5 Ocak 2026

İşletmelerin Deprem Riskine Karşı İş Sağlığı ve Güvenliği Tedbirleri X (Özel Durumlar)

İşletmelerin, sadece genel değil özel durumlara özgü, çok ayrıntılı önlemler geliştirmesi İş Sağlığı ve Güvenliği (İSG) açısından zorunludur.

1. 🧑‍🦽 Engelli ve Hareket Kabiliyeti Kısıtlı Çalışanlar için Özel Önlemler

Tahliye planlarında engelli çalışanlar için ayrı güzergâhlar ve yardım ekipleri tanımlanmalıdır.
Tekerlekli sandalye kullananlar için asansörlerin acil kullanım dışı olacağı hesaba katılarak rampa erişimleri, manuel taşıma prosedürleri oluşturulmalıdır.
İşaret dili bilen personelin veya görme engelli çalışanlar için sesli yönlendirme cihazlarının bulunması sağlanmalıdır.
“Özel durum personel listesi” hazırlanarak İSG kuruluna bildirilmelidir.

2. 👶 Hamile ve Emziren Çalışanlara Yönelik Önlemler

Deprem sırasında panik, basınç veya kimyasal sızıntı gibi durumların anne ve fetüs üzerindeki etkileri dikkate alınmalıdır.
Bu çalışanlar mümkünse düşük riskli alanlarda çalıştırılmalı, tahliye sırasında öncelik sıralaması içinde olmalıdır.
Acil durum ekipleri içinde bu çalışanlara özel destek personeli görevlendirilmelidir.

3. 🧠 Psikiyatrik Tanılı ya da Psikolojik Destek Alan Çalışanlar

Deprem gibi travmatik olaylar sonrası PTSD (travma sonrası stres bozukluğu) riskine karşı bu kişiler için ayrı bir psikososyal destek hattı oluşturulmalıdır.
Olağanüstü durum sonrası birebir görüşme yapılmalı, işten uzaklaşma ihtiyacı olanlar için geçici görev değişikliği sağlanmalıdır.

4. 👨‍🏫 Yoğun Ziyaretçi/Turist/Öğrenci Barındıran Kurumlar (okul, otel, kamu binaları)

Yabancı dil bilen acil durum personeli tahsis edilmelidir.
Ziyaretçiler için multimedya veya görsel yönlendirme ile kısa “deprem anı talimatları” hazırlanmalıdır.
Girişlerde QR kodla erişilebilecek acil durum planları sağlanmalıdır.

5. 🏭 Kimyasal – Biyolojik – Radyoaktif Madde ile Çalışan İşletmeler (KBRN riski taşıyanlar)

Depremle birlikte yangın, patlama, sızıntı ve kontaminasyon riskleri birleşebilir.
Her kimyasal tank veya laboratuvar için sismik emniyet bağlantıları yapılmalı, otomatik kapatma sistemleri kurulmalıdır.
KBRN ekipmanlarının (maskeler, özel kıyafetler) deprem sonrası erişilebilir alanlarda olması sağlanmalıdır.
Özel “Kimyasal Acil Durum Prosedürü” hazırlanmalıdır.

6. 🧪 Hassas Cihaz ve Kalibrasyon Gerektiren İş Kolları

Sarsıntı sonucu bozulabilecek cihazlar için sismik sabitleme ekipmanları kullanılmalı.
Kalibrasyon sonrası tekrar devreye alma süreci için özel talimatlar yazılmalıdır.
Kritik veriler çalışmaya başlamadan önce yedeklenmelidir.

7. 🌊 Sahile Yakın veya Zemin Sıvılaşma Riski Taşıyan Bölgelerdeki İşletmeler

Tsunami uyarı sistemine dahil olunmalı, tahliye planlarında kıyıdan uzaklaşma yönü özellikle belirlenmelidir.
Sıvılaşma riskine karşı zemin güçlendirme ve yapısal denetim raporları periyodik olarak güncellenmelidir.
Bu bölgelerde zemin çökmesine bağlı ikinci tehlikelere (doğalgaz hattı kırığı, su baskını) karşı tatbikat yapılmalıdır.

8. ⛽ Petrol, LPG, Doğalgaz İstasyonları / Enerji Nakil Hatlarıyla Komşu İşletmeler

Deprem sonrası yangın-patlama zincirini önlemek için acil gaz kesme valfleri, yangın duvarları, patlama yönlendiricileri kullanılmalıdır.
Elektrik ve enerji kesintisi sonrası manuel kilitleme prosedürleri tanımlanmalıdır.

9. 🏗️ İnşaat, Maden ve Tersane Gibi Tehlikeli ve Çok Tehlikeli Sektörler

Vardiya sistemli çalışan işletmelerde gece depremlerine özel prosedürler oluşturulmalıdır.
Açık alanda çalışan işçiler için taş düşmesi, kazı çökmesi, vinç devrilmesi gibi senaryolar yazılı hale getirilmelidir.
Sismik sensörlerle tetiklenen acil durdurma sistemleri hayati öneme sahiptir.

10. 🛏️ Yatakhane, Yurt, Konaklama Tesisi Olan Kurumlar

Gece saatlerinde deprem riski göz önünde bulundurularak alarm sistemleri, ışıklı yönlendirme panoları, acil çıkışların gece erişilebilirliği kontrol edilmelidir.
Her yatak başında el feneri, acil bilgi kartı, kişisel koruyucu ekipman (maske, çorap, battaniye) bulunmalıdır.

11. 🧪 Laboratuvarlar ve Ar-Ge Merkezleri

Hassas kimyasalların, gazların, cam malzemelerin bulunduğu alanlarda raf güvenliği, ağır eşyaların zemine sabitlenmesi önceliklidir.
Numune ve deney materyalleri için korumalı kasalar ve sismik kesicili dolap sistemleri kullanılmalıdır.

12. 👩‍⚕️ Hastane, Sağlık Merkezi veya Bakım Evi Olarak Kullanılan İşletmeler

Elektrik kesintisinde hayat destek cihazlarının çalışmaya devam etmesi için jeneratör sistemleri düzenli test edilmelidir.
Hastaların tahliyesi için özel sedye yolları, asansör alternatifi taşıma yöntemleri, personel takviyesi sağlanmalıdır.
Hastaların kimlik ve tıbbi bilgileri acil durum bileklikleri veya dijital sistemle yedeklenmelidir.

🎯 🎯 🎯

SONUÇ

Türkiyede işletmeler için deprem sadece yapısal bir tehdit değil, işleyişi tamamen durdurabilecek bir kriz faktörüdür. Özellikle yukarıda sayılan özel durumlara sahip işletmeler, standart prosedürlerin ötesine geçerek;

Bir çok büyük ilimiz, aktif fay hatlarına yakınlığı, yüksek nüfus yoğunluğu, sanayi ve hizmet sektöründeki yoğunlaşma nedeniyle deprem açısından yüksek risk taşımaktadır. Bu nedenle işletmelerin, sadece genel değil özel durumlara özgü, çok ayrıntılı önlemler geliştirmesi İş Sağlığı ve Güvenliği (İSG) açısından zorunludur.

⭐️⭐️⭐️⭐️⭐️⭐️⭐️⭐️

Doğal Yaşayın

Doğal Beslenin

Aklınıza Mukayet Olun

⭐️⭐️⭐️⭐️⭐️⭐️⭐️⭐️

Sayın okuyucu,

Aşağıdaki linkten yazımızda yer alan konu hakkında sorularınızı ve görüşlerinizi, merak ettiğiniz ve yazılarımıza konu olmasını istediğiniz hususları iletebilirsiniz.

Bilginin paylaştıkça çoğalacağı düşüncesi ve sizlere daha iyi hizmet verme azmi ile her gün daha da iyiye ilerlemede bizlere yorumlarınız ve katkılarınız ile yardımcı olursanız çok seviniriz. https://g.page/r/CTHRtqI0z0gjEAE/review

⭐️⭐️⭐️⭐️⭐️⭐️⭐️⭐️⭐️

Bilimsel Yazı Sevenler Devam Edebilirler

⭐️⭐️ İşyerinde Deprem Güvenliği https://www.acgov.org/cao/rmu/programs/safety/topics/earthquakes.htm

⭐️⭐️ OSHA İşyerleri için Acil Durum Hazırlığı ve Afet Güvenliği Rehberi https://www.oshaeducationcenter.com/emergency-disaster-safety-guide/

⭐️⭐️ OSHA Deprem Hazırlığı ve Müdahale. https://www.osha.gov/earthquakes/preparedness

⭐️⭐️ OSHA Deprem Rehberi. https://www.osha.gov/emergency-preparedness/guides/earthquakes#:~:text=What%20can%20I%20do%20to,likely%20you%20will%20be%20injured.

⭐️⭐️ Deprem Öncesinde, Sırasında ve Sonrasında Ne Yapmalıyım? https://www.mtu.edu/geo/community/seismology/learn/earthquake-take-action/

⭐️⭐️ OSHA’nın Acil Durum Hazırlığı ve Müdahalesindeki Rolü: Krizde Çalışanları Koruma https://udshealth.com/blog/osha-emergency-preparedness-response-guide/

⭐️⭐️ Deprem https://ehs.stanford.edu/manual/emergency-response-guidelines/earthquake

⭐️⭐️ Deprem Hazırlığı https://www.caloes.ca.gov/office-of-the-director/operations/planning-preparedness-prevention/seismic-hazards/earthquake-preparedness/

⭐️⭐️⭐️⭐️⭐️

Dr Mustafa KEBAT

Tetkik OSGB İş Sağlığı ve Eğitim Koordinatörü

Sınırlı Sorumluluk Beyanı:
Web sitemizin içeriği, ziyaretçiyi bilgilendirmeye yönelik hazırlanmıştır. Sitede yer alan bilgiler, hiçbir zaman bir hekim tedavisinin ya da konsültasyonunun yerini alamaz. Bu kaynaktan yola çıkarak, ilaç tedavisine başlanması ya da mevcut tedavinin değiştirilmesi kesinlikte tavsiye edilmez. Web sitemizin içeriği, asla kişisel teşhis ya da tedavi yönteminin seçimi için değerlendirilmemelidir.

Ayrıca, sitede yer alan bilgiler, hiçbir zaman bir iş güvenliği uzmanının, ilgili mühendisin ya da teknik ekibin yetki ve kararlarının yerini alamaz. Bu kaynaktan yola çıkarak, çalışma sahanız içerisindeki tehlike – risk belirlemesi ya da mevcut işleyişin değiştirilmesi kesinlikte tavsiye edilmez. Web sitemizin içeriği, asla firmanızın işleyişine müdahil olma ya da sorumlularınızın vereceği kararların yerine tutması olarak değerlendirilmemelidir. Sitede kanun içeriğine aykırı ilan ve reklam yapma kastı bulunmamaktadır.

⭐️⭐️⭐️⭐️

Daha Fazla

Genel, İş Güvenliği5 Ocak 2026

28 Aralık 2025

Ahilik – Lonca Kökenleri ve Dönüşümü

Ahiliğin Kökeni ve Temel Özellikleri

Ahilik, Anadolu Selçukluları döneminden itibaren (12.–13. yüzyıllar) şekillenmiş; İslam’ın “fütüvvet / futuwwa” kavramı ile eski Türk topluluklarının dayanışma ve esnaf örgütlenmesi geleneğinin sentezi olarak doğmuştur. ahievran.org – DergiPark
Aslında “kardeşlik, ahlak, dayanışma, mesleki yeterlilik, dürüstlük” gibi değerler, Ahilik’in asıl omurgasını oluşturuyordu. Mesleğim Hayatım – adanaesob.org.tr

Ahiler, sadece ticaret ve zanaat eğitimi veren bir yapı değil; aynı zamanda toplumsal düzenin, dayanışmanın ve etik üretimin de bekçileriydi. ahievran.org – Bilkent BUIR
Meslekî eğitim — usta-çırak-kalfa süreci — sadece teknik beceri kazandırmakla kalmazdı; dürüstlük, adalet, esnaf dayanışması gibi sosyal ve etik vasıfları da kazandırırdı. Mesleğim Hayatım

Lonca Sistemine Geçiş ve Nedenleri

Zamanla, 15.–16. yüzyıllardan itibaren sosyal ve ekonomik dönüşümler, ticaretin genişlemesi, yerleşik devlet yapılarının güçlenmesi, sermaye ve üretimde artan çeşitlilik gibi etkenler, Ahiliğin yapısını ve işleyişini zorlamaya başladı. ahievran.org – ahievran.org
Bu bağlamda, Ahiliğin temel ilkeleri — esnaf dayanışması, meslekî düzen, kalite-etik anlayışı — kurumsal bir forma dönüştü: Lonca sistemi. DergiPark -Index Academic Docs

Yani Loncalar, Ahiliğin mirasını devraldı; ancak devlet denetimi, resmi tescil, monopol düzenlemeleri, narh (fiyat sabitleme) gibi yeni düzenlerle şekillendi. Cambridge University Press & Assessment -DergiPark

Ahilik ve Lonca – İşlevsel Benzerlikler & Kurumsal Farklılıklar

Benzerlikler

Meslekî eğitim ve ustalık geleneği: Her iki sistem de usta-çırak-kalfa-usta dizilimini benimsedi; yetkinlik, beceri, sorumluluk ve etik bu sürecin vazgeçilmez parçasıydı.

Toplumsal sorumluluk ve dayanışma: Ahilik’te “kardeşlik, yardım, dayanışma, dürüst üretim” öncelikliydi; Loncalar da esnaf dayanışması, lonca sandıkları, ortak çıkarların gözetilmesi gibi yapılarla bu ruhu sürdürdü.

Üretim ve ticaret düzenlemesi: Haksız rekabeti engelleme, kalite ve dürüstlük anlayışı, adil fiyat ve üretim düzeni — hem Ahilik hem Loncada vardı.

Toplumsal denetim ve etik standart: Ahî ahlâkı, lonca nizamnameleri ile kurumsal kurallara dönüştü; üretimden satışa, ham maddeden işçiliğe kadar normlar belirlendi.

Farklılıklar / Kurumsal Dönüşüm

Özellik	Ahilik	Lonca Sistemi
Köken & Doğrudanlık	Fütüvvet temelli gönüllü cemaat + esnaf dayanışması	Devlet onaylı, resmi izinli kurumsal örgütlenme Cambridge University Press & Assessment – ahievran.org
Denetim & Resmiyet	Cemaat içi normlar, usta gözetimi, ahlâkî sorumluluk	Devlet + lonca içi hiyerarşi ile düzenleme; narh, fiyat ve kalite kontrolü DergiPar – Dijital Arşiv
Amaç odakları	Ahlâk, toplum düzeni, dayanışma, meslekî yeterlilik	Ekonomik düzen, üretim kontrolü, kalite, hammadde ve fiyat dengesi Sorumatik -ahievran.org
Üyelik & Ticaret Hakkı	Cemaat + zanaatkâr birlikteliği, gönüllülük unsuru	Resmî kayıt, izin, “gedik/lonca belgesi” sistemi ahievran.org

İş Sağlığı ve Güvenliği — Ahilik’ten Loncaya Miras

Ahilik’in toplumsal ve meslekî normları, yalnızca “ahlâk ve zanaatkârlık”la sınırlı değildi; aynı zamanda çalışan güvenliği, üretim güvenliği, toplumsal sorumluluk ve dayanışma ile iç içeydi. Lonca sistemi bu yaklaşımı devam ettirdi; ancak kurumsallaştırdı, kurallarla biçimlendirdi, denetim ve yaptırım mekanizmaları getirdi. Aşağıda bu süreci ve yansımasını somut başlıklarla anlatıyorum.

1. Meslekî Eğitim, Ustalık ve Kalite Disiplini

Ahilik’te çıraklık–kalfalık–ustalık süreci, yalnızca tekniği değil, “zanaat ahlâkı”nı da aktarırdı: dürüstlük, itina, kaliteye saygı… Mesleğim Hayatım
Loncada ise bu süreç formalize oldu; esnaf, lonca nizamnamelerine uymak zorundaydı, kalite standartları, üretim ve satış düzeni lonca tarafından gözetildi. Cambridge University Press & Assessment
Bu yapı, avantajlı iş güvenliği açısından da önemliydi: vasıfsız veya acemi kişilerin tehlikeli işlere “izinsiz” girmesi önleniyor, ustalık sistemiyle işin ehli tarafından yapılması garanti ediliyordu.

2. Toplumsal Dayanışma ve Sosyal Güvence

Ahiliğin yardım, dayanışma, esnaf kardeşliği anlayışı — lonca sandıkları, yardımlaşma mekanizmaları, zor durumda olan üyeye destek gibi yapılar — Lonca ile devam etti. ahievran.org – Index Academic Docs
Bu, özellikle iş kazası, hastalık, ekonomik kriz gibi durumlarda çalışanların korunması; ailelerin desteklenmesi; esnaf topluluğunun birlikte hareket etmesi bakımından bir “erken sosyal güvenlik sistemi” sayılabilir.

3. Üretim & Ticaret Denetimi – Kalite, Hammadde, Fiyat ve Monopol Düzenlemesi

Lonca sisteminde, hammadde temini, ürün standardı, fiyat düzenlemesi (narh), üretimin izni, satış kontrolü gibi tüm aşamalar kurallara bağlanmıştı. Cambridge University Press & Assessment -DergiPark
Bu düzenleme — teknik ve sosyal güvenliğin ötesinde — tüketicinin, toplumun güvenliğini; aynı zamanda işçinin adil emek karşılığı elde etmesini hedefliyordu.

4. Denetim, Disiplin ve Hiyerarşi – “Kurumsal Sorumluluk”

Ahilik’te usta-çırak gözetimi, cemaat denetimi, ahlâkî sorumluluk önemliydi. Ancak Lonca bunu sistematik ve kurumsal yaptı: kethüda, yaşlı ustalar, lonca yöneticileri ve istenirse devlet temsilcileri tarafından denetim, norm koyma, yaptırım mekanizması oluşturuldu. Cambridge University Press & Assessment – ahievran.org
Bu şekilde üretim ortamı, işyeri güvenliği, iş disiplini daha sağlam temeller üzerine oturtuldu.

Neden Bu Köklü Kurumlar, Günümüz İSG Anlayışı İçin Hâlâ Önemli?

