KEBAT Fonksiyonel İşe Uygunluk Tarama Modeli;
çalışanın alkol, uyuşturucu, psikoaktif ilaç kullanımı, aşırı yorgunluk, uykusuzluk veya bilişsel dikkat kaybı gibi nedenlerle, işini güvenli şekilde yapamayacağı bir zihinsel–nöromotor durumda olup olmadığını, hızlı, pratik ve sahada uygulanabilir şekilde değerlendirmeye yarayan fonksiyonel bir tarama sistemidir.

KEBAT bir tanı koyma modeli değildir.
Bu sistemin sorduğu temel soru şudur:

“Bu çalışan, şu anda yaptığı işi güvenli biçimde yapabilecek fonksiyonel yeterliliğe sahip mi?”

KEBAT;

• Bir tanı koyma sistemi değildir,
• Tıbbi teşhis, biyolojik ölçüm veya madde analizi yapmaz,
• “Kişide madde var mı?” sorusuna değil,
• “Bu kişi şu an bu işi güvenli şekilde yapabilecek durumda mı?” sorusuna yanıt arar.

Bu yönüyle KEBAT; klasik alkolmetre, kan–idrar testleri veya laboratuvar analizlerinden bilinçli olarak ayrışır ve odağını davranışsal ve fonksiyonel risk üzerine kurar.

Dolayısıyla KEBAT;

• “Kişide alkol var mı?”
• “Madde kullanmış mı?”
• “Tıbbi bir hastalığı var mı?”

sorularını sormaz ve cevaplamaz.

KEBAT, davranışsal ve fonksiyonel risk üzerine odaklanır.

KEBAT Modelinin Felsefesi Risk, Tanıdan Önce Gelir

İş kazalarının büyük bölümü;

• Bilgi eksikliğinden değil,
• Talimat bilinmemesinden değil,
• Eğitim verilmemesinden değil,

dikkat, algı, reaksiyon ve karar verme bozulmasından kaynaklanmaktadır.

KEBAT’ın Klasik Testerden Farkı

KEBAT modeli;

• Alkolmetre,
• Laboratuvar analizleri,
• Kan, idrar veya biyolojik örnekler

gibi yöntemlerden temel yaklaşım olarak ayrılır.

Bu tür testler madde varlığını ölçerken,
KEBAT sonuca yansıyan iş güvenliği riskini ölçer.

Özellikle;

• Alkol veya madde kullanılmadığı halde,
• Uykusuzluk,
• Uzun vardiya,
• Yoğun stres,
• Gece çalışması,
• Bilişsel yorgunluk

nedeniyle ortaya çıkan dikkat ve algı bozulmalarını yakalayabilmesi, KEBAT’i kritik bir önleyici araç haline getirir.

KEBAT Modeli Nasıl Uygulanır?

KEBAT değerlendirmesi;

• Ortalama 2–5 dakika sürer,
• Sahada, vardiya başında veya riskli görev öncesinde uygulanabilir,
• Kuruma özgü olarak standartlaştırılabilir.

Uygulama;

• Dijital uygulama üzerinden,
• Kartlar, işaretler veya basit ekipmanla,
• Eğitilmiş İSG personeli, işyeri hekimi veya yetkilendirilmiş yönetici tarafından yapılabilir.

Sonuç hiçbir zaman:

❌ “Geçti / kaldı”
❌ “Suçlu / kusurlu”

şeklinde ifade edilmez.

Değerlendirme dili daima şudur:

✅ İşe uygun
⚠️ Geçici olarak işe uygun değil

KEBAT Modelinin Ölçtüğü Temel Yetkinlikler

K – Konsantrasyon (Dikkat ve Odaklanma)

• Basit talimatları doğru algılama
• Dikkat bölünmesine karşı direnç
• İşe zihinsel olarak “orada olma” hali

---

E – El–Göz Koordinasyonu

• Basit motor görevleri doğru ve kontrollü yapabilme
• Titreme, koordinasyon kaybı, gecikme belirtileri

---

B – Bellek (Kısa Süreli Hafıza)

• Verilen bilgiyi kısa süre içinde hatırlama
• Talimatı doğru sırayla uygulayabilme

---

A – Algı ve Aksiyon (Reaksiyon Süresi)

• Görsel veya işitsel uyaranlara uygun hızda tepki verme
• Gecikme veya yanlış tepki farkları

---

T – Teyit ve Takdir (Karar Verme – Yargılama)

• Basit risk–doğru/yanlış ayrımı yapabilme
• Duruma uygun karar verebilme

---

Bu alanlar; alkol, madde, yorgunluk veya uykusuzluk gibi çok farklı nedenlerle bozulabilir.
KEBAT, nedene değil, sonuca bakar.

KEBAT Test Değerlendirme Şekli

KEBAT sonuçları;

• “Geçti / kaldı”
• “Ceza / yaptırım”

şeklinde değerlendirilmez.

Sonuç yalnızca şu şekilde ifade edilir:

• İşe uygun
• Geçici olarak işe uygun değil

Geçici uygunsuzluk halinde uygulanacak aksiyonlar:

• Dinlenme verilmesi
• Görev değişikliği
• Riskli işten geçici uzaklaştırma
• İşyeri hekimi veya İSG değerlendirmesi

Bu yönüyle KEBAT, cezalandırıcı değil; önleyici ve koruyucudur.

KEBAT Testi Uygulanmasının Kritik Önemi

KEBAT’in sağladığı temel kazanımlar şunlardır:

• İş kazalarının önlenmesi
• Ramak kala olayların azaltılması
• Vardiya ve gece çalışmalarında bilişsel düşüşlerin yakalanması
• Yönetimin “ben fark etmedim” savunmasını ortadan kaldırması
• İşverenin proaktif risk yönetimi yaptığını belgeleyebilmesi
• Ceza ve tazminat sorumluluğunun yönetilmesi

Özellikle alkol veya madde dışı nedenlerle ortaya çıkan riskleri yakalayabilmesi, KEBAT’i klasik testlerden ayıran en kritik özelliktir.

