etkileri

Gece çalışması yalnızca uykusuzluk değildir. Vücudun biyolojik ritmi bozulur. Bunun sonucu olarak:

• Dikkat azalır
• Reaksiyon süresi uzar
• Karar verme yetisi zayıflar
• Fiziksel belirtiler daha geç fark edilir

Bu ortamda gelişen bir acil durum, gündüze göre çok daha tehlikelidir.

En sık karşılaşılan senaryolar

Yalnız ve gece çalışanlarda en sık görülen durumlar şunlardır:

• Ani göğüs ağrısı
• Bayılma ve düşme
• Nefes darlığı
• Hipoglisemi (şeker düşmesi)
• Psikolojik panik tabloları

Bu durumlarda saniyeler değil, dakikalar hatta saatler belirleyici olur.

“Bir şey olursa ararım” yanılgısı

Bu yaklaşım en tehlikeli kabullerden biridir. Çünkü pek çok acil durumda çalışan:

• Telefonuna ulaşamaz
• Konuşamaz
• Bilincini kaybeder

Dolayısıyla yardım isteme ihtimali ortadan kalkar.

İş yerinde yapılan yaygın hatalar

• Yalnız çalışmayı sıradan görmek
• Gece mesaisini gündüzle aynı kabul etmek
• Acil durum iletişim planı oluşturmamak
• Kontrol mekanizmaları kurmamak

Bu eksikler, öngörülebilir risklerin kazaya dönüşmesine neden olur.

İş güvenliği açısından doğru yaklaşım

• Yalnız çalışma açıkça tanımlanmalıdır
• Gece çalışanlar için ek önlemler alınmalıdır
• Düzenli kontrol ve iletişim sistemi kurulmalıdır
• Acil durumlara özel senaryolar planlanmalıdır

Unutulmamalıdır:
Yalnız çalışan bir kişinin en büyük ihtiyacı, fark edilmektir.

Bölüm Sonu – Hatırlanması Gerekenler

• Yalnız çalışma başlı başına bir risktir
• Gece mesaisi fizyolojiyi değiştirir
• Yardımın gecikmesi sonucu ağırlaştırır
• “Ararım” demek güvence değildir
• Önlem, olaydan önce alınır

BÖLÜM 16 – GÜRÜLTÜ, TİTREŞİM VE DUYUSAL KÖRLEŞME

“Alıştım” denilen tehlikelerden biri daha

İş yerlerinde gürültü ve titreşim çoğu zaman kaçınılmaz bir gerçeklik olarak kabul edilir. Zamanla çalışanlar bu ortama alıştıklarını düşünür. Ancak bu alışma, tehlikenin ortadan kalktığı anlamına gelmez.

İş sağlığı pratiğinde bilinen temel gerçek şudur:
Gürültü ve titreşime alışmak, hasarın başlamadığı değil; fark edilmediği anlamına gelir.

Gürültü ve titreşim neden önemlidir?

Gürültü yalnızca işitme ile ilgili bir sorun değildir. Uzun süreli maruziyet:

• İşitme kaybına
• Dikkat azalmasına
• Yorgunluk ve sinirliliğe
• Stres hormonlarında artışa

neden olur. Titreşim ise kas-iskelet sistemi ve dolaşım üzerinde yıkıcı etkilere sahiptir.

Duyusal körleşme nedir?

Sürekli maruz kalınan uyaranlar, zamanla algı eşiğini yükseltir. Çalışan artık:

• Yüksek sesi fark etmez
• Titreşimi “normal” kabul eder
• Uyarı sinyallerini kaçırır

Bu durum “duyusal körleşme” olarak adlandırılır ve iş kazalarının önemli nedenlerinden biridir.

Gürültü ve titreşimin iş kazasına etkisi

Bu faktörler;

• İletişimi zorlaştırır
• Uyarıların algılanmasını geciktirir
• Refleksleri bozar
• Dikkat bölünmesine yol açar

Sonuçta çalışan, tehlikeyi geç fark eder veya hiç fark etmez

“Kulaklık takıyorum, sorun yok” yanılgısı

Kişisel koruyucu donanımlar önemlidir. Ancak yalnızca kulaklık veya eldiven kullanımı riski tamamen ortadan kaldırmaz. Yanlış veya uzun süreli kullanımda:

• Koruyucular etkisini kaybedebilir
• Çalışan gerçek riskleri gözden kaçırabilir

Koruyucu, önlemin son halkasıdır; tek çözüm değildir.

İş yerinde yapılan yaygın hatalar

• Gürültü ve titreşimi normalleştirmek
• Ölçüm ve takibi ihmal etmek
• Maruziyet süresini dikkate almamak
• Duyusal etkileri yalnızca işitme kaybıyla sınırlı görmek

Bu yaklaşım, uzun vadeli ve geri dönüşü olmayan hasarlara yol açar.

İş güvenliği açısından doğru yaklaşım

• Gürültü ve titreşim düzenli olarak ölçülmelidir
• Maruziyet süreleri planlanmalıdır
• Teknik ve mühendislik önlemleri önceliklendirilmelidir
• Çalışanlar duyusal riskler konusunda bilgilendirilmelidir

Unutulmamalıdır:
Tehlikeyi duymamak, tehlikenin olmadığı anlamına gelmez.