Günümüzün iş sağlığı ve güvenliği standartları — risk analizi, işyeri denetimi, kişisel koruyucu donanım, işyeri hijyeni, çalışan hakları, sosyal güvenlik — gibi pek çok kavramla şekilleniyor. Lakin Ahilik-Lonca sistemi, bu kavramların çoğuna yüzlerce yıl önce toplumsal ve meslekî pratik içinde yer vermişti.

Meslekî beceri + etik + sorumluluk + ortak kurallar → güvenli üretim
Topluluk içinde dayanışma & yardım → sosyal güvence
Denetim + norm + yaptırım → üretim güvenliği ve disiplin
Hammadde & fiyat & kalite kontrolü → tüketici ve işçi güvenliği

Bu yapı, bir anlamda modern “kurumsal iş sağlığı ve güvenliği + sosyal güvenlik + meslek etiği + işyeri standartları” sisteminin başlangıç versiyonudur. Eğer Ahilik ve Lonca mirası bugüne taşınabilseydi — belki birçok güncel iş güvenliği, meslek standardı ve sosyal güvenlik sorunu baştan çözülmüş olacaktı.

Dikkat Edilmesi Gerekenler & Eleştiriler

Bu tarihsel yapı ne olursa olsun modern dünyadan farklıdır. Teknoloji, üretim ölçeği, karmaşık makineleşme, kimyasal/sanayi riskleri yoktu. Dolayısıyla Ahilik-Lonca dönemindeki “güvenlik” anlayışı, kendi döneminin koşullarına göre ve insan odaklıydı.

Ayrıca, kurumsallaşma ve devlet denetimiyle birlikte — özellikle Lonca döneminde — bazı eski dayanışma, etik, ahlâkî anlayışlar kaybolmuş; yerine monopol, ayrıcalık, imtiyaz gibi yapılar geçmiştir. ahievran.org
Yani Ahilik ruhunun bir kısmı korunmuş olsa da; Lonca ile gelen devlet-odaklı düzenleme, esnekliği ve toplumsal eşitlik idealini törpülemiştir.

Ahilik & Lonca — Bir Meslek, Bir Toplum Mirası

Benim gördüğüm kadarıyla, Ahilik ve Lonca sistemi; sadece esnaf örgütlenmesi değil, aynı zamanda bir toplumsal zemin, etik altyapı, üretim-ticaret düzeni, topluluk dayanışması ve güvenlik anlayışı inşa etmiştir.

Günümüzde hâlâ tartıştığımız “iş güvenliği, sosyal güvenlik, meslekî yeterlilik, etik üretim, tüketici/müşteri güvenliği” gibi meselelerin bir kısmı — belki modern kelimelerle değil ama — yüzlerce yıl önce Ahiler ve Loncalar tarafından ele alınmış, çözülmeye çalışılmıştır.

⭐️⭐️⭐️⭐️⭐️⭐️⭐️⭐️

Doğal Yaşayın

Doğal Beslenin

Aklınıza Mukayet Olun

⭐️⭐️⭐️⭐️⭐️⭐️⭐️⭐️

Sayın okuyucu,

Aşağıdaki linkten yazımızda yer alan konu hakkında sorularınızı ve görüşlerinizi, merak ettiğiniz ve yazılarımıza konu olmasını istediğiniz hususları iletebilirsiniz.

⭐️⭐️⭐️⭐️⭐️⭐️⭐️⭐️⭐️

Bilimsel Yazı Sevenler Devam Edebilirler

⭐️⭐️ Ahilik Ansiklopedisi, T.C. Ticaret Bakanlığı’na bağlı Esnaf, Sanatkârlar ve Kooperatifçilik Genel Müdürlüğü koordinasyonunda hazırlanmış; amacı, bin yılı aşkın geçmişi olan Ahilik kültürünü ve felsefesini derli toplu biçimde günümüze taşımaktır. Esnaf Koop

⭐️⭐️ Onur Yıldırım, “Craft guilds in the Ottoman Empire (c. 1650–1826): A survey” — Osmanlı lonca sisteminin dönemi, yapısı ve toplumsal-ekonomik bağlamı üzerine kapsamlı bir tarama. OpenMETU
Link: [METU açık arşiv PDF] OpenMETU

⭐️⭐️ Onur Yıldırım, “Ottoman Guilds in the Early Modern Era” — 17.–19. yüzyıllar arası loncaların evrimi, devlet–lonca ilişkisi ve lonca içi dinamikler üzerine akademik makale. Cambridge University Press & Assessment

⭐️⭐️ Selahattin Bayram, “Osmanlı Devleti’nde Ekonomik Hayatın Yerel Unsurları: Ahilik Teşkilâtı ve Esnaf Loncaları” — Ahilik ile lonca arasındaki kurumsal ve toplumsal sürekliliği inceleyen detaylı çalışma. DergiPark – ahievran.org

⭐️⭐️ Abdulmennan M. Altıntaş, “Artisans in the court: Operations and practices of the Ottoman guilds” (tez, 2010) — Lonca teşkilatının hukuki statüsü, yönetim mekanizması ve toplumsal/ekonomik rolü üzerine bir doktora tezi. Açık Bilim

⭐️⭐️ Ülkü İleri, “Anadolu Selçuklu’dan Osmanlı’ya Esnaf Örgütlenmeleri” — Ahilik’ten loncaya geçişi, dönüşümü ve ekonomik/toplumsal etkilerini irdeleyen derleme makale. DergiPark

⭐️⭐️ Aliye Öten, “17. Yüzyıl Osmanlı İnşâat Piyasasında Lonca Teşkilatının Rolü” — Loncanın sadece üretim ve zanaat değil, inşaat sektöründeki işlevini, meslek örgütlenmesini, toplumsal denetimi ve ticari düzeni analiz eden makale. lib.hacibayram.edu.tr

⭐️⭐️ Argunhan B., “Osmanlı Payîtahtında Esnaf Teşkilâtı: Loncaların Hukukî Açıdan İncelenmesi” — Lonca sisteminin hukuki altyapısı, devlet ile lonca ilişkisi ve esnaf-devlet dengesi üzerine analiz. Avesis

⭐️⭐️ “Osmanlı’da Kamusal Tedbirlerin Etkinliğinin Artırılmasında Loncaların Tamamlayıcı Rolü” (2023 makalesi) — Loncaların kamu otoritesinin tedbirleri ile esnaf topluluğu düzeni arasında aracı rolünü, düzenleme-denetim-sosyal denge işlevini ortaya koyar. DergiPark

⭐️⭐️ Nalan Turna, “Ottoman craft guilds and silk-weaving industry in İstanbul” (MA tezi, Boğaziçi Ünv., 2001) — İstanbul’daki loncalar, ipek dokumacılığı, üretim kontrolü, esnaf dayanışması gibi konuları arşiv belgeleriyle ele alan saha çalışması. Dijital Arşiv

⭐️⭐️“Osmanlı İmparatorluğu’nda XVI. Yüzyıldan Sonra Gedik ve Lonca Sistemine Dönüşen Ahilik İlkeleri ve Kurallarının Günümüz Çalışma Yaşamı ile Sosyal Güvenlik Sistemi Açısından Önemi” — Ahilik ilkeleri ile lonca düzeninin sürekliliği, değişen koşullara adaptasyonu ve toplumsal işleyişe etkisi üzerine literatür incelemesi. ahievran.org

⭐️⭐️ “Osmanlı Devleti’nde Esnaf Loncaları” (İÜ İlahiyat Fakültesi Dergisi, 2012) — Lonca-kökenli esnaf düzeninin genel çerçevesini, hiyerarşi, dükkân-gedik sistemi, toplumda esnafın rolünü net biçimde tanımlar. Arastirmax

⭐️⭐️“Ahilik Teşkilâtının Kurumsal Dönüşümü ve Lonca Sistemine Geçiş” — (Üniversite yayımlı analiz, 2020’ler) — (Ahi → Lonca) dönüşümünün sosyo-ekonomik, devlet-toplum ilişkisi, esnaf hakları ve kontrol mekanizmaları açısından irdelendiği çalışma. [Not: Karşılaştırmalı olarak Ahilik-Lonca geçişini inceler; bu kaynak güncel çalışmalardan biri sayılır.] (Örneğin, Hacı Bayram Veli Üniversitesi bildirisi kaynakları arasında). lib.hacibayram.edu.tr

⭐️⭐️ “Esnaf Loncaları, Gedik Sistemi ve Tekel – Osmanlı Ekonomik Politikası” (akademik makale / inceleme) — Loncaların ekonomik tekel, fiyat kontrolü, düzenleme işlevi ve fert-toplum dengesi üzerine tarihsel analiz. (Atıfta: Ahilik kökeni, lonca tekel düzeni, esnaf hakları) DergiPark – DergiPark

⭐️⭐️ “Esnaf, Lonca ve Devlet – Osmanlı’da İktisadi/Sosyal Dönüşüm Süreci” (Üniversite yayımlı tez / makale) — Loncanın toplumsal ve ekonomik düzen üzerindeki etkisini, esnaf-devlet ilişkisini, lonca statüsünün zaman içindeki değişimini inceler. (Örnek: Erbakan Üniversitesi yayınları) Açık Erişim

⭐️⭐️ “Kentleşme, Zanaatkârlık ve Lonca Teşkilatları: Osmanlı Kentlerinde Esnafın Yaşam Alanı ve Toplumsal Düzeni” — Şehir tarihi & sosyal tarih perspektifi — Şehirleşme süreci, esnaf yerleşimi, lonca örgütlenmesi ve toplumsal düzen analizi. (Birçok alt başlık ile; esnaf dayanışması, işyeri düzeni, toplum düzeni vs.) (Örn. makaleler derleme içinde). Açık Bilim

⭐️⭐️ “Lonca Teşkilatları ve Sanayi Öncesi İktisat: Osmanlı Örneği” — Zanaat, üretim düzeni, esnaf örgütlenmesi ve ekonomik sosyal etkileşim üzerine tarihsel iktisat analizi — Ahilik-Lonca sürekliliği, zanaat standardı, üretim denetimi, esnaf koruması konularına eğilir. (Bu tür makaleler genelde kent iktisadı ve Osmanlı iktisat tarihi kapsamında yayımlanır.) Cambridge University Press & Assessment – OpenMET

⭐️⭐️ “Osmanlı Şer’iye Sicilleri ve Esnaf-Lonca İlişkileri: Hukuki, Sosyal ve Ekonomik Belgeler Işığında” — arşiv incelemesi — Kadı sicilleri, mahkeme kayıtları, lonca-esnaf davaları, dükkân izinleri gibi birincil belgelerle lonca sisteminin toplumsal fonksiyonunu belgeler. (Kaynaklara yönlendirme: makalelerde atıf verilen arşiv koleksiyonları) Açık Bilim -Dijital Arşiv

⭐️⭐️ “Ahilik Fütüvvet Geleneği ve Zanaatkâr Ahlâkı: Sosyo-Kültürel Bir Analiz” — fütüvvet/ Ahilik kaynakları ve toplumsal normlar üzerine — Ahilik’in etik, toplumsal düzen, esnaf ahlâkı, dayanışma ve iş ahlâkı kodlarını inceler; Lonca dönemine yansımalarını tartışır. (Çeşitli derleme makaleler içinde) ahievran.org – DergiPark

⭐️⭐️ “Üretim, Zanaat ve Loncalar — İstanbul’da 18. Yüzyıl Örneği” — Üretim süreçlerinin düzenlenmesi, esnaf dayanışması, lonca-devlet ilişkisi, işyeri denetimi ve toplumsal örgütlenme üzerine saha ve arşiv çalışması. (Özellikle İstanbul özelinde) Dijital Arşiv

⭐️⭐️ “Esnaf Teşkilâtları, Lonca ve Osmanlı Sosyal Yapısı: Tarihsel Bir Değerlendirme” — genel perspektif + karşılaştırmalı yaklaşım (Ahilik ↔ Lonca ↔ Modernlik) — Ahilik’ten modern döneme iş örgütlenmeleri ve toplumsal dönüşüm üzerine geniş kapsamlı bir analiz. (Genellikle Osmanlı sosyo-ekonomi tarihi derlemelerinde yer alır.) DergiPark – DergiPark

⭐️⭐️ Osmanlı Devleti’nde Esnaf Loncaları – Abdullah İslamoğlu, İstanbul Üniversitesi Hukuk Fakültesi (2017) -Bu makalede, loncaların köklerinin Ahilik ve fütüvvet anlayışına dayandığı; loncaların kesin kuralları olan, esnaflığı düzenleyen, üretim ve ticareti organize eden kurumlar olduğu vurgulanır. Makale, lonca sisteminin hem ekonomik hem toplumsal işlevlerini analiz eder. DergiPark

⭐️⭐️ Osmanlı’da Sendika (Lonca Teşkilatı) – Cihan Karabulut, Ekosektor.com – Bu popüler ama tarihi temelli yazıda, loncaların her meslek grubunun ayrı bir loncada örgütlendiği; lonca üyeliğinin sıkı kurallara tabi olduğu; loncaların esnafın ticari, mesleki ve sosyal haklarını koruyan örgütler olduğu ifade edilmektedir. ekosektor.co

⭐️⭐️ “KETHÜDÂ” maddesi, TDV İslâm Ansiklopedisi – Bu makale “kethüda” unvanının Osmanlı’da ne demek olduğunu, lonca ve esnaf teşkilâtlarındaki yerine genel olarak değinir. Kethüda’nın hem devlet hem esnaf teşkilâtı bağlamında yer alabileceğini gösterir. TDV İslâm Ansiklopedisi

⭐️⭐️ Osmanlı’da Kamusal Tedbirlerin Etkinliğinin Artırılmasında Loncaların Tamamlayıcı Rolü – Bu çalışma, lonca içi hiyerarşinin en üst basamağında “kethüdâ”ların bulunduğunu; loncanın üyeleri arasından seçilen kethüdaların hem lonca yönetimini yürüttüğünü hem de devlet-esnaf ilişkilerinde loncayı resmi temsil ettiğini belirtir. DergiPark

⭐️⭐️ Artisans in the Court: Operations and Practices of the Ottoman Guilds (Altıntaş, 2010) – Bu tez, Osmanlı lonca teşkilatının yapısını, lonca yönetimini, kadı ve lonca yetkililerinin (kethüda dahil) rollerini inceler. Kethüda ile lonca yönetimi ve devlet ilişkisi arasındaki arayüzü açıklar. Açık Bilim

⭐️⭐️ “Yiğitbaşı” maddesi, TDV İslâm Ansiklopedisi – Bu ansiklopedi maddesi, “yiğitbaşı”nın lonca ve esnaf teşkilâtındaki yerini, lonca içi bir görevli olduğunu ve lonca yönetiminde yer alan kadro içinde bulunduğunu resmen ortaya koyar. TDV İslâm Ansiklopedisi

⭐️⭐️ Osmanlı’da Kamusal Tedbirlerin Etkinliğinin Artırılmasında Loncaların Tamamlayıcı Rolü (dergi makalesi, 2023) – Bu çalışmada lonca teşkilatının toplumsal ve ekonomik düzenin korunmasında kamusal otorite ile birlikte yürüttüğü görevler incelenir. Çalışmada “yiğitbaşı”nın yalnızca mesleki değil — lonca sandığı, esnaf dayanışması, denetim, iç düzen gibi sosyal ve kurumsal sorumluluklara sahip olduğu; lonca içindeki denetim ve organizasyonda kilit görevli olduğu belirtilir. DergiPark

⭐️⭐️ Artisans in the Court: Operations and Practices of the Ottoman Guilds — Altıntaş, 2010 – Bu akademik tez, Osmanlı lonca teşkilatının yapısını, lonca yönetimini, kadı ve lonca yetkililerinin rollerini inceler. Tez içinde yiğitbaşı görevlinin, lonca içi disiplin, organizasyon ve iç ilişkilerden sorumlu olduğu; ham madde temini, üretim organizasyonu, lonca işleri, üyeler arası düzen ve lonca-devlet ilişkilerinin yürütülmesinde rol oynadığı açıklanır. Açık Bilim

⭐️⭐️ Ottoman Guilds in the Early Modern Era (Cambridge + O. Yıldırım, 2008) – Bu makalede Osmanlı zanaatkâr loncalarının “ürün kalitesi kontrolü” ve “üretimin düzenlenmesi, fiyat ve hammadde denetimi, üretim ve satışın lonca standartlarına uygunluğu” gibi sorumluluklara sahip olduğu vurgulanır. Cambridge University Press & Assessment

⭐️⭐️ Osmanlı Devleti’nde Lonca Teşkilatı Yapısı ve Yönetim Düşüncesi (Akbaş, Bozkurt, Yazıcı — 2018) – Bu çalışmada, lonca denetim, kalite, fiyat, üretim standardı, üye ve üretim kontrolü gibi işlevlerin lonca yönetimi kapsamında olduğu; loncanın geleneksel “işletmecilik / yönetim / denetim” fonksiyonlarını taşıdığı belirtilir. DergiPark

⭐️⭐️ Osmanlı’da Lonca Teşkilatı ve Esnaflık (serenti.org derlemesi) – Bu derlemede — halk kaynaklı / popüler tarih / sentez tarzında olmakla beraber — loncanın “üretimin kalitesini ve fiyatını belirleme, kalite denetimi yapma, hatalı / kusurlu ürünleri tespit edip yaptırım uygulama (dükkân kapatma, ürün teşhiri, loncadan çıkarma vb.)” yetkisine sahip olduğu ifade edilir. serenti.org

⭐️⭐️ 363 Osmanlı Payîtahtında Esnaf Teşkilâtı – Bu makalede, lonca teşkilatlarında “ihtiyar heyeti” (ihtiyarlar, yaşlı ustalar vs.) görev listesinde sayılıyor. Makale, loncalarda sadece kethüda, yiğitbaşı vb. değil; “ihtiyar heyeti / esnaf ihtiyarları / yaşlı ustalar” gibi kollektif karar-denetim organlarının bulunduğunu kaydediyor. DergiPark

⭐️⭐️ Osmanlı Devleti’nde Esnaf Loncaları (Abdullah İslamoğlu) – Bu makalede, loncaların devlete bağlı kurumlar olarak “esnaf ile devlet – piyasa ile toplum” arasındaki dengeyi sağladığı; esnaf arasında rekabetin düzenlenmesi, fiyat/ürün kontrolü, toplumsal menfaatin korunması görevlerini üstlendikleri belirtilir. DergiPark

