31 Mayıs 2025

Dalış Yapanların Seyahat Sağlık Çantası

Güvenli ve Bilinçli Keşifler İçin Rehber

Dalış, hem fiziksel hem de çevresel riskleri barındıran bir aktivitedir. Su altındaki basınç değişiklikleri, sıcaklık farklılıkları, deniz canlılarıyla temas ve erişim kısıtlılığı gibi durumlar, dalgıçların sağlık yönünden hazırlıklı olmasını gerektirir. Özellikle dalış yapılan bölgelerde acil tıbbi yardımın sınırlı olduğu durumlar düşünüldüğünde, iyi planlanmış bir seyahat sağlık çantası, hem profesyonel hem de amatör dalgıçlar için vazgeçilmezdir.

Bu yazıda, dalış seyahatleri için ideal bir sağlık çantasının nasıl hazırlanması gerektiği, bilimsel temelli bilgiler ve saha pratikleriyle anlatmayı amaçladım.

🤿 🤿 🤿

Sağlık Çantası Hazırlığında Temel İlkeler

Taşınabilirlik: Hafif ama kapsamlı olmalı.
Dayanıklılık: Su geçirmez, darbelere dayanıklı bir muhafaza tercih edilmeli.
Kişiselleştirme: Kişisel sağlık geçmişi (alerjiler, kronik hastalıklar) göz önünde bulundurularak düzenlenmeli.
İklim ve Bölgeye Uygunluk: Gidilecek bölgedeki iklim koşulları ve deniz canlıları dikkate alınmalıdır.

⚓ ⚓ ⚓

Temel Sağlık Malzemeleri Listesi

🩺 🩺 🩺

Acil Müdahale Malzemeleri

Çeşitli boyutlarda bandajlar, gazlı bez, elastik bandaj, antiseptik, cımbız, makas ve pamuklu çubuklar gibi temel ilk yardım malzemeleri
Su geçirmez yara bandı
Turnike (kanama kontrolü için)
Küçük makas ve pens
İlk yardım hızlı referans kartı
Güneş yanıkları için aloe jeli
Dijital termometre
Oral rehidratasyon paketleri (Tropikal – çok sıcak iklimler için özellikle)

💊 💊 💊

İlaçlar

Analjezikler: Parasetamol, ibuprofen
Antihistaminikler: Alerjik reaksiyonlara karşı (loratadin, difenhidramin)
Antiemetik: Deniz tutması ve mide bulantısı için (örneğin: dimenhidrinat)
Antiseptik solüsyonlar: Povidon iyot, hidrojen peroksit
Antibiyotik merhem: Yaralanmalara karşı koruyucu
Oral rehidrasyon tuzları: Dehidrasyon önleme

🦑 🦑 🦑

Dalışa Özgü Risklere Karşı Malzemeler

Isırık ve sokmalara karşı jel veya pomadlar: Özellikle denizanaları ve mercan yaralanmaları için (lidokainli merhemler önerilir)
Amonyak solüsyonu: Denizanası sokmalarında ilk müdahale için
Vazelin veya benzeri yağ bazlı krem: Isı kaybını önlemeye yardımcı olur
Termal battaniye (alüminyum folyo battaniye): Hipotermi riski durumunda

🤿 🤿 🤿

Özel Gereksinimler İçin Eklemeler

🧍 🧍 🧍

Kişisel Medikal Eşyalar

Kişisel ilaçlar (düzenli kullanılanlar)
Astım inhalerleri, diyabet cihazları vb.
Alerji kartı veya medikal uyarı bilekliği

📋 📋 📋

Dokümantasyon

Seyahat edenler aşağıdaki belgeleri her zaman yanlarında taşımalı ve acil bir durum olması durumunda bunların kopyalarını evde bir aile üyesinize veya yakın bir arkadaşına bırakmalısınız.

Acil durum iletişim listesi
Kan grubunuz ve aşı geçmişinizin bilgileri
Uluslararası Aşılama veya Profilaksi Sertifikası (ICVP) kartında aşı kanıtı veya varış noktanızda belirli aşıların gerekli olması durumunda tıbbi feragatname.
Tüm ilaçlarınız, gözlükleriniz ve/veya kontakt lensleriniz ve diğer reçeteli tıbbi malzemeleriniz için reçetelerin kopyaları ; ilaçların genel isimlerini İngilizce olarak ve mümkünse varış noktanızın diline çevrilmiş olarak eklemelisiniz.
Diyabet veya alerjiler gibi önceden var olan rahatsızlıklarınızın İngilizce ve mümkünse varış noktanızın diline çevrilmiş bir nüshası olmalı.
Dalış sigortası bilgileri – Sağlık sigortanızın kapsamının, ek seyahat sağlık sigortanızın, tıbbi tahliye sigortanızın ve seyahat sigortanızın kanıtı; tüm sigorta sağlayıcılarının iletişim bilgilerini ve talep formlarının kopyalarını taşıyın
Her zaman yanınızda taşıyacağınız, aşağıdakilere ait sokak adreslerini, telefon numaralarını ve e-posta adreslerini içeren bir iletişim kartı :
- Evde kalacak bir aile üyesi veya yakın arkadaş
- Gideceğiniz yer/yerlere en yakın Türk Konsolosluğu
- Gideceğiniz yer/yerlerdeki sağlık kuruluşları

⚓ ⚓ ⚓

Güvenli Saklama ve Taşıma Tavsiyeleri

Tüm malzemeler su geçirmez, sert kapaklı bir kutuda saklanmalıdır.
İçerik periyodik olarak kontrol edilmeli ve son kullanma tarihi geçen ilaçlar yenilenmelidir.
Sağlık çantası, tekne veya dalış kampı gibi her an ulaşılabilir bir yerde tutulmalıdır.

🤿 🤿 🤿

Koruyucu Ürünler

Böcek kovucu
Hem UVA hem de UVB korumasına sahip güneş kremi (tercihen SPF 15 veya üzeri ve çevre için güvenli)
Antibakteriyel el mendilleri veya en az yüzde 60 alkol içeren alkol bazlı el dezenfektanı
Kulak tıkacı
Yüz maskeleri ve nitril eldivenler gibi kişisel koruyucu ekipmanlar
Planlarınıza uygun kask, araç güvenlik koltuğu, koruyucu gözlük, iş eldiveni vb. gibi kişisel güvenlik ekipmanları .

⚓ ⚓ ⚓

Eğitim ve Farkındalık

Dalış yapan bireyler, temel ilk yardım bilgilerine ve çanta içeriğini doğru kullanma eğitimine sahip olmalıdır. Özellikle CPR (kardiyopulmoner resüsitasyon) ve deniz canlılarının neden olduğu yaralanmalarla başa çıkma teknikleri bilinmelidir.

🤿 🤿 🤿

Dalış, iyi hazırlıkla çok daha güvenli ve keyifli bir etkinliğe dönüşür. Seyahat sağlık çantası, yalnızca kişisel güvenliğiniz için değil, çevrenizdeki dalgıçlara yardım etmek açısından da kritik öneme sahiptir. Her dalgıç, sağlık çantasını sadece bir ekipman değil, hayati bir güvenlik önlemi olarak değerlendirmelidir.

⭐️⭐️⭐️⭐️⭐️⭐️⭐️⭐️

Doğal Yaşayın

Doğal Beslenin

Aklınıza Mukayet Olun

⭐️⭐️⭐️⭐️⭐️⭐️⭐️⭐️

Sayın okuyucu,

Aşağıdaki linkten yazımızda yer alan konu hakkında sorularınızı ve görüşlerinizi, merak ettiğiniz ve yazılarımıza konu olmasını istediğiniz hususları iletebilirsiniz.

Bilginin paylaştıkça çoğalacağı düşüncesi ve sizlere daha iyi hizmet verme azmi ile her gün daha da iyiye ilerlemede bizlere yorumlarınız ve katkılarınız ile yardımcı olursanız çok seviniriz. https://g.page/r/CTHRtqI0z0gjEAE/review

⭐️⭐️⭐️⭐️⭐️

Dr Mustafa KEBAT

Tetkik OSGB İş Sağlığı ve Eğitim Koordinatörü

Sınırlı Sorumluluk Beyanı:
Web sitemizin içeriği, ziyaretçiyi bilgilendirmeye yönelik hazırlanmıştır. Sitede yer alan bilgiler, hiçbir zaman bir hekim tedavisinin ya da konsültasyonunun yerini alamaz. Bu kaynaktan yola çıkarak, ilaç tedavisine başlanması ya da mevcut tedavinin değiştirilmesi kesinlikte tavsiye edilmez. Web sitemizin içeriği, asla kişisel teşhis ya da tedavi yönteminin seçimi için değerlendirilmemelidir.

Ayrıca, sitede yer alan bilgiler, hiçbir zaman bir iş güvenliği uzmanının, ilgili mühendisin ya da teknik ekibin yetki ve kararlarının yerini alamaz. Bu kaynaktan yola çıkarak, çalışma sahanız içerisindeki tehlike – risk belirlemesi ya da mevcut işleyişin değiştirilmesi kesinlikte tavsiye edilmez. Web sitemizin içeriği, asla firmanızın işleyişine müdahil olma ya da sorumlularınızın vereceği kararların yerine tutması olarak değerlendirilmemelidir. Sitede kanun içeriğine aykırı ilan ve reklam yapma kastı bulunmamaktadır.

⭐️⭐️⭐️⭐️

Daha Fazla

Genel, Makaleler, Sağlık Bülteni31 Mayıs 2025

27 Mayıs 2025

Metilen Mavisinin Alzheimer Hastalığı Modelinde Bilişsel İşlevlere Etkisi

Referans:
Zhao, M., Liang, F., Xu, H., Yan, W., & Zhang, J. (2016). Methylene blue exerts a neuroprotective effect against traumatic brain injury by promoting autophagy and inhibiting microglial activation. Molecular Medicine Reports, 13(1), 13–20. https://doi.org/10.3892/mmr.2015.4551

📌 📌 📌

Amaç

Bu çalışma, metilen mavisinin (MM) travmatik beyin hasarı (TBI) sonrası nöroprotektif etkilerini ve bu etkilerin altında yatan mekanizmaları araştırmayı amaçlamıştır.

🧬 🧬 🧬

Yöntem

Hayvan Modeli: Yetişkin sıçanlarda kontrollü kortikal etki (CCI) yöntemiyle TBI modeli oluşturulmuştur.
Tedavi: TBI sonrası sıçanlara intraperitoneal olarak metilen mavisi (MM) (1 mg/kg) uygulanmıştır.
Değerlendirmeler:
- Nörolojik işlevler modifiye nörolojik şiddet skoru (mNSS) ile değerlendirilmiştir.
- Beyin dokusunda otopsi sonrası histopatolojik analizler yapılmıştır.
- Otofaji ve mikroglial aktivasyon belirteçleri immunohistokimya ve Western blot ile incelenmiştir.

🔬 🔬 🔬

Bulgular

Nörolojik İyileşme: Metilen mavisi (MM) tedavisi, TBI sonrası nörolojik işlevlerde anlamlı iyileşme sağlamıştır.
Otofaji Aktivasyonu: MB, LC3-II/LC3-I oranını artırarak otofajiyi teşvik etmiştir.
Mikroglial Aktivasyonun Azalması: Metilen mavisi (MM), Iba-1 pozitif mikroglial hücrelerin sayısını azaltmıştır.
Apoptozun Azalması: Metilen mavisi (MM), beyin dokusunda nöronal apoptozu azaltmıştır.

🧠 🧠 🧠

Sonuç

Metilen mavisi (MM), TBI sonrası nöroprotektif etki göstererek nörolojik iyileşmeyi desteklemektedir. Bu etkiler, otofajinin teşviki ve mikroglial aktivasyonun inhibisyonu yoluyla gerçekleşmektedir.

Bu çalışma, metilen mavisinin travmatik beyin hasarı sonrası nöroprotektif etkilerini ve bu etkilerin altında yatan mekanizmaları ortaya koyarak, metilen mavisi’nin (MM) potansiyel terapötik kullanımını desteklemektedir.

Bu araştırma Spandidos Publications web sitesinden aynen alınmıştır.

Methylene blue exerts a neuroprotective effect against traumatic brain injury by promoting autophagy and inhibiting microglial activation https://www.spandidos-publications.com/10.3892/mmr.2015.4551

Authors: Mingfei Zhao, Feng Liang, Hangdi Xu, Wei Yan, Jianmin Zhang

Published online on: November 11, 2015 https://doi.org/10.3892/mmr.2015.4551

⭐️⭐️⭐️⭐️⭐️⭐️⭐️⭐️

Doğal Yaşayın

Doğal Beslenin

Aklınıza Mukayet Olun

⭐️⭐️⭐️⭐️⭐️⭐️⭐️⭐️

Sayın okuyucu,

Aşağıdaki linkten yazımızda yer alan konu hakkında sorularınızı ve görüşlerinizi, merak ettiğiniz ve yazılarımıza konu olmasını istediğiniz hususları iletebilirsiniz.

⭐️⭐️⭐️⭐️⭐️⭐️⭐️⭐️⭐️

Bilimsel Yazı Sevenler Devam Edebilirler

Ek Bilgi

Araştırmacıların kendi ülkelerinin Tıbbi Veritabanları mevcut olup ilgili konuda veya istediğiniz konularda Pubmed harici bilimsel yayın araştırması yapmak isteyenler için tavsiye ederim. Aşağıda ilgili web adreslerini ve özelliklerini bilgilerinize sunuyorum.

Saygılarımla…

🇨🇳 Çin Tıbbi Veritabanları

CNKI (China National Knowledge Infrastructure)
- Web: https://www.cnki.net
- Kapsam: Çin’in en büyük akademik veri tabanıdır. Tıp, biyoloji, mühendislik, sosyal bilimler gibi tüm akademik alanlarda makaleler içerir.
- Tıbbi Alt Dizini: China Academic Journal Full-text Database (医学期刊全文数据库)
- Dili: Çince (bazı makalelerde İngilizce özet bulunabilir).
- Not: Üniversite kütüphaneleri veya uluslararası erişim anlaşmaları üzerinden tam metin erişim mümkündür.
Wanfang Data
- Web: http://www.wanfangdata.com.cn
- Kapsam: Çin Sağlık ve Tıp Bilimleri Akademisi’nin desteklediği, tıbbi dergilere özel güçlü bir veri tabanıdır.
- Alt Dizini: Wanfang Med Online (万方医学网)
- Dili: Çince (bazı İngilizce içerik mevcut).
CQVIP (Chongqing VIP Information)
- Web: http://www.cqvip.com
- Kapsam: Çin’de yayımlanan tıbbi dergiler dahil olmak üzere akademik dergiler için önemli bir kaynaktır.
- Dili: Çince

⭐️⭐️⭐️⭐️⭐️

Dr Mustafa KEBAT

Tetkik OSGB İş Sağlığı ve Eğitim Koordinatörü

⭐️⭐️⭐️⭐️

Daha Fazla

Genel, Makaleler27 Mayıs 2025

25 Mayıs 2025

Yangın Dolabı İçeriği Gereklilik mi, Şarta Bağlı mı?

Saygıdeğer İşletme Yöneticileri ve Değerli İş Güvenliği Uzmanları,

Mizansen de olsa; karşılıklı görüşlerin taraflarca dile getirildiği, özlediğimiz tartışma-saygı kültürünü sergilemeye de çalıştığım, sonucunda hem ortak bir noktada uzlaşı lle sonuçlandırmayı hem de yakın zamanda hizmet verdiğimiz firmalarımızdan birinde yaşadığımız farklı bakış açılarını sizlerin muhakemelerinize sunmayı hedeflediğim yazının yararlı olmasını umut ediyorum.

Yangın, saniyeler içinde felakete dönüşebilecek bir risktir. Bu riski yönetmek, yalnızca yangın tüpü ve alarm sistemleriyle sınırlı kalmayıp, işyerinin her bir noktasında alınacak önleyici tedbirlerle mümkündür. Yangın dolaplarının içeriği de bu zincirin önemli halkalarından biridir.

Okumakta olduğunuzu bu yazıyı, yangın dolaplarında bulunması gereken ekipmanlar konusundaki iki temel yaklaşımı —“her dolapta tam donanım” ve “risk esaslı içerik planlaması”— teknik, mevzuat temelli ve örnek olaylar ışığında derinlemesine ele almaya çalışarak, moderatör yönetiminde iki farklı görüşün tartışması formatında sunmaya. çalışacağım

Amacım; güvenliğin en üst düzeyde sağlanması için yalnızca mevzuatla sınırlı kalmadan, sahadan gelen verileri de dikkate alarak akılcı, sürdürülebilir ve etkin çözümler üretmektir.

Bu yazımın, iş sağlığı ve güvenliği kültürünü geliştirme yolculuğunda siz değerli uzman ve yöneticilere katkı sunmasını umuyor, yangına karşı hazırlıkta “önce insan, önce yaşam” ilkesini rehber edinmenizi temenni ediyoruz.

Saygılarımla,
Dr Mustafa KEBAT

Moderatör Mustafa KEBAT Açılış Konuşması

Hoş geldiniz saygıdeğer katılımcılar. Bugünkü oturumumuzun konusu: “Yangın dolaplarının içeriği nasıl olmalı? Her dolapta tam ekipman mı olmalı, yoksa riske ve şartlara göre mi belirlenmeli?”

İki değerli konuğumuz bu tartışmada bizlere rehberlik edecek:

Sayın. Ali TAMOLMALI, İş Güvenliği Uzmanı ve Afet Acil Durum Koordinatörü
Sayın. Nilüfer COŞAR, A Sınıfı İş Güvenliği Uzmanı Yangın Eğitmeni

I. Görüş: “Her Yangın Dolabında Tam Ekipman Olmalı” – Ali TAMOLMALI

Ali TAMOLMALI:
Teşekkür ederim. Benim durduğum nokta net: Her yangın dolabında temel müdahale ekipmanlarının tam olması gerekir. Bu sadece teknik bir gereklilik değil, aynı zamanda insan hayatına doğrudan dokunan bir etik sorumluluktur.

Bugün yangın dolaplarında genellikle sadece hortum ve nozullar bulunduruluyor. Ancak bir yangın anında müdahale edecek kişinin o dolapta yangın elbisesi, baret, eldiven, yangın battaniyesi, duman maskesi, mümkünse portatif oksijen tüpü, el feneri, düdük gibi ekipmanlara da ihtiyacı vardır.

II. Görüş: “Şartlara Göre Belirlenmeli” – Nilüfer COŞAR

Nilüfer COŞAR:
Ben bu yaklaşımı anlayışla karşılasam da, mevzuat ve risk yönetimi açısından daha bütüncül bakmak gerektiğini düşünüyorum. Tüm yangın dolaplarının içeriğini standart hale getirmek, özellikle düşük riskli yerlerde maliyet ve karmaşa doğurabilir. Yangın yönetmeliği zaten neyin nerede olması gerektiğini tarif eder.

Örneğin, “Binaların Yangından Korunması Hakkında Yönetmelik” madde 97’de açıkça “yangın söndürme sistemlerinin bina kullanım amacına, yüküne, risk sınıfına göre belirleneceği“ vurgulanır. Tüm dolaplara aynı ekipmanı koymak yerine, risk analizi sonuçlarına göre farklı seviyelerde donanım sağlamak daha etkili olur.

Teknik Temelli Sorgulama

Ali TAMOLMALI:
Peki Nilüfer Hanım, yangın ilk 90 saniyede kontrol altına alınmazsa ölümcül duman yoğunluğu ve sıcaklıkla müdahale imkânı kalmaz. Yangın sırasında olay yerine ilk ulaşan, genellikle eğitimli olmayan bir personel oluyor. O kişinin yangın hortumunu takacak zamanı bile zor buluyor.

Peki ya duman yoğunluğu yüksekse?

Yangın battaniyesi ya da solunum maskesi olmadan bu kişiyi o noktaya göndermek ne kadar etik?

Nilüfer COŞAR:
Bu doğru. Ancak bir dolaba maske, tüp, battaniye gibi malzemeleri koymak onları işlevsel hale getirmiyor. O maskenin filtresi 5 yılda bir değişmeli. Tüpün doluluk oranı düzenli denetlenmeli. Yangın elbiseleri uygun şekilde saklanmazsa nemden etkilenip işlevini kaybedebilir. Sıkı bir bakım protokolü uygulanmazsa bu malzemeler hem işe yaramaz hale gelir hem de güvenli olduğu sanılan tehlikeli bir ortam yaratır.

Mevzuat Referansları

Ali TAMOLMALI:
Ben yine de şuna vurgu yapmak istiyorum: Mevzuatlar bir çerçeve sunar ama uygulamada daha ileriye gitmek mümkündür. 6331 Sayılı İş Sağlığı ve Güvenliği Kanunu madde 4 der ki: “İşveren, risklerden korunma ilkelerine uygun olarak her türlü önlemi almak zorundadır.” Bir çalışanın dumanlı ortama girerken sadece hortumla müdahale etmesini beklemek, bu hükmü karşılamaz.

Nilüfer COŞAR:
Ama 6331 sayılı kanun da “makul önlem” der. Örneğin, yüksek katlı otellerde yangın dolaplarının içinde solunum cihazı olabilir. Ancak bir otoparkta ya da bir depo koridorunda bu tür ekipmanlara her dolapta yer vermek uygulamada sürdürülebilir değil. Ayrıca, yangına ilk müdahale ekipleri zaten baretli, eldivenli ve gaz maskeli olarak hazır beklemelidir.

Örnek Olay – Tuzla Tersaneleri Vakası

Ali TAMOLMALI:
İzin verirseniz bir örnek vereyim. 2016’da Tuzla tersaneler bölgesinde bir kabin yangını yaşandı. Yangın anında 3 işçi ilk müdahale için yangın dolabına koştu. Hortum vardı, ama yoğun dumandan dolayı içeri giremediler. Solunum maskesi yoktu, sadece biri cebinde kişisel maskeyle müdahale edebildi. O yangın 11 dakikada büyüdü. Eğer her dolapta temel maske ve battaniye olsaydı, belki ilk müdahale daha etkin olurdu.

Nilüfer COŞAR:
Haklısınız ama o örnek “riskli alan” sınıfında. Orada istasyon tipi yangın dolabı kurulmalıydı. “Yangın dolabı içeriği tek tip olmalı” dediğinizde, aynı sistemi bir AVM’nin tuvalet katındaki dolaba da uygulamış oluyorsunuz. Bu ise kaynak israfı yaratır ve yanlış alarm durumlarında müdahale eden kişinin anlamadığı ekipmanlarla karşılaşması riskini doğurur.

Eğitim ve Denetim Açısından Tartışma

Ali TAMOLMALI:
Amaç caydırıcılık değil, hazırlıklı olmak. Ekipman varsa, eğitim verilir. Bir okulda bile yangın tatbikatı yapılırken öğrenciler yangın battaniyesiyle eğitiliyor. O zaman neden her dolapta bu ekipman olmasın? Ayrıca düzenli eğitim ve tatbikat şart. Yangın anında herkesin ilk 30 saniyedeki kararları hayati olur.

Nilüfer COŞAR:
İşte tam da bu yüzden yangına ilk müdahale ekiplerinin özel dolapları olmalı. Genel yangın dolaplarında temel müdahale araçları yeterlidir. Herkesin profesyonel bir itfaiyeci gibi davranmasını bekleyemeyiz. Eğitim verilir, lakin fazla malzeme kafa karıştırabilir. Bir ofis çalışanına oksijen tüpü verip “Yangına git” diyemezsiniz.

Karşılıklı Soru-Cevap

Ali TAMOLMALI:
O zaman size sorayım: Bir fabrikada 3 vardiya çalışanı var. Gece vardiyasında sadece 8 kişi görevde. Yangın çıktığında, tek yangın dolabında hortum ve musluk var. Duman artıyor. O 8 kişiden biri müdahale etmek zorunda. Elinde maske ya da battaniye yoksa ne olacak?

Nilüfer COŞAR:
O fabrikada “gece acil eylem planı” hazırlanmalıydı. Dolapta battaniye olsun diye değil, o saatlerde görevli bir yangın ekibi bulunsun diye. Sistem kişiler üzerine değil, organizasyon üzerine kurulmalı. Ayrıca sadece maskeyi koymak yeterli değil. Onu kullanmayı da öğretmek gerek. Bu da her kurumda uygulanamaz.

