17 Ocak 2026

Proses Emniyetinde Fonksiyonel Güvenliğin Sayısal İfadesi – Güvenlik Bütünlüğü Seviyesi (SIL)

Modern Endüstride Fonksiyonel Güvenlik İhtiyacı

Endüstriyel otomasyon sistemlerinin gelişmesiyle birlikte, proses güvenliği artık yalnızca fiziksel engellerle değil, dijital ve programlanabilir kontrol sistemleriyle sağlanmaktadır. Özellikle petrol, kimya, ilaç ve enerji gibi yüksek riskli sektörlerde; insan hatası, sistem arızası ya da süreç dışı sapmalara karşı otonom güvenlik fonksiyonları gereklilik haline gelmiştir.

Bu kapsamda, güvenlik sistemlerinin işlevselliğini ve güvenilirliğini ölçmek için SIL (Safety Integrity Level – Güvenlik Bütünlüğü Seviyesi) kavramı geliştirilmiştir.

SIL (Güvenlik Bütünlüğü Seviyesi), bir Güvenlik Enstrümanlı Fonksiyonun (SIF), belirli bir risk düzeyini hangi başarı oranıyla azaltabileceğini kantitatif olarak belirlemeye yarar.

Standart Altyapısı – IEC 61508 ve IEC 61511

IEC 61508 – Temel Fonksiyonel Güvenlik Standardı

IEC 61508 – TS EN 61508-1 – (2010): elektrik/elektronik/programlanabilir elektronik sistemlerdeki güvenlikle ilgili fonksiyonlar için genel bir çerçeve sunar. Yedi bölümden oluşan bu standart, güvenlik yaşam döngüsünü (safety lifecycle) ve riskin kabul edilebilir seviyeye indirgenmesini hedefler.

Yaşam döngüsü yaklaşımlı bu yapı sayesinde; sistem tasarımından devreye almaya, işletmeden emekliliğe kadar tüm aşamalar için güvenlik kriterleri belirlenmiştir.

IEC 61511 – Proses Endüstrisi Özel Uygulama

IEC 61511 – TS EN 61511-1 – (2018), IEC 61508 – TS EN 61508-1 – (2010)‘ın proses sektörüne özgü uyarlamasıdır. Saha enstrümantasyonu, kontrol sistemleri ve işletme süreçleriyle doğrudan ilişkilidir. Rafineri, petrokimya tesisleri, gaz işleme üniteleri gibi tesislerde güvenlik enstrümanlı sistemlerin (SIS) tasarımı ve uygulamasında referans alınır.

Temel Kavramlar ve Tanımlar

Güvenlik Enstrümanlı Fonksiyon (SIF)

Belirli bir proses tehlikesine karşı, sistemin güvenli duruma geçirilmesi veya güvenli durumda tutulması için devreye giren otomatik güvenlik fonksiyonudur.

SIF, tipik olarak şu üçlü yapıyla kurulur:

Algılama Katmanı (Sensörler)
Karar Katmanı (Mantık birimi – PLC/DCS/SIS)
Eylem Katmanı (Aktüatör – vana, motor kesici vs.)

Güvenlik Enstrümanlı Sistem (SIS)

Bir veya daha fazla SIF’ten oluşan, bağımsız çalışacak şekilde tasarlanmış otomasyon sistemidir. Temel kontrol sisteminden (BPCS) ayrıştırılarak tasarlanır.

Güvenlik Bütünlüğü (Safety Integrity)

Belirli koşullar altında ve belirli süre içinde, bir SIF’in doğru zamanda doğru tepkiyi verme olasılığıdır.

SIL Nedir?

SIL (Güvenlik Bütünlüğü Seviyesi), bir güvenlik fonksiyonunun, arıza durumunda sistemi güvenli moda geçirme olasılığını kantitatif olarak ölçen seviyedir.

Her bir seviyeye karşılık gelen arıza olasılıkları (PFDavg) aşağıdaki tabloda sunulmuştur:

SIL (Güvenlik Bütünlüğü Seviyesi) Seviyesi	Talep Modu için PFDavg	Sürekli Mod için Arıza Frekansı (PFH)
SIL 1	≥10⁻² – <10⁻¹	≥10⁻⁶ – <10⁻⁵ arızalar/saat
SIL 2	≥10⁻³ – <10⁻²	≥10⁻⁷ – <10⁻⁶
SIL 3	≥10⁻⁴ – <10⁻³	≥10⁻⁸ – <10⁻⁷
SIL 4	≥10⁻⁵ – <10⁻⁴	≥10⁻⁹ – <10⁻⁸

Not: SIL 4 genellikle nükleer tesisler gibi ultra kritik sistemlerde kullanılır. Endüstride en yaygın uygulamalar SIL 1–SIL 3 arasıdır.

SIL Seviyesi Nasıl Belirlenir?