Bölüm Sonu – Hatırlanması Gerekenler

• Gürültü ve titreşim sessiz zarar verir
• Alışmak, korunmak değildir
• Duyusal körleşme kazaya zemin hazırlar
• Koruyucu donanım tek başına yeterli değildir
• Ölçüm ve izleme esastır

BÖLÜM 17 – ISI STRESİ, SIVI KAYBI VE GÖRÜNMEYEN ACİLLER

“Biraz terledim” denilen ama ilerleyen tablo

İş yerlerinde sıcak ortamlar çoğu zaman mevsimsel bir durum gibi değerlendirilir. Çalışan terler, su içer ve çalışmaya devam eder. Ancak ısıya maruziyet yalnızca rahatsızlık hissi değildir; doğru yönetilmediğinde hayati risklere yol açar.

İş sağlığı pratiğinde bilinen temel gerçek şudur:
Isı stresi, vücudun alarm verdiği ama çoğu zaman duyulmadığı bir acildir

Isı stresi nedir?

Isı stresi; vücudun ürettiği ısı ile çevreden aldığı ısıyı dengeleyememesi durumudur. Bu tablo özellikle:

• Açık alanda çalışanlarda
• Fırın, döküm, kazan dairesi gibi sıcak ortamlarda
• Ağır fiziksel işlerde
• Koruyucu giysiyle çalışılan alanlarda

daha sık görülür.

Sıvı kaybı neden tehlikelidir?

Terleme ile birlikte yalnızca su değil, elektrolitler de kaybedilir. Bu durum:

• Halsizlik
• Baş dönmesi
• Kas krampları
• Dikkat azalması

gibi belirtilerle başlar. İlerleyen aşamalarda bilinç değişikliği ve bayılma görülebilir.

Tehlikeli olan şudur:
Çalışan çoğu zaman susadığını fark etmez.

Isı stresinin iş kazasına etkisi

Isı stresi altında çalışan bir kişi:

• Tepkileri geç verir
• Riskleri hafife alır
• Fiziksel sınırlarını zorlar
• Uyarı işaretlerini gözden kaçırır

Bu durum özellikle makine kullanımı ve yüksekte çalışmada ciddi sonuçlar doğurur.

“Su içiyorum, sorun olmaz” yanılgısı

Su içmek önemlidir ancak tek başına yeterli değildir. Uzun süreli ve yoğun terlemede:

• Sadece su tüketimi dengesizliğe yol açabilir
• Elektrolit kaybı göz ardı edilir
• Dinlenme ihtiyacı ertelenir

Bu yaklaşım, riski görünmez hâle getirir.

İş yerinde yapılan yaygın hatalar

• Isı stresini bireysel dayanıklılıkla ilişkilendirmek
• Sıcak ortamlarda çalışma sürelerini planlamamak
• Dinlenme aralarını ihmal etmek
• Belirtileri “yorgunluk” olarak geçiştirmek

Bu hatalar, önlenebilir acillerin ortaya çıkmasına neden olur.

İş güvenliği açısından doğru yaklaşım

• Sıcak ortamlar için risk değerlendirmesi yapılmalıdır
• Çalışma-dinlenme dengesi sağlanmalıdır
• Sıvı ve elektrolit desteği planlanmalıdır
• Çalışanlar erken belirtiler konusunda bilgilendirilmelidir

Unutulmamalıdır:
Isı stresi fark edilmezse, basit bir yorgunluk ağır bir acile dönüşür.

Bölüm Sonu – Hatırlanması Gerekenler

• Isı stresi sessiz ilerler
• Sıvı kaybı dikkati ve refleksi bozar
• Su içmek tek başına yeterli olmayabilir
• Dinlenme önlemin bir parçasıdır
• Erken müdahale hayat kurtarır

BÖLÜM 18 – ERGONOMİ, KAS-İSKELET YÜKLENMESİ VE “NORMAL” AĞRILAR

BÖLÜM 18 – ERGONOMİ, KAS-İSKELET YÜKLENMESİ VE “NORMAL” AĞRILAR

“İşin doğasında var” denilen hasarlar

İş yerlerinde ağrı çoğu zaman çalışmanın doğal bir sonucu gibi görülür. Özellikle bel, boyun, omuz ve diz ağrıları; “alışılır”, “geçer” ya da “herkeste var” cümleleriyle geçiştirilir. Ancak bu yaklaşım, ergonomik risklerin en tehlikeli yönünü gizler.

İş sağlığı pratiğinde bilinen temel gerçek şudur:
Sürekli ağrı, vücudun yükü taşıyamadığını söyleme biçimidir.

Ergonomi neden iş güvenliği konusudur?

Ergonomi yalnızca konfor meselesi değildir. Yanlış duruş, tekrarlayan hareketler ve uygunsuz iş istasyonları zamanla:

• Kas-iskelet sistemi hastalıklarına
• Güç kaybına
• Hareket kısıtlılığına
• İş gücü kaybına

neden olur. Bu etkiler yavaş geliştiği için çoğu zaman fark edilmez.

“Normal ağrı” diye bir şey var mıdır?

