Hafta 2 — Persona: Sosyal Maske ve Gerçek Benlik Arasındaki Köprü
Persona Nedir?
Latince persona, aslında antik tiyatro maskesi demektir. Jung bu sözcüğü alıp ruh biliminin merkezine koydu:
- Persona, toplum önünde taktığımız maskedir.
- Bizi dış dünyayla bağlayan bir “arayüz”dür.
- Sosyal ilişkilerimizi kolaylaştırır; yoksa çıplak hâlimizle savunmasız kalırdık.
📌 Örnek:
- İş yerinde “ciddi, güvenilir uzman” maskesi
- Arkadaş ortamında “mizah yapan eğlenceli kişi” maskesi
- Sosyal medyada “enerjik, mutlu imaj”
Bu maskeler aslında işlevsel: İnsanlar bizi “tanıyabilir”, biz de rolleri paylaşabiliriz.
Persona’nın İşlevleri
Jung’a göre persona iki yönlü işlev görür:
- Koruma: İç dünyamızı tamamen ifşa etmemek, sınır koymak. Kimse market kasiyerine en derin travmasını anlatmaz; persona bunu filtreler.
- Arabuluculuk: Toplumla uyum sağlamak. Bir öğretmen, sınıfta “öğretmen personası” ile hem bilgiyi aktarır hem otorite kurar.
Persona = “Arayüz”. Bilgisayarın ekranı gibi: iç donanımı göstermez, ama dış dünyayla iletişimi mümkün kılar.
Persona – Tehlike Nerede?
Problem, persona maskesini “benim tüm gerçeğim” zannetmeye başladığında çıkar.
- Aşırı Persona:
- İnsan, kendini rolüne hapseder.
- Örn. doktor sadece “doktor” olur; insanî yönlerini inkâr eder.
- Emeklilikte ya da işsiz kaldığında büyük boşluk ve kimlik krizi yaşar.
- Zayıf Persona:
- Sosyal ortamlarda uygun rol kuramaz; “uyumsuz” görülür.
- Toplumla iletişim kurmak zorlaşır.
🔑 Denge: Persona “araç”tır, “sahici ben” değildir.
Persona ve Kültür
Her kültür, “geçerli maskeler” repertuvarı sunar.
- Batı kültürü: Bireysel başarı maskeleri (kariyer, özgünlük, performans).
- Doğu kültürü: Topluluk uyumu maskeleri (saygı, aile onuru, itaati gösteren persona).
- Türk kültürü:
- “Komşu ne der?” → Sosyal kontrol maskesi
- “Büyüklerin yanında sus, haddini bil” → İtaat personası
- “Misafirperver ol” → Cömertlik personası
Önemli soru: Bu maskeler benim iç değerlerimle uyumlu mu, yoksa dış baskıyla mı sürdürülüyor?
Persona – Gölge İlişkisi
Persona, genellikle “gölgeyi saklamak” için işlev görür.
Örneğin.
- Çok öfkeli birinin “aşırı sakin, uyumlu” maskesi takması
- Çok çekingen birinin “fazla özgüvenli” persona göstermesi
Yani persona, gölgenin tam tersi olarak da kurulabilir. Bu durumda, gölge bastırıldıkça enerji içeride sıkışır ve bir gün patlar.
Modern Hayatta Persona
Bugün persona özellikle sosyal medya ile devleşti.
- Instagram’da sürekli mutlu, güzel, başarılı görünme baskısı → “Estetik persona”
- LinkedIn’de sürekli üretken, girişimci, disiplinli görünme → “Profesyonel persona”
- TikTok’ta eğlenceli, enerjik görünme → “Show persona”
Bu maskeler toplumsal işlev görüyor, evet. Ama kişi yalnız kaldığında “ben aslında kimim?” sorusuna cevap veremezse depresyon, yabancılaşma ve boşluk hissi artıyor.
Persona’nın Sağlıklı Kullanımı
- Farkındalık: “Bu bir maskedir; ben bu maskeden ibaret değilim.”
- Esneklik: Maskeyi gerektiğinde tak, gerektiğinde çıkar.
- Uyum: Persona, iç değerlerle çatışmamalı.
- Şeffaflık: Bazen maskeyi kısmen indirmek (samimi olmak) güveni artırır.
Pratik Örnek – Persona Krizi
Bir mühendis düşünelim. İşte “mantıklı, analitik, duygusuz” maskesi var. Ama evliliğinde duygusuzluk sorunu yaşıyor. Çünkü persona “işlevsel” ama özel hayata taşınca zarar veriyor.
Çözüm: Maskeyi fark etmek → Duygusal yanını kabul edip partnerine gösterebilmek.
Jung’dan Alıntı (özlü fikir)
Jung, persona hakkında şunu söyler:
“Persona, bireyin toplum önünde kabul görebilmek için giydiği giysi gibidir. Ama giysinin bedenin yerine geçtiğine inanmak, ruhsal sağlığı bozar.”
Günümüz Uygulaması – “Rol Değişimi”
Düşün: Sen şu an iş yerinde/okulda/ailende hangi maskeyi daha sık takıyorsun?
- O maske seni koruyor mu, yoksa hapsetmeye mi başladı?
- Eğer maskeni indirsen, çevrenin tepkisi nasıl olurdu?
- Sahici benliğinle persona arasında ne kadar fark var?
Bu Haftaki Ödeviniz
Önümüzdeki hafta pazara kadar bu haftanın konusunu, önceki haftaları ve aşağıda verdiğim ödevinizi her gün tekrar edin. Bu sayede konuyu içselleştirecek ve hayatınızın akışına adapte etmiş olacaksınız.
A) Maske Dolabı Çalışması
Defterine üç sütun aç:
- Ortam (iş, aile, arkadaşlar, sosyal medya)
- Kullandığım Persona (nasıl görünmek istiyorum?)
- İç Benlik (gerçekte nasıl hissediyorum?)
Her ortam için en az 3 satır yazın.
B) Maskeyi İndirme Deneyi
Önümüzdeki 24 saat içinde, küçük bir ortamda (güvendiğiniz bir arkadaşınızz ya da aile üyenizle):
- Normalde gizlediğin bir duygunu/gerçeğini açıkla.
- Tepkiyi gözle.
- Deneyimi deftere yaz.
C) Rüya Tarama
Bu hafta geceleri rüyanızda yüz, maske, sahne, tiyatro, kalabalık görürsen → kaydet.
(Not: Persona sembolleri rüyalarda genellikle “maskeli balo”, “sahne”, “üniformalı figürler” olarak çıkar.)
Dr. Mustafa KEBAT
⭐️⭐️⭐️⭐️⭐️⭐️⭐️⭐️
Doğal Yaşayın
Doğal Beslenin
Aklınıza Mukayet Olun
⭐️⭐️⭐️⭐️⭐️⭐️⭐️⭐️
Sayın okuyucu,
Aşağıdaki linkten yazımızda yer alan konu hakkında sorularınızı ve görüşlerinizi, merak ettiğiniz ve yazılarımıza konu olmasını istediğiniz hususları iletebilirsiniz.
Bilginin paylaştıkça çoğalacağı düşüncesi ve sizlere daha iyi hizmet verme azmi ile her gün daha da iyiye ilerlemede bizlere yorumlarınız ve katkılarınız ile yardımcı olursanız çok seviniriz. https://g.page/r/CTHRtqI0z0gjEAE/review
⭐️⭐️⭐️⭐️⭐️⭐️⭐️⭐️⭐️
Dr Mustafa KEBAT
Tetkik OSGB İş Sağlığı ve Eğitim Koordinatörü