KEBAT Testinin İş Sağlığı ve Güvenliği Açısından Önemi

İş kazalarının çok büyük bölümü;

• Bilgi eksikliğinden değil,
• Dikkat, algı ve karar verme bozulmasından

kaynaklanır.

KEBAT’in sağladığı temel kazanımlar:

• İş kazalarının önlenmesi
• Ramak kala olayların azaltılması
• Yönetimin proaktif risk yönetimini belgelemesi
• “Ben fark etmedim” savunmasının ortadan kalkması
• Hukuki ve cezai sorumluluğun yönetilebilir hale gelmesi

KEBAT Hangi İşlerde Öncelikle Uygulanmalıdır

KEBAT modeli özellikle yüksek riskli işlerde çalışanlar için önerilir; birçok durumda fiilen zorunlu hale gelir.

1. Tehlikeli ve Çok Tehlikeli İşler

• İnşaat
• Madencilik
• Metal ve ağır sanayi
• Kimya
• Enerji üretim ve dağıtımı

2. Makine ve Araç Kullananlar

• Forklift, vinç, crane operatörleri
• İş makineleri
• Servis ve yük taşıma araç sürücüleri

3. Yüksekte Çalışanlar

• İskele, çatı, platform işleri
• Enerji iletim hatları

4. Kritik Karar Veren Pozisyonlar

• Vardiya amirleri
• Kontrol odası operatörleri
• Proses izleme ve müdahale personeli

5. Vardiyalı ve Gece Çalışanlar

• 24 saatlik üretim yapılan tesisler
• Uzun ve döngüsel vardiya sistemleri

Türkiye Mevzuatı Açısından KEBAT Testi – Modeli Dayanağı

KEBAT modeli mevzuatta adıyla geçmez; ancak dayandığı yükümlülükler nettir.

Buradaki “sağlık” kavramı yalnızca hastalık değil;
işe uygunluk ve güvenli davranış kapasitesini de kapsar.

• Tanı koymaz,
• Ancak önleyici işe uygunluk taraması yapar.

Bu nedenle sağlık gözetiminin önleyici tamamlayıcısı niteliğindedir.

Ceza ve Tazminat Sorumluluğu Açısından

Yargı kararlarında temel ilke şudur:

“Öngörülebilir bir risk için önlem alınmamışsa, kusur vardır.”

KEBAT uygulaması;

• Riskin öngörüldüğünü,
• Önleyici tedbir alındığını,
• Denetim yapıldığını

belgeleyen güçlü bir savunma aracıdır.

Yargısal Yaklaşım

“Öngörülebilir bir risk için önlem alınmamışsa, kusur vardır.”

KEBAT;

• Riskin öngörüldüğünü,
• Önlem alındığını,
• Denetim yapıldığını

belgeleyen güçlü bir savunma aracıdır.

KEBAT Fonksiyonel İşe Uygunluk Tarama Modeli;

• Çalışanı cezalandırmak için değil,
• Kazayı olmadan önce durdurmak için uygulanır.

Bugün iş kazalarından sonra sorulan temel soru şudur:

“Bu kazadan önce siz ne yaptınız?”

KEBAT, bu soruya verilebilecek en güçlü, en makul ve en savunulabilir yanıtlardan biridir.

Aşağıda KEBAT Testi’nin sahada birebir uygulanabilir anlatımı ile birlikte, her bir yetkinliği ölçen, skorlanabilir ve doldurulabilir kontrol formu yer almaktadır.

Özellikle işyeri hekimi, İSG profesyoneli veya yetkilendirilmiş kişi/ler tarafından uygulanabilecek şekilde tasarlanmıştır.

Uygulama ve Skorlama Sistemi (Standart Saha Formu)

Toplam Süre: 2–5 dakika
Amaç: Çalışanın o an yaptığı işi güvenli şekilde yapıp yapamayacağını fonksiyonel olarak değerlendirmek
Sonuç Türü: İşe Uygun / Geçici Olarak Uygun Değil

Testin Genel Kuralları

• Test iş başı öncesinde veya şüpheli durumda uygulanır
• Çalışılacak sahada veya benzeri bir ortamda yapılması ortam tercih edilir
• Test sırasında yönlendirici yardım yapılmaz
• Test bir ceza aracı değil, önleyici güvenlik uygulamasıdır

Uygulayıcı aşağıdaki talimatı tek seferde verir:

“Lütfen önündeki üç nesneden sadece kırmızı olanı sağ elinizle, mavi olanı sol elinizle bana verin. Diğerine dokunmayın.”

Gözlemlenen Yetkinlikler

• Talimatı doğru anlama
• Seçici dikkat
• Dikkat bölünmesine direnç

Skorlama Kriteri

• 2 Puan: Talimatı eksiksiz ve doğru uygular
• 1 Puan: Tereddüt eder veya tek hata yapar
• 0 Puan: Talimatı yanlış anlar veya uygulayamaz

---

E – El–Göz Koordinasyonu

Testin Uygulanışı

Çalışandan şu görev istenir:

“Bu kalemi alıp, çizginin dışına çıkmadan kutunun içine bir çarpı koyun.”

Gözlemlenen Yetkinlikler

• İnce motor beceri
• Görsel–motor koordinasyon
• El titremesi veya kontrol kaybı

Skorlama Kriteri

• 2 Puan: Düzgün, kontrollü, tek hamlede
• 1 Puan: Küçük sapma veya zorlanma
• 0 Puan: Belirgin koordinasyon kaybı

---

B – Bellek – Kısa Süreli Hafıza

Testin Uygulanışı

Uygulayıcı üç kelime söyler:

“Anahtar – Çekiç – Saat”

30 saniye sonra sorulur:

“Az önce söylediğim kelimeleri tekrar eder misiniz?”

Gözlemlenen Yetkinlikler

• Kısa süreli bellek
• Dikkat sürekliliği

Skorlama Kriteri

• 2 Puan: 3 kelime doğru
• 1 Puan: 1–2 kelime doğru
• 0 Puan: Hiçbiri doğru değil

---

A – Algı ve Aksiyon Reaksiyon Süresi

Testin Uygulanışı

Uygulayıcı rastgele bir anda elini kaldırır veya “Şimdi” der.