Kısa süreli ve geçici yorgunluk normal olabilir. Ancak:

• Her gün tekrar eden
• Dinlenmeyle geçmeyen
• Sabah sertliğiyle başlayan
• İş sırasında artan

ağrılar normal değildir. Bunlar, ilerleyici bir yüklenmenin habercisidir.

Kas-iskelet yüklenmesi kazaya nasıl yol açar?

Ağrısı olan bir çalışan:

• Hareketlerini kısıtlar
• Yanlış duruşları telafi etmeye çalışır
• Reflekslerini geç kullanır
• Ani durumlarda yeterli tepki veremez

Bu durum, düşme, sıkışma ve kontrol kaybı gibi kazalara zemin hazırlar.

“Alıştım, geçiyor” yanılgısı

Vücut bir süreliğine ağrıya uyum sağlayabilir. Ancak bu uyum, iyileşme değildir. Aksine:

• Hasar derinleşir
• Belirtiler kronikleşir
• Geri dönüş zorlaşır

Alışmak, sorunun çözüldüğü anlamına gelmez.

İş yerinde yapılan yaygın hatalar

• Ergonomiyi yalnızca masa başı çalışanlarla sınırlı görmek
• Ağrıları bireysel dayanıklılıkla ilişkilendirmek
• İş istasyonlarını standart kabul etmek
• Erken belirtileri görmezden gelmek

Bu hatalar, uzun vadeli meslek hastalıklarına yol açar.

İş güvenliği açısından doğru yaklaşım

• Ergonomik riskler iş bazında değerlendirilmelidir
• Çalışma pozisyonları düzenli olarak gözden geçirilmelidir
• Tekrarlayan hareketler ve yüklenmeler dengelenmelidir
• Çalışanlar erken ağrı belirtileri konusunda bilinçlendirilmelidir

Unutulmamalıdır:
Ağrı, zayıflık değil; uyarıdır.

Bölüm Sonu – Hatırlanması Gerekenler

• Ergonomi güvenli çalışmanın parçasıdır
• Sürekli ağrı normal değildir
• Alışmak iyileşmek değildir
• Kas-iskelet sorunları kazaya zemin hazırlar
• Erken önlem, kalıcı hasarı önler

BÖLÜM 19 – GÖRME, İŞİTME VE DİKKAT

Küçük kayıpların büyük sonuçları

İş yerlerinde duyusal kayıplar çoğu zaman yavaş geliştiği için fark edilmez. Çalışan görmeye, duymaya veya dikkati dağınık çalışmaya alıştığını düşünür. Oysa bu küçük gibi görünen değişimler, büyük kazaların zeminini oluşturur.

İş sağlığı pratiğinde bilinen temel gerçek şudur:
Dikkat, görme ve işitme kaybı; kazanın sessiz hazırlık aşamasıdır.

Görme neden kritiktir?

Görme, iş güvenliğinde temel algı kanalıdır. Azalan görme keskinliği:

• Mesafe algısını bozar
• Hareketli parçaları geç fark etmeye neden olur
• Uyarı levhalarını okunamaz hâle getirir

Özellikle loş ortamlarda ve hareketli işlerde risk katlanarak artar.

İşitme kaybının görünmeyen etkileri

İşitme kaybı yalnızca sesi duyamamak değildir. Aynı zamanda:

• Uyarı seslerinin kaçırılması
• İletişim kopuklukları
• Yön duygusunun zayıflaması

gibi sonuçlar doğurur. Bu durum, özellikle gürültülü ortamlarda ciddi tehlike oluşturur.

Dikkat neden dağılır?

Dikkat; yorgunluk, stres, uykusuzluk, ilaç kullanımı ve çevresel faktörlerden doğrudan etkilenir. Dikkati dağılmış bir çalışan:

• Aynı anda birden fazla riski fark edemez
• Tehlikeye geç tepki verir
• Hatalı karar alma olasılığı artar

Bu durum, kazanın son halkasını oluşturur.

“Gözüm alıştı, duymam yeterli” yanılgısı

Bu yaklaşım, duyusal kayıpların normalleştirildiğini gösterir. Oysa duyuların azalması, tehlikeye uyum değil; tehlikenin görünmez hâle gelmesidir.

İş yerinde yapılan yaygın hatalar

• Görme ve işitme kontrollerini ihmal etmek
• Duyusal kayıpları yaşla ilişkilendirip geçiştirmek
• Aydınlatma ve gürültü koşullarını sabit kabul etmek
• Dikkat dağınıklığını bireysel sorun gibi görmek

Bu hatalar, önlenebilir kazaların önünü açar.

İş güvenliği açısından doğru yaklaşım

• Görme ve işitme periyodik olarak değerlendirilmelidir
• Aydınlatma ve ses koşulları işin niteliğine göre düzenlenmelidir
• Dikkati etkileyen faktörler bütüncül ele alınmalıdır
• Erken fark edilen kayıplar ciddiyetle ele alınmalıdır

Unutulmamalıdır:
Duyular zayıfladığında, risk güçlenir.