⭐️⭐️ Ottoman Guilds (Erken Modern Dönem) — toplumsal/ekonomik analiz – Bu çalışma, loncaların üretimi kısıtlayarak kalite kontrolü, fiyat düzenlemesi ve üretim planlaması yaptığını; hammaddelerin lonca tarafından toptan alınarak ustalara adil biçimde dağıtıldığını ve loncanın bu düzeni sağlamadaki rolünü vurgular. vdoc.pub

⭐️⭐️ B. Argunhan, “363 Osmanlı Payîtahtında Esnaf Teşkilâtı” — makale (pdf) – Lonca teşkilâtındaki görev ve unvan çeşitliliğini (şeyh, kethüda, yiğitbaşı, ehl-i hibre, ihtiyar heyeti vb.) ve loncaların toplumsal/idari işlevlerini örneklerle açıklar; loncaların hem mesleki hem toplumsal düzeni gözettiğini vurgular. DergiPark

⭐️⭐️ H. E. Akbaş, “Osmanlı Devleti’nde Lonca Teşkilatı Yapısı ve Yönetim Düşüncesi” — makale (dergipark pdf) – Ahilik-lonca ilişkisini, lonca örgütlenmesini, lonca içi hiyerarşi ve görev dağılımını dönemsel perspektifle inceler; üretim, hammadde temini, tedarik ve fiyat düzenlemelerinin lonca aracılığıyla nasıl sağlandığını tartışır. DergiPark

⭐️⭐️ Onur Yıldırım, “Craft guilds in the Ottoman Empire (c.1650–1826): A survey” (METU / makale/pdf) – Osmanlı lonca kurumunun ekonomik rolleri (fiyat kontrolü, kalite standardizasyonu, üretim denetimi) ve lonca-devlet ilişkisi üzerine kapsamlı bir literatür taraması sunar; narh ve üretim düzenlemesi tartışmalarına kaynaklık eder. AJindex

⭐️⭐️ M. İ. Kaya, “Shops and Shopkeepers in the Ottoman City” (tezi / araştırma pdf) – Kent esnaf teşkilâtının pratik işleyişine dair örnekler içerir; narh (fiyat sabitleme), hammadde akışı, esnaf-denetim uygulamaları ve lonca içi düzenlemelere dair arşiv temelli bulgular sunar. Bilkent BUIR

⭐️⭐️ İstanbul Kadı Sicilleri (katalog ve dijital arşiv) — kadisicilleri.org / ISAM katalogları – Kadı sicilleri loncaların uygulamalarını, anlaşmazlıkları ve lonca-kadı ilişkisini gösteren birincil kaynaklardır; lonca kuralları ve lonca içi yaptırımların mahkeme kayıtlarındaki yansımalarını incelemek için temel arşiv kaynağıdır. (dijital katalog ve taranmış defterler erişimi). kadisicilleri.org

⭐️⭐️ Abdülmennan M. Altuntaş, “The World of Ottoman Guilds: The Issue of Monopoly / Osmanlı Loncalarının Dünyası: Tekel Meselesi” (makale/derleme, pdf) – Loncaların kent ekonomisindeki rolünü, monopolistik uygulamalar vs. kamusal düzen bağlamında tartışır; loncaların üretim, fiyat ve dağıtım üzerindeki kolektif düzenleyici fonksiyonuna dair önemli analizler içerir. Academia

⭐️⭐️ “Loncaların Tarihsel Kaynakları” — derleme (Academia.edu) – Ölçülü bir literatür derlemesi; lonca yapısının kökenleri (Bizans etkisi, ahilik kökenleri), nizam-nameler, fütüvvet/ahilik belgeleri ve lonca kaynaklarının nasıl okunacağı üzerine bibliyografik yol gösterir. Birincil kaynaklara (futuvvetname, nizam-nameler, kadı sicilleri) nasıl ulaşılacağını gösterir. Academia

⭐️⭐️ P. Süt, “The transformation of the Istanbul artisans and traders” (METU / tez, 2021) – Osmanlı arşiv belgelerine dayalı dönemselleştirilmiş çalışma; lonca örgütlenmesinin değişimi, hammadde temini, üretim organizasyonu ve lonca-kadı etkileşimi üzerine arşiv örnekleri sunar. etd.lib.metu.edu.tr

⭐️⭐️ Onur Yıldırım, “Ottoman Guilds in the Early Modern Era” (International Review of Social History / makale) – Lonca teşkilatının ekonomik ve toplumsal fonksiyonlarını (üretim düzenleme, fiyat/kâr denetimi, sosyal yardımlaşma mekanizmaları) dönemselleştirerek tartışır; loncaların yalnızca ekonomik değil aynı zamanda sosyal aktörler olduğunu vurgular. Cambridge University Press & Assessment

⭐️⭐️ Gershon Baer, “The Administrative, Economic and Social Functions of the Turkish Guilds” (JSTOR makale, 1970) – Loncaların hammadde dağıtımı, karşılıklı yardımlaşma fonları ve üyelerin sosyal ihtiyaçlarını karşılayan sandıklar (orta sandık / esnaf sandıkları) tutma gibi pratik fonksiyonlarını arşiv-temelli ele alır. Bu çalışma, loncaların toplumsal güvenlik işlevine dair klasik bir referanstır. JSTO

⭐️⭐️ S. Turan, “Osmanlı Devleti’nde Ahilik Teşkilâtında Orta Sandıkları ile Başlayan Tekaful Uygulamaları” (İzmir Yakın Dönem/tez veya makale; arşiv PDF) – Orta sandık / esnaf sandığı uygulamalarını tarihsel süreç içinde açıklar; loncalar ve önceki Ahî yapıların karşılıklı yardım/sigorta-benzeri uygulamalarını belgeleyerek loncanın sosyal güvence boyutunu gösterir. openaccess.izu.edu.tr

⭐️⭐️ P. Süt, “The transformation of the Istanbul artisans and traders” (METU doktora tezi, 2021) – İstanbul örneği üzerinden lonca yapısının dönüşümünü, lonca-esnaf ilişkilerini, narh ve hammadde dağıtımı uygulamalarını arşiv belgeleriyle (kadı sicilleri, vakfiye kayıtları vb.) gösterir; çırak-kalfa-usta kurallarının pratik etkilerini ele alır. etd.lib.metu.edu.tr

⭐️⭐️ “Osmanlı Devleti’nde Esnaf Loncaları” — İstanbul Üniversitesi Mecmua (makale) – Loncaların kökenleri, yapı ve işlevleri — üretim-fiyat düzenlemesi, disiplin mekanizmaları, toplumsal dayanışma uygulamaları — üzerine kapsamlı özet ve kaynakça sunar; nizam-nameler ve uygulama örneklerine işaret eder. Istanbul University Press

⭐️⭐️ Makale / derleme: “Osmanlı’da Vakıf, Yardımlaşma Sandıkları ve Kentleşme Sürecine Katkıları” (Ç. Gürsoy ve benzeri çalışmalar) – Vakıflar, esnaf/vakıf sandıkları ve lonca sandıklarının kent yaşamındaki sosyal koruma rolünü, yoksullar/dul-yetim desteği ve esnaf dayanışmasını muhasebe-kaydı örnekleriyle gösterir — loncaların sosyal işlevlerini ekonomik kayıtlarla doğrular. History Studies
Link: PDF / makale. History Studies

⭐️⭐️ S. Turan / ME Yardımcı vb., “Orta Sandık / Esnaf Sandığı örnekleri ve oyun-teorik/kurumsal analizler” (makaleler) – Orta sandıkların işlevleri, esnaf dayanışması mekanizmaları ve kurumsal etkinliği üzerine ampirik ve teorik analizler sunar; loncaların kolektif kaynak yönetimi uygulamalarını inceler. DergiPark

⭐️⭐️ Arşiv / Birincil Kaynak Yönlendirmesi: İstanbul Kadı Sicilleri ve BOA (Başbakanlık Osmanlı Arşivi) katalogları – Lonca içi anlaşmazlıklar, hile-cezalandırma vakaları, çırak-usta uyuşmazlıkları ve lonca-kadi yazışmaları gibi — sizin cümlenizde geçen “çırakların korunması, hile yapan ustaların cezalandırılması”— gibi somut olay hâlleri bu arşiv kayıtlarında yer alır. Birincil kaynak taraması için esastır. AJindex

⭐️⭐️ Timur Kuran, “Islamic Influences on the Ottoman Guilds” (çalışma/pdf) — dinî-kurumsal etkiler ve sosyal-ideolojik boyut – Loncaların cemaat/ahlak temelli yaptırımlarını, üyeler arası güven ve etik düzenlemeleri (hilenin ayıplanması, ahlaki denetim) ve dayanışma geleneğini tartışır; sosyal düzenleyici işlevleri anlamada teori-tarihi zemin sunar. Sites@Duke Express

⭐️⭐️⭐️⭐️⭐️

Dr Mustafa KEBAT

0 530 568 42 75

Tetkik OSGB İş Sağlığı ve Eğitim Koordinatörü

Sınırlı Sorumluluk Beyanı:

Web sitemizin içeriği, ziyaretçiyi bilgilendirmeye yönelik hazırlanmıştır. Sitede yer alan bilgiler, hiçbir zaman bir hukuki tavsiye yerini alamaz. Web sitemizdeki yayınlardan yola çıkarak, işlerinizin yürütülmesi, belgelerinizin düzenlenmesi ya da mevcut işleyişinizin değiştirilmesi kesinlikte tavsiye edilmez. Web sitemizin içeriğinde yer alan bilgilere istinaden profesyonel hukuki yardım almadan hareket edilmesi durumunda meydana gelebilecek zararlardan firmamız sorumlu değildir. Sitemizde kanunların içeriğine aykırı ilan ve reklam yapma kastı bulunmamaktadır.

Ayrıca;
Web sitemizin içeriği, ziyaretçiyi bilgilendirmeye yönelik hazırlanmıştır. Sitede yer alan bilgiler, hiçbir zaman bir hekim tedavisinin ya da konsültasyonunun yerini alamaz. Bu kaynaktan yola çıkarak, ilaç tedavisine başlanması ya da mevcut tedavinin değiştirilmesi kesinlikte tavsiye edilmez. Web sitemizin içeriği, asla kişisel teşhis ya da tedavi yönteminin seçimi için değerlendirilmemelidir. Sitede kanun içeriğine aykırı ilan ve reklam yapma kastı bulunmamaktadır.

⭐️⭐️⭐️⭐️⭐️

Daha Fazla

Genel, İş Güvenliği, Makaleler28 Aralık 2025

26 Aralık 2025

İş Sağlığı ve Güvenliğinde Ön Tehlike Analizi (Preliminary Hazard Analysis – PHA)

1. Risk Analizine Giden İlk Basamak

İş sağlığı ve güvenliğinde tüm koruma sistemlerinin temeli, risklerin öngörülmesi ve yönetilmesidir.
Ancak her riski aynı derinlikte analiz etmek mümkün değildir. Bu nedenle, risk yönetim sürecinin ilk aşamasında tehlikelerin tanımlanması ve önceliklendirilmesi amacıyla kullanılan en temel araçlardan biri “Ön Tehlike Analizi (PHA)” yöntemidir.

PHA, sistemin tasarımından işletmeye kadar her aşamada kullanılabilir; amaç, potansiyel tehlikeleri erken evrede fark etmek ve önleyici mühendislik kontrollerini mümkün olduğunca erken devreye sokmaktır.
Bu yönüyle PHA, bir işletmenin “İSG radar sistemi” gibidir — yaklaşmakta olan tehlikeyi radar ekranında ilk yakalayan yöntemdir.

2. Ön Tehlike Analizinin Tanımı ve Amacı

Ön Tehlike Analizi (PHA); bir sistem, süreç, tesis veya iş ekipmanında olası tehlikeleri tanımlamak, bu tehlikelerin neden olabileceği sonuçları değerlendirmek ve kontrol önlemlerini belirlemek için kullanılan niteliksel (qualitative) bir analiz yöntemidir.

Temel amaçları şunlardır:

Tehlikeleri erken aşamada belirlemek
Riskleri öncelik sırasına koymak
Kritik tehlikelere yönelik koruyucu tasarım kararlarını desteklemek
Daha detaylı analizlere (FMEA, HAZOP, LOPA vb.) ön veri sağlamak
Mevzuatın öngördüğü risk değerlendirme yükümlülüğünü sistematik hale getirmek

3. PHA’nın Yasal ve Standart Dayanakları

Türkiye’de PHA, “Risk Değerlendirmesi Yönetmeliği (Resmî Gazete, 29.12.2012)” kapsamında doğrudan belirtilmese de, “tehlikelerin belirlenmesi ve risklerin değerlendirilmesi” adımlarında uygun yöntemlerden biri olarak kabul edilir.
Ayrıca;

ISO 12100:2010 – Makine güvenliği için risk değerlendirme ve risk azaltma ilkeleri,
IEC 61882:2016 – HAZOP çalışmalarıyla ilişkili ön aşama,
MIL-STD-882E (ABD Savunma Bakanlığı Standardı) – Sistem güvenliği analizlerinde ilk basamak olarak PHA yöntemini tanımlar.

Bu çerçevede PHA, hem iş sağlığı ve güvenliği mevzuatına hem de uluslararası sistem güvenliği standartlarına uygun bir başlangıç analizidir.

4. PHA Ne Zaman ve Nerede Kullanılır?

PHA, özellikle şu durumlarda tercih edilir:

Uygulama Alanı	Açıklama
Yeni tesis kurulumu	Tasarım aşamasında riskleri önceden görmek için
Yeni proses veya ekipman devreye alma	Mühendislik değişikliklerinin tehlike yaratıp yaratmadığını değerlendirmek için
Mevcut tesislerde değişiklik	Layout, ekipman veya kimyasal değişimi sonrası risk yeniden değerlendirmesi için
İş kazası veya ramak kala olayı sonrası	Sistemdeki öncül tehlikeleri belirlemek ve tekrarını önlemek için
Ergonomik ve insan faktörü analizleri öncesi	Görev ve ortam kaynaklı tehlikeleri sınıflandırmak için

5. PHA Uygulama Adımları

PHA süreci beş temel aşamadan oluşur:

5.1. Sistem Tanımlama

Analiz edilecek sistemin, ekipmanın veya sürecin sınırları belirlenir.
Bu aşamada aşağıdaki bilgiler toplanır:

Sistem bileşenleri (makineler, boru hatları, tanklar vb.)
Kullanılan maddeler (kimyasallar, enerji kaynakları)
Çalışma ortamı koşulları (ısı, nem, basınç, gürültü, toz, vb.)
İnsan-makine etkileşimi (operasyonel görevler, bakım faaliyetleri)

5.2. Tehlike Tanımlama

Her bir sistem bileşeni için olası tehlikeler belirlenir.
Bu aşamada tehlike kaynakları aşağıdaki şekilde sınıflandırılabilir:

Tehlike Grubu	Örnekler
Fiziksel Tehlikeler	Yüksek sıcaklık, gürültü, radyasyon, titreşim
Kimyasal Tehlikeler	Yanıcı, patlayıcı, toksik maddeler
Biyolojik Tehlikeler	Mikroorganizma, biyolojik ajanlar
Ergonomik Tehlikeler	Uygunsuz duruş, tekrarlayan hareket
Elektriksel Tehlikeler	Kısa devre, statik elektrik, kaçak akım
İnsan Faktörü Kaynaklı	Yorgunluk, iletişim eksikliği, eğitim yetersizliği

5.3. Olası Sonuçların Belirlenmesi

Her tehlikenin gerçekleşmesi durumunda doğurabileceği sonuçlar analiz edilir:

Hafif yaralanma → Orta → Ağır yaralanma → Ölüm
Ekipman hasarı, çevre kirliliği, üretim kaybı, itibar kaybı

5.4. Risk Düzeyinin Belirlenmesi

PHA, genellikle niteliksel risk değerlendirmesi yapar.
Bu aşamada iki parametre kullanılır:

Olasılık (P): Tehlikenin gerçekleşme ihtimali
Şiddet (S): Meydana gelmesi halinde sonuçların ciddiyeti

Risk seviyesi genellikle şu şekilde sınıflandırılır:

Risk Skoru (P x S)	Risk Düzeyi	Eylem Gerekliliği
1–4	Düşük	Kabul edilebilir, izleme yeterli
5–9	Orta	Önlem alınmalı
10–16	Yüksek	Hemen müdahale edilmeli
17–25	Çok Yüksek	Çalışma derhal durdurulmalı

5.5. Kontrol Önlemlerinin Belirlenmesi

Riskin kaynağında ortadan kaldırılması hedeflenir.
Uygulanacak önlemler, “kontrol önlemleri hiyerarşisi” esas alınarak seçilir:

Tehlikenin ortadan kaldırılması (elimination)
İkame (daha az tehlikeli madde/süreç)
Mühendislik kontrolleri
İdari kontroller
Kişisel koruyucu donanım (KKD)

6. PHA Çıktısı: Ön Tehlike Analiz Tablosu

Aşağıda tipik bir PHA tablosu örneği verilmiştir:

Süreç Adımı / Ekipman	Tehlike Tanımı	Nedeni	Sonuç(lar)	Olasılık (1–5)	Şiddet (1–5)	Risk Skoru	Mevcut Kontroller	Önerilen Ek Önlem
Reaktör karıştırıcısı	Aşırı basınç	Basınç sensör arızası	Patlama, yaralanma	3	5	15	Basınç tahliye valfi	Valf periyodik test sıklığı artırılmalı
Paketleme hattı	Mekanik sıkışma	Koruyucu kapak açık	El yaralanması	4	3	12	Işık bariyeri	Koruyucu kapak kilidi takılmalı
Toz toplama sistemi	Toz birikimi	Filtre tıkanması	Patlama	2	5	10	Filtresi temizliği haftalık	Sensör tabanlı diferansiyel basınç izleme eklenmeli

7. PHA’nın Gücü ve Sınırlamaları

7.1. Güçlü Yönleri

Uygulaması kolaydır, çok az veri gerektirir.
Erken aşamada hızlı sonuç verir.
FMEA, HAZOP, FTA gibi detaylı analizlere öncül teşkil eder.
Yeni sistemlerin tasarımında erken güvenlik farkındalığı sağlar.

7.2. Sınırlamaları

Niteliksel olduğu için kesin sayısal sonuç vermez.
Analistin tecrübesine bağlıdır.
Karmaşık sistemlerde yüzeysel kalabilir.
İnsan faktörü etkilerini tam olarak modelleyemez.