Uzlaşı Noktası Arayışı

Moderatör Mustafa KEBAT:
İki görüş de oldukça güçlü argümanlar sundu. Bir uzlaşı noktası – ortak bir karar belirleyebilir miyiz?

Ali TAMOLMALI:
Benim önerim şu: Yangın dolapları 3 seviyede sınıflandırılsın.

Temel Tip – Hortum, lans, nozül
Genişletilmiş Tip – + Yangın battaniyesi, maske
İleri Tip – + Solunum tüpü, yangın elbisesi, baret, gözlük

Bu sınıflama, risk analizine göre belirlensin.

Nilüfer COŞAR
Görüşmenin başında da savunduğum noktadayız ”Yangın dolapları 3 seviyede sınıflandırılsın” önerinizi destekliyorum. Ve ayrıca her yangın dolabına her şeyi koymak yerine, “yangına müdahale alanı” veya “istasyon” mantığıyla planlama yapılmasının yanısıra eğitimin de zorunlu olması gerektiğini eklemek istiyorum. Ekipman kadar bilgili insan da önemli.

Sonuç

Yangın dolaplarının içeriği konusundaki bu tartışma, aslında iş güvenliği kültürünün temel bir prensibini gösteriyor: “Yalnızca ekipman değil, sistem önemlidir.”

Her dolaba her şeyi koymak ideal olabilir lakin sürdürülebilir olmadığı giibi işlevsizdir de. Öte yandan dengeler iyi sağlanmalıdır. Gereksiz tasarruf uğruna insan hayatı riske atılamaz.

Önerilen Yaklaşım:

Risk analizine göre yangın dolabı içeriği seviyelendirilmeli.
Ekipmanlar düzenli olarak denetlenmeli ve bakım görmeli.
Tüm çalışanlar belirli periyotlarla tatbikat ve eğitimlerle hazırlanmalı.
İleri düzey dolaplar, yangın yükü ve erişim mesafesi yüksek bölgelerde zorunlu tutulmalı.

🧯 🧯 🧯

Yangın, birkaç dakika içinde bir binayı yok edebilir. Ama iyi organize edilmiş bir dolap, iyi eğitilmiş bir personel ve doğru zamanlama, bu senaryoyu bir başarı öyküsüne çevirebilir.

En iyi ekipman, doğru yerde, doğru zamanda ve doğru kişiyle buluştuğunda hayat kurtarır.

Kapanış

İşyerlerinde yangın güvenliği, yalnızca yasal zorunluluklar çerçevesinde ele alınmamalıdır. Her dolabın içinde neyin bulunacağı, sahadaki gerçeklik ve risk analiziyle şekillenmelidir. Ancak bu kararlar alınırken bir an için bile olsa “bir çalışanın hayatı” akıldan çıkarılmamalıdır.

Bu yazıda tartışılan iki yaklaşım da önemli açılımlar sunmaktadır: Her dolapta tam donanım bulunması savı, insan hayatını ön planda tutarken; şartlara göre belirleme yaklaşımı, sistemin sürdürülebilirliğine işaret etmektedir. Gerçek çözüm, bu iki uç arasında risk temelli, kaynak verimliliği yüksek ve eğitimle desteklenmiş bir yapı kurmaktır.

Unutulmamalıdır ki; bir yangın dolabının içinde sadece hortum değil, bazen hayat kurtaracak küçük bir maske ya da battaniye olabilir. Ancak her şeyden önce, o dolaba uzanacak elin, neyle karşılaşacağını ve nasıl müdahale edeceğini biliyor olması gerekir.

Bu metni rehber edinerek atacağınız her adım, hem çalışanlarınızın hem de işletmenizin geleceği için güçlü birer güvenlik yatırımı olacağına inanıyorum.

Güvenli yarınlar için birlikte çalışmaya devam edelim.

Saygılarımla,
Dr Mustafa KEBAT

Aşağıdaki bölümü, yangın dolaplarının içeriğine dair teknik, mevzuat içeriğini topluca bulabilmeniz için derledim.

Yararlı olmasını dilerim

🔥 🔥 🔥

Yangın Dolaplarının İçeriği

Yangın dolapları, binalarda yangına ilk müdahale amacıyla kullanılan ve genellikle duvar içine veya yüzeyine monte edilen sabit yangın söndürme tertibatlarıdır. İçeriğinde aşağıdaki temel bileşenler bulunur:

✅ 1. Yangın Hortumu

Tip: Yassı hortum veya kauçuk hortum (yarı sert)
Uzunluk: Genellikle 20 m – 30 m arası
Çap: 1” (25 mm) veya 1½” (38 mm)
Bağlantı Uçları: DIN veya BS tip rekorlu (nozul bağlantısına uygun)

✅ 2. Lans (Nozul)

Ayarlanabilir su çıkışı (jet/sis/kapalı)
Debi kontrolü yapılabilir
Genellikle pirinç ya da paslanmaz çelik malzemeden

✅ 3. Hortum Makarası veya Tamburu

Hortumun düzgün sarılmasını ve hızla açılmasını sağlar
Otomatik geri sarma mekanizması opsiyoneldir

✅ 4. Su Alma Vanası

1” ya da 2½” çapa sahip olabilir
Genellikle küresel vana veya düz tip vana

✅ 5. Basınç Göstergesi (Manometre)

Sistem basıncını gösterir (özellikle kuru sistemlerde önerilir)

✅ 6. Talimat Levhası ve Kullanım Şeması

Kullanım yönergeleri
Yangın anında aranacak telefon numaraları

✅ 7. (Opsiyonel) Yangın Tüpü

Kimi yangın dolaplarının içine kuru kimyevi tozlu yangın söndürücü eklenebilir (bina risk analizine göre)

📘 📘 📘

Türk Mevzuatında Yangın Dolaplarını Belirleyen Yönetmelikler

1. Binaların Yangından Korunması Hakkında Yönetmelik (BYKHY).

Resmî Gazete Tarihi: 19 Aralık 2007
Son Değişiklik: 21 Haziran 2023
Bağlayıcılığı: Zorunludur (Tüm bina ve tesislerde geçerlidir)

🔹 İlgili Maddeler:

Madde 96 – Yangın dolapları: Her yapı sınıfı için uygun çapta, uzunlukta ve basınçta yangın hortumu içeren sabit sistemlerin kurulması gerekir.
Madde 97 – Yangın hortum sistemleri: Hortumlar 1 veya 2 kişi tarafından kullanılabilecek şekilde ve en fazla 30 metre uzunlukta olmalıdır.
Madde 129 – İlk müdahale ekipmanı: Yangın dolapları, yangın tüpleri ve yangın vanaları gibi donanımların erişilebilir, açık ve bakımlı olması zorunludur.

Yorum:
BYKHY, temel yangın söndürme donanımını tanımlar. Ancak kişisel yangın koruyucu ekipmanların (KKD) bulundurulması, özel risklere göre belirlenir.

2. TS EN 671 Serisi – Yangın Dolabı Standardı (TSE Tarafından Yayımlanmıştır)

Bu standartlar, yangın dolaplarının tasarımı, üretimi, testi ve kullanımı hakkında teknik kriterler sunar.

TS EN 671-1: Yarı sert hortumlu yangın dolapları
TS EN 671-2: Yassı hortumlu yangın dolapları
TS EN 671-3: Periyodik kontrol ve bakım kuralları

3. İş Ekipmanlarının Kullanımında Sağlık ve Güvenlik Şartları Yönetmeliği

Dayanak: 6331 sayılı İş Sağlığı ve Güvenliği Kanunu
İlgili: Yangınla mücadele ekipmanlarının periyodik kontrolü zorunludur.

4. Acil Durumlar Hakkında Yönetmelik (2013)

Madde 11 – Acil Durum Ekipleri ve Donanımları:

İşyerindeki acil durumlar için görevlendirilen çalışanlara uygun koruyucu donanımlar, iletişim cihazları, kurtarma malzemeleri, solunum cihazları gibi araçlar sağlanmalıdır.

🔍 🔍 🔍

Yangın Dolaplarının Kontrol ve Denetim Sıklığı

Bakım Aralığı: TS EN 671-3’e göre 6 ayda bir bakım yapılmalı
Basınç testi ve hortum kontrolü: Yılda en az 1 kez
İlgili kişi/kurum: İşyeri sağlık ve güvenlik birimi veya yetkili yangın güvenliği firması

Solunum maskesi, alev geciktirici elbise, yangın battaniyesi gibi ekipmanların, özellikle kapalı alan, yüksek ısı, duman bulunan yerlerde müdahale edecek kişiler için hazır bulundurulması istenir.

TS EN 469 – İtfaiyeci Koruyucu Elbiseleri Standardı

Bu standarda göre, yangına doğrudan müdahale edecek görevli ekiplerde olması gereken temel kişisel donanım:

Isıya dayanıklı yangın elbisesi
Baret, eldiven, gözlük
Solunum cihazı (SCBA), duman maskesi
Oksijen tüpü (solunabilir ortamın olmadığı yerlerde)

Yangın dolaplarında değil, acil müdahale ekipman dolaplarında veya istasyon odalarında muhafaza edilmesi önerilir.

Tesisin Kendi Acil Durum Planları ve Risk Analizleri

Her tesisin hazırlamakla yükümlü olduğu Acil Durum Planları, yangın risk analizleri, ve KKD değerlendirmeleri doğrultusunda, yangın dolapları dışında “Yangın Güvenlik Noktaları”, “Acil Müdahale İstasyonları” veya “KKD dolapları” kurulması gerekebilir.

📌 📌 📌

Sonuç ve Uygulama Önerisi

Malzeme	Yangın Dolabında Zorunlu mu?	Hangi Mevzuata Göre?
Yangın hortumu, nozul, vana	✅ Evet	BYKHY Madde 96, TS EN 671-1/2
Yangın tüpü	⚠️ Opsiyonel	BYKHY’ye göre bina riskine göre eklenebilir
Yangın battaniyesi	⚠️ Risk bazlı	Acil Durum Yönetmeliği / Risk analizi çıktısına göre
Solunum maskesi, SCBA	❌ Dolapta değil, KKD istasyonunda	Acil Durumlar Yön. Madde 11, EN 136-EN 137
Oksijen tüpü	❌ Yalnızca kapalı-yoğun dumanlı ortamlarda	KKD yönetmeliği + özel görevli ekip şartı
İtfaiyeci elbisesi (EN 469)	❌ Genel dolapta değil	TS EN 469 + Acil Müdahale Ekibi donanımı

🔧 🔧 🔧

Öneriler

Yangın dolapları, temel müdahale için hortum, lans ve vanayı içermelidir. Ancak yangın müdahale ekipleri için ayrı olarak kurulan “Yangın Müdahale Donanım Dolapları” içinde şu ekipmanlar bulunabilir:

EN 469’a uygun elbise
SCBA (Solunum cihazı)
Yüksek sıcaklığa dayanıklı eldiven ve bot
Taşınabilir el feneri
Yangın battaniyesi
Gaz maskesi

Sizlerin de eklemek istediği maddeleri dahi etmekten mutluluk duyarım.

Yangın dolaplarının içeriğiyle ilgili yaklaşım farkları olsa da hedef ortaktır.

Can kayıplarını ve zararı en aza indirmek.

Yangın dolaplarının içine yangın elbisesi, itfaiyeci kıyafeti, yangın battaniyesi, solunum maskesi, oksijen tüpü, yangın tüpü gibi ek kişisel koruyucu ve müdahale ekipmanlarının yerleştirilmesi, doğrudan “Binaların Yangından Korunması Hakkında Yönetmelik” (BYKHY) kapsamında zorunlu tutulmaz, ancak riskli alanlar, endüstriyel tesisler, patlayıcı-yanıcı malzeme depolanan yerler, rafineriler, boyahaneler, kimya fabrikaları gibi özel nitelikli çalışma sahaları için özel iş güvenliği mevzuatları, acil durum planları ve sektör standartları kapsamında gerekebilir.

Bu nedenle, mevzuata uyumlu ancak aynı zamanda sahaya uygun, risk odaklı ve sürdürülebilir çözümler geliştirmek zorunludur. Unutmayalım ki, kriz anında en büyük farkı doğru yerde, doğru ekipman yaratır.

Yangın Eğitimi ve Tatbikatı Hizmeti

⭐️⭐️⭐️⭐️⭐️⭐️⭐️⭐️

Doğal Yaşayın

Doğal Beslenin

Aklınıza Mukayet Olun

⭐️⭐️⭐️⭐️⭐️⭐️⭐️⭐️

Sayın okuyucu,

Aşağıdaki linkten yazımızda yer alan konu hakkında sorularınızı ve görüşlerinizi, merak ettiğiniz ve yazılarımıza konu olmasını istediğiniz hususları iletebilirsiniz.

Dr Mustafa KEBAT

Tetkik OSGB İş Sağlığı ve Eğitim Koordinatörü

⭐️⭐️⭐️⭐️

Daha Fazla

Genel, İş Güvenliği, Makaleler25 Mayıs 2025

18 Mayıs 2025

Aile İçi Sorunların Çalışanların İş Sağlığı ve Güvenliği Kurallarına Uyumuna Etkisi

İş sağlığı ve güvenliği (İSG), çalışanların fiziksel ve psikolojik bütünlüğünü korumayı amaçlayan bir disiplindir. Ancak, çalışanların iş yerindeki davranışları sadece iş ortamıyla sınırlı değildir; aile yaşamındaki sorunlar da iş performansını ve güvenlik davranışlarını etkileyebilir.

Aile İçi Sorunlar ve Psikososyal Risk Etkenleri

Aile içi sorunlar, özellikle karı-koca arasındaki anlaşmazlıklar; bireyin ruhsal, zihinsel ve duygusal dengesini doğrudan etkileyen temel psikososyal risk faktörleri arasında yer alır.

Modern iş sağlığı ve güvenliği anlayışı, çalışanların yalnızca fiziksel güvenliğini değil aynı zamanda ruhsal bütünlüğünü de koruma altına almayı amaçlar.

Aile içi tartışmalar, boşanma süreçleri, geçimsizlik, ekonomik baskılar ve iletişim sorunları; bireyde stres, kaygı, depresyon ve dikkat eksikliğine neden olabilir.

Bilimsel araştırmalara göre, aile içi huzursuzluk yaşayan çalışanların stres hormonları olan kortizol düzeylerinde belirgin bir artış gözlenmiştir. Bu da çalışanların iş yerindeki dikkat, reaksiyon süresi ve karar verme becerilerini doğrudan olumsuz etkileyerek iş kazası riskini artırır.

Örneğin, 2021 yılında yayınlanan bir çalışma (Çalışma Psikolojisi Dergisi, Cilt 45) aile içi problemler yaşayan bireylerde %34 oranında daha fazla iş kazası bildirimi olduğunu ortaya koymuştur.

Erkek Çalışanlar Üzerindeki Etkiler

Toplumsal rollerin erkeklere yüklediği “ailenin geçimini sağlama” beklentisi, aile içi sorunlar karşısında erkeklerin daha fazla stres yaşamasına neden olabilir. Bu durum, iş yerinde daha saldırgan davranışlara, öfke kontrol bozukluklarına ve iş arkadaşlarıyla iletişim sorunlarına yol açar. İş güvenliği açısından bu, riskli ekipman kullanımı sırasında dikkatsizlik veya kural dışı davranışlar gibi tehlikeli durumları doğurabilir.

Ayrıca erkek çalışanlar, duygusal problemlerini açıkça ifade etme veya destek arama konusunda daha çekingen olabilirler. Bu da psikososyal destek mekanizmalarının devre dışı kalmasına yol açar. İş kazalarının çoğu zaman “kişisel hata” olarak görülmesinin altında yatan nedenlerden biri de budur: Oysa hata, çoğu zaman bastırılmış stresin dışavurumudur.

Kadın Çalışanlar Üzerindeki Etkiler

Kadın çalışanlar, aile içi sorunlardan etkilendiklerinde hem işyerinde hem de evde “çifte yük” altına girerler. Özellikle çocuk bakımı, yaşlı bakımı gibi ek sorumluluklar, zihinsel yorgunluğu artırır. Kadınların daha fazla tükenmişlik ve depresyon belirtisi gösterdiği çalışmalarla ortaya konmuştur (Sağlık Psikolojisi Araştırmaları, 2019). Bu durum, işe geç kalma, görev unutma, tehlike işaretlerini fark edememe gibi davranışlara yol açabilir.

Kadın çalışanlar, duygusal travmalar sonucunda fiziksel belirtiler de yaşayabilirler. Migren, mide problemleri, kas gerginlikleri gibi stres kaynaklı fizyolojik etkiler, iş sırasında dikkat dağınıklığına neden olabilir. Bu tür semptomlar çoğu zaman göz ardı edilir; ancak iş güvenliği açısından ciddi bir tehdit oluştururlar.

İş Kazası Riski Açısından Değerlendirme

Aile içi sorunların çalışan üzerindeki etkileri genellikle dolaylıdır; fakat sonuçları çok doğrudan ve dramatik olabilir.

Psikososyal yük altındaki çalışanlar:

Kişisel koruyucu donanımı takmayı unutabilir.
Talimatlara uymakta isteksiz davranabilir.
Yetersiz dikkat ve odaklanma nedeniyle makine kullanımı sırasında hata yapabilir.
Tehlikeli alanlarda bulunma riskini göz ardı edebilir.

İş Güvenliği uzmanları tarafından yürütülen sahada gözlem temelli çalışmalarda, kazaların yaklaşık %20’sinin “kişisel sorunlara bağlı dikkat eksikliği” ile ilişkilendirildiği görülmüştür. Bu oran, deprem ya da yangın gibi olağanüstü durumların neden olduğu kazalardan bile yüksektir.

İş Performansına Etkileri

Aile içi sorunlar yaşayan çalışanlar, iş yerinde performans düşüklüğü, verimsizlik, motivasyon eksikliği ve işe devamsızlık gibi belirtiler gösterebilirler. İşten sık izin alma, hasta raporu kullanımı, kısa süreli ayrılmalar; iş akışını bozmakta, iş bölümü ve üretim verimliliğini olumsuz etkilemektedir.

Bu durum, yalnızca bireysel değil ekip düzeyinde de verimsizliğe yol açar. Özellikle montaj, bakım, üretim gibi ekip çalışmasına dayalı işlerde bir kişinin düşük performansı zincirleme şekilde tüm hattı etkileyebilir. Sonuçta hem üretim süresi uzamakta hem de hata oranı artmaktadır.

İşyeri Ortamında Oluşabilecek Etkiler

Aile içi sıkıntıların iş yerine yansıması sadece bireyin performansıyla sınırlı kalmaz. Bu durum, iş arkadaşlarıyla ilişkilerde bozulmaya, ekip içi çatışmalara, mobbing şüphelerine ve hatta işyeri içi şiddete kadar varabilir.

Çalışma ortamında moral bozukluğu, olumsuz enerji ve iletişim sorunları, diğer çalışanları da dolaylı olarak etkiler. Bu nedenle İş Sağlığı ve Güvenliği profesyonelleri, sadece fiziksel değil aynı zamanda psikososyal ortamı da göz önünde bulundurmalıdır. Yasal mevzuatta yer alan “çalışanların ruhsal ve sosyal iyilik hali” hedefi, bu çerçevede değerlendirilmelidir.

İş Sağlığı ve Güvenliği Politikaları Açısından Geliştirilebilecek Önlemler

Psikososyal Risk Değerlendirmesi
İşletmeler, yılda en az bir kez psikososyal risk değerlendirmesi yapmalı; çalışanların ailevi sorunları olup olmadığını anonim yöntemlerle öğrenebilecek anketler ve görüşme sistemleri kurmalıdır.
Kurumsal Destek Mekanizmaları
İşyerinde psikolog, rehberlik servisi ya da sosyal hizmet uzmanı istihdam edilerek bireysel destek sağlanmalıdır. Evlilik danışmanlığı, stres yönetimi ve öfke kontrolü gibi hizmetler sunulabilir.
Esnek Çalışma Saatleri ve İzin Politikaları
Ailevi sorun yaşayan çalışanlar için esnek saat uygulamaları, evden çalışma olanakları ya da kısa süreli özel izin politikaları geliştirilmelidir.
Eğitim Programları
“Aile ve İş Dengesini Koruma”, “İşyerinde Stresle Başa Çıkma” gibi başlıklarla periyodik eğitimler düzenlenmelidir.
Yöneticilere Farkındalık Eğitimi
Orta ve üst düzey yöneticilere, çalışan davranışlarındaki değişimlerin ardındaki psikososyal nedenleri ayırt edebilme ve destek olabilme becerisi kazandırılmalıdır.

Sonuç ve Öneriler

İş kazalarının, meslek hastalıklarının ve iş gücü kayıplarının önlenmesinde, ailevi sorunlar gibi “görünmeyen ama etkili” risk faktörlerinin değerlendirilmesi elzemdir.

Türkiye’deki İş Sağlığı ve Güvenliği Kanunu da (6331 sayılı kanun) kapsamlı bir risk değerlendirmesi yapılmasını ve çalışanların ruhsal durumlarının gözetilmesini şart koşmaktadır. Buna rağmen uygulamada psikososyal risklere gereken önem verilmemektedir.

İşletmelerin sadece teknik güvenlik tedbirlerine değil; çalışanlarının hayat kalitesine, aile ortamına, ruhsal dengelerine de yatırım yapması gerekmektedir. Çünkü sağlıklı bir çalışan, yalnızca kazaları önlemez; aynı zamanda verimli, motive ve işine sadık olur.

Aile içi huzur ile işyeri güvenliği arasındaki bağ, düşündüğümüzden çok daha kuvvetlidir. Bu nedenle iş sağlığı kültürü, sadece işyerinde değil, evde de başlamalıdır.

Daha Fazla

Genel, Makaleler18 Mayıs 2025

17 Mayıs 2025

Her Gün Bir Paket Sigara İçmenin Vücuda Etkileri

Bazen bir nefes almak, bir ömür kaybetmeye sebep olur.

Sigara… Küçük, ince, sessiz bir düşman. Elinizde bir tutam duman gibi görünse de, aslında her nefeste hayatınızdan biraz daha çalıyor. Belki bir dost sohbetinde, belki bir yalnızlık anında başladınız; “Sadece bir tane…” dediniz. Ama o “bir tane”, zamanla size hem dostluğunuzu, hem sağlığınızı, hem de geleceğinizi unutturdu.

Bu yazıyı okurken bir yandan vücudunuzda nelerin değiştiğini görecek, bir yandan da sizi ne kadar sessizce terk ettiğini fark edeceksiniz: nefesiniz, enerjiniz, tat alma duyunuz, sevdiğiniz insanlar ve sonunda belki de hayatınız…

Eğer bugün sigaraya başlamamış olsaydınız, belki ciğerleriniz hâlâ tertemiz olurdu, belki çocuğunuzun doğum gününde nefes nefese kalmadan oynayabilirdiniz. Lakin henüz geç değil. Çünkü hayat, en azından şu an hâlâ sizinle.

Her Gün Bir Paket Sigara İçmenin Vücuda Etkileri – Zamanla Neler Oluyor?

Sigara, yasal olarak satılan ama vücuda en çok zarar veren maddelerden biridir. Her gün bir paket sigara içmenin etkileri, bir anda değil, zaman içinde yavaş yavaş ortaya çıkar. İlk başlarda fark edilmese de bu alışkanlık, iç organlarımızı tek tek ele geçirip onları sessizce yıpratır.

Şimdi sigaranın vücutta nasıl ilerlediğine bir bakalım:

1. Gün (Günlük 1 paket Sigara içen kişininin vücudunun gene durumu)

İlk gün sigara içmeye başladığınızda vücut hemen tepki verir. İçtiğiniz her sigara ile akciğerlerinize 7.000’e yakın kimyasal madde girer. Bunların içinde arsenik, siyanür ve zift bile vardır.

Akciğerleriniz tütün dumanını yabancı bir madde olarak algılar. Bu yüzden öksürük başlayabilir.
Kalp atışlarınız hızlanır, tansiyon yükselir. Vücut alarma geçer.
Ağız kokusu, dişlerde sararma başlar.
Koku ve tat alma duyuları hafifçe zayıflar.
Damarlar daralır, kan dolaşımı zorlaşır.

1. Hafta (Günlük 1 paket Sigara içen kişininin vücudunun gene durumu)

Bir hafta içinde sigara içmeye devam ettiğinizde vücut artık bu durumu normalleştirmeye başlar ama zararlar artar:

Bağışıklık sistemi zayıflamaya başlar. Soğuk algınlıklarına daha açık hale gelirsiniz.
Boğazda tahriş, balgam, kronik öksürük baş gösterir.
Enerji düşer, halsizlik hissedilir.
Uyku kalitesi bozulur. Sabahları yorgun uyanırsınız.
Ciltte matlaşma, ilk sivilceler görülmeye başlanabilir.