Bölüm Sonu – Hatırlanması Gerekenler

• Küçük duyusal kayıplar büyük risk yaratır
• Görme ve işitme iş güvenliğinin temelidir
• Dikkat kaybı kazanın son halkasıdır
• Alışmak, korunmak değildir
• Düzenli kontrol hayati önemdedir

BÖLÜM 20 – ERKEN UYARI KÜLTÜRÜ VE GÜVENLİ DAVRANIŞ

“Kaza olmadan önce fark etmek”

İş kazaları çoğu zaman ani ve beklenmedik gibi anlatılır. Oysa sahada çalışan herkes bilir ki kazalar bir anda ortaya çıkmaz. Öncesinde küçük sinyaller verir, belirtiler gösterir ve uyarılar üretir. Sorun, bu uyarıların görülmemesi ya da önemsenmemesidir.

İş sağlığı ve güvenliği pratiğinde temel gerçek şudur:
Kazalar tesadüf değil; gözden kaçırılmış uyarıların sonucudur.

Erken uyarı nedir?

Erken uyarı; bir olay kazaya dönüşmeden önce ortaya çıkan küçük işaretlerin fark edilmesi ve ciddiye alınmasıdır. Bu işaretler çoğu zaman:

• Tekrarlayan küçük şikâyetler
• “Ramak kala” olaylar
• Davranış değişiklikleri
• Alışılmadık sessizlikler

şeklinde kendini gösterir. Bunlar, sistemin verdiği sinyallerdir.

Güvenli davranış nasıl oluşur?

Güvenli davranış yalnızca kural bilmekle oluşmaz. Asıl belirleyici olan, çalışanın risk karşısındaki tutumudur. Güvenli davranış:

• Tehlikeyi fark etmek
• Durumu sorgulamak
• Gerekirse işi durdurabilmek
• Yardım istemekten çekinmemek

gibi reflekslerin yerleşmesiyle gelişir.

Bu refleksler, cezayla değil kültürle kazanılır.

“Bir şey olmaz” kültürü

İş yerlerinde en tehlikeli cümlelerden biri şudur:
“Şimdiye kadar bir şey olmadı.”

Bu yaklaşım, erken uyarı mekanizmasını tamamen devre dışı bırakır. Oysa her “olmadı” denilen durum, aslında bir sonraki kazanın prova aşamasıdır.

Bildirim neden hayati önemdedir?

Erken uyarı kültürünün temelinde bildirim vardır.

Çalışanın:

• Şikâyetini
• Gözlemini
• Endişesini

rahatça paylaşabilmesi gerekir. Bildirimin olmadığı yerde, risk sessizce büyür.

Bildirim yapan çalışanın korunmadığı bir sistemde, güvenlik kültürü gelişmez

İş yerinde yapılan yaygın hatalar

• Ramak kala olayları önemsiz görmek
• Bildirim yapan çalışanı suçlamak
• Güvenliği yalnızca evrak üzerinden yönetmek
• Davranışsal riskleri görmezden gelmek

Bu hatalar, kazayı bekleyen pasif bir sistem yaratır.

İş güvenliği açısından doğru yaklaşım

• Erken uyarılar sistemli şekilde toplanmalıdır
• Güvenli davranış teşvik edilmelidir
• Bildirim kültürü desteklenmelidir
• İSG, günlük işin doğal parçası hâline getirilmelidir

Unutulmamalıdır:
Güvenlik, kaza olduktan sonra değil; olmadan önce anlam kazanır.

Bölüm Sonu – Hatırlanması Gerekenler

• Kazalar uyarı verir
• Erken fark etmek hayat kurtarır
• Güvenli davranış kültürle gelişir
• Bildirim cezalandırılmamalıdır
• Güvenlik, herkesin sorumluluğudur

GENEL SONUÇ VE OKURA MESAJ

Güvenlik bir refleks hâline gelene kadar…

Bu kitap boyunca ele alınan her konu, tek bir ortak gerçeğe işaret etmektedir:
İş kazaları ve meslek hastalıkları, çoğu zaman ani değil; öngörülebilir olaylardır. Öncesinde belirtiler verir, küçük uyarılar üretir ve çoğu zaman “önemsiz” görülerek göz ardı edilir.

İş sağlığı ve güvenliği, yalnızca mevzuata uyum sağlamak ya da denetimlerden geçmek için yürütülen bir faaliyet değildir. Asıl amacı, insanın sağ salim evine dönebilmesini sağlamaktır. Bu amaç, ancak riskleri kâğıt üzerinde değil; gerçek hayatta görüp yönetebildiğimizde anlam kazanır.

Bu kitapta özellikle vurgulanan nokta şudur:
Tehlike her zaman yüksekten düşmek, makineye sıkışmak ya da kimyasala maruz kalmak değildir. Bazen tehlike;
göz ardı edilen bir ağrı,
“geçti” denilen bir baygınlık,
normal kabul edilen bir yorgunluk,
alışılmış bir stres hâlidir.

İş sağlığı ve güvenliğinin gücü, bu küçük gibi görünen işaretleri ciddiye alma cesaretinden gelir.

Okura Not

Eğer bu kitabı bir işveren olarak okuyorsanız;
unutmayın ki güvenli bir iş yeri, maliyet değil; sürdürülebilirliğin temelidir. Önlem almak, kaza olduktan sonra ödemekten her zaman daha insani ve daha doğrudur.