Talimat:

“Sinyali görür/duyar duymaz elinizi kaldırın.”

Gözlemlenen Yetkinlikler

• Algısal hız
• Motor yanıt süresi
• Uyanıklık düzeyi

Skorlama Kriteri

• 2 Puan: 1 saniye içinde doğru tepki
• 1 Puan: 1–3 saniye gecikme
• 0 Puan: Tepki yok veya çok geç

---

T – Teyit ve Takdir Karar Verme – Yargılama

Testin Uygulanışı

Aşağıdaki soru sorulur:

“Forklift kullanırken telefonla konuşmak güvenli midir? Evet / Hayır. Neden?”

Gözlemlenen Yetkinlikler

• Risk algısı
• Muhakeme
• Güvenli davranış bilinci

Skorlama Kriteri

• 2 Puan: Doğru cevap + mantıklı gerekçe
• 1 Puan: Doğru cevap ama gerekçe zayıf
• 0 Puan: Yanlış cevap veya gerekçe yok

---

Toplam Skor ve Değerlendirme

Maksimum Puan: 10

Toplam Skor	Değerlendirme
8–10	İşe Uygun
5–7	Şüpheli – Amir / İSG Değerlendirmesi
0–4	Geçici Olarak İşe Uygun Değil

KEBAT KONTROL FORMU

Çalışan Adı – Soyadı: __________________________
Görevi: __________________________
Tarih / Saat: __________________________

Yetkinlik	0	1	2
K – Konsantrasyon Dikkat ve Odaklanma	☐	☐	☐
E – El–Göz Koordinasyonu	☐	☐	☐
B – Bellek Kısa Süreli Hafıza	☐	☐	☐
A – Algı ve Aksiyon Reaksiyon Süresi	☐	☐	☐
T – Teyit ve Takdir Karar Verme – Yargılama	☐	☐	☐

Toplam Puan: ______ / 10

Sonuç:
☐ İşe Uygun
☐ Geçici Olarak İşe Uygun Değil

Açıklama / Gözlem (varsa):

---

Uygulayan Yetkili: __________________________
İmza: __________________________

“KEBAT Testi” Neye Dayanıyor?

“KEBAT Testi” aşağıdaki bilimsel ve uygulama esaslarından türettiğim uygulamalı bir fonksiyonel performans testidir:

A) Fonksiyonel Performans Ölçümü Yaklaşımı

Bilimsel literatürde:

• Alkol veya maddelerin nöromotor performans, reaksiyon süresi, dikkat, yürütücü işlev ve kısa hafıza üzerindeki etkilerini ölçen çeşitli saha testleri vardır.
• Trafik güvenliği, rehabilitasyon psikometrisi, nöropsikoloji ve çalışan uygunluğu araştırmaları bu yaklaşımı kullanır.

Bu nedenle “KEBAT Testi”’in altında yatan paradigmayı destekleyen bilimsel çalışmalar vardır;

örneğin:

• Alkolün uyanıklık ve reaksiyon süresi üzerindeki etkilerini ölçen çalışmalar
• Standardize Field Sobriety Testleri (polis saha testleri) ve kognitif testlerin ilişkilendirilmesi
• Kısa bilişsel tarama araçlarının madde kullanım bozukluklarında kullanımı

Bu çalışmalar “KEBAT Testi”’in birebir protokolünü vermese de testin ölçmeye çalıştığı yetkinliklerin bilimsel dayanağını sağlar.

“KEBAT Testi”ni Nasıl Oluşturdum

Bu test, aşağıdaki bilimsel ve uygulamalı prensiplerin mantıksal senteziyle ortaya çıkarılmıştır:

İşte bu nedenle:

• Alkolmetre (BAC ölçümü) gibi “madde var mı?” değil,
• Davranışsal uygunluk veya o anki fonksiyonel kapasite odaklı bir test geliştirilme ihtiyacınan yola çıkarak oluşturdum.

Bu bağlamda “KEBAT Testi”

• Saha için uygulanabilir,
• Hızlı,
• Rehber olmaya elverişli,
• Kapsamlı bir fonksiyonel tarama yaklaşımıdır.

Bu yaklaşımım ilişkisel ve tümevarımsal bir geliştirme sürecidir.

“KEBAT Testi”’nin Temel Bilimsel Dayanakları

Aşağıdaki bilimsel gerçeklerden yola çıkarak, “KEBAT Testi”’in mantıksal temelini oluşturdum:

Alkol ve Uyuşturucuların Nörokognitif Etkileri

Alkol ve psikoaktif maddeler:

• Dikkati bozar
• Reaksiyon süresini uzatır
• Motor koordinasyonu zayıflatır
• Kısa hafızayı etkiler
  Bu etkiler sayısız bilimsel çalışmada gösterilmiştir.

Bu,“KEBAT Testi”’de ölçülen her yetkinliğin bilimsel temelli bir bozulma alanı olduğunun kanıtıdır.

Kısa Fonksiyonel Testlerin Geçerliliği

Türkiye ve uluslararası literatürde sık kullanılan fonksiyonel ölçümler:

• Reaksiyon süresi testleri
• Dikkat/bölünmüş dikkat testleri
• Psikomotor testler
• Kısa bellek taramaları

Bu testlerin:

• Güvenilirlik,
• Geçerlilik,
• Klinik-duyarlılık verileri bilimsel çalışmalarda yer alır.

“KEBAT Testi”ni bu tip kısa ölçümlerin bir kombinasyonu olarak geliştirdim.

“KEBAT Testi” Bir “Bilimsel Test” mi, Bir “Protokol” mü?