Bu nedenle, PHA genellikle bir “ilk tarama” yöntemi olarak kabul edilir ve ardından daha detaylı teknik analizlerle desteklenmelidir.

8. Uygulama Örneği: Çimento Fabrikasında PHA

Proses: Hammadde öğütme ünitesi
Tehlikeler:

Toz birikimi → Patlama riski
Sıcak yüzey → Yanık
Döner ekipman → Sıkışma tehlikesi
Gürültü seviyesi > 90 dB(A) → İşitme kaybı

Sonuç:
PHA sonucunda yüksek risk puanlı iki tehlike (toz patlaması ve sıkışma) belirlenmiş, bu alanlarda mühendislik önlemleri (havalandırma optimizasyonu, koruyucu kapak sistemi) uygulanmıştır.
Bu müdahaleler sonrasında risk seviyesi “yüksek”ten “orta”ya düşürülmüştür.

9. PHA’nın İSG Yönetim Sistemlerine Entegrasyonu

PHA, özellikle ISO 45001:2018 İş Sağlığı ve Güvenliği Yönetim Sistemi kapsamında risk temelli düşünme yaklaşımını destekler.
Bu bağlamda:

PHA çıktıları, tehlike kayıt listesine işlenir.
Riskler, öncelik matrisine göre aksiyon planına dönüştürülür.
Aksiyonların uygulanma durumu İSG Kurul toplantılarında izlenir.

10. Sonuç: Güvenliğin Başlangıç Noktası

Ön Tehlike Analizi, yalnızca bir form doldurma süreci değil; bir güvenlik kültürü davranışıdır.
Bir sistem daha tasarım aşamasındayken “ne ters gidebilir?” sorusunu sormak, o işletmenin olgunluk göstergesidir.
PHA, İSG profesyonellerinin elinde bir “erken uyarı sistemi” gibidir — potansiyel felaketi önceden fark edip, güvenli geleceği tasarlamanın bilimsel yoludur.

⭐️⭐️⭐️⭐️⭐️⭐️⭐️

Doğal Yaşayın

Doğal Beslenin

Aklınıza Mukayet Olun

⭐️⭐️⭐️⭐️⭐️⭐️⭐️⭐️

Sayın okuyucu,

Aşağıdaki linkten yazımızda yer alan konu hakkında sorularınızı ve görüşlerinizi, merak ettiğiniz ve yazılarımıza konu olmasını istediğiniz hususları iletebilirsiniz.

⭐️⭐️⭐️⭐️⭐️⭐️⭐️⭐️⭐️

Dr Mustafa KEBAT

Tetkik OSGB İş Sağlığı ve Eğitim Koordinatörü

Sınırlı Sorumluluk Beyanı:

⭐️⭐️⭐️⭐️⭐️⭐️

#öntehlike #analiz #işgüvenliği #uzman #tetkikosgb #kebat

Daha Fazla

Genel, İş Güvenliği, Makaleler, Sağlık Bülteni26 Aralık 2025

25 Aralık 2025

İş Sağlığı ve Güvenliğinde Omerta

Kurumsal Sessizlik Kültürünün Risk Yönetimi Üzerindeki Yıkıcı Etkisi

İş sağlığı ve güvenliği uygulamalarında kazaların ve meslek hastalıklarının nedenleri çoğunlukla “insan hatası”, “dikkatsizlik” veya “kurallara uyumsuzluk” başlıkları altında sınıflandırılmaktadır. Ancak sahada edinilen deneyimler, bu açıklamaların büyük bölümünün semptomu tanımladığını, kök nedeni ise maskelediğini göstermektedir.

Kökeni sosyolojik ve tarihsel olarak Omertà kavramına dayanan kurumsal ve bireysel sessizlik davranışlarının, İSG sistemlerinin etkinliğini nasıl zayıflattığı gerçeği çok dillendirilmiyor.

Omertà, bu bağlamda suç örgütlerine özgü bir sessizlik yemini olarak değil; örgütsel yapılarda riskin bilinmesine rağmen ifade edilmemesi, raporlanmaması ve görünmez kılınması olarak tanımlanmalıdır.

İSG’de Görmmezden Gelinen Bir Risk Faktörü

İş sağlığı ve güvenliği disiplininin temel varsayımı şudur:
Tehlike tanımlanırsa, risk analiz edilirse ve kontrol tedbirleri uygulanırsa kaza önlenir.

Bu varsayım teknik olarak doğrudur.
Lakin pratikte eksiktir.

Çünkü bu zincirin ilk halkası olan tehlikenin tanımlanması, insan faktörüne doğrudan bağlıdır. Tehlikeyi gören, hisseden, maruz kalan ve deneyimleyen çoğu zaman çalışanın kendisidir. Eğer bu çalışan, gördüğü riski ifade etmiyorsa; sistem ne kadar kusursuz tasarlanmış olursa olsun, İSG yönetimi veri körlüğü yaşar.

İşte bu noktada, klasik risk yönetimi literatüründe yeterince adlandırılmayan ancak sahada son derece etkili olan bir olgu devreye girer: Omertà.

Omertà Kavramının İSG Bağlamında Yeniden Tanımlanması

Omertà, tarihsel olarak Sicilya kökenli bir sessizlik normudur. Lakin bu makalede kullanılan anlamıyla Omertà:

Bir işyerinde risklerin, uygunsuzlukların, tehlikeli davranışların veya sistemsel zaafların bilinmesine rağmen, bireysel veya kurumsal nedenlerle ifade edilmemesi ve raporlanmaması durumudur.

Bu tanımda üç kritik unsur vardır:

Bilme: Risk fark edilmiştir.
Sessizlik: Bilgi paylaşılmamaktadır.
Sistematiklik: Bu durum istisna değil, alışkanlıktır.

Dolayısıyla Omertà, bireysel bir çekingenlik değil; örgütsel olarak öğrenilmiş bir davranış biçimidir.

Kurumsal Omertà ve İSG Yönetim Sistemleri

Yönetim Sistemlerinde Sessizliğin Yapısal Kaynakları

ISO 45001 ve benzeri İSG yönetim sistemleri, katılımcılığı ve çalışan görüşlerinin alınmasını açıkça şart koşar. Ancak uygulamada, birçok kuruluşta bu gereklilik formal düzeyde kalmaktadır.

Kurumsal Omertà genellikle şu yapısal faktörlerden beslenir:

Üretim hedeflerinin güvenlik hedeflerinin önüne geçmesi
Üst yönetimin kazasızlık istatistiklerine aşırı odaklanması
Olumsuz geri bildirimin performans düşüklüğü olarak algılanması
Kaza ve ramak kala bildirimlerinin cezai sonuçlar doğurması

Bu koşullarda, çalışanlar ve orta kademe yöneticiler şu davranışı geliştirir:

“Sorun varsa bile, görünür kılmak kuruma fayda sağlamıyor.”

Bu algı yerleştiğinde, İSG sistemi kâğıt üzerinde çalışır; sahada ise sessizlik hâkim olur.

Kaza Sıklığı ile Sessizlik Kültürü Arasındaki İlişki

Düşük kaza oranları her zaman yüksek güvenlik performansı anlamına gelmez. Aksine, bazı kuruluşlarda düşük raporlama oranı, yüksek Omertà göstergesidir.

Özellikle:

Ramak kala bildirimlerinin yok denecek kadar az olması
Aynı tür kazaların tekrar etmesi
Uygunsuzlukların denetimden denetime kaybolup ortaya çıkması

kurumsal sessizlik kültürünün teknik göstergeleridir.

Çalışan Omertà’sı – Davranışsal Güvenliğin Kör Noktası

Çalışan Neden Konuşmaz?

Davranışsal güvenlik yaklaşımları, riskli davranışlara odaklanır. Ancak çoğu zaman şu soruyu sormaz:

“Çalışan neden bu davranışı sürdürmeye devam ediyor?”

Çalışan Omertà’sının temel nedenleri şunlardır:

İş güvencesi kaygısı
Yöneticiyle çatışma korkusu
“Sorun çıkaran” etiketinden kaçınma
Daha önce yapılan bildirimlerin sonuçsuz kalması
Meslektaş baskısı ve grup normları

Bu faktörler birleştiğinde, çalışan için sessizlik rasyonel bir tercih haline gelir.

Sessizlik ve Risk Normalleşmesi

Sürekli dile getirilmeyen riskler zamanla normalleşir. Normalleşen risk ise artık risk olarak algılanmaz.

Bu durum, literatürde “riskin sıradanlaşması” olarak tanımlanır ve yüksek tehlikeli sektörlerde (madencilik, inşaat, ağır sanayi) sıklıkla görülür.

Omertà burada yalnızca susmak değil; tehlikeyi zihinsel olarak silmektir.

İSG Profesyonelleri Açısından Omertà

İş Güvenliği Uzmanı ve İşyeri Hekiminin Konumu

İş Güvenliği uzmanları ve işyeri hekimleri, teorik olarak bağımsızdır. Ancak pratikte:

İşverenle sözleşmeli çalışırlar
Performansları dolaylı göstergelerle ölçülür
“Sorun çıkaran” değil, “çözüm odaklı” olmaları beklenir

Bu yapı, zaman zaman İSG profesyonellerini de Omertà zincirinin bir halkası haline getirebilir.

Riskin yazılması ile riskin yönetim tarafından kabul edilmesi arasındaki boşluk, çoğu zaman bilinçli veya bilinçsiz yumuşatma ile doldurulur.

“Yazdım, Bildirdim” Yanılsaması

Teknik olarak bir uygunsuzluğun raporlanması, sorumluluğun yerine getirildiği anlamına gelebilir. Ancak raporlanan risk:

Takip edilmiyorsa
Geri bildirim verilmiyorsa
Düzeltici faaliyetlere dönüşmüyorsa

orada Omertà, biçim değiştirerek varlığını sürdürür.

Bu durum, pasif Omertà olarak tanımlanabilir.

Kaza Araştırmalarında Omertà’nın Rolü

Birçok kaza araştırmasında şu sonuçlara rastlanır:

“Risk önceden biliniyordu.”
“Benzer olaylar daha önce yaşanmıştı.”
“Çalışanlar bu durumu normal kabul ediyordu.”

Bu ifadeler, kazanın teknik değil; iletişimsel ve kültürel bir başarısızlık olduğunu gösterir.

Omertà, kazadan sonra ortaya çıkan bir durum değildir.
Kaza, Omertà’nın doğal sonucudur.

Omertà’yı Kırmadan Güvenlik Kültürü Oluşur mu?

Teknik cevabı nettir: Hayır.

Güvenlik kültürü;

Açık iletişim
Psikolojik güvenlik
Geri bildirime açıklık

üzerine inşa edilir.

Omertà ise bu üç unsurun tamamını sistematik olarak bastırır.

Dolayısıyla İSG’de gerçek bir kültür dönüşümü hedefleniyorsa, yalnızca ekipman, prosedür ve eğitim değil; sessizlik davranışları da risk faktörü olarak ele alınmalıdır.

Değerlendirme

İş sağlığı ve güvenliğinde Omertà, teknik literatürde yeterince adlandırılmamış; ancak sahada son derece etkili bir risk çarpanıdır. Tehlike vardır, risk bilinmektedir, ancak sistem konuşmamaktadır.

Bu nedenle:

Kazaları yalnızca “insan hatası” ile açıklamak eksiktir
Risk analizlerini yalnızca teknik parametrelerle sınırlamak yetersizdir
İSG performansını yalnızca istatistiklerle ölçmek yanıltıcıdır

Omertà kırılmadan, güvenlik kültürü gelişmez.
Sessizlik sürdükçe, risk büyür.

İSG’nin geleceği, yalnızca daha iyi ekipmanlarda değil;
daha konuşkan, daha şeffaf ve daha güvenli örgütlerde yatmaktadır.

⭐️⭐️

Doğal Yaşayın

Doğal Beslenin

Aklınıza Mukayet Olun

⭐️⭐️⭐️⭐️⭐️⭐️⭐️⭐️

Sayın okuyucu,

Aşağıdaki linkten yazımızda yer alan konu hakkında sorularınızı ve görüşlerinizi, merak ettiğiniz ve yazılarımıza konu olmasını istediğiniz hususları iletebilirsiniz.

⭐️⭐️⭐️⭐️⭐️⭐️⭐️⭐️⭐️

Dr Mustafa KEBAT

0 530 568 42 75

Tetkik OSGB İş Sağlığı ve Eğitim Koordinatörü

Sınırlı Sorumluluk Beyanı:

⭐️⭐️⭐️⭐️⭐️

Daha Fazla

Genel, Makaleler25 Aralık 2025

15 Aralık 2025

Biyosidal Ürün Uygulama Yönetmeliği ve İş Sağlığı ve Güvenliği

Biyosidal ürünler, insan, hayvan ve çevre sağlığını korumak amacıyla zararlı organizmaların kontrolünü sağlayan aktif maddeler veya karışımlar şeklinde tanımlanmaktadır. Türkiye’de biyosidal ürünlerin ruhsatlandırılması, piyasaya arzı, etiketi, denetimi ve kullanım esasları “Biyosidal Ürünler Yönetmeliği” ile düzenlenmektedir. Bu yönetmelik, hem halk sağlığını hem de çevre güvenliğini hedeflemekte olup, iş sağlığı ve güvenliği açısından da önemli yükümlülükler içermektedir. Biyosidal Ürünler Yönetmeliği

6331 sayılı İş Sağlığı ve Güvenliği Kanunu ve ilgili iş sağlığı ve güvenliği yönetmelikleri, biyosidal ürünlerin üretimi, depolanması, taşınması ve uygulanması süreçlerinde çalışanların maruziyetini değerlendirmek, riskleri önlemek ve gerekli koruyucu tedbirleri almak zorundadır.

Biyosidal Ürünler Yönetmeliği – Amaç, Kapsam ve Tanımlar

Yönetmeliğin Amacı

Biyosidal Ürünler Yönetmeliği’nin birinci maddesine göre; yönetmelik, biyosidal ürünlerin piyasaya arz edilmeden önce insan, hayvan ve çevre sağlığı ile ilgili risklerin değerlendirilmesini amaçlayan prosedürleri belirler. Buna göre ürünlerin üretimi, ambalajlanması, etiketlenmesi ve denetlenmesi safhalarında güvenliğin sağlanması hedeflenir. Biyosidal Ürünler Yönetmeliği

Bu tanımdan açıkça görülmektedir ki risk yönetimi, yalnızca ürünün etkinliği ve çevresel güvenlik açısından değil, aynı zamanda çalışanların güvenliği ve sağlığı açısından da birincil önceliktir. Biyosidal ürünlerle çalışanların korunması, iş sağlığı ve güvenliği yaklaşımının ayrılmaz bir parçasıdır.

Tanımların İş Sağlığı ve Güvenliği ile İlişkisi

Yönetmelikte yer alan tanımlarda “biyosidal ürün” ile birlikte ürünün zararlı organizmalar üzerindeki etkisi ve kullanım amacının belirlenmesi yer almaktadır. Bu tanım, işletmelerde risk değerlendirmesi ve kontrol tedbirlerinin belirlenmesi açısından kritik öneme sahiptir, çünkü biyosidal ürün içerikleri ve maruziyet yolları çalışan sağlığını doğrudan etkileyebilir. Biyosidal Ürünler Yönetmeliği

Yönetmeliğin İş Sağlığı ve Güvenliği Mevzuatıyla İlişkisi

İş Sağlığı ve Güvenliği’nin Temel Mevzuatı – 6331 Sayılı Kanun

6331 sayılı İş Sağlığı ve Güvenliği Kanunu, her türlü işyerinde çalışanların sağlığını korumayı ve güvenli çalışma koşullarını yaratmayı zorunlu kılar. Kanunun temel prensibi, risk değerlendirmesi yapma, riskleri ortadan kaldırma veya en aza indirme ve çalışanları bilgilendirme esaslarına dayanır. Bu çerçevede biyosidal ürünlerin kullanımı aynı zamanda bu kanunun kapsamına girer.

İşverenin genel yükümlülüğü (6331/4) çerçevesinde, işyerinde kimyasal risklerin tanımlanması, değerlendirilmesi ve kontrol altına alınması zorunludur. Biyosidal ürünlerin içerdiği kimyasal maddeler ve maruziyet riskleri bu kapsamda değerlendirilmelidir.

Kimyasal Maddelerle Çalışmalarda Sağlık ve Güvenlik Yönetmeliği

6331 sayılı Kanun’un uygulama detaylarını düzenleyen “Kimyasal Maddelerle Çalışmalarda Sağlık ve Güvenlik Önlemleri Hakkında Yönetmelik”, biyosidal ürünler gibi kimyasal içeriğe sahip maddelerle çalışmayı kapsar.

Bu yönetmelik:

Risk değerlendirmesi yapılmasını,
Çalışanların kimyasal maddelerle olan maruziyetinin tanımlanmasını,
Maruziyetin azaltılması için alınacak kontrol önlemlerini,
Kişisel koruyucu ekipman (KKE) kullanımının belirlenmesini,
Sağlık gözetimini zorunlu kılar. Kimyasal Maddelerle Çalışmalarda Sağlık Ve Güvenlik Önlemleri Hakkında Yönetmelik

Bu kapsam, biyosidal ürün üreten veya uygulayan firmalar için olduğu kadar, ürünlerin saha kullanımı yapan iş ekipleri için de geçerlidir.

Yönetmeliğin Maddeleri ile İş Sağlığı ve Güvenliği İlişkisi

Biyosidal Ürünler Yönetmeliği’nden örnek maddeler ile İş Sağlığı ve Güvenliği mevzuatı arasındaki ilişkiyi ayrıntılandıralım.

Piyasaya Arz ve Ruhsatlandırma (Madde 5 ve devamı)

Yönetmelik kapsamında biyosidal ürünler, piyasaya arz edilmeden önce Sağlık Bakanlığı tarafından ruhsatlandırılır. Ruhsatlandırma süreci, ürünün içeriği, etiket bilgileri ve güvenlik verileri gibi unsurlar açısından incelenir. Biyosidal ürünlerin piyasaya arzı – Madde 5

İş Sağlığı ve Güvenliği açısında ise;

Risk değerlendirilmesi yapılırken biyosidal ürün içeriklerinin tehlike sınıflandırılması esas alınır.
Ürün etiketinde, çalışanların maruziyetini sınırlayacak güvenlik tedbirleri, KKD önerileri ve uygulama talimatları yer almalıdır. İşverenin, ürünün risklerini işyerinde çalışanlara bildirme yükümlülüğü vardır (6331/4-b).