1. Ay (Günlük 1 paket Sigara içen kişininin vücudunun gene durumu)

Artık vücut, sürekli zehir almaya alışır gibi olur ama aslında gizli yıkım başlar:

Akciğer hücrelerinde hasar birikmeye başlar. Temizleme görevi olan tüy benzeri yapılar (silyalar) sigaradan etkilenir.
Nefes alıp verirken zorlanma, merdiven çıkarken nefes nefese kalma başlar.
Tansiyon sorunları yavaş yavaş ortaya çıkabilir.
Mide asidi artar, reflü belirtileri görülebilir.
Diş etlerinde kanama, ağız içi yaralar oluşabilir.
Cildiniz daha hızlı yaşlanır. Soluk, gri bir görüntü oluşur.

3. Ay (Günlük 1 paket Sigara içen kişininin vücudunun gene durumu)

Sigara içmeye devam ettikçe etkiler daha belirgin hale gelir:

Kronik bronşit gelişmeye başlayabilir. Sürekli öksürük ve balgam görülür.
Kan dolaşımı daha da bozulur. Eller ve ayaklar daha soğuk olur.
Konsantrasyon azalır, unutkanlık artabilir.
Tat ve koku alma duyusu daha da zayıflar.
Kadınlarda adet düzensizlikleri, erkeklerde cinsel istekte azalma görülebilir.
Kalp damarlarında birikim başlar, damar sertliği oluşur.

6. Ay (Günlük 1 paket Sigara içen kişininin vücudunun gene durumu)

Akciğer kapasitesi ciddi şekilde düşer. Spor yapamama, çabuk yorulma sık görülür.
Sık sık hastalanma, grip ve enfeksiyonlara karşı direnç azalır.
Ses tellerinde kalınlaşma, seste boğukluk başlar.
Dişlerde kalıcı sararma, diş eti çekilmesi baş gösterir.
Karaciğer, sigaranın toksinlerini temizlemeye çalışırken yorulur.
Ciltte kırışıklıklar, göz altı morlukları artar.

1. Yıl (Günlük 1 paket Sigara içen kişininin vücudunun gene durumu)

Sigara artık bağımlılık yapmıştır. Yani sadece alışkanlık değil, fiziksel ve zihinsel ihtiyaç haline gelir.
Kalp krizi riski, sigara içmeyenlere göre %70 artar.
KOAH (Kronik Obstrüktif Akciğer Hastalığı) belirtileri baş göstermeye başlayabilir.
Kansere zemin hazırlanır. Özellikle akciğer, ağız içi, gırtlak kanseri riski artar.
Cilt tonu bozulur, saç dökülmeleri artar.
Gözlerde kuruluk, bulanık görme olabilir.

5. Yıl (Günlük 1 paket Sigara içen kişininin vücudunun gene durumu)

Akciğer dokusunda kalıcı hasarlar oluşur. Artık bazı bölgeler asla iyileşemez.
Beyin damarlarında daralma başlar, felç riski artar.
Görme bozuklukları, kulak çınlaması sıklaşır.
Kadınlarda kısırlık, erkeklerde sperm kalitesinde düşüş görülebilir.
Mide ve pankreas gibi organlarda kanser riski belirgin şekilde artar.
Damar tıkanıklıkları net hale gelir, bacaklarda varis ya da damar yetmezliği gelişebilir.

10. YIL (Günlük 1 paket Sigara içen kişininin vücudunun gene durumu)

Akciğer kanseri riski, içmeyen birine göre 20 kat artar.
Gırtlak kanseri, mesane kanseri, böbrek kanseri gibi birçok ölümcül hastalığın riski zirveye ulaşır.
Kalp damar hastalıkları artık kronik hale gelir.
Kemik yoğunluğu azalır, kemik erimesi başlar. Kırıklar daha kolay olur.
Görme keskinliği zayıflar, sarı nokta hastalığı (makula dejenerasyonu) riski artar.
Beyin hücrelerinde küçülme, erken bunama (Alzheimer benzeri) riski yükselir.

15. Yıl (Günlük 1 paket Sigara içen kişininin vücudunun gene durumu)

Artık vücudun pek çok organı ciddi şekilde yıpranmıştır.
Kalp krizinden ölüm riski, içmeyen birine göre en az 3 kat fazladır.
Akciğerler artık oksijeni yeterince alamaz. Nefes almak zorlaşır, cihaz desteği gerekebilir.
Cilt incelir, bağ dokusu zayıflar, yaşlanma belirtileri belirginleşir.
Sindirim sistemi sorunları, kabızlık, mide ağrıları sık olur.
Beyin kanaması, felç ve ani ölümler riski çok yükselir.
Diş kayıpları çok yaygındır.

20. Yıl (Günlük 1 paket Sigara içen kişininin vücudunun gene durumu)

Vücut yaşınız, gerçek yaşınızdan 10-15 yıl daha fazladır.
Organların çoğunda geri dönülmez hasar oluşmuştur.
Akciğer kapasitesinin büyük kısmı kaybolmuştur. Solunum cihazına ihtiyaç duyabilirsiniz.
Damarlar tıkanmış, kalp artık fazla çalışmaktan yorulmuştur.
Kansere yakalanma oranı çok yüksektir. Artık sadece akciğer değil, beyin, kemik, karaciğer gibi organlar da risk altındadır.
Hayat kalitesi düşer. Hareket kabiliyeti azalır, günlük işleri yapmak bile zorlaşır.
Psikolojik etkiler belirginleşir: depresyon, kaygı bozuklukları artar.

Sonuç Olarak;

Bir paket sigara içmek, sadece bir günlük bir keyif gibi görünebilir laakin bu alışkanlık vücudu yıllar içinde içten içe çökertir. Kalpten akciğere, beyinden böbreğe kadar tüm organlar bu zehrin etkisi altında kalır. Üstelik sadece içene değil, yanında bulunanlara da zarar verir.

Eğer sigara içiyorsanız, bırakmak için hiçbir zaman geç değildir. Bıraktığınız anda vücut kendini onarmaya başlar. Her geçen günle birlikte riskler azalır, yaşam kaliteniz artar. Sağlıklı bir hayat için sigarasız bir hayat en değerli adımlardan biridir.

⭐️⭐️⭐️⭐️⭐️⭐️⭐️⭐️

Doğal Yaşayın

Doğal Beslenin

Aklınıza Mukayet Olun

⭐️⭐️⭐️⭐️⭐️⭐️⭐️⭐️

Sayın okuyucu,

Aşağıdaki linkten yazımızda yer alan konu hakkında sorularınızı ve görüşlerinizi, merak ettiğiniz ve yazılarımıza konu olmasını istediğiniz hususları iletebilirsiniz.

⭐️⭐️⭐️⭐️⭐️⭐️⭐️⭐️⭐️

Bilimsel Yazı Sevenler Devam Edebilirler

⭐️⭐️ Sigara Bırakamama Nedenleri ve İlişkili Faktörler: Kesitsel Tek Merkezli Çalışma https://www.turkiyeklinikleri.com/article/tr-sigara-birakamama-nedenleri-ve-iliskili-faktorler-108727.html

⭐️⭐️ Sigara içmenin sağlık üzerindeki etkileri https://pubmed.ncbi.nlm.nih.gov/1747984/

⭐️⭐️ Sigaranın Metabolik Sendrom ve Plazma Aterojenite İndeksi Üzerine Etkisi: Bir Olgu Kontrol Çalışması https://acikerisim.erbakan.edu.tr/items/c9c22adc-f237-430a-8fe2-d82a9f8bbb47

⭐️⭐️ Sigara İçmenin Maküla, Koroid ve Retina Sinir Lifi Tabakası Kalınlığı Üzerine Etkisi https://www.oftalmoloji.org/tr/makaleler/sigara-icmenin-makula-koroid-ve-retina-sinir-lifi-tabakasi-kalinligi-uzerine-etkisi/doi/tjo.galenos.2018.80588

⭐️⭐️ Sigara İçmenin Maküla, Koroid ve Retina Sinir Lifi Tabakası Kalınlığı Üzerine Etkisi

⭐️⭐️⭐️⭐️⭐️

Dr Mustafa KEBAT

Tetkik OSGB İş Sağlığı ve Eğitim Koordinatörü

⭐️⭐️⭐️⭐️

Daha Fazla

Genel, Makaleler, Sağlık Bülteni17 Mayıs 2025

13 Mayıs 2025

İzmir ve Çevresinde Görülen Yılan Türlerinin İş Sağlığı ve Güvenliği Açısından Değerlendirilmesi

İzmir ve çevresi, özellikle yaz aylarında Tarım, RES, GES, İnşaat, Tersane, Orman ve Altyapı çalışmaları gibi açık alan işlerinde çalışanlar için yılan teması riski taşıyan bir bölgedir.

Bu bağlamda bölgedeki yılan türleri ve risk düzeyleri İSG kapsamında değerlendirilmeli ve gerekli önlemlerin alınması için çalışmalar yapılmalıdır.

🐍 🐍 🐍

İzmir ve Çevresindeki Başlıca Yılan Türleri ve Süreç Analizi

Yılan Türü	Zehir Durumu	İnsanlara Tehlike Düzeyi	Görülme Yerleri	Isırık Etkileri	İlk Yardım	Tedavisiz Durumda Olası Sonuçlar
Koca Engerek (Vipera lebetina)	Zehirli	Yüksek	Kayalık alanlar, orman kenarları, makilik bölgeler	Şiddetli ağrı, ödem, nekroz, hipotansiyon	– Hareketsizlik sağlanmalı- Isırık kalp seviyesinin altında tutulmalı- Gevşek bandaj ve acil tıbbi yardım	Sistemik zehirlenme, organ yetmezliği, ölüm
Boynuzlu Engerek Vipera ammodytes	Zehirli	Yüksek	Ormanlık yamaçlar, kırsal yerleşim kenarları	Morarma, kasılma, kanama bozuklukları	Yukarıdakilerle aynı + Panik önlenmeli	Nörolojik bozukluklar, kanama, ölüm
Su Yılanı Natrix natrix	Zehirsiz	Düşük	Sulak alanlar, gölet çevreleri	Hafif ağrı, yara enfeksiyonu riski	Su ve sabunla yıkama, gözlem	Lokal enfeksiyon, nadiren selülit
Sarı Yılan Elaphe quatuorlineata	Zehirsiz	Çok Düşük	Tarla kenarları, taşlık alanlar	Nadir ısırma, hafif kızarıklık	Temizlik, antiseptik	Enfeksiyon riski çok düşük
Hızlı Yılan Hazer Yılanı Dolichophis caspius	Zehirsiz	Çok Düşük	Güneşli taşlık alanlar, kayalıklar	Genellikle saldırmaz	Temizlik yeterlidir	Risk minimal
Kedi Gözlü Yılan Telescopus fallax	Hafif Zehirli	Düşük – Orta	Gece aktif taşlık bölgeler	Lokal tahriş, alerjik reaksiyon riski	Temizlik + gözlem + gerekirse antihistaminik	Alerjik şok (nadir), lokal tahriş

🔸 Görülme Yerleri

İzmir çevresinde bu türlerin çoğu kırsal, ormanlık ve taşlık alanlarda gözlemlenmektedir.
Özellikle yaz aylarında aktiflik artar.

🔸 Riskli İş Alanları

Açık alanda yürütülen her türlü Enerji, inşaat, altyapı, peyzaj, tarımsal faaliyet, liman işleri ve kırsal saha incelemeleri potansiyel risklidir.
Gece vardiyalarında düşük görünürlük nedeniyle özellikle kedi gözlü yılanlar ile karşılaşma riski artar.

Kara Yılanları: Tarım sahaları, RES, GES, Tersaneler, Tüm altyapı işleri, Açık kapalı madenler, Mermer ocakları, Taş Ocakları, Peyzaj çalışmaları, Yol yapımı, Moloz temizliği, kırsalda saha işleri vb gibi

Su Yılanı: Liman sahası, Kıyı tahkimatı, Kanal temizliği vb gibi

🐍 🐍 🐍

Merak Edenler Yazının Sonunda Yılan Çeşitlerinin Görebilir

🐍 🐍 🐍

Yılan Zehirlerinin Toksikolojik Özellikleri

Yılan zehirleri, kompleks yapılı proteinler ve enzimlerden oluşur. Bu bileşenler, vücutta çeşitli sistemleri etkileyebilir.

Hematotoksik Etki: Kan pıhtılaşma mekanizmalarını bozarak koagülopatiye neden olabilir.
Nörotoksik Etki: Sinir iletimini engelleyerek paraliziye yol açabilir.
Miyotoksik Etki: Kas hücrelerini tahrip ederek rabdomiyolize neden olabilir.
Nefrotoksik Etki: Böbrek fonksiyonlarını bozarak akut böbrek yetmezliğine yol açabilir.

🐍 🐍 🐍

Yılan Isırığının Klinik Belirtileri

Yılan ısırığı sonrası belirtiler, zehirin türüne ve miktarına bağlı olarak değişir:

Lokal Belirtiler: Isırık bölgesinde ağrı, şişlik, eritem ve ekimoz görülebilir.
Sistemik Belirtiler: Bulantı, kusma, hipotansiyon, taşikardi, dispne ve bilinç değişiklikleri meydana gelebilir.
Laboratuvar Bulguları: Koagülasyon testlerinde anormallikler, kreatin kinaz seviyelerinde artış ve böbrek fonksiyon testlerinde bozulma saptanabilir.

🐍 🐍 🐍

Yılan Isırığında İlk Yardım ve Tıbbi Müdahale

Yılan ısırığı durumunda aşağıdaki adımlar izlenmelidir:

Sakinlik: Panik, zehrin yayılmasını hızlandırabilir.
Hareketin Sınırlanması: Isırılan uzuv immobilize edilmeli ve kalp seviyesinin altında tutulmalıdır.
Takıların Çıkarılması: Şişmeyi önlemek için takılar çıkarılmalıdır.
Yaranın Temizlenmesi: Isırık bölgesi sabun ve su ile yıkanmalıdır.
Soğuk Uygulama: Şişliği azaltmak için soğuk kompres uygulanabilir.
Turnike ve Kesme Uygulamalarından Kaçınma: Bu tür müdahaleler doku hasarına neden olabilir.
Tıbbi Yardım: En kısa sürede bir sağlık kuruluşuna başvurulmalıdır.

🐍 🐍 🐍

Tedavi Olunmazsa Ortaya Çıkabilecek Komplikasyonlar

Yılan ısırığı tedavi edilmezse, aşağıdaki ciddi sağlık sorunları ortaya çıkabilir:

Doku Nekrozu: Isırık bölgesinde doku ölümü meydana gelebilir.
Organ Yetmezliği: Zehir, böbrek ve karaciğer gibi organların işlevini bozabilir.
Kanama Bozuklukları: Zehir, kanın pıhtılaşmasını engelleyerek iç ve dış kanamalara yol açabilir.
Enfeksiyon: Isırık bölgesi enfekte olabilir, bu da sepsise neden olabilir.
Ölüm: Ciddi vakalarda, özellikle tedavi gecikirse ölüm riski vardır.

🐍 🐍 🐍

İş Sağlığı ve Güvenliği Açısından Değerlendirme

Risk Faktörleri

Yüksek sıcaklık ve nem, yılanların daha aktif olmasına neden olur (özellikle Nisan–Ekim arası).
Yıkıntı ve moloz yığınları, yılanların saklanabileceği alanlardır.
Bitki örtüsünün yoğun olduğu sahalar, fark edilmeyi zorlaştırır.
Yetersiz PPE (kişisel koruyucu donanım) kullanımı, ısırıklarda ilk savunma hattını ortadan kaldırır.

İş Kazası Potansiyeli

Yılan ısırıkları, özellikle engerek türlerinden kaynaklanıyorsa:

Acil tıbbi müdahale gerektirir.
Kanamalı doku hasarı, iş göremezlik ve hastane yatışıyla sonuçlanır.
Yanlış müdahale (turnike, emme gibi) hayati risk doğurur.
Geç tanı, sepsis, doku nekrozu ve böbrek yetmezliği gibi ikincil komplikasyonlara neden olabilir.

🐍 🐍 🐍

Çalışanları Korumaya Yönelik Alınması Gereken Tedbirler

A. Kişisel Koruyucu Donanım (KKD)

Yılan geçirmez botlar ve tozluklar (özellikle yüksek otlu alanlarda çalışanlar için)
Kalın kumaştan yapılmış uzun paçalı pantolonlar
Eldiven (yıkıntı ve taş altlarında çalışma yapılacaksa)
Baş lambası / el feneri (karanlıkta yılan farkındalığı için)

B. Çevresel Önlemler

İş sahasında çalı, ot, moloz yığını gibi alanların temizlenmesi
Gece vardiyasında aydınlatmanın artırılması
Dinlenme alanlarının zeminden yüksek, kapalı ve düzenli olması
Atık yönetiminin iyi yapılması (kemirgen popülasyonu yılanları çeker)

C. Eğitim ve Farkındalık

Yılan türlerinin resimlerle tanıtıldığı eğitim panoları
Yılanla karşılaşıldığında yapılacaklar hakkında çalışanlara yıllık eğitim
Yılan ısırığı anında doğru ilk yardım bilgisi (turnike yok, yara kesilmez, hızlı sağlık müdahalesi)
Mobil sağlık ünitesi / ilkyardım noktası kurulması

D. Tıbbi Hazırlık ve Müdahale Planı

En yakın sağlık merkezleriyle protokol
Antivenin (panzehir) bulundurulması ve soğuk zincir korunması
İş yeri sağlık personeline yılan ısırığı acil müdahale eğitimi
Zehirlenme bilgi merkezi (UZEM) ile irtibat numaralarının görünür yerlere asılması

E. Yasal ve Yönetimsel Uyum

Risk değerlendirmesine yılan temas ihtimali dâhil edilmeli
Çevresel izleme ve periyodik saha kontrolleri
Tehlikeli alanların uyarı tabelalarıyla işaretlenmesi

Yılan Isırmalarına Karşı Acil Durum Planı (ADP)

Kapsam: Açık alanda çalışan işçilerin yılan temasına maruz kalma riskine karşı alınacak önlemler ve acil müdahale adımları.

Riskleri Değerlendirme ve Önleme

Aksiyon	Sorumlu Birim	Süreklilik
Yılan riski olan bölgelerin belirlenmesi (çalı, moloz, taşlık alanlar)	İSG Uzmanı	Yılda 2 kez
Riskli bölgelerin çitle çevrilmesi, tabelalandırılması	Saha Mühendisi / İSG Uzmanı	Devamlı
Çalışanlara düzenli farkındalık eğitimi	Eğitim Birimi	6 ayda 1
KKD (bot, tozluk, eldiven) zorunlu hale getirilmesi	İK ve İSG Komisyonu	Sürekli
Gece aydınlatmalarının artırılması	Bakım-Onarım Birimi	Devamlı

Yılan Isırması Anında Müdahale Protokolü

Genel İlkeler

Panik yapılmamalı. Isırılan kişi sakinleştirilmeli.
Yaraya hiçbir şekilde kesme, emme, dağlama yapılmamalı.
Isırılan uzuv hareket ettirilmemeli. Kalp seviyesinin altında sabitlenmeli.
Hafif sıkılıkta bandaj (turnike değil!) uygulanabilir.
En kısa sürede tıbbi müdahale sağlanmalı.

İlk Müdahale Adımları (İlk Yardım Personeli Tarafından)

Aşağıda Yapıması Gerekenler Sıra İle Verimiştir
Olay yeri güvenliği sağlanır (çalışan ve çevresi).
Eldiven takılır. Isırılan bölge gözlemlenir ve varsa iki delik belirlenir.
Yaralı sırt üstü yatırılır, konuşarak bilinci kontrol edilir.
Isırılan bölge sabitlenir. Hareket ettirilmemesi sağlanır.
Yara sabunlu suyla hafifçe yıkanabilir. Alkol, antiseptik kullanılmaz.
Yaralı kişi 112 Acil Servis beklenmeden en yakın sağlık merkezine sevk edilir (önceden belirlenmiş protokol hastanesi).
Isıran yılanın rengi, şekli, boyutu hatırlanıyorsa kaydedilir (yılan asla kovalanmaz ya da yakalanmaz).

Tıbbi Müdahale ve Ulaşım Planı

Aksiyon	Sorumlu	Uygulama Şekli
Olası olay yerine en yakın sağlık kuruluşlarının listelenmesi (panzehir bulunanlar işaretlenmeli)	İşyeri Hekimi / İSG Uzmanı	Liste her 3 ayda 1 güncellenir
Olası yaralıyı taşıyacak araç temini (sedye, şirket aracı)	Lojistik Sorumlusu	Devamlı hazır
İşyerinde temel aktivitenin bilgisi ve ulaşım süresi kaydı	İşyeri Sağlık Birimi	Liste halinde İSG panosuna asılır
Tıbbi müdahale sonrası kayıt ve bildirim süreci (İSG Kaza Bildirim Formu, SGK bildirimi)	İSG Uzmanı	3 iş günü içinde yapılır

Kayıt, Raporlama ve İnceleme Süreci

Olay yeri raporu: İlk müdahaleyi yapan personelce doldurulur.
İSG Olay İnceleme Tutanağı: En geç 24 saat içinde hazırlanır.
Kişisel maruziyet formu: Isırılan kişiyle ilgili sağlık geçmişi, takip planı işlenir.
Geri bildirim ve düzeltici faaliyet: Olay sonrası İSG kurulunda değerlendirme yapılır, gerekirse alan yeniden düzenlenir.

Eğitim ve Tatbikat Planı

Eğitim / Tatbikat Türü	Sıklık	Katılımcılar
Yılan tanıma ve kaçınma eğitimi	Yılda 1	Tüm saha personeli
Isırık sonrası ilk yardım eğitimi	6 ayda 1	İlkyardım ekibi, formenler
Acil müdahale tatbikatı	Yılda 2	Tüm birimler
Panzehir ve tıbbi sevk simülasyonu	Yılda 1	Sağlık ekibi ve yönetim

Dokümantasyon ve Yasal Uyum

Acil Durum Planı, İSG yıllık planı ve risk değerlendirme dökümanları ile entegre edilmelidir.
Plan, İşyeri Hekimi, İSG Uzmanı ve İşveren Vekili tarafından imzalanarak yürürlüğe alınır.
Çalışanlar tarafından imza karşılığı okunması sağlanır.

İzmir ve Çevresi İçin Yılan Türlerine Bağlı Biyolojik Risk Matrisi

Yılan Türü	Tehlike Kaynağı (Risk Etkeni)	Maruz Kalma Olasılığı	Şiddet (Etkilenme Düzeyi)	Risk Puanı *(Olasılık × Şiddet)*	Risk Seviyesi	Kontrol Önlemleri
Koca Engerek Vipera lebetina	Güçlü zehir, ölümcül ısırık	2 Düşük	5 Çok Yüksek	10	Orta-Yüksek 🟠/🔴	– Yoğun kontrol ve gözetim – Riskli alanlarda çalışma yasağı gece saatlerinde – Acil müdahale ve antivenom planı
Boynuzlu Engerek Vipera ammodytes	Zehirli ısırık, ani saldırı	3 Orta	5 Çok Yüksek	15	Yüksek 🔴	– Yüksek bilekli bot kullanımı – Yılan farkındalık eğitimi – Taşlık alanların sınırlandırılması – Uyarı levhaları – Antivenom hazır bulundurulması
Su Yılanı Natrix natrix	Ani karşılaşmalarda panik; su birikintilerinde gizlenme; temasta enfeksiyon riski	4 Yüksek	1 Çok Düşük	4	Düşük 🟢	-Su kenarlarında bilgilendirme levhaları -KKD (bot, eldiven) kullanımı -Eğitim: Zararsız tür farkındalığı -Su kanalları çevresinde temizlik
Hızlı Yılan Hazer Yılanı Dolichophis caspius	Zehirsiz ısırık (mekanik travma/enfeksiyon riski)	4 Yüksek	2 Düşük	8	Orta 🟠	– Alan temizliği – Yığın malzeme kontrolü – İlk yardım eğitimi (yarayı temizleme, enfeksiyon önleme)
Sarı Yılan Elaphe quatuorlineata	Boyut nedeniyle panik oluşturma; yığın malzeme içinde gizlenme; savunma amaçlı ısırık (travma riski)	3 Orta	2 Düşük	6	Orta 🟠	Depolama alanlarında düzenli kontrol Eldiven ve bilek koruyucu bot kullanımı Taşlık/boşluklara dikkat edilmesi Eğitim: Panik önleyici farkındalık çalışmaları
Kedi Gözlü Yılan Telescopus fallax	Hafif zehirli (arka dişli); gece aktiftir; ısırıkta lokal şişlik ve alerjik etki riski	2 Düşük	3 Orta	6	Orta 🟠	Gece çalışanlara fenerli KKD temini Arka dişli türler hakkında özel eğitim İlk yardım prosedürlerinin güncellenmesi Taşlık ve karanlık alanlara dikkatli yaklaşım

İzmir ve Çevresinde faaliyet gösteren işletmeler için yılan kaynaklı biyolojik risklerin hem şiddetini hem de sıklığını sistematik bir şekilde değerlendirmeye çalıştım.