Bu sorunun cevabını özet bir tablo olarak sizlere sunuyorum:

Özellik	Durum
Bilimsel indekslerde yer alan standart test adı	Hayır
Bilimsel literatüre doğrudan yayınlanmış ölçüm protokolü	Hayır
Bilimsel literatürde yer alan eşdeğer fonksiyonel ölçümlere dayalı metodoloji	Evet
Uygulama temelli saha tarama protokolü	Evet
İş güvenliği bağlamında pratik risk değerlendirmesi aracı	Evet

“KEBAT Testi” ni Geliştirme Mantığım

Aşağıda “KEBAT Testi” metodunun adım adım mantıksal yapısını görebilirsiniz:

1. İş güvenliği ihtiyacı:
   Alkol/uyuşukluk gibi durumlar iş kazası riskini artırır.
2. Mevzuat gereği:
   İşveren, çalışanların sağlık ve güvenliğini sağlamakla yükümlüdür (6331).
3. Alkol ölçümü ile fonksiyonel bozulma arasında fark:
   Alkolmetre sadece alkol varlığını ölçer.
   “KEBAT Testi” fonksiyonel kapasiteyi ölçer.
4. Kognitif ve motor ölçümlerin bilimsel altyapısı:
   Bilimsel çalışmalarda, kısa dikkat, reaksiyon, psikomotor testlerin nörokognitif bozulmayı ölçmede başarılı olduğu gösterilmiştir.
5. Pratik gereklilik:
   Saha, hızlıca değerlendirme yapabilmeli → “KEBAT Testi” modeli bu gerekliliğe cevap verir.
6. Standardizasyon potansiyeli:
   Görevler, skorlama tabloları ve değerlendirme kriterleri ile standardize edilebilir.

Bu adımlar mantıksal tümevarımsal bir geliştirme sürecidir, tek bir kaynağa indirgenemez.

Bu nedenle:

• “KEBAT Testi”’in kaynağı bir makale değil, bilimsel metodoloji ve risk değerlendirme prensibidir.

Neden Her Bir Yetkinlik Bilimsel Olarak Geçerli?

Aşağıda “KEBAT Testi”’in ölçtüğü 5 yetkinliğin bilimsel temellerinin açıklamalarını veriyorum.

Ölçülen Yetkinlik	Bilimsel Temel
Dikkat / Odaklanma	Alkol/uyuşturucu dikkat süreçlerini bozar (çok sayıda kognitif çalışma)
Reaksiyon Süresi	Reaksiyon gecikmesi, kazalarla ilişkili risk göstergesidir
El–Göz Koordinasyonu	Psikomotor bozulma iş kazası riskini artırır
Kısa Süreli Hafıza	Sezgisel ve çalışma belleği kapasitesi davranışı etkiler
Karar Verme/Yargılama	Alkol ve madde tüketimi yürütücü fonksiyonu zayıflatır

“KEBAT Testi”ne dahil ettiğim her bir yetkinlik alanı, neurocognitive test teorisi ile desteklenmektedir.

Nörokognitif test teorisi, insanın zihinsel işlevlerinin (dikkat, bellek, yürütücü işlevler, algı, psikomotor hız, karar verme vb.) ölçülebilir davranışsal çıktılar üzerinden değerlendirilebileceği varsayımına dayanır. Bu teoriye göre beyin; bilgiyi alma, işleme, depolama ve tepki üretme süreçlerinden oluşan fonksiyonel bir sistemdir ve bu süreçlerdeki bozulmalar, standartlaştırılmış görevler aracılığıyla dolaylı olarak ölçülebilir.

Teorinin temelinde bilişsel nöropsikoloji ve deneysel psikoloji yer alır. Her nörokognitif test, belirli bir bilişsel alt sistemi hedefler. Örneğin reaksiyon süresi testleri işlem hızı ve dikkat bütünlüğünü; çalışma belleği görevleri frontal lob işlevlerini; inhibisyon ve hata izleme testleri yürütücü kontrol mekanizmalarını temsil eder. Test performansı, yalnızca doğru–yanlış sonuçlardan değil; hız, tutarlılık, hata paterni ve varyabilite gibi parametrelerden oluşur.

Nörokognitif test teorisinin önemli bir ilkesi, durumsal duyarlılıktır. Yani testler yalnızca kalıcı patolojileri değil; yorgunluk, uykusuzluk, stres, alkol, ilaçlar veya duygusal yüklenme gibi geçici zihinsel durumları da yakalayabilir. Bu nedenle tanı koymaktan ziyade, “fonksiyonel uygunluk” ve “bilişsel performans durumu” hakkında bilgi üretirler.

Bir diğer temel kavram norm-referanslı değerlendirmedir. Bireyin performansı, yaş, eğitim ve kültürel değişkenler gözetilerek oluşturulmuş norm gruplarıyla karşılaştırılır. Böylece bireysel sapmalar anlamlandırılabilir.

Sonuç olarak nörokognitif test teorisi, beynin görünmeyen işleyişini ölçülebilir davranışlara çeviren, klinik tanıdan iş güvenliği, performans izleme ve risk yönetimine kadar geniş bir alanda kullanılan, fonksiyonel ve dinamik bir değerlendirme yaklaşımıdır.

Sonuç Olarak

• “KEBAT Testi”nin ölçmeye çalıştığı yetkinliklerin bilimsel temeli çok güçlüdür.
• “KEBAT Testi”ni, uygulama odaklı bir protokol olarak geliştirdim.
• “KEBAT Testi”mevcut literatürdeki fonksiyonel ölçümlerden türettim.
• “KEBAT Testi” bilimsel literatürde adıyla yayınlanmış bir test değildir.

Neden Soyadımı Verdim?

KEBAT Testi’nin doğrudan adıyla değil ancak aynı fonksiyonel dikkat, reaksiyon süresi ve kognitif performans ölçümlerini ele alan bilimsel çalışmalar ile ilgili yayınlanmış PubMed kaynakları ve benzeri bilimsel literatür bağlantıları yer almaktadır.

Not: PubMed’de “KEBAT Testi” veya farklı adlandırılış test başlığıyla spesifik bir test adı geçmese de, testin ölçmeyi hedeflediği davranışsal/kognitif parametreler üzerine yapılan çalışmalar mevcuttur.

Ben de aşağıda sizlerle paylaşacağım yayınlar ve daha pek çok literatür araştırmamı saha tecrübelerimle de birleştirerek oluşturduğum pratik lakin etkili KEBAT Testi saha uygulamalarında sizlerin de faydalanacağınızı düşündüğüm için paylaşıyorum.