Eğer bir yönetici olarak okuyorsanız;
çalışanların davranışları, çoğu zaman sistemin bir yansımasıdır. Güvenli davranışı mümkün kılan ortamı oluşturmak, liderliğin en önemli sorumluluklarından biridir.

Eğer bir çalışan olarak okuyorsanız;
sağlığınızdan feragat etmek bir fedakârlık değil, geri dönüşü olmayan bir kayıptır. Hissettiğiniz her belirti, dile getirilmesi gereken bir uyarıdır.

Eğer bir İSG profesyoneli olarak okuyorsanız;
bilginin yanı sıra farkındalık üretmenin, evraktan çok sahaya dokunmanın ne kadar kıymetli olduğunu bir kez daha hatırlayın.

Son Söz

İş sağlığı ve güvenliği bir hedef değil, bir yolculuktur.
Bu yolculuk; kurallarla başlar, alışkanlıklarla şekillenir ve kültürle kalıcı hâle gelir.

Unutulmamalıdır:
Gerçek başarı, kaza olmamasının şans sayılmadığı iş yerlerinde mümkündür.

Bu kitabın;
daha dikkatli bakmaya,
daha erken fark etmeye,
daha güvenli davranmaya

katkı sağlaması dileğiyle.

Güvenli günlerde çalışmak ve sağlıklı günlerde yaşamak ümidiyle.

E-kitabın Sonu

“Bir şeyim yok” denilen her an,
görmezden gelinen her belirti,
ertelenen her önlem;
yarının kazasına sessizce zemin hazırlar.

Bu e-kitap;
• İş kazalarının öncesine,
• Meslek hastalıklarının ilk sinyallerine,
• Davranışsal risklerin görünmeyen yönlerine

odaklanan, sahadan beslenen bir iş sağlığı ve güvenliği rehberidir.

Okuyucusuna talimat vermek yerine düşünmeyi,
korkutmak yerine fark etmeyi,
suçlamak yerine sorumluluk almayı önerir.

Çünkü gerçek güvenlik,
olaydan sonra değil, olay olmadan önce başlar.

⭐️⭐️⭐️⭐️⭐️⭐️⭐️⭐️

Doğal Yaşayın

Doğal Beslenin

Aklınıza Mukayet Olun

⭐️⭐️⭐️⭐️⭐️⭐️⭐️⭐️

Sayın okuyucu,

Aşağıdaki linkten yazımızda yer alan konu hakkında sorularınızı ve görüşlerinizi, merak ettiğiniz ve yazılarımıza konu olmasını istediğiniz hususları iletebilirsiniz.

⭐️⭐️⭐️⭐️⭐️⭐️⭐️⭐️⭐️

Dr Mustafa KEBAT

0 530 568 42 75

Tetkik OSGB İş Sağlığı ve Eğitim Koordinatörü

Sınırlı Sorumluluk Beyanı:

⭐️⭐️⭐️⭐️

Daha Fazla

Genel, İş Güvenliği1 Ağustos 2024

30 Temmuz 2024

Merdiven Güvenliği – Türkiye Sahasında Risk Yönetimi ve En İyi Uygulamalar

Yüksekte çalışma faaliyetleri; inşaat, bakım-onarım, depo stoku, elektrik, tesis yönetimi gibi pek çok sektörde günlük operasyonların ayrılmaz bir parçasıdır. Bu tür işler sıklıkla taşınabilir merdivenlerle yürütülür ve merdiven kullanımı ile ilgili yanlış uygulamalar, hem dünyada hem de Türkiye’de ciddi yaralanma ve ölümcül kazalarla sonuçlanmaktadır.

Bu makalede, OSHA ve uluslararası iyi uygulama prensiplerini temel alarak, Türkiye sahasına uygun şekilde yeniden yapılandırılmış 10 kritik merdiven güvenliği ipucunu ayrıntılı biçimde ele alıyorum. Öneriler; risk değerlendirmesi, insan algısı, mevzuat uyumu ve pratik saha koşulları ekseninde tasarlanmıştır.

1. Doğru Merdiveni Seçmek – Görevden Önce Tip Analizi

Merdiven kullanımı her zaman “çıkar, kur, tırman” demek değildir. Öncelikle çalışma koşullarını analiz etmeli; görevin yüksekliği, çevresel engeller, malzeme ağırlığı ve yük kapasitesi gibi parametreleri dikkate almalısınız.

Örneğin elektrik panolarında çalışırken iletken olmayan merdivenler (fiberglas gibi) tercih edilirken, depo raflarında yapılacak yükleme-boşaltma için dayanım açısından yeterli sınıf merdiven seçimi zorunludur. Bu seçim, çalışan ve ekipman güvenliği için kritik bir ön koşuldur.

2. Kullanımdan Önce Sistematik Muayene

Her merdiven kullanımı öncesi detaylı muayene yapılmalıdır. Basamaklar, traversler, bağlantı elemanları ve kaymaz ayaklar mutlaka incelenmeli; çatlak, eğrilik veya aşınma gibi bozulmalar tespit edildiğinde merdiven kullanımdan çıkarılmalıdır.