Tüm yılan türleri için “zararsız” ya da “ölümcül” gibi tek tip yaklaşım yerine, maruziyet olasılığı ve etkilenme düzeyi kriterleriyle dinamik ve ölçülebilir bir İSG stratejisi geliştirmemiz gerektiğini düşünüyorum.

Bu risk matrisinin eksikleri siz değerli iş güvenliği uzmanları ve işyeri hekimi meslektaşlarımın katkıları ile tamamlanacağına eminim. Katkı ve önerilerinizi bekliyorum.

Saygılarımla

Risk Değerlendirme Kriterleri

🎲 🎲 🎲

Maruz Kalma Olasılığı

Derece	Tanım
1	Çok Düşük (Nadir)
2	Düşük (Yılda birkaç)
3	Orta (Mevsimsel)
4	Yüksek (Yaygın)
5	Çok Yüksek (Sürekli)

💥 💥 💥

Şiddet (Etkilenme Düzeyi)

Derece	Tanım
1	Çok Düşük (Korku, panik, psikolojik)
2	Düşük (Yüzeysel yara, enfeksiyon riski)
3	Orta (Hafif zehirlenme, alerjik reaksiyon)
4	Yüksek (Ağır yaralanma, hastane tedavisi)
5	Çok Yüksek (Organ yetmezliği, ölüm riski)

🚦 🚦 🚦

Risk Seviyesi Sınıflandırması

Risk Puanı	Açıklama	Renk
1 – 5	Düşük Risk	🟢 Yeşil
6 – 10	Orta Risk	🟠 Turuncu
11 – 15	Yüksek Risk	🔴 Kırmızı

İlave Kontrol Önlemleri

Önlem	Uygulama Biçimi
Yılan Tanıma ve Müdahale Eğitimi	Tüm saha personeline yılda en az bir kez
Çevresel Temizlik (Ot, taş, çöp)	Haftalık düzenli saha kontrolü
Yüksek Risk Alanlarının Haritalanması	Risk haritası çıkartılmalı
Acil Durum Yılan Protokolü	Saha girişlerinde, KKD istasyonlarında yazılı olarak bulundurulmalı
İzleme Kameraları ve Termal Sensörler	Yüksek riskli taşlık ve sınır bölgelerinde kurulmalı
İlk Yardım Kitleri + Antivenom Bilgisi	Sağlık personeli ve en az 3 saha görevlisi tarafından erişilebilir olmalı

📚 📚 📚

Sonuç ve Öneriler

Bu risk matrisi, İzmit Körfezi’ndeki tersane faaliyetlerinde yılan kaynaklı biyolojik risklerin hem şiddetini hem de sıklığını sistematik bir şekilde değerlendirmeye olanak tanır. Tüm yılan türleri için “zararsız” ya da “ölümcül” gibi tek tip yaklaşım yerine, maruziyet olasılığı ve etkilenme düzeyi kriterleriyle dinamik ve ölçülebilir bir İSG stratejisi geliştirileb

🎯 🎯 🎯

Sonuç

İzmir ve çevresinde yaşayan yılan türlerinin çoğu zehirsizdir ve insanlara zarar vermez. Lakin, zehirli yılanlarla karşılaşma ihtimali de vardır. Bu nedenle, izmir ve çevresinde doğada çalışanlar dikkatli olmalı ve yılan ısırığı durumunda doğru ilk yardım uygulayarak en kısa sürede tıbbi yardım almalıdırlar.

Koca Engerek (Vipera lebetina)

Fotoğraf: Wikipedi

Boynuzlu Engerek (Vipera ammodytes)

Fotoğraf: Wikipedi

Su Yılanı (Natrix natrix)

Fotoğraf: Wikipedi

Sarı Yılan (Elaphe quatuorlineata)

Fotoğraf: Wikipedi

Hızlı Yılan – Hazer Yılanı (Dolichophis caspius)

Fotoğraf: Wikipedi

**Kedi Gözlü Yılan (Telescopus fallax)**

Fotoğraf: Wikipedi

⭐️⭐️⭐️⭐️⭐️⭐️⭐️⭐️

Doğal Yaşayın

Doğal Beslenin

Aklınıza Mukayet Olun

⭐️⭐️⭐️⭐️⭐️⭐️⭐️⭐️

Sayın okuyucu,

Aşağıdaki linkten yazımızda yer alan konu hakkında sorularınızı ve görüşlerinizi, merak ettiğiniz ve yazılarımıza konu olmasını istediğiniz hususları iletebilirsiniz.

⭐️⭐️⭐️⭐️⭐️⭐️⭐️⭐️⭐️

Bilimsel Yazı Sevenler Devam Edebilirler

⭐️⭐️ Yılan Sokmalarının Değerlendirilmesi ve Tedavisi https://www.ncbi.nlm.nih.gov/books/NBK553151/

⭐️⭐️ Yılan ısırığı zehirlenmesi https://www.who.int/health-topics/snakebite#tab=tab_1

⭐️⭐️ Yılan ısırığı zehirlenmesi https://www.nature.com/articles/nrdp201763

⭐️⭐️ Zehirli yılan ısırıkları: Klinik tanı ve tedavi https://jintensivecare.biomedcentral.com/articles/10.1186/s40560-015-0081-8

⭐️⭐️ Yılan ısırığının kronik sağlık etkileri ve maliyeti https://www.sciencedirect.com/science/article/pii/S2590171021000102

⭐️⭐️ Antimikrobiyal Yönetimi Çağında Yılan Isırması Sonrası Antibiyotik Kullanımı https://www.mdpi.com/2072-6651/16/1/37

⭐️⭐️ Yeni nesil yılan ısırığı tedavileri ölüm oranını azaltabilir https://www.nature.com/articles/d41586-024-03818-z

⭐️⭐️ Yılan sokmasından korunma, ilk yardım ve tedavi. https://www.outdoorhaber.com/saglik/yilan-sokmasi#google_vignette

⭐️⭐️⭐️⭐️⭐️

Dr Mustafa KEBAT

Tetkik OSGB İş Sağlığı ve Eğitim Koordinatörü

⭐️⭐️⭐️⭐️

Daha Fazla

Genel, İş Güvenliği, Makaleler, Sağlık Bülteni13 Mayıs 2025

4 Mayıs 2025

Geleceğin İş Güvenliğinde Nöroergonomi Yaklaşımları

İş güvenliği alanında geleceği şekillendiren en önemli dönüşümlerden biri nöroergonomi yaklaşımlarıdır.

Klasik ergonomiden farklı olarak, nöroergonomi; insan beyninin, sinir sisteminin ve duyusal-motor sistemlerinin iş ortamındaki görevlerle nasıl etkileşime geçtiğini inceler.

Bu yaklaşım, iş kazalarının bilişsel ve nörolojik nedenlerini hedef alarak proaktif ve akıllı güvenlik çözümleri üretmeyi amaçlar.

Geleceğin iş güvenliği yaklaşımları, nöroergonominin gelişen rolleri, inovatif güvenlik stratejileri ve çalışan sağlığı ve refahı için bütünsel yaklaşımları içerir.

Nöroergonominin gelişen rolleri, iş güvenliği alanında daha proaktif ve insan odaklı çözümler sunmayı mümkün kılar.

Nöroergonomik yaklaşımlar, çalışanların bilişsel yeteneklerini destekleyerek, iş kazalarını önlemeye ve iş performansını artırmaya odaklanır.

İnovatif güvenlik stratejileri, teknoloji ve bilimsel araştırmaların iş güvenliği alanında uygulanmasını içerir.

Yapay zeka, sanal gerçeklik ve giyilebilir teknolojiler, iş güvenliği eğitimlerini geliştirmek, tehlikeli durumları simüle etmek ve çalışanların performansını izlemek için kullanılabilir.

Çalışan sağlığı ve refahı için bütünsel yaklaşımlar, fiziksel, zihinsel ve sosyal sağlığı kapsayan kapsamlı bir yaklaşım sunar.

Bu yaklaşımlar, iş yerinde sağlıklı yaşam tarzını teşvik etmek, stres yönetimi programları uygulamak ve sosyal destek sistemleri oluşturmak gibi çeşitli stratejiler içerir.

Geleceğin iş güvenliği yaklaşımları, çalışanların sağlığını ve refahını ön planda tutarak, daha güvenli, sağlıklı ve verimli çalışma ortamları yaratmayı hedefler.

Nöroergonominin gelişen rolleri, inovatif güvenlik stratejileri ve çalışan sağlığı ve refahı için bütünsel yaklaşımlar, iş güvenliği alanında sürdürülebilir ve etkili çözümler sunmak için bir araya gelir.

Risk Değerlendirme ve Ölçüm Yöntemleri

Bilişsel risklerin etkili bir şekilde yönetilebilmesi için, risk değerlendirme ve ölçüm yöntemlerinin kullanılması önemlidir.

Bu yöntemler, iş yerindeki potansiyel risk faktörlerini belirlemeye, risklerin şiddetini ve olasılığını değerlendirmeye ve çalışanların zihinsel sağlığını izlemeye yardımcı olur.

Bilişsel risk değerlendirme araçları, anketler, gözlemler ve performans analizleri gibi çeşitli yöntemleri içerir.

Psikolojik izleme teknikleri, çalışanların stres seviyelerini, duygusal durumlarını ve bilişsel performanslarını düzenli olarak takip etmeyi sağlar.

Erken uyarı sistemleri, risklerin belirtilerini erken aşamada tespit etmeye ve zamanında müdahale etmeye olanak tanır.

Tanılama yöntemleri, çalışanların zihinsel sağlık sorunlarını belirlemeye ve uygun tedavi yöntemlerini uygulamaya yardımcı olur.

Risk Azaltma ve Müdahale Stratejileri

İş yerinde bilişsel riskleri azaltmak ve çalışanların zihinsel sağlığını korumak için çeşitli müdahale stratejileri uygulanabilir.

Çalışan destek programları, stres yönetimi eğitimleri, danışmanlık hizmetleri ve psikolojik destek gibi hizmetler sunarak, çalışanların stresle başa çıkmalarına ve zihinsel sağlıklarını korumalarına yardımcı olur.

Zihinsel sağlık eğitimi müdahaleleri, çalışanların zihinsel sağlık sorunları hakkında farkındalıklarını artırmayı ve erken yardım arama davranışlarını teşvik etmeyi amaçlar.

Örgütsel esneklik ve iyileştirme yaklaşımları, iş yükünü dengelemeye, özerkliği artırmaya ve kurumsal kültürü iyileştirmeye odaklanarak, çalışanların stresini azaltır ve motivasyonunu artırır.

Teknoloji ve Nöroergonomi Entegrasyonu

Gelecekte, iş yerinde bilişsel risk yönetimi, teknoloji ve yapay zeka destekli izleme yöntemleriyle daha da gelişecektir.

Teknoloji ve nöroergonomi entegrasyonu, iş güvenliği alanında yeni ve inovatif çözümler sunar.

Yapay zeka destekli güvenlik sistemleri, çalışanların davranışlarını analiz ederek potansiyel tehlikeleri önceden tespit etmeyi sağlar. Bu sistemler, makine öğrenimi algoritmaları kullanarak, çalışanların hareketlerini, yüz ifadelerini ve fizyolojik verilerini analiz eder ve anormal durumları tespit ederek uyarılar gönderir.

Nöro-izleme teknolojileri, beyin aktivitesini gerçek zamanlı olarak izleyerek çalışanların dikkat, yorgunluk ve stres seviyelerini belirlemede kullanılır. Bu teknolojiler, özellikle yüksek riskli işlerde, çalışanların zihinsel durumunu sürekli olarak takip ederek iş kazalarını önlemeye yardımcı olur.

Dijital araçlarla çalışan performansını izleme, çalışanların görevlerini ne kadar etkili ve verimli bir şekilde yerine getirdiğini değerlendirmeyi sağlar.

Bu araçlar, çalışanların tepki sürelerini, doğruluk oranlarını ve hata sayılarını analiz ederek performanslarını objektif olarak ölçer. Teknoloji ve nöroergonomi entegrasyonu, iş güvenliği alanında daha akıllı ve proaktif yaklaşımlar geliştirmeyi mümkün kılar.

Bu entegrasyon, çalışanların güvenliğini artırmanın yanı sıra, iş süreçlerini optimize etmeye ve verimliliği artırmaya da yardımcı olur.

Yapay zeka destekli güvenlik sistemleri, nöro-izleme teknolojileri ve dijital araçlarla çalışan performansının izlenmesi, iş yerlerinde daha güvenli, sağlıklı ve verimli çalışma ortamları yaratmak için önemli bir potansiyele sahiptir.

Yapay Zeka algoritmaları, çalışanların davranışlarını, performanslarını ve iletişimlerini analiz ederek, potansiyel riskleri erken aşamada tespit edebilir ve uyarı sistemlerini tetikleyebilir.

İş yerinde psikolojik sağlık trendleri, çalışanların zihinsel sağlığını koruma ve iyileştirme konularında farkındalığın artmasıyla birlikte, daha kapsamlı ve kişiselleştirilmiş müdahale stratejilerinin geliştirilmesine yol açacaktır.

Sürdürülebilir insan kaynakları yaklaşımları, çalışanların uzun vadeli sağlığını ve refahını ön planda tutarak, iş yerinde bilişsel risklerin azaltılmasına ve pozitif bir çalışma ortamının oluşturulmasına katkı sağlayacaktır.

Bu yaklaşımlar, işverenlerin çalışanlarına yatırım yapmasının, hem çalışanların memnuniyetini ve performansını artıracağını hem de şirketlerin rekabet gücünü koruyacağını göstermektedir.

1. Beyin Dalgası Takibi ile Gerçek Zamanlı Dikkat Ölçümü

Uygulama:
Baret içerisine entegre edilmiş EEG sensörleri, çalışanların dikkat düzeylerini ve bilişsel yorgunluklarını anlık olarak analiz eder. Sistem, dikkat düşüşü saptandığında uyarı gönderir veya çalışanın görevi geçici olarak devretmesini önerir.

Örnek: Bir vinç operatörünün dikkat seviyesi %60 altına düştüğünde kabin içi ekran kırmızıya döner, sistem operatöre 3 dakikalık göz egzersizi önerir.

2. Artırılmış Gerçeklik (AR) ile Anlık Bilişsel Rehberlik

Uygulama:
AR gözlükleriyle çalışanlar, karmaşık görev adımlarını gözlerinin önünde görsel olarak takip eder. Böylece hatırlama yükü azalır ve dikkat dağınıklığına bağlı hatalar önlenir.

Örnek: Bir elektrik teknisyeni AR gözlüğüyle pano bağlantılarını yaparken, yanlış bağlantıya yaklaştığında gözlüğün ekranı üzerinde kırmızı işaret yanar.

3. Reaktif Nöroergonomi ile Kazadan Önce Müdahale

Uygulama:
Gelişmiş sensörler, bireyin beyin aktivitesinde ani stres veya panik sinyalleri tespit ettiğinde makineyi otomatik olarak durdurur ya da operatöre kısa bir ara önerir.

Örnek: Bir kaynakçı, dar bir alanda çalışırken ani klostrofobik stres yaşadığında sistem çalışmayı geçici olarak durdurur.

4. Karma Görevler İçin Kognitif-Motor Simülasyonlar

Uygulama:
Çalışanlara, gerçek görev ortamlarını taklit eden VR/AR simülasyonlarla hem motor beceriler hem de zihinsel görevler eş zamanlı olarak çalıştırılır.

Örnek: Bir kule vinç operatörü, simülasyonda aynı anda yük kaldırırken telsizden gelen talimatlara doğru yanıt verme becerisini geliştirir.

5. Mental Haritalama ve Hata Öncesi Uyarı Sistemleri

Uygulama:
Günlük görev planlamaları, çalışanın zihinsel plan oluşturma kapasitesiyle uyumlu olarak yapılandırılır. Sistem, sıra dışı kararları uyarı sinyaliyle bildirir.

Örnek: Bir inşaat ustası, çimento karışımında hatalı oran girerse sistem otomatik olarak “zihinsel sapma tespit edildi” uyarısı verir.

6. Duyusal Yük Analizi ile Gürültü ve Aydınlatma Ayarı

Uygulama:
Çevresel faktörlerin (gürültü, titreşim, ışık) sinir sistemi üzerindeki etkileri ölçülür. Sistem, ortam koşullarını nörolojik toleransa göre otomatik ayarlar.

Örnek: İç mekânda çalışan biri için ortam ışığı yetersiz kaldığında sistem ışığı artırır, gürültü artarsa gürültü önleyici sinyal maskeleri devreye girer.

7. Giyilebilir Nöroergonomik Cihazlar ile Geribildirimli Egzersizler

Uygulama:
Giyilebilir teknolojiler (akıllı yelek, EEG kulaklık) iş öncesi egzersizler sırasında çalışanın motor koordinasyonunu ölçer ve anında geri bildirim verir.

Örnek: İskele üstü çalışan bir birey, sabah 5 dakikalık denge egzersizi sırasında hareketlerindeki asimetriyi uygulama üzerinden fark eder.

8. Bilişsel Tükenmişlik Algılama Algoritmaları

Uygulama:
Çalışanın gün boyunca bilişsel yükünü analiz eden algoritmalar, zihinsel tükenmişlik yaklaştığında mini mola ve nefes önerileri sunar.

Örnek: Öğleden sonra zihinsel yüklemesi kritik düzeye çıkan çalışan, ekranında “2 dakikalık nefes farkındalığı önerilir” mesajını alır. Uygulama, çalışana bir sesli meditasyon başlatır.

9. İleri Refleks Antrenman Sistemleri

Uygulama:
İnteraktif zeminler ve ışıklı hedefler kullanılarak refleksler, denge ve çeviklik birlikte geliştirilir. Çalışanlar kazaya karşı proaktif hale gelir.

Örnek: Bir vinç operatörü, yerdeki ışıklı platform üzerinde yönlendirme eğitiminde bir anda yanan kırmızı ışığa 0.3 saniyede yanıt vererek refleks antrenmanı yapar.

10. Beyin-Bilgisayar Arayüzü (BCI) ile İş Kontrolü (Uzak Gelecek)

Uygulama:
Düşünceyle kontrol edilen makineler! Beyin sinyalleri, iş makinelerine doğrudan komut verebilir. Eller doluyken zihinsel olarak durdurma komutu verilmesi mümkün olur.

Örnek: İleri seviyede engelli bir teknisyen, sadece düşünce komutlarıyla bir vinçten gelen yükü indirebilir.

Nöroergonomi, iş güvenliğini yalnızca fiziksel değil, nörolojik riskler üzerinden de okuyan yeni bir çağın kapısını açıyor.
İnşaat, maden, enerji, ulaşım gibi yüksek riskli sektörlerde bu teknolojilerin entegrasyonu sayesinde “önleyici güvenlik kültürü”, artık sadece gözlük ve baret değil; zihin okuyan algoritmalar, stres ölçen cihazlar ve refleks eğitimi veren sistemlerle güçleniyor.

inşaat, maden, enerji ve ulaşım gibi yüksek riskli sektörlerde nöroergonomik teknolojilerin nasıl kullanıldığına dair somut ve sektöre özgü örnekler yer alıyor. Bu örnekler, klasik kişisel koruyucu donanımların (KKD) ötesine geçip, iş güvenliğinde zihinsel ve nörolojik durumlara odaklanan “önleyici güvenlik kültürünün” nasıl uygulandığını gösteriyor:

🏗️ İNŞAAT SEKTÖRÜ

🧠 Zihin Okuyan Algoritmalar

EEG destekli baretler kullanılarak yüksek katlarda çalışan işçilerin dikkat düzeyleri ölçülüyor. Dikkat seviyesi belirli bir eşik altına düştüğünde, sesli bir uyarı sistemi devreye giriyor.
Örnek: İskelede çalışan bir usta, dikkati dağılınca baret içi sistem mavi ışıkla yanıp söner ve dinlenmesi önerilir.

😰 Stres Ölçen Cihazlar

Nabız, cilt iletkenliği ve EEG üzerinden stres tespiti yapan giyilebilir kol bantları, panik veya aşırı yorgunluk anında süpervizöre anlık bildirim gönderir.

⚡ Refleks Eğitimi Veren Sistemler

İnteraktif denge tahtaları ile sabah işe başlamadan önce hızlı ayak hareketleri, yön değiştirme ve tepki süreleri antrenmanı yapılır.

⛏️ MADEN SEKTÖRÜ

🧠 Zihin Okuyan Algoritmalar

Kapalı alan anksiyete takibi: EEG sensörlü baretlerle çalışanların panik eğilimi, klostrofobiye duyarlılığı ölçülerek, uygun pozisyonlara yönlendirme yapılır.

😰 Stres Ölçen Cihazlar

Karbon monoksit etkisi altında bilişsel yavaşlama riski erken evrede tespit edilerek, çalışanın oksijenli bölgeye çekilmesini sağlayan sistem devreye girer.

⚡ Refleks Eğitimi Veren Sistemler

Yer altı kazılarında ışıklı yönlendirme sistemleri ile kaçış yolları simülasyonu ve ani tahliye tatbikatları yapılır.

⚡ ENERJİ SEKTÖRÜ (Özellikle Rüzgar ve Nükleer Enerji Alanında)

🧠 Zihin Okuyan Algoritmalar

Rüzgar türbinlerine çıkış öncesi EEG taraması: Bireyin bilişsel yorgunluk seviyesi analiz edilir. Belirli eşiğin üstündeyse tırmanış ertelenir.

😰 Stres Ölçen Cihazlar

Yükseklik korkusuna bağlı kalp atımı ve terleme verileri, çalışanın iş pozisyonu risk analizine yansıtılır.

⚡ Refleks Eğitimi Veren Sistemler

VR gözlüklerle, senaryo bazlı “rüzgâr türbini arızası” tatbikatlarında refleks geliştirme eğitimi uygulanır.

🚆 ULAŞIM SEKTÖRÜ (Kara, Hava, Demiryolu)

🧠 Zihin Okuyan Algoritmalar

Pilot ve makinistlerde EEG destekli yorgunluk tespiti: Uykuya eğilim gösteren beyin dalgaları tanındığında kokpit içi uyarı sistemi aktif hale gelir.

😰 Stres Ölçen Cihazlar

Yoğun trafikte otobüs şoförleri, kalp atım hızı ve stres seviyesi artarsa, sistem acil durum moduna geçerek otomatik mola önerir.

⚡ Refleks Eğitimi Veren Sistemler

Trafik ışıklı refleks eğitimi platformları, özellikle genç sürücüler ve kargo araç sürücüleri için geliştirilmiştir. 0.2 saniyede tepki süresi hedeflenir.

Ortak Kullanılan Bazı Teknolojik Ekipmanlar

Teknoloji	Açıklama
EEG sensörlü baret	Beyin dalgaları üzerinden dikkat ve yorgunluk takibi
GSR sensörlü bileklik	Deri iletkenliği ile stres ölçümü
VR/AR eğitim gözlüğü	Bilişsel eğitim ve görev senaryosu denemeleri
Refleks eğitim zeminleri	Renkli ışıklarla yön ve çeviklik antrenmanları
Nöro-motor test sistemleri	Denge, tepki süresi, motor kontrol ölçümü

⭐️⭐️⭐️⭐️⭐️⭐️⭐️

Doğal Yaşayın

Doğal Beslenin

Aklınıza Mukayet Olun

⭐️⭐️⭐️⭐️⭐️⭐️⭐️⭐️

Sayın okuyucu,

Aşağıdaki linkten yazımızda yer alan konu hakkında sorularınızı ve görüşlerinizi, merak ettiğiniz ve yazılarımıza konu olmasını istediğiniz hususları iletebilirsiniz.