I

KEBAT FONKSİYONEL İŞE UYGUNLUK TARAMA MODELİ UYGULAMA TALİMATNAMESİ

1. AMAÇ

Bu talimatnamenin amacı;
çalışanların iş başı öncesinde veya çalışma sırasında ortaya çıkabilecek dikkat azalması, psikomotor yavaşlama, bilişsel bozulma ve muhakeme zayıflığı gibi durumların, iş kazası riskine yol açmadan önce tespit edilmesini sağlamak üzere geliştirilen KEBAT Fonksiyonel İşe Uygunluk Tarama Modeli’nin KEBAT TESTİ ile standart, objektif ve mevzuata uygun şekilde uygulanmasını düzenlemektir.

2. KAPSAM

Bu talimatname;

• Tehlikeli ve çok tehlikeli işlerde çalışanları,
• Makine, ekipman ve araç kullanan personeli,
• Yüksekte çalışanları,
• Kritik karar ve kontrol görevlerinde bulunan çalışanları,
• Vardiyalı ve gece çalışan personeli

kapsar.

KEBAT TESTİ uygulaması; tanı koyma amacı taşımaz, sağlık muayenesinin yerine geçmez.

3. DAYANAK

Bu talimatname aşağıdaki mevzuat ve ilkelere dayanılarak hazırlanmıştır:

• 6331 sayılı İş Sağlığı ve Güvenliği Kanunu
  • Madde 4 – İşverenin genel yükümlülüğü
  • Madde 15 – Sağlık gözetimi
• İş Ekipmanlarının Kullanımında Sağlık ve Güvenlik Şartları Yönetmeliği
• Önleyici risk yönetimi ve proaktif iş güvenliği yaklaşımı
• İşverenin öngörülebilir risklere karşı tedbir alma yükümlülüğü

4. TANIMLAR

KEBAT TESTİ:
Çalışanın o anki bilişsel ve psikomotor yeterliliğini değerlendiren, fonksiyonel işe uygunluk tarama modelidir.

Fonksiyonel İşe Uygunluk:
Çalışanın, mevcut sağlık durumu ne olursa olsun, değerlendirme anında yaptığı işi güvenli biçimde sürdürebilme kapasitesidir.

Geçici Olarak İşe Uygun Değil:
KEBAT TESTİ değerlendirmesi sonucunda çalışanın mevcut durumda risk oluşturabileceğinin öngörülmesi hâlidir.

5. KEBAT MODELİNİN TEMEL İLKELERİ

1. KEBAT TESTİ bir önleyici güvenlik uygulamasıdır.
2. Klinik tanı koymaz, sağlık verisi üretmez.
3. Amaç cezalandırma değil, kazayı önlemedir.
4. Uygulama kısa, standart ve objektiftir.
5. Sonuçlar gizlilik esasına göre değerlendirilir.

6. UYGULAMA ZAMANLARI

KEBAT TESTİ değerlendirmesi aşağıdaki durumlarda uygulanır:

• İşe başlamadan önce (özellikle riskli görevlerde)
• Vardiya değişimlerinde
• Şüpheli davranış, dalgınlık, koordinasyon bozukluğu gözlendiğinde
• Ramak kala olay sonrası
• Amir veya İSG profesyonelinin gerekli gördüğü durumlarda

7. UYGULAYACAK KİŞİLER

KEBAT TESTİ uygulaması aşağıdaki kişiler tarafından yapılabilir:

• İşyeri hekimi
• İş güvenliği uzmanı
• Eğitim almış ve yetkilendirilmiş amir/yönetici

Uygulayıcı, test sırasında yönlendirici veya öğretici müdahalede bulunamaz.

8. KEBAT DEĞERLENDİRME BİLEŞENLERİ

KEBAT TESTİ değerlendirmesi 5 temel bileşenden oluşur:

1. K – Konsantrasyon
   (Dikkat ve odaklanma)
2. E – El–Göz Koordinasyonu
   (Psikomotor kontrol)
3. B – Bellek
   (Kısa süreli hafıza)
4. A – Algı ve Aksiyon
   (Reaksiyon süresi)
5. T – Teyit ve Takdir
   (Karar verme ve yargılama)

Her bileşen standart görevler üzerinden puanlanır.

9. SKORLAMA ve DEĞERLENDİRME

Her bileşen 0–2 puan arasında değerlendirilir.

Toplam Puan: 0–10

Puan Aralığı	Değerlendirme
8–10	İşe Uygun
5–7	Şüpheli – Ek değerlendirme
0–4	Geçici Olarak İşe Uygun Değil

10. GEÇİCİ OLARAK İŞE UYGUN DEĞİL DURUMUNDA YAPILACAKLAR

• Çalışan riskli görevden geçici olarak uzaklaştırılır
• Dinlenme, görev değişimi veya işyeri hekimi değerlendirmesi sağlanır
• Disiplin işlemi uygulanmaz
• Durum kayıt altına alınır

Bu uygulama idari veya cezai yaptırım değildir.

11. KAYIT ve GİZLİLİK

• KEBAT TESTİ formları gizli tutulur
• Sadece yetkili kişiler erişebilir
• Sağlık tanısı içermediğinden KVKK kapsamında orantılı ve meşru veri olarak değerlendirilir
• Kayıtlar, iş kazası incelemelerinde önleyici tedbir kanıtı olarak kullanılabilir

12. ÇALIŞAN BİLGİLENDİRMESİ

Çalışanlara;

• KEBAT TESTİ’nin bir sağlık testi olmadığı,
• Cezalandırma amacı taşımadığı,
• Güvenlik amacıyla uygulandığı

yazılı ve/veya sözlü olarak bildirilir

13. YÜRÜRLÜK ve GÖZDEN GEÇİRME

Bu talimatname yayım tarihinde yürürlüğe girer.
Uygulama sonuçları ve saha geri bildirimlerine göre periyodik olarak gözden geçirilir.

14. SON HÜKÜM

KEBAT TESTİ uygulaması, işverenin öngörülebilir risklere karşı gerekli ve makul önlemleri aldığını gösteren önleyici bir iş sağlığı ve güvenliği uygulamasıdır.