Türkiye’de İSG uygulamalarında bu tür basit kontrol adımları çoğu kazayı önleyebilecek niteliktedir. Saha denetim kayıtlarına bu tür kontrolleri dahil etmek, mevzuat gerekliliklerinin yerine getirildiğini de belgelemektedir.

3. Stabil Zemin ve Uygun Yerleşim

Merdiven tabanının kaymaz, düz ve yeterli yük taşıma kapasitesine sahip zeminlerde konumlandırılması esastır. OSHA ve uluslararası kaynaklar, 4:1 kuralını referans alır: merdivenin yüksekliğinin her 4 biriminde 1 birim taban uzaklığı olmalıdır (örneğin 4 m yükseklik için 1 m taban uzaklığı). Bu açısal konum, merdivenin devrilme ve kayma riskini minimuma indirir.

4. Çalışma Alanında Üç Tepkili Temas (Three-Point Contact)

Merdivende tırmanırken 3 temas noktasını korumak gerekir: iki ayak + bir el ya da iki el + bir ayak. Bu prensip, dengeyi korur ve düşme riskini dramatik biçimde azaltır. Özellikle merdiven üstünde iş yaparken, alet veya malzemeleri elde taşımak yerine alet kemeri veya taşıma donanımları kullanılmalıdır.

5. Üst Basamaklarda Çalışmaktan Kaçının

Merdivenlerin en üst 2–3 basamağı, çatı veya yüksek nokta işleri için kullanılmamalıdır. Bu bölgeler vücut dengesinin en kolay kaybedildiği bölgelerdir. Bu basamaklarda duruş pozisyonunun stabilize edilmesi zor olduğundan, çalışma alanı olarak uygun değildir.

6. Çevresel Tehlikelerin Yönetimi

Merdiven çevresindeki alanlar, merdiveni kullanan kişi dışında kalanlar için de risk teşkil edebilir. Bu nedenle çalışma alanını çevreleyen uyarı şeritleri, bariyerler veya işaretler kullanılmalıdır. Ayrıca merdivene yaklaşan araçlar, hareketli ekipmanlar ve diğer çalışanlar için uygun uyarı sistemleri oluşturulmalıdır.

7. Hava Koşulları ve Yüzey Etkileri

Yağmur, kar, don, rüzgâr gibi olumsuz çevresel koşullar merdivenin stabilitesini azaltabilir. Zeminin kaygan olması, merdiven basamaklarının tutuşunu zayıflatır. Bu tür koşulların mevcut olduğu durumlarda merdiven kullanmak yerine yüksekte çalışma ekipmanları (örneğin iskele veya ekip asansörü) değerlendirilmelidir.

8. Elektriksel Tehlikeler İçin İzolasyon

Elektrik hatları veya canlı elektrik ekipmanları çevresinde çalışırken iletken merdivenler kullanılmamalıdır. Özellikle sabit merdivenlerde fiberglas gövdeli modeller tercih edilmeli; bu modeller çalışanı elektriksel iletimden izole eder. Bu gereklilik, elektrikle ilgili risklerin çoğunu ortadan kaldırır.

9. Merdiven Taşıma ve Depolama Standartları

Merdiven, kullanılmadığı zamanlarda doğru biçimde depolanmalı ve taşıma sırasında güvenli bir biçimde bağlanmalıdır. Araçlarda depolandığında merdivenin sabitlenmesi, düşmesini veya kaymasını engeller. Ayrıca geçiş yollarında merdivenlerin engel yaratmayacak şekilde konumlandırılması gereklidir.

10. Eğitim, Denetim ve İzleme Süreçleri

Teknik önlemler kadar eğitim ve davranış değişimi de merdiven güvenliğini belirleyen kritik bir faktördür. Çalışanlara merdiven güvenliği ile ilgili eğitimler verilmelidir (doğru seçim, kurulum, temas noktaları vb.). Periyodik denetimler ve belgelenmiş kontroller, merdiven yönetim sisteminin etkinliğini kanıtlar.

Türkiye’de İSG profesyonelleri bu süreçleri Risk Değerlendirme ve Yıllık Eğitim Planlarına dahil ederek hem mevzuat yükümlülüklerini yerine getirir hem de sahadaki riskleri sistematik olarak azaltır.

Sonuç — Merdiven Güvenliği Kültürü

Merdivenlerle çalışma, basit görünmesine rağmen birçok faktör içerir: insan davranışı, fiziki çevre, ekipman seçimi, eğitim ve denetim… Bu alanlarda yapılacak en küçük iyileştirme bile ciddi yaralanma risklerini azaltabilir.

Bu nedenle merdiven güvenliği bir uygulama maddesi olmaktan çıkıp, işletme çapında bir risk iletişim ve kontrol süreci hâline getirilmelidir. Merdiven güvenliğini organizasyonun günlük iş akışına entegre ederek, hem çalışan sağlığını korur hem de iş sürekliliğini güçlendirirsiniz.

⭐️⭐️⭐️⭐️⭐️⭐️⭐️⭐️

Doğal Yaşayın

Doğal Beslenin

Aklınıza Mukayet Olun

⭐️⭐️⭐️⭐️⭐️⭐️⭐️⭐️

Sayın okuyucu,

Aşağıdaki linkten yazımızda yer alan konu hakkında sorularınızı ve görüşlerinizi, merak ettiğiniz ve yazılarımıza konu olmasını istediğiniz hususları iletebilirsiniz.