Etiketleme ve Güvenlik Bilgileri (Madde 36)

Yönetmeliğin 36. maddesine göre etiketlerde zorunlu bilgiler bulunmalıdır ve bu bilgiler ürünün güvenli şekilde uygulanmasına rehberlik eder. Ürün etiketlerinde tehlike sınıflandırması, uygun kullanım talimatı ve güvenlik uyarıları yer alır. T.C. Sağlık Bakanlığı Halk Sağlığı Genel Müdürlüğü

İş Sağlığı ve Güvenliği’nin Kimyasal Maddeler Yönetmeliği ile örtüşen bu madde, çalışanların doğru şekilde bilgilendirilmesi ve kullanım sırasında alınacak tedbirlerin tanımlanması açısından önemlidir. Riskler açıkça belirtilmeli ve işveren, çalışanlara etikette belirtilen güvenlik önlemleri konusunda eğitim vermelidir.

Denetim ve Uygunsuzluk Hallerinde Yaptırımlar (Madde 49 ve 57)

Yönetmelik 49. maddesi çerçevesinde biyosidal ürünler piyasada denetlenir; uygunsuzluk halinde 57. madde uyarınca cezai yaptırımlar uygulanır.

İş Sağlığı ve Güvenliği mevzuatı açısından bu durum, sadece çevresel veya sağlık açısından uygunsuzluğu değil; aynı zamanda çalışan güvenliği tehlikesi oluşturan uygunsuzlukların da İş Sağlığı ve Güvenliği müfettişlerince tespit edilmesini sağlar. Örneğin, etiket bilgileri eksik olan ürünün çalışma ortamında kullanılması, çalışanların zararlı maruziyet risklerini artırabilir.

Biyosidal Ürün Kullanımı ve Risk Değerlendirmesi

İşverenin Risk Değerlendirme Yükümlülüğü

6331 sayılı Kanun ve Kimyasal Maddeler Yönetmeliği, işverenin biyosidal ürünlerle çalışmadan önce risk değerlendirmesi yapmasını zorunlu kılar. Risk değerlendirmesi, biyosidal ürünlerin aktif maddeleri, kullanım şekli ve maruziyet yolları dikkate alınarak belirlenmelidir.

İşveren risk değerlendirmesinde aşağıdaki unsurları değerlendirmek zorundadır:

Ürün içeriğinin kimyasal tehlike profili,
Çalışanların maruziyet yolları (soluma, temas),
Uygulama süresi ve yoğunluğu,
Ortam koşullarının (havalandırma gibi) etkisi,
Maruziyet sonucu olası sağlık etkileri.

Bu değerlendirme, yazılı ve belgelenmiş olmalı, gerektiğinde denetim makamlarına sunulmalıdır.

Önleme ve Kontrol Tedbirleri

Risk değerlendirmesi sonucunda tanımlanan risklerin kontrolü için aşağıdaki önlemler alınmalıdır:

Mühendislik Kontrolleri: Uygulama alanının uygun havalandırma koşulları ile sağlanması, kapalı sistem kullanımının artırılması.

İdari Kontroller: Çalışanlara özel izin prosedürleri, uygulama talimatları ve eğitimlerin düzenlenmesi.

Kişisel Koruyucu Donanım (KKD): Eldiven, solunum maskeleri ve göz koruması gibi uygun KKD’nin sağlanması.

Kimyasal maddelerle ilgili yönetmeliklerde, tehlikeli kimyasallar ile çalışmalarda kişisel koruma ve mühendislik kontrollerinin uygulanması açıkça yer alır.Kimyasal Maddelerle Çalışmalarda Sağlık Ve Güvenlik Önlemleri Hakkında Yönetmelik

Sağlık Gözetimi

Kimyasal Maddeler Yönetmeliği, maruziyet sonucu ortaya çıkabilecek sağlık etkilerinin izlenmesini sağlamak amacıyla sağlık gözetimi yapılmasını zorunlu kılar. Bu çerçevede işveren, biyosidal ürünlerle çalışan personelin düzenli sağlık kontrollerini organize etmelidir. Kimyasal Maddelerle Çalışmalarda Sağlık Ve Güvenlik Önlemleri Hakkında Yönetmelik

Eğitim ve Bilgilendirme Yükümlülüğü

Çalışan Eğitimi

6331 sayılı Kanun ve ilgili yönetmelikler, çalışanların maruziyet riskleri ve alınacak önlemler konusunda eğitilmesini öngörür.

Bu eğitimlerde aşağıdakiler yer almalıdır:

Biyosidal ürünlerin tehlike sınıflandırması,
Uygulama prosedürleri,
KKD kullanımı,
Acil durum prosedürleri (örn. dökülme, temas gibi).

Bu eğitimler, çalışanların risklerin farkında olmasını ve uygun koruyucu tedbirleri uygulamasını sağlar.

İşverenin Bilgilendirme Yükümlülüğü

İşveren, biyosidal ürünlerle ilgili riskleri ve alınan kontrol tedbirlerini çalışanlara yazılı olarak bildirmelidir. Etiket bilgilerinin ve MSDS Malzeme Güvenlik Bilgilerinin sunulması bu kapsamda değerlendirilmelidir.

Denetim, Uygunsuzluk ve Ürün İçi İş Sağlığı ve Güvenliği Sonuçları

Denetim Süreçleri

Biyosidal ürünlerin mevzuata uygunluğu, Sağlık Bakanlığı ve il sağlık müdürlükleri tarafından denetlenir. Denetimler, işyerinin biyosidal ürün uygulama prosedürlerini, etiketleme ve güvenlik bilgi gerekliliklerini ve çalışan güvenliğini değerlendirir. T.C.Sağlık Bakanlığı İstanbul İl Sağlık Müdürlüğü

İş Sağlığı ve Güvenliği Denetimleri ve Yaptırımlar

İş Sağlığı ve Güvenliği müfettişleri, biyosidal ürünlerin kullanımının işyeri içi riskleri artırıp artırmadığını değerlendirirken, Kimyasal Maddeler Yönetmeliği ve 6331 sayılı Kanun hükümlerine göre uygunsuzluk tespit edebilir.

Örneğin:

Risk değerlendirmesi yapılmamış olması,
Yetersiz KKD sağlanması,
Eğitim eksiklikleri,
Sağlık gözetiminin yapılmaması,

gibi durumlar İş Sağlığı ve Güvenliği mevzuatı uyarınca yaptırımlara konu olur. Denetimler, hem biyosidal ürün yönetmeliğinin hem de İş Sağlığı ve Güvenliği mevzuatının ortak uygulanmasını gerektirir.

Biyosidal Ürünler Yönetmeliği, biyosidal ürünlerin güvenli üretimi ve uygulanması için gerekli prosedürleri belirlerken, iş sağlığı ve güvenliği açısından da kritik bir çerçeve sunmaktadır. Yönetmelik maddeleri, biyosidal ürünlerle çalışma faaliyetlerinin İş Sağlığı ve Güvenliği yükümlülükleriyle doğrudan bağlantılıdır.

Özetle:

Yönetmelik, ürün güvenliği, risk değerlendirmesi, etiketleme ve piyasa denetimi gibi süreçleri düzenler. Biyosidal Ürünler Yönetmeliği
İş Sağlığı ve Güvenliği mevzuatı ise bu ürünlerle çalışmanın çalışan sağlığı ve güvenliği açısından risklerinin değerlendirilmesini ve kontrol altına alınmasını zorunlu kılar. Kimyasal Maddelerle Çalışmalarda Sağlık Ve Güvenlik Önlemleri Hakkında Yönetmelik
Firma olarak, biyosidal ürünlerle yapılan her faaliyette; risk değerlendirmesi, KKD sağlanması, eğitim, sağlık gözetimi ve denetimlere hazırlık konularına öncelik verilmelidir.

Sonuç olarak, biyosidal ürün uygulamaları sadece halk sağlığı açısından değil, aynı zamanda çalışan güvenliği ve işletme sürdürülebilirliği açısından da İş Sağlığı ve Güvenliği mevzuatına uyumlu bir şekilde yönetilmelidir.

⭐️⭐️⭐️⭐️⭐️⭐️⭐️⭐️

Doğal Yaşayın

Doğal Beslenin

Aklınıza Mukayet Olun

⭐️⭐️⭐️⭐️⭐️⭐️⭐️⭐️

Sayın okuyucu,

Aşağıdaki linkten yazımızda yer alan konu hakkında sorularınızı ve görüşlerinizi, merak ettiğiniz ve yazılarımıza konu olmasını istediğiniz hususları iletebilirsiniz.

⭐️⭐️⭐️⭐️⭐️⭐️⭐️⭐️⭐️

Kanunun ve Yönetmelikleri Okumayı Sevenler Devam Edebilirler

⭐️⭐️ Biyosidal Ürünler Yönetmeliği – https://www.mevzuat.gov.tr/mevzuat?MevzuatNo=13672&MevzuatTur=7&MevzuatTertip=5

⭐️⭐️ Biyosidal Ürünlerin Kullanım Usul ve Esasları Hakkında Yönetmelik – https://www.mevzuat.gov.tr/mevzuat?MevzuatNo=32642&MevzuatTur=7&MevzuatTertip=5

⭐️⭐️ Aktif Madde İçermeyen Biyosidal Ürünler Tebliği – https://www.resmigazete.gov.tr/eskiler/2013/08/20130802-19.htm

⭐️⭐️ Biyosidal Ürünle İşlenmiş Eşyalar Tebliği – https://www.resmigazete.gov.tr/eskiler/2018/05/20180513-14.htm

⭐️⭐️ Biyosidal Ürünlerin Etiketlenmesi Hakkında – 08.07.2025 – T.C. Sağlık Bakanlığı Halk Sağlığı Genel Müdürlüğü

⭐️⭐️⭐️⭐️⭐️

Dr Mustafa KEBAT

0 530 568 42 75

Tetkik OSGB İş Sağlığı ve Eğitim Koordinatörü

Sınırlı Sorumluluk Beyanı:

⭐️⭐️⭐️⭐️⭐️

Daha Fazla

Genel, İş Güvenliği, Sağlık Bülteni15 Aralık 2025

29 Ekim 2025

Romberg Testinin İş Sağlığı ve Güvenliği Açısından Önemi

Tanım ve Amaç:
Romberg testi, bir çalışanın denge, postür kontrolü ve propriyosepsiyon yeteneğini ölçerek iş kazası riskini önceden değerlendirmek için kullanılan basit bir nörolojik testtir. İş sağlığı açısından önemlidir çünkü:

Yüksekte çalışma (inşaat, vinç operatörü, çatıcı) sırasında düşme riskini tahmin eder.
Hassas ekipman kullanımı gerektiren işlerde (kimya laboratuvarları, makine operatörlüğü) ani sallanma veya dengesizlik tehlikeli olabilir.
Güvenlik ile ilgili kritik işlerde (trafik, forklift, vinç operatörü) denge ve propriosepsiyon eksikliği iş kazasına yol açabilir.

Özellikle uygulanması gereken işler:

İnşaat işçiliği (yüksekte çalışacak olanlar)
Vinç ve forklift operatörleri
Platform, iskele veya çatıda çalışanlar
Lojistik ve depo operasyonları (yük taşıma, merdiven kullanımı)
Laboratuvar ve kimya sektörü çalışanları
Askeri veya güvenlik görevleri (denge ve koordinasyon kritik)

İş Sağlığı Açısından Değerlendirme:

Göz açık vs kapalı durumu ile yapılan test, denge kaybını, düşme riskini ve proprioseptif eksikliği ortaya koyar.
Pozitif Romberg veya belirgin sallanma, yüksekte çalışma veya hassas operasyonlarda çalışmayı kısıtlayabilir.

Romberg Testi Sonuçlarına Göre İşe Uygunluk Tablosu

Romberg Testi Sonucu	Sallanma / Denge Bulgusu	İş Riski Türü	İşe Uygunluk	Açıklama / Öneri
Negatif / Normal	Gözler kapalı iken hafif sallanma (<5°)	Yüksekte çalışma, hassas ekipman kullanımı	✅ Uygun	Denge yeterli, güvenlik riski düşük
Hafif Bozukluk	Gözler kapalı iken orta sallanma (5–15°)	Yüksekte çalışma, vinç/forklift kullanımı	⚠️ Dikkatli / kısıtlı	Hafif denge sorunu; ek güvenlik önlemleri (emniyet kemeri, gözetim) gerekli
Orta Bozukluk	Gözler kapalı iken belirgin sallanma (>15°)	Tüm yüksekte çalışma, hassas makineler	❌ Çalışamaz	Düşme riski yüksek; iş değişikliği veya rehabilitasyon önerilir
Ağır / Düşme Riski	Gözler kapalı iken stabil olamama, düşme riski	Tüm riskli işler	❌ Çalışamaz	Yüksek kaza riski; medikal değerlendirme ve denge rehabilitasyonu gereki

Özet:

Romberg testi, yüksekte çalışacak ve dengeye bağlı işlerde çalışanların güvenliği için kritik bir tarama aracıdır.
İşe alım öncesi veya periyodik sağlık muayenelerinde uygulanabilir.
Pozitif Romberg veya orta/ağır bozukluk durumunda, çalışanlar yüksekte, hareketli platform veya hassas operasyon işlerinden uzaklaştırılmalıdır.

Romberg testi sonuçlarına göre iş sağlığı ve güvenliği değerlendirme formu aşağıda inceleyebilirsiniz. Bu form, çalışanların teste göre işe uygunluğunu doğrudan işaretleyebileceğiniz pratik bir araçtır.

Romberg Testi – İş Sağlığı ve Güvenliği Değerlendirme Formu

Çalışan Adı / ID: ___________________
Tarih: ___________________
Değerlendiren Uzman: ___________________

1. Test Koşulları

Ayakta durma pozisyonu: ☐ Ayaklar bitişik ☐ Hafif açık
Kollar: ☐ Yanlarda ☐ Önde
Test: ☐ Gözler Açık ☐ Gözler Kapalı

2. Romberg Testi Bulguları ve Skorlama

Parametre	Gözler Açık	Gözler Kapalı	Sallanma / Denge Skoru	Risk Değerlendirmesi	İşe Uygunluk	Notlar / Öneriler
Ayakta Durma	☐ Stabil ☐ Hafif ☐ Orta ☐ Belirgin	☐ Stabil ☐ Hafif ☐ Orta ☐ Belirgin ☐ Düşme Riski	☐ 0 ☐ 1 ☐ 2 ☐ 3 ☐ 4	☐ Düşük ☐ Orta ☐ Yüksek ☐ Çok Yüksek	☐ Uygun ☐ Dikkatli / Kısıtlı ☐ Çalışamaz	___________________________
Tandem Durma / Yürüme	☐ Stabil ☐ Hafif sallanma ☐ Orta ☐ Belirgin ☐ Düşme Riski	☐ Stabil ☐ Hafif sallanma ☐ Orta ☐ Belirgin ☐ Düşme Riski	☐ 0 ☐ 1 ☐ 2 ☐ 3 ☐ 4	☐ Düşük ☐ Orta ☐ Yüksek ☐ Çok Yüksek	☐ Uygun ☐ Dikkatli / Kısıtlı ☐ Çalışamaz	___________________________

3. İş Türüne Göre Uygunluk Yönergesi

Denge Skoru / Risk	Örnek İşler	İşe Uygunluk	Açıklama / Öneri
0 – Negatif / Düşük Risk	İnşaat yüksekte çalışma, vinç/forklift, laboratuvar	✅ Uygun	Denge yeterli, güvenlik riski düşük
1 – Hafif Bozukluk / Orta Risk	Yüksekte çalışma, hassas makine operatörü	⚠️ Dikkatli / Kısıtlı	Ek güvenlik önlemleri (emniyet kemeri, gözetim) uygulanmalı
2 – Orta Bozukluk / Yüksek Risk	Tüm yüksekte işler, hassas ekipman	❌ Çalışamaz	Düşme riski yüksek; iş değişikliği veya rehabilitasyon gerek
3–4 – Ağır / Çok Yüksek Risk	Tüm kritik işler	❌ Çalışamaz	Medikal değerlendirme ve denge rehabilitasyonu zorunlu

4. Genel Değerlendirme ve Öneriler

Romberg Test Skoru: ______ / 4
Risk Derecesi: ☐ Düşük ☐ Orta ☐ Yüksek ☐ Çok Yüksek
Önerilen İşler / Kısıtlamalar: ___________________________
Rehabilitasyon / Fizik Tedavi Önerisi: ___________________________

💡 Kullanım Notları:

Form, işe alım öncesi veya periyodik sağlık muayenelerinde kullanılabilir.
Orta ve yüksek risk skorları, yüksekte çalışma veya hassas operasyon işlerinde çalışmayı sınırlar.
Form, çalışan gözlem notları, rehabilitasyon süreci ve işe uygunluk kararını tek noktada toplar.

⭐️⭐️⭐️⭐️⭐️⭐️⭐️⭐️

Doğal Yaşayın

Doğal Beslenin

Aklınıza Mukayet Olun

⭐️⭐️⭐️⭐️⭐️⭐️⭐️⭐️

Sayın okuyucu,

Aşağıdaki linkten yazımızda yer alan konu hakkında sorularınızı ve görüşlerinizi, merak ettiğiniz ve yazılarımıza konu olmasını istediğiniz hususları iletebilirsiniz.

⭐️⭐️⭐️⭐️⭐️⭐️⭐️⭐️⭐️

Dr Mustafa KEBAT

Tetkik OSGB İş Sağlığı ve Eğitim Koordinatörü

⭐️⭐️⭐️⭐️⭐️

Daha Fazla

Genel, Sağlık Bülteni29 Ekim 2025

23 Ekim 2025

Endüstriyel Rafların İş Sağlığı ve Güvenliği Açısından Güvenliği

1. Raf Sistemleri – Depolamanın Sırtındaki Görünmez Altyapı

Endüstriyel işletmelerde malzeme depolama sistemleri; üretimin sürekliliğini, iş akışını ve lojistik verimliliğini doğrudan etkiler. Ancak, bu sistemlerin güvenliği de iş sağlığı açısından önemli bir risk alanıdır. Çünkü kötü tasarlanmış, yanlış yüklenmiş veya bakımsız raf sistemleri; çökme, düşen yükler, çalışanlara çarpma ve makine çarpması gibi kazalara neden olabilir.
Dolayısıyla, raf sistemlerinin güvenli tasarımı, kurulumu, kullanımı, bakımı ve düzenli denetimi bir İSG sorumluluğudur.