Form No: KEBAT-TALİMAT
Revizyon: 0
Yürürlük Tarihi: …… / …… / ………

II

EK-1 KEBAT SKORLAMA ve RİSK MATRİSİ

1. EK-1’İN AMACI

Bu ekin amacı;
KEBAT Fonksiyonel İşe Uygunluk Tarama Modeli kapsamında yapılan değerlendirmelerin;

• Standart,
• Ölçülebilir,
• Tekrar edilebilir,
• Objektif

şekilde skorlanmasını ve bu skorların iş sağlığı ve güvenliği açısından anlamlı risk düzeylerine dönüştürülmesini sağlamaktır.

2. GENEL SKORLAMA PRENSİPLERİ

1. Her KEBAT bileşeni 0–2 puan aralığında değerlendirilir.
2. Değerlendirme davranışa ve performansa dayanır, yoruma açık ifadelerden kaçınılır.
3. Toplam skor tek başına disiplin veya ceza gerekçesi değildir.
4. Skor, işe uygunluk açısından geçici risk düzeyini ifade eder.

3. BİLEŞEN BAZLI SKORLAMA TABLOSU

K – Konsantrasyon (Dikkat & Odaklanma)

Puan	Tanım
2	Talimatı tek seferde doğru algılar ve eksiksiz uygular
1	Tereddüt eder, tekrar ister veya küçük hata yapar
0	Talimatı yanlış anlar veya uygulayamaz

E – El–Göz Koordinasyonu (Psikomotor Kontrol)

Puan	Tanım
2	Kontrollü, düzgün, koordineli hareket
1	Hafif titreme, küçük koordinasyon kaybı
0	Belirgin kontrol kaybı veya görevi tamamlayamama

B – Bellek (Kısa Süreli Hafıza)

Puan	Tanım
2	Verilen bilgilerin tamamını doğru hatırlar
1	Bilgilerin bir kısmını hatırlar
0	Bilgileri hatırlayamaz

A – Algı ve Aksiyon (Reaksiyon Süresi)

Puan	Tanım
2	Hızlı ve uygun tepki (≈1 sn)
1	Gecikmeli ama doğru tepki
0	Tepki yok veya çok geç

T – Teyit ve Takdir (Karar Verme & Yargılama)

Puan	Tanım
2	Doğru karar + mantıklı gerekçe
1	Doğru karar ancak zayıf gerekçe
0	Yanlış karar veya gerekçesiz yanıt

4. TOPLAM SKOR HESAPLAMA

Toplam KEBAT Skoru = K + E + B + A + T

• Minimum: 0
• Maksimum: 10

5. KEBAT RİSK MATRİSİ

Toplam Skor	Fonksiyonel Durum	Risk Seviyesi	İş Güvenliği Yorumu	Yönetim Aksiyonu
8–10	İşe Uygun	Düşük	Güvenli çalışma kapasitesi yeterli	Çalışmaya devam
5–7	Şüpheli	Orta	Dikkat / performans düşüklüğü ihtimali	Amir/İSG değerlendirmesi
0–4	Geçici Olarak İşe Uygun Değil	Yüksek	İş kazası riski belirgin	Riskli görevden geçici uzaklaştırma

6. RİSK MATRİSİNİN YORUMLANMASI

6.1. Düşük Risk (8–10)

• Çalışan fonksiyonel olarak uygundur
• Kayıt alınır
• İlave işlem yapılmaz

6.2. Orta Risk (5–7)

• Geçici dikkat veya performans düşüklüğü olabilir
• Amir, İSG uzmanı veya işyeri hekimi görüşü alınır
• Gerekirse:
  • görev değişikliği
  • kısa dinlenme
  • yeniden değerlendirme

6.3. Yüksek Risk (0–4)

• İş kazası riski kabul edilemez düzeydedir
• Çalışan riskli işten geçici olarak uzaklaştırılır
• Disiplin veya cezai işlem uygulanmaz
• Uygunluk yeniden değerlendirilmeden işe başlatılmaz

7. KRİTİK NOT (HUKUKİ SAVUNMA AÇISINDAN)

• KEBAT skoru sağlık tanısı değildir
• Alkol, madde veya hastalık tespiti yapmaz
• Yalnızca o anki fonksiyonel işe uygunluğu gösterir
• Risk matrisi, önleyici iş güvenliği tedbiri kapsamında değerlendirilir

Bu yönüyle;

İşverenin öngörülebilir riske karşı makul ve ölçülü önlem aldığını belgeleyen bir araçtır.

8. EK-1’İN KULLANIMI

Form No: KEBAT-EK1
Revizyon: 0
Yürürlük Tarihi: …… / …… / ………

III

EK-2 KEBAT FONKSİYONEL İŞE UYGUNLUK TARAMA FORMU

A. GENEL BİLGİLER

EK-2 – KEBAT Uygulama ve Kayıt Formu (Doldurulabilir)

İşyeri / Birim: ……………………………………………………..
Çalışan Adı – Soyadı: ……………………………………………………..
Görevi / Ünvanı: ……………………………………………………..
Çalışma Türü:
☐ Gündüz ☐ Gece ☐ Vardiya

KEBAT Uygulama Nedeni:
☐ İşe başlama öncesi
☐ Vardiya başlangıcı
☐ Şüpheli durum gözlemi
☐ Ramak kala olay sonrası
☐ Diğer: ……………………………………….

Tarih: …… / …… / ………
Saat: …………

B. KEBAT BİLEŞEN DEĞERLENDİRMESİ

Her bileşen için uygun puanı işaretleyiniz.

---

K – Konsantrasyon (Dikkat & Odaklanma)

☐ 2 Puan – Talimatı doğru ve eksiksiz uygular
☐ 1 Puan – Tereddüt / küçük hata
☐ 0 Puan – Talimatı yanlış anlar / uygulayamaz

Gözlem (isteğe bağlı):
………………………………………………………………….

---

E – El–Göz Koordinasyonu (Psikomotor Kontrol)

☐ 2 Puan – Kontrollü ve koordineli hareket
☐ 1 Puan – Hafif titreme / küçük sapma
☐ 0 Puan – Belirgin koordinasyon kaybı

Gözlem:
………………………………………………………………….

