FFP Maskeleri – İş Sağlığı ve Güvenliği Açısından Kapsamlı Bilgilendirme Rehberi
Solunum yolu, birçok iş kolunda maruz kalınan kimyasal, biyolojik ve toz kökenli risklerin en hassas hedeflerinden biridir. Bu nedenle, çalışanların sağlığını korumak için en kritik kişisel koruyucu donanımlardan biri solunum koruma maskeleridir.
Özellikle Avrupa Normlarına göre tasarlanan ve Türkiye’de de yaygın olarak kullanılan FFP maskeleri, partikül tutucu filtreli yarım yüz maskeleri sınıfına girer ve doğru seçilmediği veya kullanılmadığı takdirde, korunma değil sahte bir güvenlik algısı yaratır.
FFP Nedir? Ne İşe Yarar?
FFP, İngilizce “Filtering Face Piece” (Filtreleyici Yüz Parçası) ifadesinin kısaltmasıdır. Avrupa standardı EN 149:2001+A1:2009 kapsamında üretilen FFP maskeleri, partiküllere karşı koruma sağlar ve genellikle tek kullanımlıktır.
Özellikle:
- Toz
- Duman
- Aerosol
- Mikrobiyolojik ajanlar (örneğin virüs, bakteri)
- Katı ve sıvı partiküller
gibi solunabilir tehlikeli maddelere karşı etkilidir.
FFP Maskelerinin Sınıfları ve Koruma Düzeyleri
FFP maskeleri, filtrasyon verimliliklerine göre üç ana sınıfa ayrılır:
| Sınıf | Filtrasyon Etkinliği | Maksimum Toplam Sızıntı | Kullanım Alanı |
|---|---|---|---|
| FFP1 | ≥ %80 | ≤ %22 | Düşük toz maruziyeti (ör. inşaatta toprak, alçı), kötü kokular ama toksik olmayan maddeler |
| FFP2 | ≥ %94 | ≤ %8 | Orta seviye tozlar, katı ve sıvı zararlı partiküller, metal dumanları |
| FFP3 | ≥ %99 | ≤ %2 | Çok ince tozlar, bakteriler, virüsler, tehlikeli kimyasallar (ör. asbest, biyolojik ajanlar) |
Not:
- FFP2 maskeleri genellikle N95 eşdeğeri,
- FFP3 maskeleri ise N99/N100 eşdeğeri olarak kabul edilir.
Teknik Özellikler
FFP maskeleri aşağıdaki teknik bileşenleri içerebilir:
a. Valf (Nefes Alma Vanası):
- Egzoz valfli modeller, özellikle sıcak ve nemli ortamlarda nefes almayı kolaylaştırır.
- Ancak enfeksiyon kontrolü gereken ortamlarda, valfsiz modeller tercih edilmelidir.
b. Burun Teli ve Köpük Yastık:
- Yüze daha iyi oturması ve sızıntıyı azaltması için burun kıvrımlarına göre ayarlanabilir.
c. Baş Bantları:
- Elastik yapılıdır, maskenin yüze sıkı oturmasını sağlar.
- Bazı modellerde baş üstü ve ense bandı ayrı ayrı yer alır.
Hangi Durumda Hangi FFP Maskesi Kullanılır?
FFP1 Tercih Edilen Durumlar:
- Düşük toz ortamları: marangoz atölyeleri, inşaat alanında alçı sıva işleri
- Toksik olmayan maddelerle çalışılan alanlar
- Günlük bakım onarım işleri
FFP2 Tercih Edilen Durumlar:
- Metal işleme dumanı, öğütme işlemleri
- Maden sahalarında kuvars içerikli tozlar
- Tarımda pestisit tozları
- Sağlık hizmetlerinde
FFP3 Tercih Edilen Durumlar:
- Asbest söküm ve bertaraf işleri
- İlaç endüstrisi üretim tesisleri
- Hastanelerde verem, SARS gibi bulaşıcı hastalıkların kontrolü
- Biyolojik ajanlarla doğrudan temas ihtimali olan laboratuvarlar
Doğru Kullanım Kuralları
a. Uygunluk ve Fit Test:
- Maskenin yüze tam oturması sağlanmalıdır.
- Sakal, bıyık gibi faktörler sızdırmazlığı azaltır. Bu nedenle sakallı çalışanlar için tam yüz maskesi veya PAPR (Powered Air-Purifying Respirator) önerilebilir.
b. Kullanım Süresi:
- FFP maskeleri genellikle tek kullanımlıktır.
- Nemlenmiş veya deforme olmuş maske hemen değiştirilmelidir.
c. Saklama Koşulları:
- Güneş ışığından, nemden ve kirli ortamlardan uzak, orijinal ambalajında saklanmalıdır.
d. Maskenin Doğru Takılması:
- Maske yüze yerleştirilir.
- Burun teli bastırılarak şekil verilir.
- Baş bantları sırayla geçirilir.
- Pozitif/negatif basınç testi ile sızdırmazlık kontrolü yapılır.
Yasal ve Standart Referanslar
a. EN 149:2001 + A1:2009
- FFP maskelerinin Avrupa standardıdır.
- Maskelerin filtrasyon performansı, nefes alma direnci ve sızdırmazlık testleri bu standarda göre yapılır.
b. İSG Mevzuatı (Türkiye):
FFP Maskeleri ile Karıştırılan Diğer Solunum Koruyucular
| Koruyucu Tipi | Açıklama | Kullanım Alanı |
|---|---|---|
| Cerrahi Maske | Sıvı damlacıklara karşı bariyer | Hasta koruma amaçlı, partikül filtrasyonu düşüktür |
| Yarım Yüz Maskesi (Filtre Kartuşlu) | Gaz/buhar için özel kartuşlar kullanılabilir | Organik çözücüler, asit buharları |
| Tam Yüz Maskesi | Gözleri de korur, yüksek riskli işler | Yüksek toksisite, biyolojik risk |
| PAPR | Motorlu, pozitif basınçlı sistem | Uzun süreli çalışma, yüksek konfor |
Saha Örnekleri ve Uygulama Notları
İnşaat Sektörü:
- Harç, çimento ve toprak işlemlerinde genelde FFP1 yeterlidir.