⭐️⭐️⭐️⭐️⭐️⭐️⭐️⭐️⭐️

Bilimsel Yazı Sevenler Devam Edebilirler

⭐️⭐️ Giyilebilir Teknolojiler ve Stres: Etik Temelli Bir Yaklaşıma Doğru https://pmc.ncbi.nlm.nih.gov/articles/PMC10530607/

⭐️⭐️ Sağlık İzleme için IoT Destekli Giyilebilir Sensör Sistemlerinde Son Gelişmeler https://www.mdpi.com/2079-6374/11/10/372

⭐️⭐️ Zihinler ve Makineler Arasındaki Köprü: Nörolojik ve Nöroşirürjik Uygulamalarda Beyin-Bilgisayar Arayüzlerinin Son Gelişmeleri https://www.sciencedirect.com/science/article/pii/S1878875024008672

⭐️⭐️ Motor Simülasyon Teorisi Motor İmgelemenin Altında Yatan Bilişsel Mekanizmaları Açıklıyor mu? Eleştirel Bir İnceleme https://pubmed.ncbi.nlm.nih.gov/28261079/

⭐️⭐️ Motor davranışın zihinsel simülasyonuna katılan beyin yapıları: nöropsikolojik bir yorumlama https://pubmed.ncbi.nlm.nih.gov/2180254/

⭐️⭐️ İnmede sanal gerçeklik tabanlı rehabilitasyonun etkinliğinin araştırılması: Mevcut kanıtların anlatısal bir incelemesi https://pmc.ncbi.nlm.nih.gov/articles/PMC10836287/

⭐️⭐️ Aktif mekansal navigasyonda insan beyni dinamikleri https://www.nature.com/articles/s41598-021-92246-4

⭐️⭐️ İnsan Stresinin Ölçümü: Çok Boyutlu Bir Yaklaşım https://www.ncbi.nlm.nih.gov/books/NBK589926/

⭐️⭐️ Stres Yönetiminin Geleceği: Akıllı Saatler ve HRV Teknolojisinin Entegrasyonu https://www.mdpi.com/1424-8220/23/17/7314

⭐️⭐️ Refleksten beceriye: Koordinasyon eğitimi https://pubmed.ncbi.nlm.nih.gov/7458618/

⭐️⭐️ Refleks https://www.sciencedirect.com/topics/neuroscience/reflex

⭐️⭐️ Tükenmişlik ve Bilişsel Performans https://pmc.ncbi.nlm.nih.gov/articles/PMC7926785/

⭐️⭐️ Beyin-Bilgisayar Arayüzü: İlerleme ve Zorluklar https://pubmed.ncbi.nlm.nih.gov/34502636/

⭐️⭐️ Tıpta Beyin-Bilgisayar Arayüzleri https://pmc.ncbi.nlm.nih.gov/articles/PMC3497935/

⭐️⭐️ EEG tabanlı beyin-bilgisayar arayüzü uygulamaları için derin öğrenmenin durumu https://www.frontiersin.org/journals/computational-neuroscience/articles/10.3389/fncom.2022.1006763/full

⭐️⭐️ İnsan bilişsel performansının nicelleştirilmesinde EEG endekslerinin uygulamaları: Sistematik bir inceleme ve bibliyometrik analiz https://pmc.ncbi.nlm.nih.gov/articles/PMC7717519/

⭐️⭐️ İŞ SAĞLIĞI VE GÜVENLİĞİ AÇISINDAN İŞ GÜVENLİĞİ KÜLTÜRÜNÜN ÖNEMİ ÜZERİNE BİR ODAK GRUP ÇALIŞMASI https://dergipark.org.tr/tr/pub/ergonomi/issue/56067/749138

⭐️⭐️ Psikotik Bozuklukların Tanısı ve Tedavisinde Sanal ve Artırılmış Gerçekliğin Kullanımına İlişkin Sistematik Bir İnceleme https://pmc.ncbi.nlm.nih.gov/articles/PMC10264872/

⭐️⭐️⭐️⭐️⭐️

Dr Mustafa KEBAT

Tetkik OSGB İş Sağlığı ve Eğitim Koordinatörü

Sınırlı Sorumluluk Beyanı:

Web sitemizin içeriği, ziyaretçiyi bilgilendirmeye yönelik hazırlanmıştır. Sitede yer alan bilgiler, hiçbir zaman bir hukuki tavsiye yerini alamaz. Web sitemizdeki yayınlardan yola çıkarak, işlerinizin yürütülmesi, belgelerinizin düzenlenmesi ya da mevcut işleyişinizin değiştirilmesi kesinlikte tavsiye edilmez. Web sitemizin içeriğinde yer alan bilgilere istinaden profesyonel hukuki yardım almadan hareket edilmesi durumunda meydana gelebilecek zararlardan firmamız sorumlu değildir. Sitemizde kanunların içeriğine aykırı ilan ve reklam yapma kastı bulunmamaktadır.

Ayrıca;
Web sitemizin içeriği, ziyaretçiyi bilgilendirmeye yönelik hazırlanmıştır. Sitede yer alan bilgiler, hiçbir zaman bir hekim tedavisinin ya da konsültasyonunun yerini alamaz. Bu kaynaktan yola çıkarak, ilaç tedavisine başlanması ya da mevcut tedavinin değiştirilmesi kesinlikte tavsiye edilmez. Web sitemizin içeriği, asla kişisel teşhis ya da tedavi yönteminin seçimi için değerlendirilmemelidir. Sitede kanun içeriğine aykırı ilan ve reklam yapma kastı bulunmamaktadır.

Daha Fazla

Genel, İş Güvenliği, Makaleler4 Mayıs 2025

4 Mayıs 2025

Suyun Sırrı

Su…

Bilimin ardına aşıp da ” Sihir var mı? ”diye aranmanın hiç de gereği yok. Eğer sihir diye bir şey varsa ilk bulacağımız yer SU olmalı.

Suyu Sırrını Arıyorum

İlk olarak çookk eskilere bakıyorum…

Lao Tzu tarafından MÖ 6. yüzyılda yazılan Dao De Jing veya Tao Te Ching kitabında;

“Hakikî iyilik su olmaya benzer. Sudaki iyilik on bin şey için iyiliktir ve hiçbiriyle rekabet etmez. Süzülür, en derin kuyulara iner ve nihayet yolunu bulur. Güzel evlerde yaşayın, derinlikli düşünün ve herkese iyi olun. Sözlerinizi tutun, adil yasalar koyun, doğrulukla hareket edin ve her işi vaktinde bitirin. Rekabete girmediğiniz sürece hataya da düşmezsiniz.” yazdığını buluyorum.

Bence de ”Hakiki iyilik su olmaya benzer”

Daha yakın zamana geldiğimde bizim topraklarımızdan (Anadolu topraklarından) derin bir gönül buluyorum aynı felsefenin farklı kelimeleriyle…

Su Gibi Aziz Ol

” Sen, hep bir su olduğunu düşün. Su gibi güzel, su gibi yararlı, su gibi vazgeçilmez… Ve su gibi hayat kaynağı olduğunu düşün. Ama su gibi yaşatıcı ol; Su gibi yıkıcı, sürükleyici ve öldürücü değil! Sen bir su ol… Ama rahmet ol; Afet değil! … Ama yine su gibi “bir küçük bardağın içine” sığdır ki kendini; Girebilmeyi öğren insanların damarlarına. Hayat ver… Vazgeçilmez ol. Ama rahmet ol; afet değil! Su isen; tarlalarını basma insanların, yuvalarını yıkma, ocaklarını söndürme; sana «felâket» denmesin! ”

Mevlânâ Celâleddîn-i Rûmî

Zamanın ötesinde bir insan, hümanizmin felsefesini anlatırken ”su” gibi ol dediğini okuyorum…

Oradan günümüze baktığımda;

Suyun felsefesini, suyun “H2O” kimya formülünden faydalanarak “Humble”, “Harmony” (H2) “Opennes” (O) olarak uyarladılar günümüzde. Dilimize çevirdiğimizde ” Alçakgönüllülük, Uyum, Açıklık” oluyor. Gayet güzel ve uyumlu bence.

Suyun felsefesini siz içinizden düşünürken ben de suyun sırrını aralamaya başlayayım.

Suyun Sırrı

Hayatımızın akışında devamlı varlığına ihtiyaç duyduğumuz, yaşamın temel yapı taşı ve doğadaki en yaygın bileşiklerden biri olmasına rağmen, birçok fiziksel ve kimyasal özelliği hala tam olarak anlaşılmamamıştır.

Su hakkında gelecekte bizleri yeni süprizlerin beklediğini söyleyebilirim.

Suyun bizlerin sağlığı ve ekosistemler üzerindeki genel bilinen etkilerinden çok daha derin bir seviyeye inelim, suyun az bilinen fiziksel ve kimyasal özelliklerinin ayrıntılarını keşfedilim.

Şimdilik bildiğimiz evrende en çok bilinen ve aranan sıvı bileşiklerden biri su‘dur.

Su molekülü, bir oksijen atomu ile iki hidrojen atomu arasında kovalent bağlarla oluşturulmuştur. Ancak suyu özel kılan, bu moleküllerin arasındaki bağların hidrojen bağları ile etkileşime girmesidir. Bu bağlar, suyun kaynama noktası, çözünürlük, yüzey gerilimi, viskozite vb. gibi birçok fiziksel ve kimyasal özelliğini etkiler.

Birçok özelliğini okuyacağımız su, biyolojik ve kimyasal süreçlerde nasıl hayati rol oynuyor okuyalım…

Anomal Genleşme Özelliği

Anomal genleşme, suyun 4°C sıcaklıkta en yoğun hâlde olması, yani bu sıcaklıkta hacminin en küçük, yoğunluğunun en büyük olması durumudur. Bu davranış, diğer sıvılardan farklıdır. Çünkü çoğu madde ısıtıldıkça genleşir, soğudukça büzüşür. Ama su, 4°C’nin altına inince tersine genleşmeye başlar! Bu özellik, suyu diğer tüm sıvılardan ayıran önemli bir farktır.

🔹 0°C ile 4°C arasında

Su soğudukça genleşir, yani hacmi artar.
Bu yüzden buz, sıvı sudan daha az yoğundur.
O nedenle buz su üzerinde yüzer.

🔹 4°C’de

Su maksimum yoğunluğa ulaşır.
Hacmi en küçüktür.
Su molekülleri en sıkı şekilde paketlenmiştir.

🔹 4°C’nin üzerindeki sıcaklıklarda

Su normal maddeler gibi davranır: ısı aldıkça genleşir.

Bu olayın nedeni, suyun molekülleri arasındaki hidrojen bağlarıdır. Soğudukça bu bağlar suyu daha düzenli ama daha hacimli bir kristal yapıya yönlendirir (buzda altıgen yapı).

Bu da 0°C’deki buzun daha az yoğun olmasına yol açar.

Doğada Neden Önemli?

Bu özel durumun ekolojik ve çevresel etkileri çok büyüktür

Göller ve Nehirler

Kışın su yüzeyi 0°C’ye kadar donar ama dip kısımlar 4°C’de kalır.
Böylece su canlıları donmaktan korunur.

Buzun Üste Çıkması

Eğer buz dibe çökseydi, göller ve okyanuslar dipten donmaya başlardı ve su altındaki yaşam yok olurdu. Bu özellik, suyun hayatı sürdüren evrimsel bir avantaj sunan temel bir özelliğidir.

Buz, yüzeyde kalarak yüzeyi yalıtır ve daha derin su katmanlarını soğuktan korur.

Yüksek Özgül Isı Kapasitesi

Özgül ısı kapasitesi, bir maddenin 1 gramının sıcaklığını 1°C artırmak için gereken ısı miktarıdır.
Birimi: cal/g·°C ya da J/g·°C

Yüksek Özgül Isı Kapasitesi Ne Demek?

Bir madde yüksek özgül ısı kapasitesine sahipse

Sıcaklığını değiştirmek için çok fazla ısı alması veya vermesi gerekir.
Isınması yavaş, soğuması da yavaş olur.

Su Yüksek Özgül Isı Kapasitesinde Şampiyon

Su’yun özgül ısı kapasitesi **4,18 J/g·°C (veya 1 cal/g·°C)
→ Bu, bilinen çoğu sıvıdan çok daha yüksektir.**

🔹 Ne Anlama Gelir?

1 gram suyun sıcaklığını 1°C artırmak için 4,18 joule ısı gerekir.
Örneğin aynı miktardaki demir, çok daha az ısıyla ısınır.

Yüksek Özgül Isı Kapasitesinin Etkileri

1. İklim Düzenleyici Etki

Okyanuslar ve büyük su kütleleri, ısıyı emer ve yavaş yavaş bırakır.
Bu yüzden kıyı şehirlerinden sıcaklık farkları daha azdır.

2. Vücut Sıcaklığı Dengesi

İnsan vücudunun %60’ından fazlası sudur.
Su sayesinde vücut sıcaklığı ani değişimlere karşı korunur.
Örneğin terleme ile su buharlaştıkça fazla ısı uzaklaştırılır.

3. Enerji Depolama ve Soğutma Sistemleri

Yüksek özgül ısı kapasitesine sahip maddeler (özellikle su), ısı depolama sistemlerinde kullanılır.
Radyatörler, kalorifer sistemleri gibi alanlarda su çok tercih edilir.

Suyun yüksek özgül ısısı da onu özel kılan bir başka özelliktir.

Yüksek Buharlaşma Isısı ve Terleme

Suyun Yüksek Buharlaşma Isısı Nedir?

Suyun yüksek buharlaşma ısısı, 1 gram suyu sıvı halden buhar haline (gaz fazına) geçirmek için gerekli olan enerji miktarıdır. Bu değer, yaklaşık 540 kalori/gram (kcal/kg değil, gram başına) gibi oldukça yüksektir.

Suyun Yüksek Buharlaşma Isısı Neden Bu Kadar Yüksek?

Su molekülleri arasında hidrojen bağları vardır. Bu bağlar güçlüdür ve suyun buharlaşabilmesi için bu bağların kırılması gerekir. İşte bu bağların kırılması için fazladan enerji gerekir — bu da suya yüksek bir buharlaşma ısısı kazandırır.

Suyun Yüksek Buharlaşma Isısının Terlemeyle İlgisi

Terleme, vücudun sıcaklığını düşürmek için kullandığı fizyolojik bir soğutma mekanizmasıdır.

Vücut ısısı yükseldiğinde (örn. egzersiz, sıcak hava, stres):
Beyin, ter bezlerine sinyal gönderir.
Cilt yüzeyine su (ter) salınır.
Bu su buharlaşırken, çevresinden (yani derimizden) ısı çeker.
Isı çekildiği için vücut serinler.

Suyun yüksek buharlaşma ısısı sayesinde az miktarda ter, çok miktarda ısıyı vücuttan uzaklaştırabilir. Bu, insanın sıcak ortamlarda bile ısı dengesini koruyabilmesini sağlar.

İnsan terlediğinde vücuttan atılan suyun buharlaşması, dakikada ortalama 580 kcal kadar ısıyı uzaklaştırabilir.
Vücut ısısının çok az yükselmesi bile (örneğin 1°C artış), metabolik süreçleri ciddi biçimde etkileyebilir. Bu yüzden suyun bu özelliği hayati önemdedir.
Diğer sıvılarla karşılaştırıldığında su, buharlaşarak en fazla soğutma etkisini gösteren sıvıdır.

Suyun yüksek buharlaşma ısısı, ısı dengesini koruma, serinleme, metabolik denge ve hayatta kalma açısından kritik bir özelliktir. Bu nedenle su sadece “yaşam için gerekli” değil, aynı zamanda biyolojik termostatımızın bir parçasıdır.

Yüzey Gerilimi Çok Yüksektir

Yüzey Gerilimi Nedir?

Yüzey gerilimi, bir sıvının yüzeyinin, bir zar gibi davranarak dış kuvvetlere karşı direnç göstermesidir.

Yüzey Gerilimi Nasıl Oluşur?

Sıvının içindeki moleküller, her yönden çekim kuvveti hisseder (özellikle hidrojen bağları).
Ancak yüzeye yakın moleküller, aşağıya ve yana doğru çekilir çünkü üstlerinde molekül yoktur.
Bu, sıvı yüzeyinin adeta bir gergin zar gibi davranmasına neden olur.

Suyun Yüzey Gerilimi Neden Çok Yüksektir?

Suyun yüzey gerilimi, çoğu sıvıya göre çok yüksektir. Bu da su molekülleri arasındaki hidrojen bağları sayesinde olur.

🔹 Hidrojen bağları çok güçlü ara moleküler çekimlerdir.
🔹 Su molekülleri bu bağlar sayesinde birbirine çok sıkı tutunur.
🔹 Bu da suyun yüzeyinin kolayca “yırtılmamasını” sağlar.

Örneğin

Su: ~72 dyn/cm (20°C’de)
Alkol: ~22 dyn/cm
Aseton: ~23 dyn/cm
Gördüğünüz gibi su, en yüksek yüzey gerilimine sahip sıvılardan biridir.

Günlük Hayatta Yüzey Geriliminin Etkileri

🔹 1. Suya Düşmeyen Böcekler

Su yüzeyinde yürüyen su örümceği, su aygırı böceği (gerridae) gibi canlılar, bu yüzey gerilimini kullanır. Ayakları suyu batırmaz çünkü su yüzeyinde bir “gerginlik” vardır.

🔹 2. Damla Oluşumu

Musluktan sarkan suyun küçük bir top gibi “yuvarlak damla” halini alması, yüzey gerilimindendir. Su, minimum yüzey alanı oluşturmak ister ve bu da küredir.

🔹 3. Bitki Yapraklarındaki Su

Yaprak üstünde duran su damlaları hemen yayılmaz, boncuk gibi durur. Bu da suyun yüzey geriliminin bir sonucudur.

Yüzey Geriliminin Biyolojik Önemi

Akciğerlerdeki Alveoller

Akciğerimizdeki alveoller, çok küçük hava kesecikleridir.
Bunların yüzeyi suyla kaplıdır.
Yüzey gerilimi çok yüksek olsaydı, bu kesecikler kolayca çökerdi.
Bu yüzden akciğerler sürfaktan adlı bir madde üretir: Bu, suyun yüzey gerilimini azaltarak solunumun devam etmesini sağlar.

Suyun Yüzey Gerilimini Azaltanlar veya Artıranlar

Etken	Etkisi
Sabun ve deterjan	Yüzey gerilimini düşürür
Sıcaklık artışı	Yüzey gerilimini düşürür
Bazı tuzlar (örneğin NaCl)	Yüzey gerilimini artırabilir

Sonuç olarak suyun yüksek yüzey gerilimi

Doğadaki yaşamın düzenini
Biyolojik sistemlerin işleyişini
Suya özgü davranışları derinden etkileyen bir özelliktir.

Bu özellik sayesinde su; böceklerin yürüyebileceği, damla oluşturabileceği ve canlı dokularda dengeli bir şekilde hareket edebileceği benzersiz bir sıvı haline gelir.

Çözücü Özelliği – Evrensel Çözücü

Evrensel Çözücü Ne Demek?

“Evrensel çözücü” terimi, bir maddenin birçok başka maddeyi çözebilme kabiliyetinin çok yüksek olması anlamına gelir.

💧 Su, doğada bilinen en güçlü ve en yaygın çözücüdür.

Suda çözünmeyen çok az madde vardır. Bu nedenle suya “evrensel çözücü” denir.

Suyun Çözücü Gücü Nereden Gelir?

🔹 Kutuplu Molekül Yapısı

Su molekülü (H₂O), kutuplu (polar) bir moleküldür.

Oksijen negatif yüklü ucu oluşturur (δ⁻).
Hidrojenler pozitif yüklü uçlardır (δ⁺).

Bu asimetrik yük dağılımı, suyu elektriksel olarak aktif hale getirir.

➡️ Bu sayede su, diğer kutuplu (polar) molekülleri ve iyonik bileşikleri kendine çeker ve çevreler (hidrasyon yapar), böylece onları çözer.

🔹 Hidrojen Bağları

Su molekülleri, hem birbirleriyle hem de çözünen diğer moleküllerle hidrojen bağları kurarak onları çözer.

Suyun Hangi Maddeleri Çözebildiğine Örnekler

Madde Türü	Çözünme Durumu	Örnek
Tuzlar (iyonik)	Çok iyi çözünür	NaCl → Na⁺ + Cl⁻
Şekerler (polar)	İyi çözünür	Glikoz, fruktoz
Gazlar (kısmen)	Bazıları çözünür	O₂, CO₂ → kan içinde
Yağlar (nonpolar)	Kötü çözünür	Zeytinyağı → çözünmez

Biyolojik ve Doğal Önemi

Canlı Vücudunda

Hücre içi sıvılarda (sitoplazma), su sayesinde besinler, vitaminler, hormonlar, atık ürünler çözünür ve taşınabilir hale gelir.
Kanın büyük kısmı sudur, bu sayede oksijen, glikoz, hormonlar vücutta taşınır.

Doğada

Yağmur suyu, havadaki CO₂’yi çözer → karbonik asit oluşur → bu doğada kayaçların çözülmesine katkı sağlar.
Nehirlerdeki su, mineralleri çözer → topraklara taşır → bitki beslenmesi sağlanır.

Suyun Çözücü Özelliği Olmasaydı Ne Olurdu?

Besinler kana geçemezdi.
Hormonlar hedef dokulara ulaşamazdı.
Atıklar vücuttan atılamazdı.
Hücre içi kimyasal reaksiyonlar dururdu.

Yani canlılık, şu anki haliyle imkansız olurdu.

Su sadece polar ve iyonik bileşikleri çözer.
Nonpolar (kutuplu olmayan) maddeler (yağlar, bazı plastikler) suyla karışmaz. ➡️ Bu nedenle “evrensel çözücü” ifadesi her maddeyi çözer anlamında mutlak değil; biolojik sistemlerde geçerli bir niteliktir.

Su, kutuplu yapısı ve hidrojen bağları kurabilmesi sayesinde dünyadaki en iyi çözücüdür. Bu sayede canlılar:

Beslenebilir,
Solunum yapabilir,
Atıklarını atabilir ve
Hayatta kalabilir.

Bu yüzden suya sadece “yaşam kaynağı” değil, aynı zamanda “yaşamın taşıyıcısı” da denir.

Kovalent Yapıda Lakin Polar Molekül

Su molekülünün hidrojen ve oksijen atomları arasında kovalent bağlar (Elektronlar paylaşılır, tamamen verilmez veya alınmaz.) ile bağlanmış olmasına rağmen, molekülün kutuplaşmış (polar) bir yapıya sahip olması anlamına gelir.

Kovalent bağ, iki atomun ortaklaşa elektron paylaşarak birbirine bağlandığı bir bağ türüdür. Su molekülü (H₂O) oksijen atomu ile hidrojen atomları arasında bu tür bağlar içerir.

H — O — H

Polarite Neden Oluşur?

Su molekülü polar bir moleküldür.

🔹 Elektronegatiflik Farkı

Oksijen, elektronegatifliği çok yüksek bir elementtir. (≈3.5)
Hidrojen ise daha düşüktür. (≈2.1)

Bu fark nedeniyle oksijen, ortak elektronları kendine daha çok çeker.

Sonuç olarak:

Oksijen ucu: kısmen negatif (δ⁻)
Hidrojen uçları: kısmen pozitif (δ⁺) olur.

Yani su molekülünde bir elektrik yük dengesizliği (dipol momenti) oluşur. Bu da suyu polar yapar.

Sonuç olarak, su molekülü kovalent bağlarla birbirine bağlı olsa da, kutupsal yapısı nedeniyle polar bir molekül olarak kabul edilir. Bu polarite, suyun diğer polar maddelerle etkileşime girmesini sağlar ve suyun çözücü özelliklerini açıklayan temel faktördür.

Molekülün Geometrisi – “Bükülmüş” Yapı

Su molekülü düz bir çizgi değildir! Şöyle bir yapıya sahiptir:

δ⁻
O
/ \
H H
δ⁺ δ⁺

H-O-H bağ açısı ≈ 104.5°

Bu V şeklindeki yapı, yüklerin simetrik dağılmasını engeller.

Böylece molekülün bir ucu pozitif, diğer ucu negatif olur → Polarite!