2. Raf Sistemlerinin Yapısal Temelleri

2.1 Malzeme ve Tasarım Standartları

Endüstriyel çelik raf sistemleri için önemli bir referans standardı olan ANSI MH16.1‑2023, raf sistemlerinin taşıma kapasitesi, dayanımı, bağlantıları ve stabilitesi konusunda kılavuzluk sağlar. The ANSI Blog
Bu standartlara göre:

Raf kolonlarının ve kirişlerin araştırılmış maksimum yük değerlerine göre tasarlanması gerekir.
Tasarımda Allowable Strength Design (ASD) veya Load and Resistance Factor Design (LRFD) yöntemleri kullanılabilir. The ANSI Blog
Köşe bağlantıları, ankraj plakaları, düşey taşıyıcı elemanlar, çapraz bağlama sistemleri, zemin ankrajları gibi bileşenler doğru seçilmeli ve montajı üretici talimatlarına uygun yapılmalıdır.

2.2 Zeminin ve Ankraj Sisteminin Önemi

Raf sisteminin üzerine yerleştirildiği zemin ve ankraj sistemi, sistem güvenliğinin temelini oluşturur. Örneğin, bir raporda zemin kalınlığı en az 6 inç ve basınç dayanımı yaklaşık 3000 psi olarak verilmiştir. mh-usa.com

Ankraj cıvataları, taban plakaları ve beton zemin birleşimi doğru yapılmalıdır.
Ankraj sistemi olmadığında veya zemin zayıfsa, raf sisteminin çökme riski artar.
Ayrıca, ankrajın sarsıntı, forklift çarpması gibi yüklerden kaynaklanan yatay kuvvetlere karşı yeterli kapasitede olması gerekir.

3. İSG Mevzuatı ve Denetim Temelleri

3.1 ABD Örneği ve OSHA Mevzuatı

Amerika Birleşik Devletleri’nde raf sistemleriyle ilgili özel bir OSHA standardı bulunmamakla birlikte, özellikle depo ve malzeme depolama alanları için geçerli olan hüküm şudur: Occupational Safety and Health Administration (OSHA) 29 CFR 1910.176(b) maddesinde:

“Mala depolama yapılırken, maddeler devrilme veya kayma riskine karşı güvenli şekilde istiflenmeli ve yığılmalıdır.” Diversified Rack & Shelving, Inc,
Ayrıca, raf sistemleriyle ilgili güvenlik pratiklerinin denetlenmesi sırasında, OSHA müfettişleri genellikle ANSI MH16.1 gibi sektör standardlarını dayanak alır. jjkellersafety.com

3.2 Türkiye ve Uluslararası Yaklaşımlar

Türkiye’de raf sistemleri için özel bir “raf güvenliği yönetmeliği” olmamakla birlikte, genel iş sağlığı ve güvenliği mevzuatı ve işyeri risk değerlendirmesi zorunluluğu nedeniyle bu sistemlerin güvenli olarak kurulması ve işletilmesi İSG açısından yükümlülüktür.
Uluslararası olarak ise, depolama sistemleri için yapı güvenliği, yükleme sınırları, denge kontrolü ve acil durum erişimi gibi kriterler çeşitli rehberler tarafından önerilmektedir. tal.sg

4. Operasyonel Tehlikeler ve Raf Sistemlerinde Sık Rastlanan Riskler

4.1 Aşırı Yükleme ve Dengesizlik

Raf sistemlerinde yük sınırlarının aşılması, çökme riskini büyük ölçüde artırır. Örneğin, bir kaynakta “uygulama dışı yükleme” ve “aşırı raf yüksekliği” nedeniyle sistemin dengesiz hale gelmesi sonucu ciddi kazaların meydana geldiği belirtilmiştir. CI INDUSTRIAL
Özellikle, yükün düzgün dağıtılmaması, bir yükün raf kirişinin ortasına yoğun olarak yerleştirilmesi, rafın eğilmesine veya parçalanmasına neden olabilir.

4.2 Forklift Çarpması ve Darbe Hasarları

Depo içi forklift trafiği, raf sistemleri için önemli bir risk unsurudur. Forklift vurması sonucu kolonlarda çökme olabilir; OSHA müfettişleri bu tür darbe kaynaklı hasarları sıkça tespit etmektedir. jjkellersafety.com
Darbe nedeniyle:

Raf kolonları eğilebilir veya bükülebilir,
Ankraj sistemleri gevşeyebilir,
Raf kiriş bağlantıları zayıflayabilir.

4.3 Yetersiz Denetim ve Bakım Eksikliği

Raf sistemlerinde görsel denetimler yapılmadığında, küçük hasarlar zamanla büyüyerek büyük felaketlere yol açabilir. Kırık bir kiriş, eksik bir bağlantı veya yerinden çıkmış bir ankraj sistemi, sistemin dayanımını ciddi ölçüde azaltır. mh-usa.com

4.4 Erişim Tehlikeleri ve Yüksek Raflardan Erişim

Yüksek raf sistemlerinde çalışanların erişim sırasında düşme, yükün devrilmesi veya malzemenin sıkışması gibi tehlikelerle karşılaşması mümkündür. İnsanların rafın asılı yükleri altında çalışması ciddi risk taşır. Reddit gibi sahadan gelen yorumlarda bu tür durumların«yakında çökme» için önceden uyarı niteliğinde olduğu ifade edilmiştir. Reddit

4.5 Yangın Güvenliği ve Raf Sistemleri

Raf sistemleri yalnızca mekanik olarak değil, yangın riski açısından da değerlendirilmelidir. Örneğin, depolanmış malzemelerin yangın sprinkleriyle uygun mesafede olmaması, yangın söndürme sisteminin etkinliğini azaltabilir. Bir kaynağa göre, 18 inç (≈45 cm) sprinkler ile raf üzerindeki yük arasında uzaklık bırakılması gerekir. globalindustrial.com

5. Güvenli Raf Kullanımı İçin Tasarım ve Kurulum Kriterleri

5.1 Uygun Yük Kapasitesi ve Etiketleme

Her raf sistemi için üretici tarafından belirlenmiş yük kapasitesi olmalı ve bu kapasite rafın her seviyesi için etiketle görünür şekilde yerleştirilmelidir. CI INDUSTRIAL
Etiket içeriğinde şunlar bulunmalıdır:

Maksimum ünitelik yük (Unit Load)
Kat edilen uniform yük (UDL – Uniformly Distributed Load)
Raf kolon/kat maksimal yükü
Yük kapasitesinin aşılması, sistemde elastik deformasyon, kalıcı hasar veya çökme gibi sonuçlara neden olabilir.

5.2 Ankraj ve Kolon Stabilitesi

Raf sisteminin stabil kalabilmesi için:

Taban plakalarının uygun şekilde ankraj cıvatalarıyla zemine sabitlenmiş olması gerekir.
Zeminin toleransları: kolon sapmalarının –örneğin 10 ft yükseklikte en fazla ½ inç sapma gibi– sınırları vardır. J. J. Keller® Compliance Network
Depreme veya forklift darbesine karşı çapraz bağlantılar, stabilizatörler veya koruyucu bariyerler kurulmalıdır.

5.3 Raf Sistemlerinin Zemine İlişkisi ve Zemin Dayanımı

Zemin betonunun yeterli basınç dayanımı ve yüzey düzgünlüğü önemlidir. Zemin eğimi veya çatlaklar, raf kolonlarının sabit oturmamasına neden olabilir.
Zemin bakımı ve zemin üzerinde yer alan ankraj sisteminin düzenli kontrolü, raf güvenliği açısından kritik öneme sahiptir.

5.4 Raf Aralıkları, Koridor Genişlikleri ve Yaya Güvenliği

Raf kurulumu sırasında koridor genişlikleri ve yaya/araç trafiği yollarının net belirlenmesi gerekir. Aşağıdaki hususlar dikkat edilmelidir:

Forklift veya reach-truck gibi ekipmanların manevra alanı.
Yaya yollarının ayrılması ve net işaretlenmesi.
Düşen yük veya devrilen raf riskine karşı koruyucu bariyerlerin yerleştirilmesi.
Yetersiz koridor genişliği veya erişim alanlarının dar olması, hem kazalara hem de acil durum tahliyesinde aksamalara yol açabilir. Rack Safety Products

6. Operasyonel Güvenlik Uygulamaları

6.1 Yükleme, İstifleme ve Malzeme Yerleştirme

Ağır ve sık kullanılan yükler, rafların alt katlarına yerleştirilmelidir. Daha hafif ve nadiren erişilen yükler üst katlara konabilir. Bu hem ergonomi hem de stabilite açısından önemlidir. srs-i.com+1
Yükler raf kirişleri üzerinde tam destek almalı; palet taşmaları, çıkıntılar veya raf dışına taşmış yükler yok edilmelidir. Yükler çift katlı kiriş sisteminde kullanılmadığı sürece üst üste istiflenmemelidir.
Yüklerin aktarımı sırasında forklift darbeleri veya yükün raf elamanına çarpması engellenmelidir. Raf sisteminde çarpma sonucu oluşan hasarlar raporlanmalı ve değerlendirilmelidir. jjkellersafety.com

6.2 Periyodik Denetim ve Bakım

Gözle kontrol: Haftalık veya günlük olarak gözle yapılabilecek kontroller (eğrilmiş kolon, eksik kiriş, hasarlı ankraj vb.).
Derinlemesine denetim: Üç ayda bir veya altı ayda bir uzman ekip tarafından yapılan detaylı kontrol (kaynak çatlakları, çelik çekme deformasyonları, ankraj gevşemesi). mh-usa.com
Hasar tespitinde bazı bölümler kullanım dışı bırakılarak tamir edilmeli veya rafa uygun üretici parçaları ile değiştirilmelidir. “Geçici tamiratlar” ciddi risk yaratır. Rack Safety Products

6.3 Personel Eğitimi ve Davranışsal Güvenlik

Raf sistemleriyle çalışacak tüm personel; yük sınırları, güvenli yerleştirme, pallet taşırken dikkat edilmesi gerekenler, çarpma riskleri ve acil durum davranışları konusunda eğitim almalıdır. srs-i.com
Forklift operatörleri, raf sistemlerine yakın manevra yaparken özel dikkat göstermeli, raf kolonlarına çarpma olmaması için hız sınırları ve bariyer sistemleri oluşturulmalıdır.

7. Acil Durum Hazırlığı ve Tahliye Prosedürleri

Raf sistemlerinin bulunduğu depo veya depolama alanlarında yangın, sismik hareket veya çökme gibi acil durumlar için özel hazırlık yapılmalıdır:

Raf sistemlerinin yüksekliği, yangın spriklerine ve sprinkler püskürtücülerine uygun olmalıdır (en az 18 inç – ≈45 cm mesafe bırakılmalıdır). globalindustrial.com
Depolama alanlarında acil çıkış yolları, yangın muslukları ve bakım platformları raf sistemleriyle engellenmemelidir.
Raf çökmesi halinde devrilme alanları ve “çökme risk bölgesi” olarak işaretlenmiş alanlar oluşturulmalıdır. Yüksek raflardan malzeme düşmesi riski için kafes sistemleri veya yük tutucu bariyerler kullanılabilir.

8. Raf Sistemlerinde İSG Performansının Ölçülmesi ve Sürekli İyileştirme

Bir işletmede raf sistemlerinin iş güvenliği performansı; inceleme sonuçları, hasar raporları, kazalar/ramak kalalar kayıtları, personel eğitim düzeyi ve yapılan bakım sayısı gibi göstergelerle ölçülebilir.
İyi bir uygulamalarda “raf güvenliği kontrol formu” olabilir; örneğin bent kırılması, ankraj gevşemesi, çarpma izi, kapasite etiketi eksikliği gibi maddeler kontrol edilir. Üretici standardı ANSI MH16.1 ile karşılaştırılabilir. CI INDUSTRIAL
Ayrıca, bu veriler ISO 45001 gibi iş sağlığı ve güvenliği yönetim sistemlerinde raporlanmalı ve yönetim kuruluna sunulmalıdır. Geçmiş rakamlara göre “raf kaynaklı kaza oranı %X düşürüldü” gibi hedefler belirlenmelidir.

9. Özet ve Sonuç

Endüstriyel raf sistemleri, lojistik ve üretim süreçlerinin bel kemiğidir; ancak iş sağlığı ve güvenliği açısından üzerinde en çok gözden kaçan major risklerden birini barındırır. Stabilite ihlali, çarpma hasarı, aşırı yükleme, erişim hataları veya bakımsızlık; bunların her biri ciddi yaralanmalara veya ölümcül kazalara yol açabilir.
Güvenli bir raf sisteminin ana unsurları özetle şunlardır:

Doğru tasarım ve üretici standardına uygunluk,
Uygun zemin ve ankraj sistemi,
Açık yük kapasiteleri ve görünür etiketleme,
Forklift ve materyal taşıma trafiğinin raf sistemine uygun planlanması,
Sürekli denetim, bakım ve eğitim,
Acil durum hazırlıkları ve baglantılı güvenlik kültürü.

İSG profesyonelleri, raf sistemlerinde yalnızca yükü dikkate almakla kalmamalı; sistemin çevreyle, insanla ve proses araçlarıyla etkileşimini de değerlendirmelidir. Böylece “çalışanlar güvenli şekilde malzeme akışını sağlayabilir, raf sistemi çökmeksizin görevini sürdürebilir” bir gerçeklik sağlanmış olur.
Bu bağlamda raf sistemlerinin güvenliği, hem üretim verimliliğinin hem de çalışan sağlığı ve güvenliğinin doğrudan bir göstergesidir.

⭐️⭐️⭐️⭐️⭐️⭐️⭐️⭐️

Doğal Yaşayın

Doğal Beslenin

Aklınıza Mukayet Olun

⭐️⭐️⭐️⭐️⭐️⭐️⭐️⭐️

Sayın okuyucu,

Aşağıdaki linkten yazımızda yer alan konu hakkında sorularınızı ve görüşlerinizi, merak ettiğiniz ve yazılarımıza konu olmasını istediğiniz hususları iletebilirsiniz.

⭐️⭐️⭐️⭐️⭐️⭐️⭐️⭐️⭐️

Dr Mustafa KEBAT

Tetkik OSGB İş Sağlığı ve Eğitim Koordinatörü

⭐️⭐️⭐️⭐️

#endüstriyelraf #işgüvenliği #ankraj #tetkikosgb #kebat #izmir

Daha Fazla

Genel, İş Güvenliği23 Ekim 2025

10 Haziran 2025

Pentan Tankı HZ-26: İş Sağlığı ve Güvenliği Eksiklikleri Riski Olay Ağacı Analizi

Pentan Tankı – İş Sağlığı ve Güvenliği konusunda 45 (Kırk Beş) yazıdan oluşan serinin yirmi sekizinci Pentan Tankı – (Hazard Identification – Tehlike Tanımlama) Analizi‘ nde yer almayan İş Sağlığı ve Güvenliği Eksiklikleri Riski Olay Ağacı Analizini inceleyebilirsiniz.

Yararlı olması dileklerimle.

İş Sağlığı ve Güvenliği Eksiklikleri Riski Olay Ağacı Analizi ile pentan tankı operasyonlarında karşılaşılabilecek iş sağlığı ve güvenliği eksikliklerine farklı bir yönden odaklanmayı denedim.

Pentan gibi yanıcı ve tehlikeli kimyasalların depolanması, taşınması ve kullanılması sırasında güvenlik protokollerinin ihmal edilmesi ciddi riskler doğurabilir. Bu risklerin en aza indirilmesi amacıyla, iş sağlığı ve güvenliği protokollerinin eksiksiz bir şekilde uygulanması büyük önem taşımaktadır.

İş kazalarını ve sağlık sorunlarını engellemek için güvenlik ekipmanlarının, eğitimlerin, acil durum planlarının ve diğer protokollerin etkili bir şekilde işlenmesi gerekmektedir.

İş Sağlığı ve Güvenliği Eksiklikleri Riski Olay Ağacı Analizi ile iş sağlığı ve güvenliği önlemlerinin yetersizliğinin yol açabileceği olası senaryoları detaylı bir şekilde ele almaya ve her bir aşama için risk değerlendirmesi yaparak potansiyel tehditlerin ve kazaların önüne geçilmesini sağlamak için önerilerde bulunmaya çalıştım

İş Sağlığı ve Güvenliği Eksiklikleri Riski Olay Ağacı Analizi, pentan tankı gibi tehlikeli kimyasal tesislerde iş güvenliği kültürünün oluşturulması ve geliştirilmesi için gerekli tedbirleri belirlemek amacıyla sizerin görüşlerine sunulmuştur.

🔺 **HZ-26 – Olay Ağacı (Event Tree) Analizi**

Tehlike Başlığı: İş Sağlığı ve Güvenliği Eksiklikleri

Başlangıç Olayı (Initiating Event)
→ İş sağlığı ve güvenliği önlemlerinin yetersizliği nedeniyle pentan tankı operasyonlarında güvenlik riski oluşması.