---

B – Bellek (Kısa Süreli Hafıza)

☐ 2 Puan – Bilgilerin tamamını doğru hatırlar
☐ 1 Puan – Kısmi hatırlama
☐ 0 Puan – Hatırlayamaz

Gözlem:
………………………………………………………………….

---

A – Algı ve Aksiyon (Reaksiyon Süresi)

☐ 2 Puan – Hızlı ve uygun tepki
☐ 1 Puan – Gecikmeli ancak doğru tepki
☐ 0 Puan – Tepki yok / çok geç

Gözlem:
………………………………………………………………….

---

T – Teyit ve Takdir (Karar Verme & Yargılama)

☐ 2 Puan – Doğru karar + gerekçe
☐ 1 Puan – Doğru karar / zayıf gerekçe
☐ 0 Puan – Yanlış karar

Gözlem:
………………………………………………………………….

---

C. TOPLAM SKOR ve RİSK DEĞERLENDİRMESİ

Toplam KEBAT Skoru:
K + E + B + A + T = …… / 10

Risk Seviyesi (EK-1’e göre):
☐ Düşük (8–10) – İşe Uygun
☐ Orta (5–7) – Şüpheli
☐ Yüksek (0–4) – Geçici Olarak İşe Uygun Değil

D. UYGULAMA SONUCU ve ALINAN AKSİYON

☐ Çalışmaya devam etti
☐ Kısa süreli dinlenme verildi
☐ Görev değişikliği yapıldı
☐ Riskli görevden geçici uzaklaştırıldı
☐ İşyeri hekimi / İSG değerlendirmesine yönlendirildi

Açıklama:
………………………………………………………………….

E. UYGULAYAN ve ONAY

KEBAT Uygulayan Yetkili:
Ad – Soyad: ……………………………………………………..
Unvan: ……………………………………………………..

İmza: _____________________  Tarih: ___ / ___ / _____

F. BİLGİLENDİRME NOTU (FORMUN AYRILMAZ PARÇASI)

Bu değerlendirme:

• Bir sağlık muayenesi değildir
• Tanı koymaz
• Alkol, madde veya hastalık tespiti yapmaz
• Yalnızca çalışanın o anki fonksiyonel işe uygunluğunu değerlendirmeyi amaçlayan önleyici bir iş sağlığı ve güvenliği uygulamasıdır

Form No: KEBAT-EK2
Revizyon: 0
Yürürlük Tarihi: …… / …… / ………

IV

EK-3 KEBAT Fonksiyonel İşe Uygunluk Taraması Çalışan Bilgilendirme ve Açık Rıza / Bildirim Metni

1. BİLGİLENDİRME

İşbu metin; çalıştığım işyerinde uygulanmakta olan KEBAT (Konsantrasyon – El-Göz Koordinasyonu – Bellek – Algı/Aksiyon – Teyit/Takdir) Fonksiyonel İşe Uygunluk Tarama Uygulaması hakkında tarafıma yapılan bilgilendirmeyi ve beyanımı içermektedir.

KEBAT uygulaması;

• Bir sağlık muayenesi değildir,
• Tanı koymaz,
• Alkol, uyuşturucu veya herhangi bir tıbbi durum tespiti yapmaz,
• Yalnızca çalışanın uygulama anındaki dikkat, koordinasyon ve karar verme yeterliliğini,
• İş kazalarını ve ramak kala olayları önlemek amacıyla,
• İş sağlığı ve güvenliği kapsamında önleyici bir değerlendirme olarak uygulanır.

2. UYGULAMANIN AMACI

KEBAT uygulamasının amacı;

• Çalışanların kendilerinin ve çalışma arkadaşlarının güvenliğini sağlamak,
• Yüksek riskli işlerde anlık fonksiyonel yetersizliklere bağlı kazaları önlemek,
• İşverenin 6331 sayılı İş Sağlığı ve Güvenliği Kanunu kapsamındaki önleme ve risk yönetimi yükümlülüğünü yerine getirmektir.

Bu uygulama disiplin cezası, suç isnadı veya tıbbi değerlendirme amacı taşımaz.

3. UYGULAMANIN KAPSAMI VE SONUÇLARI

KEBAT değerlendirmesi sonucunda;

• Çalışanın işe uygun,
• Şüpheli,
• Veya geçici olarak işe uygun olmadığı

tespit edilebilir.

Geçici uygunsuzluk halinde; dinlenme, görev değişikliği, riskli işten geçici uzaklaştırma gibi önleyici ve koruyucu tedbirler uygulanabilir.

4. KİŞİSEL VERİLERİN KORUNMASI

KEBAT uygulaması kapsamında;

• Sağlık verisi toplanmaz,
• Biyolojik örnek alınmaz,
• Alkol veya madde testi yapılmaz.

Elde edilen bilgiler;

• Yalnızca iş sağlığı ve güvenliği amacıyla,
• Sınırlı yetkili kişilerce,
• 6698 sayılı Kişisel Verilerin Korunması Kanunu (KVKK) hükümlerine uygun şekilde saklanır ve kullanılır.

5. ÇALIŞAN BEYANI ve AÇIK RIZA

Yukarıda belirtilen hususlar tarafıma açık ve anlaşılır şekilde anlatılmıştır.