Suyun Polar Olmasının Sonuçları

Özellik	Açıklama
💧 Yüksek yüzey gerilimi	Moleküller birbirine sıkıca tutunur
🔬 Evrensel çözücü	Diğer polar ve iyonik maddeleri çözer
🌡️ Yüksek buharlaşma ısısı	Hidrojen bağları kolayca kopmaz
🧬 Biyomoleküllerle etkileşim	Proteinler, DNA, enzimler suyla kararlı yapı kurar

Suyun polar yapısı, birçok fiziksel ve kimyasal özelliğini açıklar.

Hidrojen Bağlarıyla Oluşan Dinamik Bir Ağa Sahiptir

Hidrojen Bağı Nedir?

Hidrojen bağı, su molekülü gibi polar moleküller arasında oluşan, zayıf ama çok önemli bir kimyasal etkileşimdir.

Oksijen, su içinde kısmi negatif (δ⁻) yüklüdür.
Hidrojen ise kısmi pozitif (δ⁺) yüklüdür.
Bu zıt yükler, komşu su moleküllerini birbirine çeker.

Bu çekim hidrojen bağıdır (H-bağı).

Her Su Molekülü Kaç H-Bağı Kurabilir?

Her su molekülü:

2 hidrojen atomu ile → 2 adet bağ verebilir,
1 oksijen atomu ile → 2 adet bağ kabul edebilir.

🔹 Toplamda 4 hidrojen bağı kurabilir!

Dinamik Ağ Ne Demek?

Su molekülleri arasında oluşan bu hidrojen bağları:

Sabit değil,
Saniyenin milyarda biri kadar kısa sürede kopup yeniden kurulur.

Bu nedenle su, sabit kristal bir yapı oluşturmaz. Onun yerine sürekli değişen, yeniden düzenlenen bir ağ gibi davranır.

Bu yapıya dinamik hidrojen bağı ağı denir.

Dinamik Ağın Özellikleri

Özellik	Açıklama
⏱️ Geçici	H-bağları sürekli kopar ve yeniden oluşur
🔁 Esnek	Sıcaklık, basınç gibi etkenlere hızla adapte olur
🌐 Bağlantılı	Moleküller su içinde örgü gibi bağlanır
💥 Enerji depolar	Bu bağlar suya yüksek ısı kapasitesi kazandırır

Dinamik Ağın Sonuçları

Yüksek Özgül Isı

Su, ısı aldığında moleküller hızlanır ama hidrojen bağları kopmadan fazla hareket edemez. Bu yüzden su:

Geç ısınır,
Geç soğur,
İklim dengeleyicidir.

Yüksek Buharlaşma Isısı

Suyun buharlaşması için, önce bu hidrojen bağlarının koparılması gerekir → Bu da çok enerji gerektirir.

➡️ Bu yüzden terleme yoluyla vücut ısımız etkili şekilde düşer.

Buzun Daha Az Yoğun Olması

Soğuyan su molekülleri, daha düzgün hidrojen bağları kurar → Altıgen kristaller oluşur → Aralarına boşluk girer → Buz suyun üstünde yüzer.

Biyolojik Moleküllerle Etkileşim

Proteinler, DNA ve enzimler, suyun bu dinamik ağı sayesinde:

Stabil kalır,
İşlevsel şekillerini korur,
Çevreleriyle etkileşir.

Sonuç Olarak

🔹 Su molekülleri, hidrojen bağlarıyla anlık olarak birbirine tutunur.
🔹 Bu bağlar sürekli kurulur ve bozulur, yani dinamiktir.
🔹 Böylece su:

Akışkan kalır ama çok kararlı davranır,
Isıyı iyi taşır,
Canlılık için ideal bir ortam oluşturur.

➡️ Bu dinamik ağ olmasaydı, su sadece bir sıvı değil; yaşam için uygun olmayan bir çözelti olurdu.

Asit ve Baz Gibi Davranabilir (Amfolit)

Suyun asit ve baz gibi davranabilmesi, yani amfolit (ya da amfiprotik) özelliği, onun kimyasal tepkimelerdeki en ilginç ve önemli davranışlarından biridir. Bu özelliği sayesinde su hem H⁺ iyonu verebilir hem de H⁺ alabilir — yani hem asit hem de baz gibi davranabilir.

“Amfolit” (Amfiprotik) Ne Demek?

Bir madde, hem asit (proton verici)
hem de baz (proton alıcı) gibi davranabiliyorsa
→ Amfolit veya amfiprotik madde denir.

Su (H₂O), bu tanıma tam olarak uyar.

Su Nasıl Hem Asit Hem Baz Gibi Davranır?

🔹 Su Asit Gibi Davranırsa

Su, başka bir bazın karşısında H⁺ iyonunu verir, yani proton kaybeder:

Bu durumda su, Brønsted-Lowry asidi olur.

🔹 Su Baz Gibi Davranırsa

Su, başka bir asitin karşısında H⁺ iyonunu kabul eder, yani proton alır:

Bu durumda su, Brønsted-Lowry bazı olur.

Su-Su Etkileşimi: Otoiyonizasyon (Oto-protolitik reaksiyon)

Su-suyla etkileşimi sonucu ortaya çıkan otoiyonizasyon (ya da oto-protolitik reaksiyon), suyun hem asit hem de baz gibi davranabilmesi (amfolit özelliği) sayesinde gerçekleşen çok özel ve temel bir kimyasal olaydır.

Bu süreç, saf suyun bile çok düşük miktarda iyon içerdiğini ve neden nötr pH’a sahip olduğunu açıklar.

🔹 Otoiyonizasyon Nedir?

Otoiyonizasyon, bir maddenin kendi molekülleri arasında iyonlaşması, yani herhangi bir başka madde olmadan kendi kendine iyon üretmesidir.

Su için özel adı

➡️ Oto-protolitik reaksiyon (çünkü proton (H⁺) alışverişi olur).

🔹 Su Molekülleri Birbirini Etkiler

İki su molekülü bir araya geldiğinde şu denge tepkimesi oluşur

Ne olur burada?

Bir su molekülü proton verir → asit gibi davranır.
Diğeri proton alır → baz gibi davranır.

Sonuç

Bir hidronyum iyonu (H₃O⁺) → asidik karakter,
Bir hidroksit iyonu (OH⁻) → bazik karakter ortaya çıkar.

Kısa gösterimde bu genelde şöyle yazılır

Ama aslında suda “serbest” H⁺ iyonu bulunmaz; H⁺, başka bir su molekülüne bağlanarak H₃O⁺ oluşturur.

🔹 Bu Reaksiyon Ne Kadar Olur?

Bu iyonlaşma çok az gerçekleşir.
25°C’de 1 litre saf suda sadece

Bu yüzden saf su

Elektrik iletkenliği çok düşüktür,
Ancak yine de tamamen nötr kabul edilir (çünkü H⁺ ve OH⁻ sayısı eşit).

🔹İyon Çarpımı (Kw) Nedir?

Otoiyonizasyonun bir sonucu da iyon çarpımı sabiti (Kw)’dir

Bu sabit

pH, pOH ve asit-baz dengesini açıklamada temel alınır.
Sıcaklık arttıkça Kw artar → su daha fazla iyonlaşır.

🔹pH ile Bağlantısı

Saf suda

Bu yüzden pH = 7 → nötr olarak tanımlanır.

Ama su asidik veya bazik bir maddeyle etkileşirse

Denge bozulur,
[H⁺] artarsa → pH düşer (asit)
[OH⁻] artarsa → pH yükselir (baz)

Otoiyonizasyonun Önemi

Alan	Etki
🔬 Asit-baz tepkimeleri	Başlangıç noktasıdır
🧬 Biyokimya	Hücre içi ortamın pH’ı bu dengeyle ilgilidir
🌡️ Sıcaklık değişimi	Kw değeri değişerek pH’ı etkiler
⚗️ Titrasyon	pH hesaplamalarında bu denge kullanılı

pH, pOH, asitlik-bazlık ve birçok biyolojik olayın temeli bu dengeye dayanır.

Su molekülleri kendi aralarında proton alışverişi yaparak → otoiyonize olur.

Bu olayın tepkimesi

Bu reaksiyon sayesinde saf suda hem H⁺ hem OH⁻ iyonları çok küçük ama eşit miktarda bulunur.

Bu olay suyun nötr pH (7) değerini oluşturur.

Günlük Hayattan Kimyasal Örneklerle Açıklama

Reaksiyon Türü	Su Ne Gibi Davranır?	Örnek Reaksiyon
Su + Amonyak (NH₃)	Asit (proton verir)	H₂O + NH₃ → OH⁻ + NH₄⁺
Su + HCl	Baz (proton alır)	HCl + H₂O → H₃O⁺ + Cl⁻

Bu Özellik Neden Önemlidir?

✅ Asit-baz reaksiyonları için evrensel bir ortam oluşturur.
✅ Canlı sistemlerde pH dengesi su sayesinde kurulur.
✅ Suyun kendiliğinden iyonlaşabilmesi, birçok biyokimyasal sürecin temelini oluşturur.
✅ Hücre içi ve dışı tampon sistemleri, suyun bu özelliğine dayanır.

Suya Benzer Diğer Amfolitler

Madde	Amfolit mi?	Açıklama
H₂O	✅	Hem H⁺ verir hem alır
HCO₃⁻	✅	Karbonik asit/bikarbonat tampon sistemi
HSO₄⁻	✅	Sülfürik asit türevi, H⁺ verebilir ve alabilir

Sonuç Olarak

🔹 Su (H₂O), hem asit hem de baz gibi davranabilir.
🔹 Bu yüzden kimyada suya amfolit ya da amfiprotik madde denir.
🔹 Bu özellik, suyun:

pH dengesini kurabilmesini,
Reaksiyonlara esnek şekilde katılmasını,
Yaşamı destekleyen ortam olmasını sağlar.

Düşük Moleküler Ağırlığa Rağmen Yüksek Kaynama Noktası

Su, moleküler yapısı oldukça küçük (H₂O = 18 g/mol) olmasına rağmen, benzer ağırlıktaki maddelere göre çok yüksek bir kaynama noktasına sahiptir. Bu, normal koşullarda 100 °C gibi dikkat çekici bir değerdir.

Şimdi bu durumu detaylı ama anlaşılır biçimde açıklayalım:

Su Molekülü Küçüktür

Moleküler ağırlığı: 18 g/mol
H₂O, sadece iki hidrojen ve bir oksijen atomundan oluşur.
Bu kadar küçük bir molekülden, aslında çok uçucu bir sıvı olması beklenir.

📌 Örneğin, benzer küçük moleküller:

Madde	Molekül Ağırlığı	Kaynama Noktası
CH₄ (Metan)	16 g/mol	–161 °C
NH₃ (Amonyak)	17 g/mol	–33 °C
H₂O (Su)	18 g/mol	+100 °C ✅

👉 Gördüğünüz gibi, suyun kaynama noktası çok daha yüksektir. Neden?

Çünkü…

Ana Sebep – Hidrojen Bağları

Su Molekülleri Arasında

Oksijen (negatif kısım) ile
Hidrojen (pozitif kısım) arasında
➡️ Hidrojen bağları oluşur.

🔹 Bu bağlar, sıradan van der Waals bağlarına göre çok daha güçlüdür (ama kovalent bağdan zayıf).

Kaynama Ne Demektir?

Kaynama, sıvı moleküllerinin aralarındaki bağları kopararak gaz fazına geçmesidir.

Su, bu aşamada

Yalnızca fiziksel olarak değil,
Aynı zamanda çok sayıda hidrojen bağını da kırmak zorundadır.

💥 Bu nedenle çok fazla enerji (ısı) gerekir → yüksek kaynama noktası.

Suya Özgü Durumlar

Özellik	Açıklama
🔗 Hidrojen Bağları	Her su molekülü 4 tane H-bağı kurabilir → ağ gibi yapı
🔥 Yüksek Buharlaşma Isısı	Bu bağların kırılması için çok enerji gerekir
🌊 Yüksek Kaynama Noktası	Moleküller bağlarını koparamadan gazlaşamaz
🛡️ Kararlı Sıvı Faz	Oda sıcaklığında buharlaşması çok yavaş

Benzer Moleküllerle Karşılaştırma

Molekül	Hidrojen Bağı	Kaynama Noktası
H₂S	❌	–60 °C
H₂O	✅	100 °C
NH₃	✅ (zayıf)	–33 °C

🔹 H₂O, daha çok ve daha güçlü hidrojen bağları yaptığı için kaynama noktası en yüksek olanıdır.

Biyolojik ve Ekolojik Önemi

Suyun geç kaynaması → ısıyı tamponlar, çevresel sıcaklıkları dengeler.
Denizler, göller hemen buharlaşmaz.
Vücudumuzdaki su → ısıya karşı stabil kalır, terleme ile kontrollü serinlik sağlar.

Sonuç Olarak

🔹 Su küçük bir molekül olmasına rağmen,
🔹 Molekülleri arasında güçlü hidrojen bağları bulunduğundan,
🔹 Bu bağları koparmak için yüksek sıcaklık gerekir,
🔹 Bu da suya yüksek kaynama noktası kazandırır.

Bu sayede su, hem dünyada hem de canlılar içinde kararlı bir yaşam ortamı sağlar.

Kendi İyonlarına Ayrışabilir

Suyun kendi iyonlarına ayrışabilmesi, yani otoiyonizasyonu, onun en temel ve hayati özelliklerinden biridir. Bu özellik sayesinde su, kendi başına hem asidik hem bazik iyonlar oluşturabilir — bu da suya nötr pH, elektriksel iletkenlik, ve asit-baz dengesini kurma kapasitesi kazandırır.

Su Molekülü Nasıl Ayrışır?

Saf su, hiçbir başka madde olmadan kendi molekülleriyle etkileşerek şu denge reaksiyonunu oluşturur.

Bu ne demek?

Bir su molekülü H⁺ iyonunu verir → hidroksit (OH⁻) oluşur.
Diğer su molekülü bu H⁺ iyonunu alır → hidronyum (H₃O⁺) oluşur.

📌 Bu reaksiyonun kısa hali

Bu Sürece Ne Denir?

Bu olaya:

Otoiyonizasyon (kendi kendine iyonlaşma)
veya
Oto-protolitik reaksiyon (proton alışverişi olduğu için) denir.

🔹 Bu durum yalnızca suya özgü değildir, ancak en belirgin ve hayati örnek sudur.

Bu Reaksiyon Ne Kadar Olur?

Çok az miktarda gerçekleşir.

25°C’de saf suda

➡️ Bu yüzden saf su nötr pH (pH = 7) değerine sahiptir.

İyon Ürün Sabiti: Kw

Su moleküllerinin bu ayrışma derecesi, sabit bir denge değeriyle ifade edilir:

🔹 Bu sabit, pH hesaplamalarında temel alınır.
🔹 Sıcaklık arttıkça Kw da artar → daha fazla iyon oluşur.

Bu Özelliğin Canlılar İçin Önemi

Özellik	Sonuç
⚖️ pH Dengesi	Hücre içi pH’ı dengelemeye yardımcı olur
🔋 Elektrik İletimi	Su, iyonlar sayesinde az da olsa elektrik iletir
🧪 Reaksiyon Ortamı	Asit-baz reaksiyonları için evrensel çözücü olur
💉 Kan ve plazma	Su sayesinde tampon sistemler çalışır

Elektriksel İletkenlik Açısından

Saf su çok az miktarda iyon içerdiği için iletkenliği düşüktür.
Ancak tam saf (ultrapure) sudan bile çok düşük bir elektrik akımı geçirilebilir, çünkü az da olsa H₃O⁺ ve OH⁻ iyonları vardır.

Sonuç Olarak

🔹 Su, kendi molekülleri arasında proton alışverişi yaparak H₃O⁺ ve OH⁻ iyonlarına ayrışabilir.
🔹 Bu özellik, suyun:

pH oluşturmasını,
Asit-baz tepkimelerine ortam sağlamasını,
Canlı sistemlerde denge unsuru olmasını mümkün kılar.

Şeffaf Olması (Görünmeyen Enerji Geçirgenliği)

Suyun şeffaf olması, yani ışığın içinden geçebilmesi ama aynı zamanda görünmez olması, hem fiziksel hem de biyolojik olarak hayati öneme sahip bir özelliktir.

Bu özellik sayesinde hem görsel şeffaflık sağlanır hem de ışık ve enerji geçişine izin verilir.

Suyun Şeffaflığı Ne Demektir?

Şeffaflık; bir maddenin, görünür ışığı önemli ölçüde soğurmadan geçirmesi anlamına gelir.
Yani:

Suyun içinden görünür ışık geçebilir,
Bu yüzden su renksiz ve saydam görünür,
Ancak bazı enerji türlerini farklı geçirir ya da filtreler.

Işık ve Elektromanyetik Spektrum

Işık aslında elektromanyetik dalgaların bir parçasıdır.

Işık Türü	Dalga Boyu (nm)	Su Geçirgenliği
UV (morötesi)	< 400	💧 Zayıf geçiş / soğurulur
Görünür Işık	400–700	✅ Güçlü geçiş (şeffaflık)
Kızılötesi (IR)	> 700	❌ Büyük ölçüde emilir

🔹 Su, özellikle görünür ışığı geçirir ama:

UV’yi büyük ölçüde tutar (soğurur),
IR (kızılötesi)’yi ise ısı enerjisine çevirir (soğurur).

Neden Şeffaf? (Fiziksel Açıklama)

Su molekülleri, görünür ışığın dalga boyundaki fotonlarla rezonansa girmez.
Bu yüzden bu ışık ne soğurulur ne de saçılır → doğrudan geçer.

📌 Yani su, görünür ışıkla etkileşime geçmediği için ona:

Renk vermez,
Engel olmaz.

Biyolojik ve Ekolojik Önemi

Su Altı Yaşamı

Güneş ışığı suya nüfuz edebildiği için fotosentez yapan su altı bitkileri yaşayabilir.
Deniz canlıları görsel iletişim kurabilir.

Fotosentez

Görünür ışığın su altına geçebilmesi → okyanuslarda oksijen üretimi sağlar.

Isı Dengesi

Su, görünür ışığı geçirir ama kızılötesi (ısıyı) emer → bu sayede dünya iklimini düzenler.

Enerji Geçirgenliği (Görünmeyen Enerji Açısından)

Enerji Türü	Suya Etkisi
UV	Yüzeyde soğurulur → DNA’ya zarar verici etkisi azaltılır
Görünür Işık	Derinlere kadar geçer → fotosentez ve görüş sağlar
IR (Kızılötesi)	Emilir → suyun ısınmasına neden olur

🔹 Su, “görünmeyen enerjilere” karşı bir filtre görevi görür.
Özellikle UV ışınları, su tarafından soğurularak canlıları korur.

Teknik Uygulamalarda Önemi

Fiber optik teknolojilerde → suya benzeyen şeffaflık ilkeleri kullanılır.
Görüntüleme sistemlerinde, suyun ışığı geçirme özelliği hesaplanır.
Spektroskopik analizlerde, suyun IR ve UV soğurma eğrileri göz önüne alınır.

Sonuç Olarak

🔹 Su, görünür ışığı geçirebildiği için şeffaf görünür.
🔹 Ancak görünmeyen UV ve IR gibi enerjilerde soğurucu (filtreleyici) davranır.
🔹 Bu sayede:

Canlılar güneş ışığından faydalanabilir,
Tehlikeli ışınlardan korunur,
Doğal bir enerji dengesi sağlanır.

Negatif Basınç Altında Sıvı Kalabilme Yeteneği

Suyun negatif basınç altında sıvı kalabilme yeteneği, doğada özellikle bitkilerin su taşınımı gibi olağanüstü süreçleri mümkün kılan, oldukça ilginç bir fiziksel özelliktir. Bu özellik, suyun olağan dışı bağ yapıları ve kohezyon kuvvetleri sayesinde gerçekleşir.

Haydi adım adım, hem bilimsel hem sade bir şekilde açıklayalım:

“Negatif Basınç” Ne Demektir?

Normalde basınç, bir maddenin bir yüzeye uyguladığı pozitif bir kuvvet olarak düşünülür.
Fakat negatif basınç, sıvının gerilme altında tutulduğu anlamına gelir — yani çekilerek uzatıldığı ama yine de kopmadan sıvı hâlini koruduğu bir durumdur.

📌 Örnek:
Bir pipetle su çektiğinde içeride negatif basınç oluşur.
Yani sıvı dışa doğru değil, içe doğru gerilmiş olur.

Su Neden Sıvı Kalabilir?

Çünkü:

Kohezyon → Su moleküllerinin birbirini çekme kuvveti (Hidrojen bağları sayesinde).
Adezyon → Su moleküllerinin yüzeylere (örneğin bitki damarları) tutunması.

Bu iki özellik, suyun “gerilmeye rağmen kopmamasını” sağlar.

🔹 Kısacası:
Hidrojen bağları, suyun negatif basınca dayanmasını sağlar.

Doğadaki Örneği – Bitki Ksilemleri

Bitkilerde kökten yapraklara su taşıma işlemi, negatif basınç altında gerçekleşir.
Buna transpirasyon-kohezyon teorisi denir:

Yapraktan su buharlaşır (terleme).
Bu durum yukarıya doğru bir çekme kuvveti oluşturur.
Bu kuvvet, köklerden yukarıya su çeker — negatif basınçla.
Su bu gerilmeye rağmen kopmaz, çünkü moleküller arası kuvvet çok güçlüdür.

➡️ Bu, tamamen suyun özel fiziksel yapısı sayesinde olur.

Ne Kadar Negatif Basınca Dayanabilir?

Laboratuvar ortamında –100 atmosfer gibi olağanüstü düşük (negatif) basınçlarda bile suyun hâlâ sıvı kalabildiği gözlemlenmiştir.
Bu, sıradan sıvılar için mümkün değildir.

Sınırlı Bir Dayanım Vardır

Her ne kadar güçlü olsa da:

Negatif basınç belli bir sınırı geçince kavitasyon oluşur:
Su molekülleri arasındaki bağlar kopar, hava kabarcıkları oluşur ve iletim bozulur.

Bitkilerde bu risk, özellikle sıcak ve kuru havalarda artar.
Fakat pek çok bitki, bu durumu önleyecek adaptasyonlara sahiptir.

Özetle

Özellik	Açıklama
🌀 Negatif Basınç	Suyun içe doğru gerilmesi
🔗 Hidrojen Bağları	Moleküllerin bağlarını kopmadan tutar
💧 Kohezyon	Moleküllerin birbirini çekmesi
🌿 Bitki Ksilemleri	Negatif basınç sayesinde su yukarı taşınır
💥 Kavitasyon Riski	Aşırı gerilmede bağlar kopabilir

Bilimsel ve Biyolojik Önemi

Bitkilerin yerçekimine karşı aktif pompa olmadan su taşımasını sağlar.
Yer kabuğunun derinliklerinde, toprak içindeki suyun dengesini etkiler.
Suya özgü bu özellik, başka hiçbir sıvıda bu kadar belirgin değildir.

Suyun Negatif Basınç Altında Sıvı Kalabilme Yeteneği ile Süperkritik sıvı Hali

Suyun negatif basınç altında sıvı kalabilme yeteneği ile süperkritik sıvı hali, ikisi de suyun alışılmadık fiziksel davranışlarını ortaya koyar. Ancak bu iki durum farklı koşullarda ve farklı fiziksel ilkelerle meydana gelir.

Negatif Basınç Altında Sıvı Kalma

Koşullar

Sıcaklık düşüktür (genellikle oda sıcaklığı veya altında).
Basınç negatiftir (sıvı gerilme altındadır).
Sıvı, buharlaşmaması veya kavitasyon oluşturmaması için çok güçlü kohezyon gösterir.

Fiziksel Özelliği

Su molekülleri arasındaki hidrojen bağları, sıvıyı gerilme altında bile bir arada tutar.
Bu durumda su hâlâ klasik anlamda bir sıvıdır, fakat alışılmadık şekilde davranır.

Örnek

Bitkilerin ksilem dokularında su, –2 ila –10 atmosfer arasında negatif basınç altında sıvı kalır.

Süperkritik Su (Süperkritik Akışkan)

Koşullar

Sıcaklık ≥ 374°C
Basınç ≥ 22.1 MPa (221 atm)
(Bunlar suyun kritik sıcaklık ve basıncıdır.)