🔸 1. Kontrol Noktası: İş Sağlığı ve Güvenliği Protokollerinin Uygulama Durumu

Evet:
- İş sağlığı ve güvenliği protokolleri tam olarak uygulanıyor, çalışanlar için düzenli eğitimler düzenleniyor.
  ✅ Sonuç: İş kazaları önlenir, güvenli bir çalışma ortamı sağlanır.
- Risk Değerlendirmesi: Düşük
Hayır:
- Protokoller eksik veya yanlış uygulanıyor. Çalışanlar yeterli eğitim almıyor.
  🔸 2. Kontrol Noktası: Eğitim ve Denetim Sürekliliği
  - Evet:
    - Çalışanlar, düzenli eğitimlerden geçiyor ve güvenlik prosedürleri konusunda bilinçlendiriliyor.
      ⚠️ Sonuç: Eğitimli çalışanlar sayesinde güvenlik sorunları azalır.
    - Risk Değerlendirmesi: Düşük
  - Hayır:
    - Çalışanlar, güvenlik eğitimi almadığı için hatalı uygulamalar ve ihmaller yaşanabilir.
      ❌ Sonuç: Güvenlik açığı oluşur, kaza riski artar.
    - Risk Değerlendirmesi: Yüksek

🔸 3. Kontrol Noktası: Güvenlik Ekipmanlarının Mevcudiyeti ve Durumu

Evet:
- Tüm çalışanlar için gerekli güvenlik ekipmanları mevcut ve düzgün çalışır durumda.
  ✅ Sonuç: Güvenlik ekipmanlarının sağladığı koruma ile iş kazaları engellenir.
- Risk Değerlendirmesi: Düşük
Hayır:
- Güvenlik ekipmanları eksik veya hasarlı.
  🔸 4. Kontrol Noktası: Güvenlik Ekipmanlarının Kullanımı
  - Evet:
    - Güvenlik ekipmanları, tüm çalışanlar tarafından düzenli olarak kullanılır.
      ⚠️ Sonuç: Ekipmanların doğru kullanımı ile güvenlik seviyeleri artar.
    - Risk Değerlendirmesi: Düşük
  - Hayır:
    - Güvenlik ekipmanları kullanılmıyor veya yanlış kullanılıyor.
      ❌ Sonuç: İş kazaları ve yaralanmalar riski artar.
    - Risk Değerlendirmesi: Yüksek

🔸 5. Kontrol Noktası: Acil Durum Müdahale Planlarının Var Olması

Evet:
- İşyerinde her türlü acil durum için hazırlıklı acil durum müdahale planları mevcuttur ve çalışanlar bu planlar hakkında eğitimlidir.
  ✅ Sonuç: Acil durumlar hızlı ve etkili bir şekilde yönetilir.
- Risk Değerlendirmesi: Düşük
Hayır:
- Acil durum müdahale planları eksik veya yetersiz.
  🔸 6. Kontrol Noktası: Acil Durum Eğitimi ve Simülasyonları
  - Evet:
    - Çalışanlar düzenli olarak acil durum tatbikatları yapar ve müdahale becerilerini geliştirirler.
      ⚠️ Sonuç: Çalışanlar, acil durumlarda hızlıca tepki vererek güvenlik risklerini en aza indirirler.
    - Risk Değerlendirmesi: Düşük
  - Hayır:
    - Çalışanlar, acil durum müdahalesi için yeterli eğitime sahip değildir.
      ❌ Sonuç: Acil durumlarda hızlı ve doğru müdahale yapılmaz, kazalar büyüyebilir.
    - Risk Değerlendirmesi: Yüksek

🔸 7. Kontrol Noktası: İş Sağlığı ve Güvenliği İle İlgili İzleme ve Değerlendirme

Evet:
- İş sağlığı ve güvenliği uygulamaları düzenli olarak izlenir ve her yıl değerlendirme yapılır.
  ✅ Sonuç: İş sağlığı ve güvenliği seviyeleri izlenir, zayıf noktalar tespit edilip iyileştirme sağlanır.
- Risk Değerlendirmesi: Düşük
Hayır:
- İş sağlığı ve güvenliği uygulamaları izlenmez veya değerlendirilmez.
  🔸 8. Kontrol Noktası: Güvenlik Zayıflıklarının Tespiti ve Düzeltilmesi
  - Evet:
    - Zayıf güvenlik önlemleri tespit edilip hızla düzeltilir.
      ⚠️ Sonuç: Güvenlik boşlukları ortadan kaldırılır, iş kazaları önlenir.
    - Risk Değerlendirmesi: Düşük
  - Hayır:
    - Güvenlik zayıflıkları göz ardı edilir ve düzeltilmez.
      ❌ Sonuç: Güvenlik açığı büyür, kazaların olma olasılığı artar.
    - Risk Değerlendirmesi: Yüksek

🔸 9. Kontrol Noktası: Yeterli İletişim ve Koordinasyon

Evet:
- Güvenlik ve sağlık ile ilgili iletişim kanalları açıktır, çalışanlar ve yöneticiler arasında koordinasyon sağlar.
  ✅ Sonuç: İletişim sağlıklı olduğu için güvenlik açıkları hızla çözülür.
- Risk Değerlendirmesi: Düşük
Hayır:
- İletişim ve koordinasyon eksikliği nedeniyle güvenlik önlemleri gözden kaçabilir.
  🔸 10. Kontrol Noktası: Çalışanlar Arasında Güvenlik Kültürü
  - Evet:
    - Çalışanlar, güvenlik önlemleri konusunda birbirlerine yardımcı olur ve güvenlik kültürü gelişir.
      ⚠️ Sonuç: Çalışanlar arasında güvenlik kültürü ile daha güvenli bir ortam oluşur.
    - Risk Değerlendirmesi: Düşük
  - Hayır:
    - Çalışanlar arasında güvenlik kültürü eksiktir, kazalar ve ihlaller yaşanabilir.
      ❌ Sonuç: Güvenlik kültürünün eksikliğiyle kazalar artar.
    - Risk Değerlendirmesi: Yüksek

🧩 🧩 🧩

Senaryomuzun Özeti

Senaryo No	Sonuç	Risk Seviyesi
1	İş sağlığı ve güvenliği protokolleri doğru uygulanıyor, eğitimli çalışanlar var	Düşük
2	Güvenlik zayıf, eğitim eksik, acil durum planları yok.	Yüksek
3	Ekipman eksik veya arızalı, iletişim ve koordinasyon yetersiz	Çok Yüksek

🛡️ 🛡️ 🛡️

Önleyici ve Azaltıcı Tedbirler

Eğitimler düzenli olarak güncellenmeli ve tüm çalışanlar, güvenlik prosedürlerine dair bilgi sahibi olmalıdır.
Acil durum tatbikatları yapılmalı ve her türlü acil durum için hızlı müdahale planları oluşturulmalıdır.
İş sağlığı ve güvenliği protokolleri güncel ve açık olmalı, düzenli olarak gözden geçirilmelidir.
Çalışanlar arası güvenlik kültürü oluşturulmalı ve tüm ekip birlikte güvenliği sağlamak için iş birliği yapmalıdır.

Pentan tankı operasyonlarında iş sağlığı ve güvenliği eksikliklerinin tespiti, ciddi kazaların önlenmesinde kritik bir rol oynamaktadır.

İş Sağlığı ve Güvenliği Eksiklikleri Riski Olay Ağacı Analizi, potansiyel riskleri belirlemek ve güvenlik açıklarını kapatmak için iş sağlığı ve güvenliği protokollerinin sıkı bir şekilde izlenmesi gerektiğini vurgulamaktadır. Her bir kontrol noktası ve iş güvenliği önlemi, hem işçilerin sağlığını koruma hem de tesisin güvenliğini sağlama açısından büyük önem taşımaktadır.

İş sağlığı ve güvenliği kültürünün güçlendirilmesi, düzenli eğitimler ve acil durum planlarının uygulanması, potansiyel kazaların önüne geçilmesi açısından temel faktörlerdir. Bu tür önlemler ve sürekli izleme sistemleri sayesinde, iş kazalarının ve güvenlik ihlallerinin en aza indirilmesi sağlanabilir.

Sonuç olarak, İş Sağlığı ve Güvenliği Eksiklikleri Riski Olay Ağacı Analizi, pentan tankı gibi yüksek risk taşıyan alanlarda güvenlik önlemlerinin titizlikle uygulanmasını teşvik ederek, daha güvenli ve sağlıklı çalışma ortamlarının oluşturulmasına katkı sağlamayı amaçlamaktadır.

⭐️⭐️⭐️⭐️⭐️⭐️⭐️⭐️

Değerli İş Güvenliği Camiası üyesi,

Pentan Tankı – İş Sağlığı ve Güvenliği konusunda ulaşılabilir makale ve teknik yazı sayısı maalesef yeterli değil. O sebeple bu yazıda eksiklerim olabilir.

Bilgi ve tecrübelerinizi paylaşmanız vereceğiniz katkılar ile iş güvenliği camiasının daima yararlanacağı büyük ve ayrıntılı bir veri bankası haline getirebiliriz.

Dr. Mustafa KEBAT – 0 530 568 42 75

⭐️⭐️⭐️⭐️⭐️⭐️⭐️⭐️

Doğal Yaşayın

Doğal Beslenin

Aklınıza Mukayet Olun

⭐️⭐️⭐️⭐️⭐️⭐️⭐️⭐️

Sayın okuyucu,

Aşağıdaki linkten yazımızda yer alan konu hakkında sorularınızı ve görüşlerinizi, merak ettiğiniz ve yazılarımıza konu olmasını istediğiniz hususları iletebilirsiniz.

⭐️⭐️⭐️⭐️⭐️⭐️⭐️⭐️⭐️

Bilimsel Yazı Sevenler Devam Edebilirler

⭐️⭐️ Pentane dış depolama tankının yangın etkisine ilişkin bir çalışma https://koreascience.kr/article/JAKO202430540257020.page

⭐️⭐️ Depolama tankı kazalarına ilişkin bir çalışma https://www.sciencedirect.com/science/article/abs/pii/S0950423005000641?via%3Dihub

⭐️⭐️ Kaza Sonucu ve Risk Analizine Dayalı Kimyasal Depolama Tanklarının Güvenlik Aralıklarının Araştırılması https://www.researchgate.net/publication/346406356_Research_on_Safety_Spacing_of_Chemical_Storage_Tanks_Based_on_Accident_Consequence_and_Risk_Analysis

⭐️⭐️ IOC terminalindeki büyük yakıt depolama tankının yangın tehlikesi ve risk analizi https://journals.sagepub.com/doi/10.1177/09544089231207419

⭐️⭐️ Propan depolama tanklarının dinamik risk değerlendirmesi için tahmini bir kaza modelinin geliştirilmesi https://www.sciencedirect.com/science/article/abs/pii/S0957582021000896

⭐️⭐️ Pentan https://pubchem.ncbi.nlm.nih.gov/compound/Pentane

⭐️⭐️⭐️⭐️⭐️

Dr Mustafa KEBAT

Tetkik OSGB İş Sağlığı ve Eğitim Koordinatörü

Sınırlı Sorumluluk Beyanı:
Web sitemizin içeriği, ziyaretçiyi bilgilendirmeye yönelik hazırlanmıştır. Sitede yer alan bilgiler, hiçbir zaman bir iş güvenliği uzmanının, ilgili mühendisin ya da teknik ekibin yetki ve kararlarının yerini alamaz. Bu kaynaktan yola çıkarak, çalışma sahanız içerisindeki tehlike – risk belirlemesi ya da mevcut işleyişin değiştirilmesi kesinlikte tavsiye edilmez. Web sitemizin içeriği, asla firmanızın işleyişine müdahil olma ya da sorumlularınızın vereceği kararların yerine tutması olarak değerlendirilmemelidir. Sitede kanun içeriğine aykırı ilan ve reklam yapma kastı bulunmamaktadır.

Daha Fazla

Genel, İş Güvenliği, Sağlık Bülteni10 Haziran 2025

15 Mayıs 2025

Firmanızda Yüksek Riskli İlaç ve Takviye Kullanımı İzleme Sistemi Uygulaması Var mı?

Yüksek Riskli İlaç ve Takviye Kullanımı İzleme Sistemi

TETKİK Ortak Sağlık Güvenlik Birimi – TETKİK Danışmanlık

Yüksek Riskli İlaç ve Takviye Kullanımı İzleme Sistem Kurulumu ve Takibi Hizmet Tanımı

Günümüzde çalışanlar, performanslarını artırmak, ağrılarla başa çıkmak veya kronik rahatsızlıklarını yönetmek amacıyla reçeteli/reçetesiz birçok ilaç ve besin takviyesi kullanmaktadır. Ancak bu ürünlerin denetimsiz ve bilgi dışı kullanımı, iş sağlığı açısından büyük riskler doğurmaktadır.

İş Sağlığı ve Güvenliği Açısından Yüksek Riskli İlaç ve Takviye Kullanımı Riskleri

İş Kazaları: Yüksek riskli ilaçların veya besin takviyelerinin yan etkileri, çalışanların dikkat ve reflekslerini olumsuz etkileyerek iş kazalarına neden olabilir.

Meslek Hastalıkları: Uzun süreli ve kontrolsüz ilaç veya takviye kullanımı, meslek hastalıkları riskini artırabilir.

Yasal Sorumluluklar: İşverenler, 6331 Sayılı İş Sağlığı ve Güvenliği Kanunu kapsamında çalışanların sağlığını korumakla yükümlüdür. Bu kapsamda, ilaç ve takviye kullanımı konusunda gerekli önlemleri almak zorundadırlar.

Yüksek Riskli İlaç ve Takviye Kullanımı İzleme Sistemi, işyerlerinde bu tür ürünlerin kullanımını izleyerek;

Yan etki ve etkileşim risklerini azaltmayı,
İş kazası olasılığını düşürmeyi,
İş verimini güvenli şekilde artırmayı,
İşyeri hekimi gözetiminde kontrol sistemleri kurmayı
amaçlayan kurumsal bir sağlık güvenlik hizmetidir.

Yüksek Riskli İlaç ve Takviye Kullanımı İzleme Sistem Kurulumu ve Takibi Neyi Amaçlar

🔹 Çalışanlar arasında bilinçsiz ağrı kesici, sakinleştirici, uyarıcı, sporcu takviyesi vb. kullanımını tespit etmek
🔹 İş performansı, dikkat, refleks, bilinç durumu gibi iş güvenliğini etkileyen parametrelerde ilaç etkisini değerlendirmek
🔹 Reçetesiz ve kontrolsüz ürün kullanımına karşı erken uyarı ve müdahale mekanizmaları geliştirmek
🔹 Meslek hastalıkları, bağımlılık, psikolojik etkiler ve kalp-damar risklerini önleyici protokoller oluşturmak

👩‍⚕️ 👩‍⚕️ 👩‍⚕️

Yüksek Riskli İlaç ve Takviye Kullanımı İzleme Sistem Kurulumu ve Takibi Kimlere Hitap Eder?

✅ İnsan Kaynakları Departmanları
✅ İşyeri Hekimi ve İş Güvenliği Uzmanları
✅ Üretim, hizmet mavi yaka ve beyaz yaka ekipleri
✅ Lider kadrolar ve takım yöneticileri
✅ Yasal yükümlülüklerini eksiksiz yerine getirmek isteyen işverenler

Yüksek Riskli İlaç ve Takviye Kullanımı İzleme Sistem Kurulumu ve Takibi Kapsamı

🔎 Analiz & Tarama

Anonim anket ve sağlık beyan formları ile çalışan alışkanlıklarının incelenmesi
Belirli aralıklarla tıbbi ve gerekirse eczacılık danışmanlığı değerlendirmeleri
Kronik ilaç kullanımı olan çalışanların iş uygunluk raporlarının gözden geçirilmesi

💡 Eğitim & Farkındalık

İlaç güvenliği, bilinçli kullanım, besin takviyelerinin etkileri hakkında atölyeler
Psikoaktif madde ve dikkat azaltıcı etkiler konusunda interaktif eğitimler

📋 İzleme & Raporlama

Kurum genelinde yüksek riskli ürün kullanımı haritası
İş kazaları ve performans düşüşleri ile ilaç ilişkili risk korelasyon analizi
Gerekli durumlarda işyeri hekimi değerlendirmesi ve tıbbi yönlendirme

Yüksek Riskli İlaç ve Takviye Kullanımı İzleme Sistem Kurulumu ve Takibi Uygulaması

Faaliyet	Süre
Risk değerlendirme ve ihtiyaç analizi	1 hafta
Anket – veri toplama – formlar	2 hafta
Uzman değerlendirmesi – sağlık raporları analizi	1 hafta
Eğitimlerin düzenlenmesi ve personel bilgilendirme	Sürekli / periyodik
İzleme ve raporlama sistemi kurulması	1 hafta – 1 ay
Yıllık izleme – geri bildirim – güncelleme	Sürekli

Yüksek Riskli İlaç ve Takviye Kullanımı İzleme Sistem Kurulumu ve Takibi Kazanımları

✅ Reçetesiz ilaç ve takviye bağımlılığı risklerinin düşürülmesi
✅ Dikkat dağınıklığı, refleks zayıflığı, uyku hali gibi durumların önlenmesi
✅ İş kazalarının dolaylı nedenlerinden biri olan farmakolojik etkilerin kontrol altına alınması
✅ İşverenin mevzuata ve çalışan sağlığına uygunluk düzeyinin yükseltilmesi
✅ Olası meslek hastalıklarının ve yasal yükümlülüklerin önlenmesi

Yüksek Riskli İlaç ve Takviye Kullanımı İzleme Sistem Kurulumu ve Takibi Yasal Dayanağı

6331 Sayılı İş Sağlığı ve Güvenliği Kanunu
Çalışanların Sağlık Gözetimi Yönetmeliği
İşyeri Hekimi ve Diğer Sağlık Personelinin Görev, Yetki, Sorumluluk ve Eğitimleri Hakkında Yönetmelik
Tıbbi ve Farmakolojik Takip Kılavuzları (Rehber bazlı uygulama desteği)

Yüksek Riskli İlaç ve Takviye Kullanımı İzleme Sistem Kurulumu ve Takibi Teklif Koşulları

Hizmet Süresi: Yıllık izleme ve güncellemeli sistem / periyodik modüler sistem seçilebilir
Raporlama: 6 aylık ya da yıllık risk izleme raporları

Paket	Kapsam	Süre	Fiyat (Örnek)
Temel Paket	Yüksek Riskli İlaç ve Takviye Kullanımı risk analizi + tek seferlik rapor	1 – 3 Ay	₺X.XXX/ay + KDV
Gelişmiş Paket	Sürekli izleme + Danışmanlık + eğitim	3 Ay	₺X.XXX/ay + KDV
Kurumsal Dönüşüm Paketi	12 ay izleme + tüm eğitimler + sürekli destek	12 Ay	₺X.XXX/ay + KDV

Fiyatlar kurumunuzun büyüklüğü, çalışan sayısı ve lokasyona göre değişkenlik göstermektedir. Detaylı keşif sonrası nihai teklif oluşturulur.

Yüksek Riskli İlaç ve Takviye Kullanımı İzleme Sistem Kurulumu ve Takibi Ekibimiz

📌 İş Sağlığı ve Eğitim Koordinatörümüz ve İşyeri Hekimlerimiz
📌 Farmakolog / Eczacı (Gerekli görülen hallerde)
📌 Klinik Psikolog (Gerekli görülen hallerde)
📌 İş Güvenliği Uzmanı
📌 Eğitim Koordinatörü
📌 Raporlama ve veri analizi elemanlarımız

📈 📈 📈

Neden Bizi Tercih Etmelisiniz?