KEBAT uygulamasının;

• Bir sağlık muayenesi olmadığını,
• Tanı koymadığını,
• Ceza veya disiplin amacı taşımadığını,
• İş sağlığı ve güvenliği kapsamında önleyici bir uygulama olduğunu

anladığımı,
uygulamanın yapılmasına bilgilendirilmiş olarak rıza gösterdiğimi beyan ederim

6. TARİH ve İMZALAR

Çalışanın
Ad – Soyad: ……………………………………………………..
İmza: ……………………………………………………..
Tarih: …… / …… / ………

---

İşveren / Yetkili Temsilci
Ad – Soyad: ……………………………………………………..
Unvan: ……………………………………………………..
İmza: ……………………………………………………..
Tarih: …… / …… / ………

---

Belge Kodu: KEBAT-EK3
Revizyon: 0
Yürürlük Tarihi: …… / …… / ………

V

EK-4 KEBAT Fonksiyonel İşe Uygunluk Taraması Denetim, Müfettiş ve Savcılık İncelemesi İçin Hukuki Dayanak Metni

1. BELGENİN AMACI

İşbu metin; işyerinde uygulanmakta olan KEBAT (Konsantrasyon – El-Göz Koordinasyonu – Bellek – Algı/Aksiyon – Teyit/Takdir) Fonksiyonel İşe Uygunluk Taraması’nın;

• Hukuki dayanaklarını,
• İş sağlığı ve güvenliği mevzuatıyla uyumunu,
• Ceza, disiplin ve sağlık muayenesi uygulamalarından ayrışan yönlerini

denetim, teftiş ve adli incelemelerde açıklamak amacıyla hazırlanmıştır.

2. KEBAT UYGULAMASININ HUKUKİ NİTELİĞİ

KEBAT uygulaması;

• Bir sağlık muayenesi değildir,
• Tıbbi teşhis veya tanı koymaz,
• Alkol, uyuşturucu veya hastalık tespiti yapmaz,
• Biyolojik örnek almaz,
• Çalışanın yalnızca uygulama anındaki fonksiyonel işe uygunluğunu değerlendirir.

Bu yönüyle KEBAT; önleyici risk değerlendirme aracı olup, işverenin gözetim ve önleme borcunun bir parçasıdır.

3. 6331 SAYILI İŞ SAĞLIĞI VE GÜVENLİĞİ KANUNU DAYANAKLARI

Madde 4 – İşverenin Genel Yükümlülüğü

İşveren, çalışanların sağlık ve güvenliğini sağlamakla yükümlüdür.
Bu yükümlülük kapsamında;

• Risklerin önlenmesi,
• Eğitim ve organizasyonun sağlanması,
• Uygun denetimlerin yapılması zorunludur.

KEBAT, yüksek riskli işlerde anlık dikkat ve algı yetersizliklerinden doğabilecek riskleri önlemeye yönelik bir denetim aracıdır.

Madde 5 – Risklerden Korunma İlkeleri

Riskler kaynağında yok edilir veya en aza indirilir.

KEBAT uygulaması, risk gerçekleşmeden önce yapılan önleyici kontrol niteliğindedir.

Madde 15 – Sağlık Gözetimi

Madde 15 kapsamındaki sağlık gözetimi işyeri hekimi tarafından yapılan tıbbi değerlendirmeleri kapsar.

KEBAT:

• Sağlık gözetiminin yerine geçmez,
• Sağlık verisi üretmez,
• Madde 15 kapsamı dışında kalan fonksiyonel değerlendirme aracıdır.

4. TÜRK BORÇLAR KANUNU (TBK) DAYANAĞI

TBK Madde 417 – İşverenin Gözetme Borcu

İşveren, işçinin kişiliğini korumak ve iş sağlığı–güvenliği önlemlerini almakla yükümlüdür.

Yargıtay yerleşik içtihatlarında;

“İşveren, öngörülebilir risklere karşı önleyici tedbir almak zorundadır.”

KEBAT, öngörülebilir bir risk olan dikkat ve karar verme bozulmalarına karşı alınmış orantılı ve ölçülü bir tedbirdir.

5. CEZA HUKUKU VE KUSUR DEĞERLENDİRMESİ AÇISINDAN

Olası iş kazası veya ölümle sonuçlanan olaylarda;

• Savcılık incelemesinde,
• Bilirkişi raporlarında,

işverenin önleyici sistem kurup kurmadığı değerlendirilir.

KEBAT sistemi ile;

• Riskli işe başlamadan önce değerlendirme yapılmış,
• Uygunsuzluk halinde önlem alınmış,
• Kayıt altına alınmış bir sistematik süreç işletilmiştir.

Bu durum, işveren açısından kusurun azalması veya kusursuzluk savunması açısından önemlidir.

6. KİŞİSEL VERİLER VE ÖZEL HAYATIN KORUNMASI

KEBAT uygulaması;

• Sağlık verisi üretmediği,
• Biyolojik test içermediği,
• Yalnızca iş güvenliği amacıyla kullanıldığı

için 6698 sayılı KVKK kapsamında özel nitelikli kişisel veri işlemesi oluşturmaz.

Veriler;

• Amaçla sınırlı,
• Orantılı,
• Yetkili kişilerce saklanır.

7. DİSİPLİN ve CEZA UYGULAMALARINDAN AYRIŞMA

KEBAT;

• Disiplin cezası aracı değildir,
• Tek başına yaptırım nedeni oluşturmaz,
• İş akdinin feshi gerekçesi olarak kullanılmaz.

Uygulama yalnızca önleyici iş organizasyonu amacı taşır.

8. SONUÇ ve DEĞERLENDİRME

KEBAT Fonksiyonel İşe Uygunluk Taraması;

• 6331 sayılı Kanun’un ruhuna uygun,
• İşverenin gözetim ve önleme borcunun doğal uzantısı,
• Ölçülü, kayıtlı ve şeffaf,
• Hukuka uygun bir iş sağlığı ve güvenliği uygulamasıdır.

Denetim, teftiş ve adli incelemelerde işverenin yükümlülüklerini yerine getirdiğinin somut göstergesi olarak değerlendirilmelidir.

Belge Kodu: KEBAT-EK4
Revizyon: 0
Yürürlük Tarihi: …… / …… / ………

⭐️⭐️⭐️⭐️⭐️⭐️⭐️⭐️

Doğal Yaşayın

Doğal Beslenin

Aklınıza Mukayet Olun

⭐️⭐️⭐️⭐️⭐️⭐️⭐️⭐️

⭐️⭐️⭐️⭐️⭐️⭐️⭐️⭐️⭐️

Bilimsel Yazı Sevenler Devam Edebilirler

⭐️⭐️

⭐️⭐️

⭐️⭐️

⭐️⭐️

⭐️⭐️

⭐️⭐️⭐️⭐️⭐️

⭐️⭐️⭐️⭐️⭐️