Yüksekte çalışma faaliyetleri; inşaat, bakım-onarım, depo stoku, elektrik, tesis yönetimi gibi pek çok sektörde günlük operasyonların ayrılmaz bir parçasıdır. Bu tür işler sıklıkla taşınabilir merdivenlerle yürütülür ve merdiven kullanımı ile ilgili yanlış uygulamalar, hem dünyada hem de Türkiye’de ciddi yaralanma ve ölümcül kazalarla sonuçlanmaktadır.

Bu makalede, OSHA ve uluslararası iyi uygulama prensiplerini temel alarak, Türkiye sahasına uygun şekilde yeniden yapılandırılmış 10 kritik merdiven güvenliği ipucunu ayrıntılı biçimde ele alıyorum. Öneriler; risk değerlendirmesi, insan algısı, mevzuat uyumu ve pratik saha koşulları ekseninde tasarlanmıştır.

1. Doğru Merdiveni Seçmek – Görevden Önce Tip Analizi

Merdiven kullanımı her zaman “çıkar, kur, tırman” demek değildir. Öncelikle çalışma koşullarını analiz etmeli; görevin yüksekliği, çevresel engeller, malzeme ağırlığı ve yük kapasitesi gibi parametreleri dikkate almalısınız.

Örneğin elektrik panolarında çalışırken iletken olmayan merdivenler (fiberglas gibi) tercih edilirken, depo raflarında yapılacak yükleme-boşaltma için dayanım açısından yeterli sınıf merdiven seçimi zorunludur. Bu seçim, çalışan ve ekipman güvenliği için kritik bir ön koşuldur.

2. Kullanımdan Önce Sistematik Muayene

Her merdiven kullanımı öncesi detaylı muayene yapılmalıdır. Basamaklar, traversler, bağlantı elemanları ve kaymaz ayaklar mutlaka incelenmeli; çatlak, eğrilik veya aşınma gibi bozulmalar tespit edildiğinde merdiven kullanımdan çıkarılmalıdır.

Türkiye’de İSG uygulamalarında bu tür basit kontrol adımları çoğu kazayı önleyebilecek niteliktedir. Saha denetim kayıtlarına bu tür kontrolleri dahil etmek, mevzuat gerekliliklerinin yerine getirildiğini de belgelemektedir.

3. Stabil Zemin ve Uygun Yerleşim

Merdiven tabanının kaymaz, düz ve yeterli yük taşıma kapasitesine sahip zeminlerde konumlandırılması esastır. OSHA ve uluslararası kaynaklar, 4:1 kuralını referans alır: merdivenin yüksekliğinin her 4 biriminde 1 birim taban uzaklığı olmalıdır (örneğin 4 m yükseklik için 1 m taban uzaklığı). Bu açısal konum, merdivenin devrilme ve kayma riskini minimuma indirir.

4. Çalışma Alanında Üç Tepkili Temas (Three-Point Contact)

Merdivende tırmanırken 3 temas noktasını korumak gerekir: iki ayak + bir el ya da iki el + bir ayak. Bu prensip, dengeyi korur ve düşme riskini dramatik biçimde azaltır. Özellikle merdiven üstünde iş yaparken, alet veya malzemeleri elde taşımak yerine alet kemeri veya taşıma donanımları kullanılmalıdır.

5. Üst Basamaklarda Çalışmaktan Kaçının

Merdivenlerin en üst 2–3 basamağı, çatı veya yüksek nokta işleri için kullanılmamalıdır. Bu bölgeler vücut dengesinin en kolay kaybedildiği bölgelerdir. Bu basamaklarda duruş pozisyonunun stabilize edilmesi zor olduğundan, çalışma alanı olarak uygun değildir.

6. Çevresel Tehlikelerin Yönetimi

Merdiven çevresindeki alanlar, merdiveni kullanan kişi dışında kalanlar için de risk teşkil edebilir. Bu nedenle çalışma alanını çevreleyen uyarı şeritleri, bariyerler veya işaretler kullanılmalıdır. Ayrıca merdivene yaklaşan araçlar, hareketli ekipmanlar ve diğer çalışanlar için uygun uyarı sistemleri oluşturulmalıdır.

7. Hava Koşulları ve Yüzey Etkileri

Yağmur, kar, don, rüzgâr gibi olumsuz çevresel koşullar merdivenin stabilitesini azaltabilir. Zeminin kaygan olması, merdiven basamaklarının tutuşunu zayıflatır. Bu tür koşulların mevcut olduğu durumlarda merdiven kullanmak yerine yüksekte çalışma ekipmanları (örneğin iskele veya ekip asansörü) değerlendirilmelidir.

8. Elektriksel Tehlikeler İçin İzolasyon

Elektrik hatları veya canlı elektrik ekipmanları çevresinde çalışırken iletken merdivenler kullanılmamalıdır. Özellikle sabit merdivenlerde fiberglas gövdeli modeller tercih edilmeli; bu modeller çalışanı elektriksel iletimden izole eder. Bu gereklilik, elektrikle ilgili risklerin çoğunu ortadan kaldırır.

9. Merdiven Taşıma ve Depolama Standartları

Merdiven, kullanılmadığı zamanlarda doğru biçimde depolanmalı ve taşıma sırasında güvenli bir biçimde bağlanmalıdır. Araçlarda depolandığında merdivenin sabitlenmesi, düşmesini veya kaymasını engeller. Ayrıca geçiş yollarında merdivenlerin engel yaratmayacak şekilde konumlandırılması gereklidir.

10. Eğitim, Denetim ve İzleme Süreçleri

Teknik önlemler kadar eğitim ve davranış değişimi de merdiven güvenliğini belirleyen kritik bir faktördür. Çalışanlara merdiven güvenliği ile ilgili eğitimler verilmelidir (doğru seçim, kurulum, temas noktaları vb.). Periyodik denetimler ve belgelenmiş kontroller, merdiven yönetim sisteminin etkinliğini kanıtlar.

Türkiye’de İSG profesyonelleri bu süreçleri Risk Değerlendirme ve Yıllık Eğitim Planlarına dahil ederek hem mevzuat yükümlülüklerini yerine getirir hem de sahadaki riskleri sistematik olarak azaltır.

Sonuç — Merdiven Güvenliği Kültürü

Merdivenlerle çalışma, basit görünmesine rağmen birçok faktör içerir: insan davranışı, fiziki çevre, ekipman seçimi, eğitim ve denetim… Bu alanlarda yapılacak en küçük iyileştirme bile ciddi yaralanma risklerini azaltabilir.

Bu nedenle merdiven güvenliği bir uygulama maddesi olmaktan çıkıp, işletme çapında bir risk iletişim ve kontrol süreci hâline getirilmelidir. Merdiven güvenliğini organizasyonun günlük iş akışına entegre ederek, hem çalışan sağlığını korur hem de iş sürekliliğini güçlendirirsiniz.

⭐️⭐️⭐️⭐️⭐️⭐️⭐️⭐️

Doğal Yaşayın

Doğal Beslenin

Aklınıza Mukayet Olun

⭐️⭐️⭐️⭐️⭐️⭐️⭐️⭐️

⭐️⭐️⭐️⭐️⭐️⭐️⭐️⭐️⭐️

⭐️⭐️⭐️⭐️