⭐️⭐️⭐️⭐️⭐️⭐️⭐️⭐️⭐️

Dr Mustafa KEBAT

Tetkik OSGB İş Sağlığı ve Eğitim Koordinatörü

⭐️⭐️⭐️⭐️

Daha Fazla

Genel, İş Güvenliği30 Temmuz 2024

27 Temmuz 2024

Lityum-İyon Batarya Yangınlarında Maruziyet – Güvenlik ve Değerlendirme

Lityum-iyon bataryalar modern enerji depolama sistemlerinin temel bileşenleri olarak elektrikli araçlardan taşınabilir cihazlara kadar geniş bir yelpazede kullanılmakta olup, yüksek enerji yoğunlukları nedeniyle hem verimli enerji sağlamakta hem de yangın tehlikesi barındırmaktadır.

Bu bataryalar uygun kullanım ve depolama koşullarında genellikle güvenli olsa da, yangın veya arıza durumunda ortama zararlı partikül ve gazların salınımı riski vardır.

Exposure Assessment Study on Lithium-Ion Battery Fire in Explosion Test Room in Battery Testing Facility başlıklı bilimsel çalışmada, bir batarya test tesisinde meydana gelen lityum-iyon batarya yangını sonrası çevresel maruziyet düzeylerini değerlendirmek amacıyla gerçekleştirilmiştir. Çalışma, yangından beş gün sonra yapılan ölçümleri ve analizleri içerir.

Yangın Sonrası Maruziyet Değerlendirmesi

Çalışmada özellikle aşağıdaki parametreler izlenmiştir:

Toplam askıda partikül madde (PM1, PM2.5, PM10)
Hidrojen florür (HF)
Lityum konsantrasyonu

Bu maddeler, yangın sırasında ortaya çıkabilecek potansiyel tehlikeli kirleticiler olarak seçilmiştir. Ölçümlerde hem anlık izleme hem de alan örneklemesi yapılmıştır.

Bulgular ve İş Sağlığı Değerlendirmesi

Analiz sonuçları göstermiştir ki:

Ölçülen toplam askıda parçacıklar, hidrojen florür ve lityum değerleri
Kore Çalışma Bakanlığı ve Amerikan Konferansı Hükümet Endüstriyel Hijyenistler Eşik Değerleri ile karşılaştırıldığında önerilen sınırların altında kalmıştır.
Bu nedenle, yangın sonrası ortamda çalışanların maruziyet riskleri yönetilebilir düzeyde kabul edilmiştir.

Bu sonuçlara göre, yapılan değerlendirmenin ardından çalışanlara çalışma alanına geri dönme izni verilmiştir. Bu, çalışma alanının yangın sonrası potansiyel tehlikeli maddelerin seviyelerinin güvenli kabul edilebilir sınırlar içinde olduğunun işaretidir.

Çalışmanın Önemi ve Mesleki Sağlık Perspektifi

Bu çalışma, lityum-iyon bataryaların güvenlik değerlendirmesinde “yangın sonrasında çevresel maruziyet analizi” yaklaşımının önemini ortaya koymaktadır. Batarya yangınları yalnızca alev ve ısı tehlikesi yaratmaz, aynı zamanda yangın sonrasında ortamda zararlı gaz ve partiküller meydana gelebilir. Bu maddelerin işyeri ortamında ölçülmesi ve sınır değerlerle karşılaştırılması, çalışan sağlığı açısından kritik bir güvenlik değerlendirmesidir.

Bu tür maruziyet değerlendirmeleri, yangın gibi acil durumlarda çalışanların güvenli şekilde geri dönmesi veya alanın temizlenmesi için nesnel bilgilere dayalı karar verilmesini sağlar. Hem kör noktaların belirlenmesi hem de risklerin nicel olarak görülmesi açısından bu tür çalışmalar, iş sağlığı ve güvenliği uygulamalarında giderek daha önemli hale gelmektedir.

⭐️⭐️⭐️⭐️⭐️⭐️⭐️⭐️

Doğal Yaşayın

Doğal Beslenin

Aklınıza Mukayet Olun

⭐️⭐️⭐️⭐️⭐️⭐️⭐️⭐️

Sayın okuyucu,

Aşağıdaki linkten yazımızda yer alan konu hakkında sorularınızı ve görüşlerinizi, merak ettiğiniz ve yazılarımıza konu olmasını istediğiniz hususları iletebilirsiniz.

⭐️⭐️⭐️⭐️⭐️⭐️⭐️⭐️⭐️

Dr Mustafa KEBAT

0 530 568 42 75

Tetkik OSGB İş Sağlığı ve Eğitim Koordinatörü

Sınırlı Sorumluluk Beyanı:

⭐️⭐️⭐️⭐️⭐️

#yangınsınıflandırması #yangıngüvenliğistandardı #yangınsınıfları #yangınsöndürücüsınıflandırması #lityumiyonpilyangınları #yangınlamücadele #yangınkorumaekipmanı #Asınıfıyangın #Bsınıfıyangın #Csınıfıyangın #Dsınıfıyangın #Fsınıfıyangın #yanıcımaddeler #yangıntehlikeleri

Daha Fazla

Genel, İş Güvenliği27 Temmuz 2024

26 Temmuz 2024

Lityum-İyon Bataryalarla Çalışanların İş Güvenliği

Lityum-iyon bataryalar; yüksek enerji yoğunluğu, termal kararsızlık riski ve kimyasal tehlikeler nedeniyle iş sağlığı ve güvenliği açısından özel kontrol önlemleri gerektirir.