🔬 Alanında uzman ekip
📊 Kurumunuza özel raporlama ve istatistikler
🔄 Periyodik takip sistemi
📅 Esnek tarama planları
📁 KVKK uyumlu veri koruma süreçleri ve GDPR’ ye saygılı politikamız

🤝 🤝 🤝

Bugünün en değerli sermayesi “sağlıklı ve mutlu çalışan”dır.
Siz de işyerinizde bu dönüşüme öncülük etmek isterseniz, detaylı bilgi ve keşif toplantısı için bizimle iletişime geçebilirsiniz.

📞 📞 📞

Yüksek Riskli İlaç ve Takviye Kullanımı İzleme Sistem Kurulumu ve Takibi Teklifi Almak İçin;

📞 İletişim: +90 232 265 20 65
📧 E-posta: [email protected]
🌐 Web sitesi: www.tetkik.com.tr

TETKİK İş Güvenliği ve Sağlığı Eğitim Danışmanlık Ticaret Limited Şirketi

Adres:Yeşillik Cad. No:230 Kat:4/424, Selgeçen Modeko İş Merkezi – Karabağlar – İZMİR

Yüksek Riskli İlaç ve Takviye Kullanımı İzleme Sistem Kurulumu ve Takibi Programı Yöneticisi

Dr. Mustafa KEBAT

İş Sağlığı ve Eğitim Koordinatörü

0 530 568 42 75

🏆 🏆 🏆

Referanslar ve Belgeler

Referanslarımız www.tetkik.com.tr dan inceleyebirsiniz.
Sağlık Bakanlığı / İSG destekli projeler
Alanında uzman deneyimli İşyeri Hekimler, Farmakolog / Eczacı, Klinik psikologlar
ISO 45003 (Psikososyal Risk Yönetimi Standardı) Uyumlu

Daha Fazla

Genel, Haberler&Duyurular, İş Güvenliği, Sağlık Bülteni15 Mayıs 2025

15 Ocak 2025

Çalışanlarda Psikolojik Faktörlerin Propriyosepsiyon Üzerindeki Etkileri

İş sağlığı ve güvenliği alanında propriyosepsiyon – vücudun pozisyonunu, hareketini ve dengesini algılama yeteneği – giderek daha kritik bir konu haline gelmiştir.

Psikolojik faktörler, merkezi sinir sistemi üzerinden propriyosepsiyon sinyallerini bozarak, özellikle Çimento, Demir-Çelik, İnşaat vb gibi çok tehlikeli iş kollarında yoğun fiziksel iş gerektiren ortamlarda çalışanların güvenliğini riske atar.

Araştırmalar, bu faktörlerin propriyosepsiyonu %10 ila %50 arasında azalttığını gösterir – bu, düşme, koordinasyon kaybı ve kaza riskini artırır (Proske, 2019; Han et al., 2015).

Aşağıda sizlere sunduğum tabloda, her faktörün mekanizmasını, azaltma oranını, yan etkilerini, iş güvenliği uyarılarını göreceksiniz.

Amacım, iş güvenliği uzmanları, sağlık profesyonelleri ve yöneticilere rehberlik etmek – çünkü psikolojik sebepler, fiziksel yaralanmaların görünmez tetikleyicileridir.

Özellikle yaşlı çalışanlarda bu etkiler %30-50 artar, bu yüzden tabloyu dikkatle inceleyin, bireysel taramalar yapın ve gerektiğinde psikolojik destek sağlayın.

Bu tablo, işyerlerini daha güvenli kılmak için bir araçtır – lütfen bu bilgileri eyleme dönüştürün.

Psikolojik Faktör	Etkilenen Mekanizma	Propriyosepsiyon Azaltma Oranı (%)	Detaylı Açıklama ve Yan Etkiler	İş Güvenliği Uyarısı
#Stres (Kronik veya Akut)	Kortizol salınımını artırır, sempatik sinir sistemini hiperaktive eder; beyin-vücut sinyallerini bozar.	%20-50 (Azaltma)	Stres, propriyosepsiyon sinyallerini baskılayarak denge ve konum algısını düşürür; kortizol seviyesi yükseldikçe nöromüsküler koordinasyon bozulur. Yan etkiler: Titreme, kas gerginliği, dikkat dağılması; kronik stres propriyosepsiyonu kalıcı bozar. İşyerinde stres, düşme riskini artırır.	🚨 Yüksek risk; düşme ihtimali %40 artar; ağır makine kullanımında kaza oranı yükselir. Vardiyalı işlerde stres yönetimi şart.
#Anksiyete Bozuklukları (Genel Anksiyete, Panik Atak)	Amigdala hiperaktivitesi, propriyosepsiyon sinyallerini bozar; dikkat dağılması ve hipervigilans yaratır.	%15-40 (Azaltma)	Anksiyete, propriyosepsiyon hassasiyetini düşürür; panik ataklarda denge kaybı %30 artar. Yan etkiler: Titreme, baş dönmesi, kas spazmı; kronik anksiyete nöral yolları bozar. İş stresiyle birleşince propriyosepsiyon %35 azalır.	⚠️ Orta risk; koordinasyon kaybı %25, dikkat gerektiren işlerde tehlikeli. Anksiyete eğitimi önerilir.
#Depresyon (Majör Depresif Bozukluk)	Dopamin ve serotonin dengesizliği, motivasyon düşüşüyle hareketsizliğe yol açar; propriyosepsiyon sinyallerini zayıflatır.	%10-35 (Azaltma)	Depresyon, propriyosepsiyonu hareketsizlik yoluyla bozar; kas tonusu düşer, denge testlerinde hata %20 artar. Yan etkiler: Yorgunluk, apathy, kas zayıflığı; kronik depresyon propriyosepsiyonu kalıcı etkiler. İşyerinde motivasyon kaybı kazaları tetikler.	🚨 Yüksek risk; düşme riski %30 artar; uzun süreli hareketsizlik propriyosepsiyonu %25 bozar. Depresyon taraması şart.
#Mental Yorgunluk (Bilişsel Yorgunluk)	Beyin prefrontal korteksini yorar, propriyosepsiyon sinyallerini işleme kapasitesini düşürür; dikkat dağılması yaratır.	%15-40 (Azaltma)	Mental yorgunluk, propriyosepsiyonu bozar; denge süresi %25 kısalır. Yan etkiler: Zihin bulanıklığı, koordinasyon kaybı, kas tepkisi yavaşlaması; uzun oturumlar propriyosepsiyonu %30 düşürür. İş stresiyle birleşince etki artar.	⚠️ Orta risk; koordinasyon kaybı %25, vardiyalı işlerde tehlikeli. Mola stratejileri önerilir.
#Travma Sonrası Stres Bozukluğu (PTSD)	Hipervigilans ve flashback’ler propriyosepsiyon sinyallerini bozar; amigdala hiperaktivitesi dengeyi etkiler.	%25-50 (Azaltma)	PTSD, propriyosepsiyonu travma tetikleyicileriyle bozar; düşme riski %40 artar. Yan etkiler: Hiperarousal, dissosiyasyon, kas gerginliği; kronik PTSD propriyosepsiyonu kalıcı düşürür. İşyerinde travma sonrası etki kazaları tetikler.	🚨 Yüksek risk; koordinasyon kaybı %35, tehlikeli işlerde yasak. Psikolojik destek şart.
#Dikkat Eksikliği Hiperaktivite Bozukluğu (ADHD)	Dikkat dağılması propriyosepsiyon sinyallerini işleme kapasitesini düşürür; hiperaktivite dengeyi bozar.	%10-30 (Azaltma)	ADHD, propriyosepsiyonu dikkat eksikliğiyle bozar; hata oranı %20 artar. Yan etkiler: Impulsivite, koordinasyon kaybı, yorgunluk; kronik ADHD propriyosepsiyonu %25 düşürür. İşyerinde dikkat bozukluğu kazaları artırır.	⚠️ Orta risk; koordinasyon kaybı %20, dikkat gerektiren işlerde tehlikeli. ADHD taraması önerilir.
#Bipolar Bozukluk (Manik-Depresif Fazlar)	Manik fazda hiperaktivite propriyosepsiyonu bozar; depresif fazda motivasyon düşüşü hareketsizliğe yol açar.	%15-45 (Azaltma)	Bipolar, propriyosepsiyonu dalgalanmalarla bozar; manik fazda titreme %30 artar. Yan etkiler: Uykusuzluk, impulsivite, kas spazmı; kronik bipolar propriyosepsiyonu kalıcı etkiler. İşyerinde mani kazaları tetikler.	🚨 Yüksek risk; düşme riski %35 artar; bipolar yönetimi şart.
#Şizofreni (Psikotik Bozukluklar)	Dopamin dengesizliği propriyosepsiyon sinyallerini bozar; halüsinasyon dengeyi etkiler.	%20-50 (Azaltma)	Şizofreni, propriyosepsiyonu nöral bozulmayla düşürür; koordinasyon kaybı %40 artar. Yan etkiler: Paranoya, hareket bozukluğu, kas rijiditesi; kronik şizofreni propriyosepsiyonu %35 bozar. İşyerinde psikoz kazaları artırır.	🚨 Yüksek risk; koordinasyon kaybı %40, tehlikeli işlerde yasak. Psikiyatrik destek şart.
#Obsesif-Kompulsif Bozukluk (OKB)	Obsesyonlar dikkat dağılması yaratır, propriyosepsiyon sinyallerini bozar; kompulsiyonlar hareketsizliğe yol açar.	%10-30 (Azaltma)	OKB, propriyosepsiyonu dikkat dağılmasıyla bozar; hata oranı %20 artar. Yan etkiler: Anksiyete, ritüel hareketler, yorgunluk; kronik OKB propriyosepsiyonu %25 düşürür. İşyerinde obsesyon kazaları tetikler.	⚠️ Orta risk; koordinasyon kaybı %20, dikkat gerektiren işlerde tehlikeli. OKB taraması önerilir.
#Uyku Bozuklukları (İnsomni, Narkolepsi)	Uykusuzluk propriyosepsiyon sinyallerini bozar; narkolepsi ani denge kaybı yaratır.	%15-40 (Azaltma)	Uyku bozuklukları, propriyosepsiyonu yorgunluk yoluyla düşürür; denge süresi %25 kısalır. Yan etkiler: Gündüz uykusu, dikkat kaybı, kas zayıflığı; kronik uyku bozukluğu propriyosepsiyonu %30 bozar. İşyerinde uyku kazaları artırır.	🚨 Yüksek risk; düşme riski %30 artar; vardiyalı işlerde tehlikeli. Uyku hijyeni eğitimi şart.

Notlar:

Oranlar ortalama değerler; bireysel testlerle (e.g. tek ayak durma testi) doğrulanmalı. Psikolojik faktörler propriyosepsiyonu %10-50 bozar, çünkü beyin-vücut bağlantısını etkiler (Proske, 2019).
İşyerlerinde psikolojik faktörler için tarama önerilir; stres/anksiyete eğitimi propriyosepsiyonu korur.

Propriyosepsiyonu etkileyen psikolojik sebepleri ele alan bu tabloyu tamamlamak, bize önemli bir gerçekliği hatırlatıyor: Zihin ve vücut ayrılmaz bir bütün – psikolojik stresler, fiziksel güvenliği doğrudan tehdit eder.

Tablo, stresin propriyosepsiyonu %20-50 bozduğunu, anksiyetenin %15-40 azalttığını, depresyonun %10-35 düşürdüğünü ve diğer bozuklukların (PTSD, ADHD, bipolar) benzer yıkıcı etkilerini bilimsel verilerle detaylı bir şekilde ortaya koyuyor (NIH, 2023; Frontiers in Psychology, 2022).

Bu etkiler, merkezi sinir sistemi baskılaması, dopamin dengesizliği ve hipervigilans yoluyla gerçekleşir – sonuçta, iş kazaları artar, düşme riski %30-40 yükselir ve verimlilik düşer.

Örneğin, kronik stres propriyosepsiyonu kalıcı bozar, vardiyalı çalışmalarda koordinasyon kaybına yol açar; depresyon hareketsizliği artırarak kas tonusunu zayıflatır (Journal of Affective Disorders, 2020).

İşyerlerinde bu zararlar felaket boyutunda: OSHA verilerine göre, psikolojik faktörler kazaların %30’unu tetikler (European Journal of Applied Physiology, 2018). Yaşlı çalışanlarda etki daha şiddetli (%40-50 artış), bu yüzden erken tarama şart.

Bu tabloyu bir uyarı olarak düşünülmelidir: İşverenler, işyeri hekimleri vasıtası ile psikolojik taramaları entegre etmeli; iş güvenliği uzmanları, eğitim programlarına propriyosepsiyon egzersizlerini eklemeli; çalışanlar, stres yönetimini öğrenmelidir.

Gelecek için Propriyosepsiyonu korumak, sadece fiziksel değil, zihinsel sağlığı da kapsar – bu tabloyu temel alarak, daha derin araştırmalar ve müdahalelerle işyerlerini dönüştürün.

Unutmayın, her psikolojik faktör bir tehlike sinyali – onları görmezden gelmek, hayatları riske atmaktır.

Kaynaklar:PubMed, NIH (2023), Psychoneuroendocrinology (2018), Frontiers in Psychology (2022), Journal of Affective Disorders (2020), Brain Research (2019), American Journal of Psychiatry (2021), Journal of Attention Disorders (2020), Bipolar Disorders (2019), Schizophrenia Research (2021), Journal of Anxiety Disorders (2020), Sleep Medicine Reviews (2019), European Journal of Applied Physiology (2018), Han et al. (2015).

Eğitim Almak İçin Bizi Arayın

Tetkik OSGB İş Sağlığı ve Eğitim Koordinatörü Dr Mustafa KEBAT yönetiminde deneyimli ekibimizle, firmanıza özel Propriyoseptif Egzersizler Eğitimini Türkiyenin her yerinde planlayalım.

Eğitim Başvurusu

Dr Mustafa KEBAT – 0 530 568 42 75

#Tetkik OSGB İş Sağlığı ve Eğitim Koordinatörü

Yeşillik Cad. No:230 Kat:4/424, Selgeçen Modeko İş Merkezi – Karabağlar/İZMİR
+90 232 265 20 65
[email protected]

⭐️⭐️⭐️⭐️⭐️⭐️⭐️

Doğal Yaşayın

Doğal Beslenin

Aklınıza Mukayet Olun

⭐️⭐️⭐️⭐️⭐️⭐️⭐️⭐️

Sayın okuyucu,

Aşağıdaki linkten yazımızda yer alan konu hakkında sorularınızı ve görüşlerinizi, merak ettiğiniz ve yazılarımıza konu olmasını istediğiniz hususları iletebilirsiniz.

⭐️⭐️⭐️⭐️⭐️⭐️⭐️⭐️⭐️

Bilimsel Yazı Sevenler Devam Edebilirler

⭐️⭐️ Propriyoseptif ve Vestibüler Duyu Sistemlerinin Harekete Göreli Katkısı: Moleküler Bilim Çağında Keşif Fırsatları https://pmc.ncbi.nlm.nih.gov/articles/PMC7867206/

⭐️⭐️ Propriyosepsiyonun değerlendirilmesi: Yöntemlerin eleştirel bir incelemesi https://www.sciencedirect.com/science/article/pii/S2095254615000058

⭐️⭐️ Mekanoreseptör https://www.sciencedirect.com/topics/immunology-and-microbiology/mechanoreceptor

⭐️⭐️ Sensörimotor Sistemi, Bölüm I: Fonksiyonel Eklem Stabilitesinin Fizyolojik Temeli. https://pmc.ncbi.nlm.nih.gov/articles/PMC164311/

⭐️⭐️ Propriyosepsiyonun değerlendirilmesi: Yöntemlerin eleştirel bir incelemesi https://pmc.ncbi.nlm.nih.gov/articles/PMC6191985/

⭐️⭐️ PNF Kavramının Temel Unsurları, Bir Eğitim Anlatısı https://www.scientificarchives.com/article/the-essential-elements-of-the-pnf-concept-an-educational-narrative

⭐️⭐️ Motor fonksiyonu iyileştirmede propriyoseptif eğitimin etkinliği: sistematik bir inceleme https://pmc.ncbi.nlm.nih.gov/articles/PMC4309156/

⭐️⭐️ Yaşlı yetişkinlerde denge ve gücün geliştirilmesinde geleneksel ve güncel yaklaşımların karşılaştırılması https://pubmed.ncbi.nlm.nih.gov/21510715/

⭐️⭐️ Yapı İşlerinde Yüksekte Çalışmalarda İSG Uygulama Rehberi. http://chrome-extension://efaidnbmnnnibpcajpcglclefindmkaj/https://www.csgb.gov.tr/Media/0b3hcam2/yapiisleriyuksektecalismauygrehberi-in%C5%9Ft%C5%9Fb_revize.pdf

⭐️⭐️ Yaşlılarda Denge, Fonksiyonel Performans ve Düşme Önleme İçin Gövde Kas Gücünün Önemi: Sistematik Bir İnceleme https://www.researchgate.net/publication/236139834_The_Importance_of_Trunk_Muscle_Strength_for_Balance_Functional_Performance_and_Fall_Prevention_in_Seniors_A_Systematic_Review

⭐️⭐️ Dengesiz yüzeyler ve rehabilitasyon cihazları kullanılarak yapılan direnç antrenmanının etkinliği https://www.researchgate.net/publication/224822339_The_effectiveness_of_resistance_training_using_unstable_surfaces_and_devices_for_rehabilitation

⭐️⭐️ NSC Çalışma İstatistikleri Bürosu’nun 2021 Raporu Hakkındaki Açıklaması https://www.nsc.org/newsroom/nsc-statement-bls-report-2021#:~:text=In%202020%2C%20there%20were%204%2C764,highest%20annual%20rate%20since%202016.

⭐️⭐️ Hall, C. M., & Brody, L. T. (2005). Therapeutic Exercise: Moving Toward Function. Lippincott Williams & Wilkins. http://chrome-extension://efaidnbmnnnibpcajpcglclefindmkaj/https://students.aiu.edu/submissions/profiles/resources/onlineBook/Q4X4S2_Therapeutic_Exercise_Moving_Toward_Function_3.pdf

⭐️⭐️ Motor Kontrolü: Araştırmayı Klinik Uygulamaya Dönüştürmek https://www.researchgate.net/publication/228118305_Motor_Control_Translating_Research_Into_Clinical_Practice