Fiziksel Özelliği

Suyun artık ne sıvı ne de gaz olduğu bir durumdur.
Yoğunluk olarak sıvıya benzer, ama gaz gibi akar ve gaz gibi difüzyon yapabilir.
Yüzey gerilimi yoktur, çünkü gaz ve sıvı fazı arasında artık sınır yoktur.

Uygulama Alanları

Organik atık dönüşümü (hidrotermal oksidasyon),
Süperkritik sıvı ekstraksiyonları (kafein giderimi, ilaç üretimi),
Enerji sistemleri (süperkritik su reaktörleri).

Benzerlikler ve Farklılıklar

Özellik	Negatif Basınçtaki Su	Süperkritik Su
📌 Faz	Klasik sıvı	Ne sıvı ne gaz (süperkritik)
🌡️ Sıcaklık	Düşük	Çok yüksek
⚡ Basınç	Negatif	Çok yüksek pozitif
🔗 Hidrojen Bağları	Belirgin, kuvvetli	Zayıflamış, çoğu kırılmış
💧 Kohezyon	Çok güçlü	Düşük
🧪 Kullanım	Doğada bitki fizyolojisinde	Endüstriyel ve laboratuvar sistemlerinde
🧭 Enerji Taşınımı	Pasif, gerilme ile	Difüzyon + konveksiyon ile

İlişki Var mı?

Evet, şu açılardan bir fiziksel bağ kurabiliriz

Her iki durum da suyun standart sıvı hâlinden sapma durumlarıdır.
İkisi de moleküllerarası etkileşimlerin sınırlarını zorlayan özel durumlardır:
- Negatif basınçta: Kohezyon maksimum
- Süperkritik durumda: Kohezyon minimum
Her iki durum da:
- Yüzey gerilimi, yoğunluk ve çözünürlük gibi özelliklerde alışılmadık değişimlere neden olur.

Yani su, fiziksel koşullara göre çok farklı uç noktalarda davranabilir. Bu da onu evrende “benzersiz” kılar.

Sonuç Olarak

🔹 Negatif basınçtaki sıvı su, moleküller arası bağların gücü sayesinde alışılmadık gerilmelere dayanabilir.
🔹 Süperkritik su, bu bağların büyük kısmının kırıldığı, yoğun ama gaz benzeri özellikler taşıyan yeni bir faza geçiştir.

🔹 İkisi doğrudan aynı şey değildir ama su moleküllerinin ekstrem fiziksel koşullarda nasıl esnek davrandığının iki farklı örneğidir.

Dona Karşı Dirençli Kapiler Hareket – Hidrolik Kapasite

Kavramlar Ne Anlama Geliyor?

Kapiler Hareket (Kapillarite)

Suyun dar borularda veya küçük gözeneklerde yerçekimine karşı yukarı doğru hareket etmesidir.
Bu olay, suyun:

Kohezyon (su-su çekimi) ve
Adezyon (su-yüzey çekimi) özelliklerine dayanır.

Dona Karşı Direnç

Suyun donarken moleküler yapısının genişlemesine rağmen, bazı ortamlarda (özellikle canlı dokularda ve toprak içinde) hücrelere zarar vermeden donabilmesi veya donmayı geciktirmesi anlamına gelir.

Hidrolik Kapasite

Toprak, bitki dokusu veya başka gözenekli yapılar içinde su taşıyabilme yeteneğini ifade eder.
Su, bu ortamlarda:

Kapiler kuvvetlerle taşınır,
Gerekirse negatif basınç altında sıvı kalabilir (önceki konuyla bağlantılı).

Bu Özellikler Neden Önemli?

Bitkilerde suyun topraktan yapraklara taşınması,
Kuraklıkta hayatta kalma,
Don olaylarında dokuların korunması,
Su ve besinlerin ince damar sistemlerinden geçebilmesi…

Bunların hepsi suyun kapiler hareket yeteneği, dona karşı davranışı ve hidrolik taşıma kapasitesi sayesinde mümkündür.

Suyun Özelliklerinin Etkisi

Kohezyon ve Adezyon

Su molekülleri birbirini çeker (kohezyon),
Aynı zamanda temas ettiği yüzeylere tutunur (adezyon),
Bu da dar boşluklarda yukarı yönlü hareket sağlar (kapilerite).

Yüzey Gerilimi

Suyun yüksek yüzey gerilimi, gözenekli ortamlarda damlacık olarak değil, sürekli kolon şeklinde ilerlemesini sağlar.

Donma Sırasında Hacim Artışı

Su donarken %9 oranında genleşir → bu normalde hücrelere zarar verir.
Ancak:
- Bitki hücrelerinde suyun dış bölgelere (apoplastik alanlara) taşınması bu riski azaltır.
- Kapiler yapılar içinde su, donmaya karşı daha dirençlidir çünkü:
  - Dar alanlarda donma sıcaklığı düşer (0°C’nin altına inebilir),
  - Böylece süpersoğuma gerçekleşebilir (donmadan soğuma).

Negatif Basınçla Sıvı Kalma Yeteneği

Su, ksilemlerde –2 ila –10 atmosfer basınçta sıvı kalabilir → bu, donmayı geciktirir.
Sıvı haldeki su hareket etmeye devam eder → donma ilerleyemez.

Teknik Açıdan Hidrolik Kapasite ve Kapiler Hareket

Hidrolik İletkenlik (K)
Su, bir gözenekli ortamda (örneğin toprak, ksilem) ne kadar kolay hareket eder?

Hidrolik Kapasite (C)
Bu ortam, ne kadar su tutabilir ve bu suyu ne kadar süreyle taşıyabilir?

Suyun:

Düşük viskozitesi,
Kohezyon/adezyon kombinasyonu, bu iki özelliği maksimum verimle sağlar.

Dona Karşı Koruyucu Mekanizma – Biyolojik Perspektif

Bitkilerde

Su, intercellüler boşluklara çekilir → hücre içi donma engellenir.
Ksilemde hava kabarcığı oluşumu (kavitasyon) riski vardır ama suyun kohezyonu bunu geciktirir.

Toprakta

İnce gözenekli toprak suyu daha geç donar → bitki kökleri korunur.
Bu nedenle kapiler su, tarımda don direnci açısından kritik öneme sahiptir.

Özet Olarak

Özellik	Açıklama
💧 Kapiler Hareket	Su dar borularda yukarı çıkar (adezyon + kohezyon)
🌿 Bitkilerde Su Taşınımı	Yerçekimine karşı, ksilemde negatif basınçla taşınır
❄️ Dona Karşı Direnç	Dar yapılarda donma sıcaklığı düşer → süpersoğuma olur
🌊 Hidrolik Kapasite	Suyun gözenekli yapılarda taşınabilirliği ve tutulması
🧪 Bilimsel Destek	Termodinamik, yüzey gerilimi, viskozite, kohezyon teorileriyle desteklenir

Su, doğadaki en önemli bileşenlerden biridir ve yaşamın sürmesi için temel bir kaynak olarak işlev görür. Yukarıda belirtilen özellikler, suyun sadece bir sıvı değil, aynı zamanda bir kimyasal ve biyolojik işlemci olarak da işlev gördüğünü gösteriyor.

Bu özel özellikler, suyu dünya üzerindeki tüm yaşam için eşsiz kılar ve suyun biyolojik sistemler, iklim düzenlemeleri ve çevresel denge gibi önemli süreçlerdeki rolünü anlamamızı sağlar.

Bu fiziksel ve kimyasal özellikler, suyun hayatın var olmasındaki vazgeçilmez rolünü ortaya koymaktadır.

Muhtemelen suyun az bildiğiniz lakin son derece ilginç özelliklerini incelediğimiz uzun bir yazının lakin konu ”SU” olduğunda çok kısa ve yetersi bir yazının sonuna geldik.

⭐️⭐️⭐️⭐️⭐️⭐️⭐️⭐️

Doğal Yaşayın

Doğal Beslenin

Aklınıza Mukayet Olun

⭐️⭐️⭐️⭐️⭐️⭐️⭐️⭐️

Sayın okuyucu,

Aşağıdaki linkten yazımızda yer alan konu hakkında sorularınızı ve görüşlerinizi, merak ettiğiniz ve yazılarımıza konu olmasını istediğiniz hususları iletebilirsiniz.

⭐️⭐️⭐️⭐️⭐️⭐️⭐️⭐️⭐️

Bilimsel Yazı Sevenler Devam Edebilirler

⭐️⭐️ Suyun Fiziksel Özellikleri https://www.sciencedirect.com/topics/materials-science/physical-properties-of-water

⭐️⭐️ Sıvı suyun fiziği https://www.sciencedirect.com/science/article/pii/S1631071304002780

⭐️⭐️ Negatif Termal Genleşme https://www.sciencedirect.com/topics/materials-science/negative-thermal-expansion

⭐️⭐️ Suyun yoğunluk anomalisi (negatif termal genleşme) https://www.tec-science.com/thermodynamics/temperature/negative-thermal-expansion-anomaly-density-water/

⭐️⭐️ Fizyoloji, Su Dengesi https://www.ncbi.nlm.nih.gov/books/NBK541059/

⭐️⭐️ Klinik ortamda sıvı ve elektrolitler https://pubmed.ncbi.nlm.nih.gov/15361687/

⭐️⭐️ Kaynama noktası https://www.sciencedirect.com/topics/earth-and-planetary-sciences/boiling-point

⭐️⭐️ Suyun Özellikleri Moleküler Yapısında ve Enerjilerinde Nasıl Kodlanıyor? https://pmc.ncbi.nlm.nih.gov/articles/PMC5639468/

⭐️⭐️ pH ve suyun yüzey gerilimi https://www.sciencedirect.com/science/article/abs/pii/S0021979714000708

⭐️⭐️ Özgül Isı Kapasitesi https://www.sciencedirect.com/topics/engineering/specific-heat-capacity

⭐️⭐️⭐️⭐️⭐️

Dr Mustafa KEBAT

Tetkik OSGB İş Sağlığı ve Eğitim Koordinatörü

Daha Fazla

Genel, Makaleler4 Mayıs 2025

3 Mayıs 2025

Bu Mesleki Eğitim Diploması, Hangi Mesleki Eğitim – Yeterlilik Belgesine Denk?

Zaman zaman karşılaştığım bir soru olduğu için konuyu yazıya dökmenin sizler için faydalı olacağını düşünüyorum.

Tehlikeli veya çok tehlikeli sınıf bir işyerinde çalışmak için başvuran kişiden yapacağı işe uygun eğitim belgesi istendiğinde ”Bu Mesleki Eğitim Diploması, Başvurduğu İş İçin Zorunlu Mesleki Yeterlilik Belgesine Denk mi?” sorusuna cevap arayışı başlıyor…

Cevabı anlatmanın en kolay yolu örnek üzerinden ilerlemek…

Örneğin:

Ahşap Kalıpçı olarak çalışmak için başvuran bir kişinin elindeki olası belgelere bakalım:

11UY0011–3 Ahşap Kalıpçı (Seviye 3) Mesleki Yeterlilik Belgesi var ise – BELGESİ YETERLİ
Meslek Lisesi Diploması var ise – GEÇERLİ OLUP OLMADIĞI ŞÜPHELİ Çünkü diplomasının Ahşap Kalıpçı (Seviye 3) Mesleki Yeterlilik Belgesine denk olup olmadığını kontrol etmeliyiz. Elindeki geçerli belge olasılıkları;
- İnşaat Teknolojisi Alanı ve Dalları (581, 582, 215) (Tamamı) – BELGESİ YETERLİ
- Yapı Ressamlığı (581) – BELGESİ YETERLİ
- Teknik Resim (Yapı) (581) – BELGESİ YETERLİ
- İnşaat Teknolojisi (582) – BELGESİ YETERLİ
- Ahşap Yapı (Doğramacılık) (582) – BELGESİ YETERLİ
- Yapı (Kâgir-Ahşap) (582) – BELGESİ YETERLİ
- Üst Yapı-İnşaat (582) – BELGESİ YETERLİ
- İnşaat (Üst Yapı) (582) – BELGESİ YETERLİ
- İnşaat-Üst Yapı (582) – BELGESİ YETERLİ
- Üst Yapı (582) – BELGESİ YETERLİ
- Kâgir Yapı (Betonarme Demirciliği) (582) – BELGESİ YETERLİ
- Kâgir Yapı (Yapı Taşçılığı) (582) – BELGESİ YETERLİ
- Kâgir Yapı (Duvarcılık) (582) – BELGESİ YETERLİ
- İnşaat (581-582) – BELGESİ YETERLİ
- Yapı (582) – BELGESİ YETERLİ
- Yapıcılık (582) – BELGESİ YETERLİ
- Kâgir Yapı (Sıva Badana ve Boyacılık) (582) – BELGESİ YETERLİ
- Ahşap Yapı (Dülgerlik) (582) – BELGESİ YETERLİ
- Restorasyon (215) – BELGESİ YETERLİ
- Alt Yapı (582) – BELGESİ YETERLİ
- Alt Yapı (İnşaat) (582) – BELGESİ YETERLİ
3308 Sayılı Mesleki Eğitim Kanunu’na Göre Düzenlenen Ustalık Belgesi var ise – GEÇERLİ OLUP OLMADIĞI ŞÜPHELİ Çünkü belgesinin Ahşap Kalıpçı (Seviye 3) Mesleki Yeterlilik Belgesine denk olup olmadığını kontrol etmeliyiz. Elindeki geçerli belge olasılıkları;
- İnşaat Teknolojisi Alanı Mimari Yapı Teknik Ressamlığı (581) – BELGESİ YETERLİ
- Statik Yapı Teknik Ressamlığı (581) – BELGESİ YETERLİ
- Ahşap Doğrama ve Kaplamacılığı (582) – BELGESİ YETERLİ
- PVC Doğrama İmalat ve Montajcılığı (582) – BELGESİ YETERLİ
- Betonarme Demir, Kalıpçılık ve Çatıcılık (582) – BELGESİ YETERLİ
- Yapı Yüzey Kaplamacılığı (582) – BELGESİ YETERLİ
- Yapı Dekorasyonculuğu (582) – BELGESİ YETERLİ
- Yapı Yalıtımcılığı (582) – BELGESİ YETERLİ
- Yapı Duvarcılığı (582) – BELGESİ YETERLİ
- Restorasyon, İç Mekân Teknik Ressamlığı (581) – BELGESİ YETERLİ
- Yapı Zemin ve Beton Laboratuarcılığı (582) – BELGESİ YETERLİ
- Çelik Yapı Teknik Ressamlığı (581) – BELGESİ YETERLİ
- Harita ve Kadastro (581) – BELGESİ YETERLİ
- Betonarme Kalıpçılığı ve Çatıcılık (582) – BELGESİ YETERLİ
- Betonarme Demirciliği (582) – BELGESİ YETERLİ
- Yapı Teknik Ressamlığı (Mimari) (581) – BELGESİ YETERLİ
- Plastik Doğramacılığı, Yapı Teknik Ressamlığı (Statik) (581) – BELGESİ YETERLİ
- Boyacılık ve Yüzey Hazırlama (582) – BELGESİ YETERLİ
- Boya, Boyacılık ve Yüzey Hazırlama (582) – BELGESİ YETERLİ
- Duvarcılık (582) – BELGESİ YETERLİ
- Taşçılık (582) – BELGESİ YETERLİ
- Sıvacılık (582) – BELGESİ YETERLİ

Örnekteki başvuruda kişinin yukarıda yazılı olan geçerli belgelerden herhangi birine sahip olması Kanunen geçerli mesleki eğitim – yeterlilik belgesi ile Ahşap Kalıpçı olarak çalışması uygundur.

Bu belgeler harici mesleki eğitim belgeleri ile çalışmasına onay verilmemelidir.

DİKKAT

Yukarıdaki mesleki eğitim belgelerinin hepsinin yanında (581, 582, 215) numaralar (kodlar) mevcut. Bu numaraların anlamı; ilgili dönemde bu bölümlerde okuyanların aldıkları – gördükleri derslerin ”Ahşap Kalıpçı” mesleği için geçerli-yeterli olduğudur.

Adı aynı olan Mesleki Eğitim Belgesinde veya Ustalık Belgesinde 581, 582, 215 haricinde bir numara (kod) yazılı ise o belge Ahşap Kalıpçı için GEÇERLİ BELGE DEĞİLDİR.

Örneğin:

Teknik Resim (Yapı) (581) – Ahşap Kalıpçı için BELGESİ YETERLİ

Teknik Resim (Yapı) (585) – Ahşap Kalıpçı için BELGESİ GEÇERLİ DEĞİL

Görüleceği gibi sadece belgenin üzerinde yazılı olan meslek adını değil ayrıca belgede yazılı olan KODU‘nu da kontrol etmelisiniz.

Peki buraya kadar tamam – anlaşıldı. Lakin bu mesleki eğitimlerin ve ustalık belgelerinin birbirine denk olduğunu nereden bileceksiniz? Nasıl kontrol edeceksiniz?

Mesleki Eğitim Belgelerinin denklikleri kontrol edebileceğiniz Muafiyet Tablosu mevcut.

Muafiyet Tablosu

Başlığın üzerini tıkladığınızda Mesleki yeterlilik Kurumu tarafından yayınlanmış olan; Mesleki Yeterlilik Belgesi (Ulusal Yeterlilik Kodu ve Adı) – Millî Eğitim Bakanlığına Bağlı Mesleki ve Teknik Eğitim Kurumlarınca Verilen Diplomalar – 3308 Sayılı Mesleki Eğitim Kanunu’na Göre Düzenlenen Ustalık Belgelerinin birbirine denkliklerini gösteren muafiyet tablosunu görebilirsiniz.

Tabloyu inceledikten sonra içeriğinde olan pek bilinmeyen bazı terim ve kısaltmaları inceleyelim.

FoET Kodu (Eğitim ve Öğretim Alanları Sınıflaması), temel ve sürekli eğitim, genel ve mesleki eğitim ile ilgili tüm eğitim programlarını sadece bir EĞİTİM ve ÖĞRETİM ALANI içinde sınıflandırmak için Avrupa Birliği İstatistik Ofisi (EUROSTAT) öncülüğünde hazırlanmış bir sınıflamadır.

FoET Kodu‘ nu Millî Eğitim Bakanlığına Bağlı Mesleki ve Teknik Eğitim Kurumlarınca Verilen Diplomalar’ da

Ulusal Yeterlilik, Ulusal ya da uluslararası meslek standartları temel alınarak hazırlanan, Öğrenme, ölçme-değerlendirme amacıyla kullanılan, Bireylerin mesleğini başarı ile icra etmesi için sahip olmaları gereken bilgi, beceri ve yetkinlikler ile bu bilgi, beceri ve yetkinlikleri kanıtlamaları için nasıl bir ölçme ve değerlendirme sürecinden geçmeleri gerektiğini açıklayan, Mesleki Yeterlilik Kurumu tarafından onaylanarak yürürlüğe giren teknik dokümanlardır.

Denklikleri tabloya bakarak bulmayı öğrendiniz. Tablo içeriğindeki terim ve kısaltmaları da inceledikten sonra konunun temeli olan kannun ve yönetmelikleri de tekrar edelim.

Mesleki Eğitim İle ilgili Kanun ve Yönetmeliklerdeki Bahisler

⭐️ 6331 Sayılı İş Sağlığı Ve Güvenliği Kanunu Madde 17 – 3. Bendi: Mesleki eğitim alma zorunluluğu bulunan tehlikeli ve çok tehlikeli sınıfta yer alan işlerde, yapacağı işle ilgili mesleki eğitim aldığını belgeleyemeyenler çalıştırılamaz.

⭐️ Tehlikeli Ve Çok Tehlikeli Sınıfta Yer Alan İşlerde Çalıştırılacakların Mesleki Eğitimlerine Dair Yönetmelik Madde 6 – 1. Bendi:

a) 3308 sayılı Mesleki Eğitim Kanununa göre verilen diploma, bitirme belgesi, yetki belgesi, sertifika, bağımsız işyeri açma belgesi, kalfalık, ustalık ve usta öğreticilik belgelerinden birisi,

b) 12/3/2013 tarihli ve 28585 sayılı Resmî Gazete’de yayımlanan Aktif İşgücü Hizmetleri Yönetmeliğine göre mesleki eğitim kursları veya mesleki eğitim modülü/kursları ile eşit süreli olmak koşuluyla işbaşı eğitim programları sonucu alınan belgeler,

c) Millî Eğitim Bakanlığı veya Millî Eğitim Bakanlığı tarafından yetkilendirilen kurumlarca verilen operatör belgesi ve sürücü belgesi,

ç) 11/7/2002 tarihli ve 24812 sayılı Resmî Gazete’de yayımlanan Patlayıcı Madde Ateşleyici Yeterlilik Belgesinin Verilmesi Esas ve Usullerinin Belirlenmesi Hakkında Yönetmelik kapsamında alınan ateşleyici yeterlilik belgesi,

d) Kuruluş kanunlarında veya ilgili kanunlarca yetkilendirilmiş kamu kurum ve kuruluşları tarafından düzenlenen eğitim faaliyetleri sonucunda verilen belgeler,

e) Millî Eğitim Bakanlığının ilgili biriminin onayının alınması şartıyla; kamu kurumu niteliğindeki meslek kuruluşları, eğitim amaçlı faaliyet gösteren vakıf ve dernekler, işçi ve işveren kuruluşları ile bünyelerinde kurulu iktisadi işletmeler, işçi ve işveren kuruluşları tarafından Türk Ticaret Kanunu hükümlerine göre kurulmuş eğitim amaçlı şirketler ve işveren tarafından düzenlenen eğitim faaliyetleri sonucunda verilen belgeler,

f) Uluslararası kurum ve kuruluşlardan alınan ve Millî Eğitim Bakanlığı tarafından denkliği sağlanan belgeler,

g) 30/12/2008 tarihli ve 27096 sayılı Resmî Gazete’de yayımlanan Meslekî Yeterlilik, Sınav ve Belgelendirme Yönetmeliği kapsamında verilen meslekî yeterlilik belgeleri,

Madde 6 – 2. Bendi: Bu Yönetmelik kapsamına giren işlerde 1/1/2013 tarihinden önce işe alındığına dair Sosyal Güvenlik Kurumuna ait kayıtlar esas alınarak 1/1/2013 tarihinden önce çalışmaya başlayanlara Millî Eğitim Bakanlığı ile birinci fıkranın (d) bendinde sayılan kurum ve kuruluşlar arasında yapılacak protokoller çerçevesinde verilecek en az 32 saatlik eğitim modüllerinden geçirilerek alınan eğitimler sonucu düzenlenecek belgelere sahip olanlar bu Yönetmelik kapsamında mesleki eğitim almış olarak kabul edilir.

Madde 6 – 3. Bendi: 22/5/2003 tarihli ve 4857 sayılı İş Kanununa göre istihdam edilecekler hariç olmak üzere, kamu kurum ve kuruluşlarında çalışacaklar için gerekli olan mesleki eğitim belgeleri kurum ve kuruluşlarca önceden belirlenir ve işe alımlar bu esaslar da göz önünde bulundurularak yapılır.

⭐️ Aktif İşgücü Hizmetlerinin Yürütülmesine İlişkin Usul Ve Esaslar Hakkında Yönetmeliği Madde 4 – s) bendi: Mesleki eğitim kursu (Kurs): Herhangi bir mesleği olmayan, bir mesleği olmakla birlikte mesleğinde iş bulamayan, mesleğini değiştirmek isteyen veya mesleğinde yeterli olmayan kişilerin niteliklerini geliştirerek istihdam edilebilirliklerini artırmak amacıyla düzenlenen meslek edindirme, geliştirme ve değiştirme eğitimlerini,

⭐️ 5544 sayılı Meslekî Yeterlilik Kurumu Kanunu Madde Ek 1: Tehlikeli ve çok tehlikeli işlerden olup, Kurumca standardı yayımlanan ve Bakanlıkça çıkarılacak tebliğlerde belirtilen mesleklerde, tebliğin yayım tarihinden itibaren on iki ay sonra bu Kanunda düzenlenen esaslara göre meslekî yeterlilik belgesine sahip olmayan kişiler çalıştırılamaz. 5/6/1986 tarihli ve 3308 sayılı Mesleki Eğitim Kanununa göre ustalık belgesi almış olanlar ile Millî Eğitim Bakanlığına bağlı meslekî ve teknik eğitim okullarından ve üniversitelerin meslekî ve teknik eğitim veren okul ve bölümlerinden mezun olup, diplomalarında veya ustalık belgelerinde belirtilen bölüm, alan ve dallarda çalıştırılanlar için meslekî yeterlilik belgesi şartı aranmaz.