Aşağıda, üretimden depolamaya ve şarj-bakım faaliyetlerine kadar çalışanların maruz kaldığı başlıca riskler ve uygulanması gereken İş Sağllığı ve Güvenliği tedbirlerine ait başlıklar yer almaktadır.

1) Başlıca Tehlikeler

Termal Kaçak (Thermal Runaway): Aşırı ısınma → zincirleme reaksiyon → yangın/patlama.
Yangın ve Patlama: Mekanik hasar, kısa devre, aşırı şarj/deşarj tetikleyici olabilir.
Kimyasal Maruziyet: Elektrolit sızıntıları; cilt, göz ve solunum irritasyonu.
Elektriksel Riskler: Yüksek gerilim, ark oluşumu, elektrik çarpması.
Toksik Dumanlar: Yangın sırasında HF gibi aşındırıcı/toksik gazlar.

2) Riskli İşlemler

Hücre/modül üretimi ve montajı
Şarj-deşarj testleri, dengeleme
Depolama ve taşıma
Bakım, onarım, geri dönüşüm
Hasarlı bataryaların elleçlenmesi

3) Mühendislik Kontrolleri (Birincil Öncelik)

Isı yönetimi: Aktif/pasif soğutma, sıcaklık sensörleri, otomatik kesme.
Yangın güvenliği: Uygun algılama (ısı/duman), lokal söndürme (su sisi/ince sis), yangın bölmelendirmesi.
Elektriksel koruma: İzolasyon, kilitle-etiketle (LOTO), uygun sigorta ve BMS.
Havalandırma: Kimyasal buhar ve dumanların tahliyesi.
Şarj altyapısı: Sertifikalı şarj cihazları, aşırı şarj korumaları.

4) İdari Kontroller

Risk değerlendirmesi (işlem-özel) ve acil durum planları
Standart çalışma talimatları (SOP): Şarj, depolama, hasarlı batarya prosedürleri
Eğitim: Termal kaçak belirtileri, ilk müdahale, yangın farkındalığı
İzinli işler: Yüksek riskli bakım/onarım için iş izin sistemi
İzleme ve kayıt: Sıcaklık, olay/ramak kala, bakım kayıtları

5) Kişisel Koruyucu Donanım (KKD)

Elektrik yalıtımlı eldiven, yüz siperi
Alev geciktirici (FR) iş kıyafeti
Kimyasal dayanımlı eldiven/gözlük (sızıntı riskinde)
Solunum koruması (duman/buhar ihtimali olan alanlarda)

6) Depolama ve Şarj Güvenliği

Ayrı ve yangına dayanıklı alanlar, düşük-orta SOC ile depolama
Fiziksel ayrım: Hasarlı/şüpheli bataryalar izole edilir
Şarj gözetimi: Gözetimsiz uzun süreli şarjdan kaçınma
Düşme/darbe önleme: Raflama ve taşıma ekipmanı uygunluğu

7) Acil Durum Müdahalesi

Belirti tanıma: Şişme, koku, aşırı ısınma → alanı boşalt
İzolasyon: Enerjiyi kes, güvenli mesafe oluştur
Söndürme: Kurumunuzun onaylı söndürme stratejisini uygula
Sonrası: Soğutma ve yeniden alevlenmeye karşı izleme

8) Mevzuat ve Standartlara Uyum (örnek başlıklar)

Genel İSG mevzuatı, yangın yönetmelikleri
Batarya güvenliği ve test standartları (ürün-özel)
Tehlikeli maddelerin taşınması ve depolanması kuralları

Sonuç

Lityum-iyon bataryalarla güvenli çalışma; mühendislik kontrolleri + idari önlemler + KKD üçlüsünün birlikte uygulanmasını gerektirir. Özellikle termal kaçak erken uyarısı, yangın bölmelendirmesi ve eğitim; ciddi olayların önlenmesinde belirleyicidir.

⭐️⭐️⭐️⭐️⭐️⭐️⭐️⭐️

Doğal Yaşayın

Doğal Beslenin

Aklınıza Mukayet Olun

⭐️⭐️⭐️⭐️⭐️⭐️⭐️⭐️

Sayın okuyucu,

Aşağıdaki linkten yazımızda yer alan konu hakkında sorularınızı ve görüşlerinizi, merak ettiğiniz ve yazılarımıza konu olmasını istediğiniz hususları iletebilirsiniz.

⭐️⭐️⭐️⭐️⭐️⭐️⭐️⭐️⭐️

Dr Mustafa KEBAT

0 530 568 42 75

Tetkik OSGB İş Sağlığı ve Eğitim Koordinatörü

Sınırlı Sorumluluk Beyanı:

⭐️⭐️⭐️⭐️⭐️

Daha Fazla

Genel, İş Güvenliği26 Temmuz 2024