- Ancak taş kesimi, delme gibi yüksek toz çıkaran işlemlerde FFP2 önerilir.
Sağlık Kurumları:
- Enfeksiyon – salgın yönetimi, verem hastalarıyla temas durumlarında FFP2 veya FFP3 maske şarttır.
- Ventilli maskeler, hasta yönü için uygun değildir.
Tersaneler ve Boya Atölyeleri:
- Yüzey hazırlık ve zımpara işlemlerinde FFP2
- Kimyasal sprey boya uygulamalarında, FFP maskesi yetersiz kalabilir, bu durumda kartuşlu maskeler gerekir.
İş Güvenliği Uzmanları için Öneriler
- FFP maskesi seçimi risk değerlendirmesine dayalı olmalıdır.
- Sahada kullanım alışkanlıkları gözlenmeli, eğitimler verilmeli ve doğru kullanım denetimleri yapılmalıdır.
- Çalışanlar maskeyi neden kullanmaları gerektiğini bilmeli, maskenin ömrü ve sınırları anlatılmalıdır.
- Doğru maskeye rağmen ortamın havalandırılması ve maruziyetin kaynağında önlenmesi ilk sırada yer almalıdır.
Soluduğumuz Havanın Bedeli Olmasın
İş yerlerinde solunan hava, çoğu zaman görünmeyen ama en sinsi tehlikeleri barındırır. Toz, duman, biyolojik ajanlar ve kimyasal partiküller; çalışanların sağlığına günbegün zarar veren, bazen sessizce ilerleyen meslek hastalıklarının temel nedenlerindendir. Bu nedenle FFP maskeleri yalnızca bir ekipman değil; çalışanla birlikte nefes alan, onu görünmez düşmanlardan koruyan hayati bir savunma hattıdır.
Ancak unutulmamalıdır: En iyi maske bile yanlış seçilirse, yanlış kullanılırsa ya da zamanında değiştirilmezse işe yaramaz. Bu nedenle yeni başlayan her iş güvenliği uzmanı için FFP maskesi bilgisi; teoriden öte, sahadaki gerçekleri kavrama, riskin doğasını anlama ve çalışanı bilinçle yönlendirme sorumluluğudur.
FFP1, FFP2 veya FFP3 fark etmeksizin, her maskenin arkasında bir amaç, her takılmayan maskenin ardında ise potansiyel bir trajedi vardır. İş güvenliği uzmanının görevi yalnızca uygun maskeyi temin etmek değil, aynı zamanda maskeye ihtiyaç duyan insanı görmek, ona ulaşmak ve onu korumaktır.
Çünkü bazen bir çalışanı korumak, sadece bir maske kadar yakın, ama bir ihmalkârlık kadar uzaktır.
⭐️⭐️⭐️⭐️⭐️⭐️⭐️⭐️
Doğal Yaşayın
Doğal Beslenin
Aklınıza Mukayet Olun
⭐️⭐️⭐️⭐️⭐️⭐️⭐️⭐️
Sayın okuyucu,
Aşağıdaki linkten yazımızda yer alan konu hakkında sorularınızı ve görüşlerinizi, merak ettiğiniz ve yazılarımıza konu olmasını istediğiniz hususları iletebilirsiniz.
Bilginin paylaştıkça çoğalacağı düşüncesi ve sizlere daha iyi hizmet verme azmi ile her gün daha da iyiye ilerlemede bizlere yorumlarınız ve katkılarınız ile yardımcı olursanız çok seviniriz. https://g.page/r/CTHRtqI0z0gjEAE/review
⭐️⭐️⭐️⭐️⭐️⭐️⭐️⭐️⭐️
Bilimsel Yazı Sevenler Devam Edebilirler
⭐️⭐️ İşyerinde solunum koruyucu ekipman: Filtreli yüz parçası (FFP) maskesi için iyi uygulamalar https://pubmed.ncbi.nlm.nih.gov/31332608/
⭐️⭐️ Aerosolize edilmiş floresan, FFP maske yüz contası sızıntısını ölçebilir: Mevcut bakım noktası uyum testine uygun maliyetli bir uyarlama https://pubmed.ncbi.nlm.nih.gov/34001582/
⭐️⭐️ Gerçek Yaşam Kullanım Koşullarında Elektret Filtre Ortamlı FFP Maskelerinde Nemin Etkisi https://www.mdpi.com/2073-4433/16/1/62
⭐️⭐️ Yoğun Bakım Ünitesindeki Sağlık Çalışanlarında N95 FFP ve Kişisel Koruyucu Ekipmanların Fizyolojik Etkileri: Prospektif Bir Kohort Çalışması https://pmc.ncbi.nlm.nih.gov/articles/PMC7775935/
⭐️⭐️ Parçacık Boyutu-Avrupa Standardı FFP Solunum Cihazları ve Cerrahi Maskelerin Parçacıklara Karşı Korumasının Seçici Değerlendirmesi-İnsan Denekler Üzerinde Test Edildi https://pmc.ncbi.nlm.nih.gov/articles/PMC5058571/
⭐️⭐️⭐️⭐️⭐️
Dr Mustafa KEBAT
Tetkik OSGB İş Sağlığı ve Eğitim Koordinatörü