⭐️ 3308 sayılı Mesleki Eğitim Kanunu tüm maddeleri konu ile ilgilidir.

⭐️⭐️⭐️⭐️⭐️⭐️⭐️

Doğal Yaşayın

Doğal Beslenin

Aklınıza Mukayet Olun

⭐️⭐️⭐️⭐️⭐️⭐️⭐️⭐️

Sayın okuyucu,

Aşağıdaki linkten yazımızda yer alan konu hakkında sorularınızı ve görüşlerinizi, merak ettiğiniz ve yazılarımıza konu olmasını istediğiniz hususları iletebilirsiniz.

⭐️⭐️⭐️⭐️⭐️⭐️⭐️⭐️⭐️

Konunun Kanun ve Yönetmeliklerin Okumayı Sevenler Devam Edebilirler

⭐️⭐️ İş Sağlığı Ve Güvenliği Kanunu https://www.mevzuat.gov.tr/mevzuat?MevzuatNo=6331&MevzuatTur=1&MevzuatTertip=5

⭐️⭐️ Tehlikeli Ve Çok Tehlikeli Sınıfta Yer Alan İşlerde Çalıştırılacakların Mesleki Eğitimlerine Dair Yönetmelik https://www.resmigazete.gov.tr/eskiler/2013/07/20130713-3.htm

⭐️⭐️ 3308 sayılı Mesleki Eğitim Kanunu https://www.mevzuat.gov.tr/mevzuat?MevzuatNo=3308&MevzuatTur=1&MevzuatTertip=5

⭐️⭐️ Aktif İşgücü Hizmetlerinin Yürütülmesine İlişkin Usul Ve Esaslar Hakkında Yönetmelik https://www.mevzuat.gov.tr/mevzuat?MevzuatNo=39460&MevzuatTur=7&MevzuatTertip=5

⭐️ 3308 sayılı Mesleki Eğitim Kanunu https://www.mevzuat.gov.tr/mevzuat?MevzuatNo=3308&MevzuatTur=1&MevzuatTertip=5

⭐️⭐️ 5544 sayılı Meslekî Yeterlilik Kurumu Kanunu http://chrome-extension://efaidnbmnnnibpcajpcglclefindmkaj/https://www.mevzuat.gov.tr/MevzuatMetin/1.5.5544.pdf

⭐️ Meslekî Yeterlilik Kurumu Meslekî Yeterlilik Belgesi Zorunluluğu Getirilen Mesleklere İlişkin 25 Mayıs 2015 Pazartesi Tebliği https://www.resmigazete.gov.tr/eskiler/2015/05/20150525-4.htm

⭐️ Meslekî Yeterlilik Kurumu Meslekî Yeterlilik Belgesi Zorunluluğu Getirilen Mesleklere İlişkin 24 Mart 2016 Perşembe Tebliği https://www.resmigazete.gov.tr/eskiler/2016/03/20160324-8.htm

⭐️ Meslekî Yeterlilik Kurumu Meslekî Yeterlilik Belgesi Zorunluluğu Getirilen Mesleklere İlişkin 26 Eylül 2017 Salı Tebliği https://www.resmigazete.gov.tr/eskiler/2017/09/20170926-12.htm

⭐️ Meslekî Yeterlilik Kurumu Meslekî Yeterlilik Belgesi Zorunluluğu Getirilen Mesleklere İlişkin 11 Kasım 2018 Pazar Tebliği https://www.resmigazete.gov.tr/eskiler/2018/11/20181111-12.htm

⭐️ Meslekî Yeterlilik Kurumu Meslekî Yeterlilik Belgesi Zorunluluğu Getirilen Mesleklere İlişkin 3 Ekim 2019 Perşembe Tebliği https://www.resmigazete.gov.tr/eskiler/2019/10/20191003-4.htm

⭐️ Meslekî Yeterlilik Kurumu Meslekî Yeterlilik Belgesi Zorunluluğu Getirilen Mesleklere İlişkin 9 Nisan 2021 Cuma Tebliği https://www.resmigazete.gov.tr/eskiler/2021/04/20210409-18.htm

⭐️⭐️⭐️⭐️⭐️

Dr Mustafa KEBAT

Tetkik OSGB İş Sağlığı ve Eğitim Koordinatörü

Sınırlı Sorumluluk Beyanı:

Daha Fazla

Genel, İş Güvenliği, Makaleler3 Mayıs 2025

1 Mayıs 2025

İş Sağlığı ve Güvenliğinde ISCO Niçin Önemli?

İş Sağlığı ve Güvenliğin saha çalışmalarının önemi olduğu kadar evrakların doğru, düzenli ve zamanında hazırlanması da önemlidir.

Tabi ki sahada yapılacak İş Sağlığı ve Güvenliği çalışmalarının planlanması ve uygulanması için de işveren ve işveren vekillerinden doğru, düzenli ve zamanında bilgi – evrak alabilmek gerekiyor.

Kısaca; paydaşların, sahada da evraklarda da ortak anlayış ve doğruluğu zamanında yerine getirmeleri esas.

Bu evrakların ilki çalışanın – işçinin işe girişinde kayıtlarının (çalışacağı işe uygun meslek kaydı ile SGK girişinin yapılması) doğru ve tabi ki zamanında yapılması.

Bu sebeple;

İlk olarak kısaltmaların ve tanımların ne oldukları ile başlayalım.

ISCO – International Standard Classification of Occupations Nedir?

Dilimiz Türkçeye çevirdiğimizde, ”Uluslararası Meslek Standartları Sınıflandırması‘‘ anlamına gelir. Ülkemizde ingilizce kısaltması olan ”İSCO” olarak da kullanılmaktadır.

Mesleklerin tanımlarında ve içeriğinde ülkeler arasında farklılık olmaması, sınıflandırılmanın standartlaşması için Uluslararası Çalışma Örgütü (ILO) bünyesinde yapılan çalışmalar sonucunda 1958 yılında ortak karara bağlanmıştır. Zaman içerisinde güncel ihtiyaçlara göre geliştirilerek halen ülkemiz de dahil Uluslararası Çalışma Örgütü üyesi ülkeler ve bazı üye olmayan ülkeler tarafından kullanılmaktadır.

”Uluslararası Meslek Standartları Sınıflandırması‘‘ (ISCO-08), idari kayıtların yanı sıra, nüfus sayımları ve diğer istatistiksel alan taramalarından elde edilen mesleki bilgilerin derlenmesi ve sınıflandırılması için geliştirilmiş bir sistemdir. ISCO’nun ana amacı, işllere ve mesleklere ilişkin bilgilerin uluslararası açıdan raporlanması ve karşılaştırılması için bir zemin oluşturmaktır.

a. İş, ‘‘bir işveren namına veya kendi hesabına çalışmak da dahil olmak üzere bir kişi tarafından gerçekleştirilen veya gerçekleştirilmesi öngörülen görev ve sorumluluklar seti’’ olarak tanımlanır.

b. Bir meslek ise içerisindeki ‘’ana görev ve sorumlulukların yüksek derecede benzerliği ile nitelenen bir iş setidir’’ Bir kişi, geçmiş, mevcut veya gelecekteki bir işle olan ilişkisi bakımından bir meslekle ilişkilendirilebilir.

ISCO-08, meslekleri gruplar halinde düzenlerken iki temel kriter kullanır:

Beceri Seviyesi ve Beceri Uzmanlaşması

a. Beceri, ‘’verilen işin görevleri ve sorumlukları yerine getirme kabiliyeti’’ olarak tanımlanır.

b. Beceri Düzeyi, ‘‘gerçekleştirilecek görevler ve sorumluluklar dizisinin ve karmaşıklığının bir fonksiyonudur’.’

c. Beceri Uzmanlaşması, ‘’gerekli bilgi alanı, kullanılan araçlar ve makineler, kullanılan veya üzerinde çalışılan malzemeler ve üretilen mal ve hizmet çeşitleri’’ olarak düşünülür.

Belirli dönemlerde üye ülkelerin katkılarıyla güncelleme çalışmaları gerçekleştirilen bu sınıflama sisteminin son versiyonu 2008 yılında (ISCO-08) yürürlüğe girmiştir.

Uluslararası Meslek Standartları Sınıflandırması‘ nın bir çok amacı mevcut.

Standart meslek tanımı olması,
Mesleki verilerin toplanabilmesi ve paylaşılabilmesi,
Ölçülebilir ve karşılaştırılabilir olması,
Bilgi, beceri, yetkinlik ve sonrasında tecrübe kriterlerinin sağlanması,
İş sağlığı ve güvenliği hizmet kriterlerinin belirlenebilmesi,
Ülkeler ve diller arasında ortak (meslek) iletişiminin oluşturulabilmesi.

Ve benzeri amaçlara hizmet etmektedir.

Ayrıca Ek Bilgi;

ISCO-08 içindeki beceri uzmanlığı kavramı, ISCED’deki eğitim ve öğretim alanlarıyla bazı benzerlikler göstermektedir. Bununla birlikte, ISCO-08 ve ISCED, farklı istatistiksel birimleri farklı kriterler kullanarak sınıflandırırlar.

ISCO-08 işleri gerçekleşltirmek için gerekli beceri seviyesine ve uzmanlığına bağlı olarak işleri sınıflandırırken; ISCED Eğitim ve Öğretim Alanları, konular bakımından eğitim programlarını ve yeterliliklerini sınıflandırır. Bu nedenle, her ne kadar iki sınıfflama arasında bağlantılar açıkça var olsa da; iki sınıflamadaki meslek grupları ve alan grupları arasında doğrudan bir uyumluluk her zaman olmayabilir.

ISCO Düzenleme ve Takibini Ülkemizde Hangi Kuruluşlar Yapıyor?

ISCO’nun Türkiye’de kullanımı ile ilgili çalışmalar TÜİK tarafından yapılmaktadır. ISCO’yu ülkemizde doğrudan kullanan diğer bir kurum İŞKUR’dur.

İŞKUR tarafından işgücünün kayıt altına alınması ve izlenmesi ile işgücü piyasasındaki iş, meslek ve unvanlar hakkında kişi ve kurumlara bilgi sunmak amacıyla oluşturulan Türk Meslekler Sözlüğünün çerçeve yapısının oluşturulmasında da ISCO doğrudan esas alınmıştır.

Yükseköğretimdeki mevcut programların ISCO-08 ile uyum çalışmaları halen devam etmektedir.

Meslek Sınıflaması Nasıl Yapılıyor

ISCO-08 tüm mesleklerin sınıflandırıldığı dört düzeyli hiyerarşik bir sınıflamadır.

Bu sınıflamada 10 ana grup, 43 alt ana grup, 130 grup ve 436 birim grup bulunmaktadır.

Bu 436 (4 haneli kod) birim grup kodlarının altında yer alan ve en detaylı sınıflama olan 6’lı kodlar, İŞKUR tarafından istihdam piyasasının ihtiyaçlarına göre sürekli olarak güncellenmektedir.

İŞKUR tarafından 2018 yılı itibari ile toplam 7.138 adet 6’lı kod belirlenmiştir.

Sorgulama için İŞKUR’ un Türk Meslekler Sözlüğü – Türkiye İş Kurumu inceleyebilirsiniz.

SGK Açısından Meslek Sınıflaması Niçin Önemli?

SGK, sigortalıların prime esas kazançlarının bildirilip bildirilmediğinin takibini yapmayı ve çalışanın maaşı ile orantılı prim ödenmesini sağlamak amacı ile 2012 yılında uygulamaya koymuştur.

1 Ocak 2018 tarihi itibariyle işverenlerce bildirimi zorunlu hususlar kapsamına alınmış ve işverenler, çalışanları işe alırken işyerinde fiilen yapacakları veya yapmakta oldukları işe uygun meslek kodunu SGK’ye bildirmekle yükümlü hale getirilmiştir.

Bu maksatla meslek kodlarının ilk rakamı önemlidir. Çünkü;

Yöneticiler’ in meslek kodları ”1” ile başlar
Profesyonel meslek mensuplarının meslek kodları ”2” ile başlar
Teknisyenler, teknikerler ve yardımcı profesyonel meslek mensuplarının meslek kodları ”3” ile başlar.
Daha vasıfsız meslekleri içeren meslek kodları ”4, 5, 6, 7, 8 ve 9” ile başlar.

Şirketlerin tamamının çalışanlarını meslek kodları ile birlikte SGK’ye bildirilme zorunluluğu vardır.

1 Ocak 2018 tarihinde yürürlüğe giren yasaya göre işçilerin meslek kodlarının SGK’ ye doğru bildirilmemesi (Muhtasar prim ve hizmet beyannamesinde) durumunda işverenlere idari para cezası uygulanır.

15.07.2016 tarih ve 6728 sayılı Yatırım Ortamının İyileştirilmesi Amacıyla Bazı Kanunlarda Değişiklik Yapılmasına Dair Kanunun 51 inci maddesi ile 5510 sayılı Kanunun 102 nci maddesinin birinci fıkrasına eklenen (n) bendinde; “Muhtasar ve prim hizmet beyannamesinde, sigortalıların işyerlerinde fiilen yaptıkları işe uygun meslek adı ve kodunu, gerçeğe aykırı bildiren her bir işyeri için aylık asgari ücreti geçmemek üzere meslek adı ve kodu gerçeğe aykırı bildirilen sigortalı başına asgari ücretin onda biri tutarında idari para cezası uygulanır.” hükmüne yer verilmiştir.

Yapmakta Olduğu Gerçek İş Haricinde Başka Bir Meslek Kodu İle Bildirimi Yapılan Çalışanın Hak kaybı – Zararı Olur mu?

Çalışanlar açısından bakıldığında;

Rapor alması halinde ödenecek rapor parası
Emekli olması halinde bağlanacak emekli aylığı
Ölümü halinde hak sahiplerine bağlanacak dul – yetim aylığı

hesaplanırken o çalışanın adına SGK’ya bildirilmiş olan meslek adı ve kodunun herhangi bir önemi yoktur. Çalışan için önemli olan adına SGK’ya bildirilen sigorta primine esas kazancıdır.

Yani başlıktaki sorunun cevabı: Hayır. Yapmakta Olduğu Gerçek İş Haricinde Başka Bir Meslek Kodu İle Bildirimi Yapılan çalışanın herhangi bir hak kaybı yada zararı olmaz.

Yapmakta Olduğu Gerçek İş Haricinde Başka Bir Meslek Kodu İle Bildirimi Yapılan Çalışan Ne Yapmalı?

Her ne kadar; Yapmakta Olduğu Gerçek İş Haricinde Başka Bir Meslek Kodu İle Bildirimi Yapılan çalışanın herhangi bir hak kaybı yada zararı olmasa da….

Çalışanın hem ahlaki doğruluk hem de kanun ve yönetmeliklere uyulması adına yapılan yanlışı fark ettiğinde derhal işletmenin içerisindeki ilgili yetkiliyi (insan kaynakları, muhasebe birimi vb gibi) hatanın düzeltilmesi için bilgilendirmeli – uyarmalıdır.

İşveren ve işletme İçin İSCO Niçin Önemli?

İnşaatlarda – Şantiyelerde sıklıkla karşılaştığımız beden işçisi meslek kodundan yapılan SGK bildirimlerinde; ilgili işçi ustalık gerektiren (İnşaat Demircisi, Kalıpçısı vb gibi) bir işte çalıştırılırsa ve çalışması esnasında iş kazası geçirirse;

İşveren, vasıfsız işçiyi ustalık gerektiren işte çalıştırdığı için
Yaptığı işe uygun
- Mesleki Eğitim – Mesleki Yeterliliği Belgesi olmayabileceği için,
- İşe giriş oryantasyon eğitimi almamış olacağı için,
- Personel çalışma ve taahhütnamelerinin olmayabileceği için,
- Görev tanımları olmayabileceği için,
- İş güvenliği ek eğitimleri verilmemiş olabileceği için,

kazanın meydana gelmesinde kusurlu bulunabilecektir.

Çünkü kaza sonrası adli ve idari incelemeler sırasında; iş kazası geçiren işçi adına verilmiş olan sigortalı işe giriş bildirgesi de diğer evraklar ile birlikte incelenir.

İşe giriş bildirgesinin veriliş tarihinin yanında bildirgede yer alan işçinin meslek adı ve kodunun doğru olup olmadığı, başlangıçta sehven yapılmış bir hata varsa düzeltilip düzeltilmediği tespit görülecektir. Meslek adı ve kodunun hatalı olması durumunda; idari olarak usülsüzlük olarak cezai işleme tabi tutulacağı gibi adli olarak da kötü niyet olarak değerlendirilebilir.

Konumuz İş Sağlığı ve Güvenliği olduğu için asıl sorumuza – mevzumuza dönelim.

İş Sağlığı ve Güvenliği Açısından ISCO Niçin Önemli?

İlk olarak işe başlangıcında her çalışanın ”işe giriş – kabul muayenesinini yapılması, yönetmelikte örneği mevcut olan EK-2 formunun çalışanın bilgileri kısmını çalışan, muayene bulgularına, tahlil ve tetkik sonuçlarını değerlendirirken yapacağı işin niteliğine ve risklerine göre fiziksel ve ruhsal durumunun uygun olup olmadığı kararını verir.

Bu süreçte çalışmaya başlayacak kişinin meslek adı (ve dolayısı ile kodunun) işyeri hekimine ne olarak beyan edilirse, (EK-2 formunda çalışanın yazılı beyan bölümünde) muayene ve tetkikleri değerlendire kriteri o mesleğe göre olacak ve raporlama da bu şekilde yapılacaktır.

Sıklıkla yaşadığım klişe olmuş bir örneği paylaşayım:

Şantiyeye ”beden işçisi” SGK kaydı ile işe alınan işçi beyanında da ”zeminde temizlik işleri yapacağım” dediğinde işyeri hekimi olarak vereceğim raporda özellikle yüksekte çalışma onayı vermediğim gibi muayene – tahlil – tetkik değerlendirmem daha toleranslı oluyor.

Ve tabi ki EK-2 Evrakında yüksekte çalışabilir bölümünü çizeceğim (Çalışma izni vermiyorum) gibi ”zeminde çalışacak beden işçisi” olarak çalışması uygundur yazıyorum.

Bu kişi aslen;

Mesleki Yeterlilikte 11UY0012–3 Betonarme Demircisi (Seviye 3) olan ISCO 08 Kodu 7114.04 ile SGK kaydı açılması gerekirken,

Bazen, Mesleki Yeterlilikte 16UY0253-2 İnşaat İşçisi (Seviye 2)olan ISCO 08 Kodu 9312.02 ile SGK kaydı açılırken,

Sıklıkla Beden İşçisi (Genel) ISCO 08 Kodu 9622.02

Bazen de

Beden işçisi (taşıma, yükleme-boşaltma) ISCO 08 Kodu 9333.23

Beden İşçisi (Temizlik) ISCO 08 Kodu 9622.01

kayıt açıldığını görüyorum

Örnek gördüğünüz, Betonarme Demircisi SGK girişi yapılacak işçinin muayene – tetkik – tahlil kriterleri ile diğerlerinin ki oldukça farklıdır. Tabi ki EK- 2 Muayene formuna yazılacak sonuç da aynı şekilde farklı olacaktır. Her şeyden önce işçinin yüksekte çalışması uygun mu değil mi?

Tabi ki çok da önemli diğer kısım İş Güvenliği;

İşçinin-çalışanın sağlık kontrolü yapılıp işe uygunluğu fiziken ve ruhen değerlendirildikten sonra;

İşe giriş oryantasyon eğitimi verilecek. Bu kısım tam zamanlı olmadıkça İş Güvenliği Uzmanın sorumluluğunda olmasa da iş güvenliği açışından önemlidir.
Personel çalışma ve taahhütnameleri – işçinin – çalışanın taahhüt edeceği – imzalayacağı yaptığı işe-mesleğe göre olması gerekirken, giriş SGK kaydı ile çelişmiş olacak.
Görev tanımları – İşçiye – çalışana anlatılmalı – açıklanmalı, okutulup imzalatılmalı. Lakin burada da SGK Kaydı ile uyumlu görev tanımı mı yoksa aslen görevi-mesleği olan ve çalışacağı görev tanımı mı anlatılmalı – açıklanmalı, okutulup imzalatılmalı. Tabi ki önemli bir husus ve evrakta da kafa karışıklığı olacak bu durumda.
İş güvenliği ek eğitimleri – çalışanlara-işçilere hem sahada işbaşı konuşması şeklinde hem de planlı zamanlarda yapmakta oldukları mesleklere-işlere özel iş güvenliği eğitimlerinde de kafa karışıklığı olacak.
Meslek Eğitim – Mesleki Yeterliliğin olup olmadığının kontrol edilmesinde de yasal kayıtlı evraklar arasında çelişki olasılığı yükselecektir.

Sonuç olarak;

İşyerinde çalışacak olan her personelin, işe giriş ve periyodik muayeneleri, İş Sağlığı ve Güvenliği eeğiitimleri, işe giriş oryantasyon eğitimi, Meslek Eğitim – Mesleki Yeterlilik belge sorgulamaları, görev tanımları ve sair diğer evrakların tamamına yakını yapacağı işe ve dolayısı ile işyerinde çalıştığı meslek. adına göre verilmekte ve belgelendirilmektedir.

Bu sebeple işyeri hekimleri ve iş güvenliği uzmanları, aldıkları sorumluluğun gereği, çalışanların işyeri SGK sında kayıtlı meslek ile yaptıkları işin aynı-uyumlu olmasını gözeterek görevlerini yapmalarını ve evraklarını düzenlemelerini tavsiye ederim.

⭐️⭐️⭐️⭐️⭐️⭐️⭐️⭐️

Doğal Yaşayın

Doğal Beslenin

Aklınıza Mukayet Olun

⭐️⭐️⭐️⭐️⭐️⭐️⭐️⭐️

Sayın okuyucu,

Aşağıdaki linkten yazımızda yer alan konu hakkında sorularınızı ve görüşlerinizi, merak ettiğiniz ve yazılarımıza konu olmasını istediğiniz hususları iletebilirsiniz.

⭐️⭐️⭐️⭐️⭐️⭐️⭐️⭐️⭐️

Konu Hakkında Kanun-Yönetmelik Sevenler Devam Edebilirler

⭐️⭐️ Uluslararası Meslek Standartları Sınıflandırması (ISCO) https://ilostat.ilo.org/methods/concepts-and-definitions/classification-occupation/

⭐️⭐️ Uluslararası Meslek Standartları Sınıflandırması (ISCO) https://esco.ec.europa.eu/en/about-esco/escopedia/escopedia/international-standard-classification-occupations-isco

⭐️⭐️ 6. ULUSLARARASI STANDART MESLEK SINIFLAMA SİSTEMİ (ISCO) https://uluslararasi.yok.gov.tr/Sayfalar/avrupa-yuksekogretim-alani-ile-uyum-projesi/uluslararasi-standart-meslek-siniflama-sistemi-isco.aspx

⭐️⭐️ İnternational Standard Classification of Occupations http://chrome-extension://efaidnbmnnnibpcajpcglclefindmkaj/https://uluslararasi.yok.gov.tr/Documents/avrupa-yuksekogretim-alani-ile-uyumlasma-projesi/documents/isco-08.pdf

⭐️⭐️ Türkiye Yeterlilikler Çerçevesinin Uygulanmasına İlişkin Usul ve Esaslar Hakkında Yönetmelik https://www.resmigazete.gov.tr/eskiler/2015/11/20151119.htm

⭐️⭐️ Meslek Adı ve Kodları http://chrome-extension://efaidnbmnnnibpcajpcglclefindmkaj/https://online.csgb.gov.ct.tr/main/dokuman/isco.pdf

⭐️⭐️ Türk Meslekler Sözlüğü – Türkiye İş Kurumu https://esube.iskur.gov.tr/meslek/meslek.aspx

⭐️⭐️ İŞYERİ HEKİMİ VE DİĞER SAĞLIK PERSONELİNİN GÖREV, YETKİ, SORUMLULUK VE EĞİTİMLERİ HAKKINDA YÖNETMELİK https://www.mevzuat.gov.tr/mevzuat?MevzuatNo=18615&MevzuatTur=7&MevzuatTertip=5

⭐️⭐️⭐️⭐️⭐️

Dr Mustafa KEBAT

Tetkik OSGB İş Sağlığı ve Eğitim Koordinatörü

Daha Fazla

Genel, İş Güvenliği, Makaleler, Sağlık Bülteni1 Mayıs 2025