Kalitatif Yöntemler

Risk Grafikleri: Olasılık, maruziyet, kaçınılabilirlik ve sonuç şiddeti parametrelerine göre derecelendirme yapılır.
Risk Matrisi: R = Olasılık x Şiddet
Risk skoru yüksek olan senaryolarda daha yüksek SIL (Güvenlik Bütünlüğü Seviyesi) seviyeleri gerekir.

Kantitatif Yöntemler

LOPA (Layer of Protection Analysis):
Bağımsız koruma katmanlarının (IPL) analiziyle riski azaltma potansiyeli hesaplanır. Eğer mevcut IPL’ler riski kabul edilebilir seviyeye indiremezse, ilave SIF gerekliliği doğar.

Donanım ve Sistematik Güvenlik

SIL (Güvenlik Bütünlüğü Seviyesi), yalnızca fiziksel arızalara değil, tasarım ve insan kaynaklı hatalara karşı da sistemin dayanıklılığını temsil eder. Bu bağlamda iki bileşene ayrılır:

Donanımsal Güvenlik Bütünlüğü

Rastgele arızalarla ilişkilidir.

Genellikle şu metriklerle ifade edilir:

PFDavg (Average Probability of Failure on Demand)
MTTF (Mean Time To Failure)
SFF (Safe Failure Fraction)

Sistematik Güvenlik Bütünlüğü

Tasarım, yazılım geliştirme, bakım, prosedür gibi insan faktörleriyle ortaya çıkan sistematik hatalara karşı alınan önlemlerin yeterliliğini ifade eder. Bu, süreç yönetimi ve kalite güvence sistemlerinin başarısına bağlıdır.

SIL Uygulamalarının İş Güvenliği Boyutu

İş güvenliği uzmanları için SIL (Güvenlik Bütünlüğü Seviyesi) analizleri, sadece otomasyonun değil, tüm tehlike senaryolarının risk azaltma stratejilerinin bel kemiğidir.

Özellikle Seveso kapsamındaki kuruluşlar için:

Patlamadan korunma dökümanları
Kritik proses ekipmanlarının tehlike senaryoları
Acil durdurma sistemleri (ESD)
Yangın/gaz algılama entegrasyonları

gibi başlıklar SIL (Güvenlik Bütünlüğü Seviyesi) kavramı çerçevesinde ele alınmalıdır.

IEC 61508 – TS EN 61508-1 – (2010) – TS EN 61511-1 – (2018) – Terminoloji Farklılıkları

Kavram	IEC 61508 TS EN 61508-1 – (2010)	IEC 61511 TS EN 61511-1 – (2018)
Temel kullanıcı	Sistem geliştirici	Tesis işletmecisi
Kapsam	Genel E/E/PE sistemleri	Proses sektörüne özel
Yaşam döngüsü	Tasarım odaklı	İşletme ve bakım odaklı
SIL (Güvenlik Bütünlüğü Seviyesi) tahsisi	Performans kriteri	Risk bazlı değerlendirme

“Durması Gereken Yerde Duran Sistem” Güvencesi

SIL (Güvenlik Bütünlüğü Seviyesi) analizi, bir kontrol sisteminin yalnızca işlevsel değil, hayati derecede güvenilir olduğunu belgeleyen kritik bir güvenlik göstergesidir.

İş güvenliği uzmanlarının, yüksek riskli tesislerde görev alırken, proses güvenliği ekipleriyle ortak çalışarak:

SIL (Güvenlik Bütünlüğü Seviyesi) tahsis süreçlerini anlaması,
Güvenlik enstrümantasyonunun bağımsızlığını sorgulaması,
Sistematik hata kaynaklarına karşı FMEA/FMECA gibi analizlere katılması

hem İş Güveniği performansı hem de yasal uygunluk açısından önemlidir.

Unutmayın: SIL (Güvenlik Bütünlüğü Seviyesi) bir sayı değil, bir taahhüttür.
O da sistemin, gereken anda hayati bir kararı güvenle almasıdır.

⭐️⭐️⭐️⭐️⭐️⭐️⭐️⭐️

Doğal Yaşayın

Doğal Beslenin

Aklınıza Mukayet Olun

⭐️⭐️⭐️⭐️⭐️⭐️⭐️⭐️

Sayın okuyucu,

Aşağıdaki linkten yazımızda yer alan konu hakkında sorularınızı ve görüşlerinizi, merak ettiğiniz ve yazılarımıza konu olmasını istediğiniz hususları iletebilirsiniz.

Bilginin paylaştıkça çoğalacağı düşüncesi ve sizlere daha iyi hizmet verme azmi ile her gün daha da iyiye ilerlemede bizlere yorumlarınız ve katkılarınız ile yardımcı olursanız çok seviniriz. https://g.page/r/CTHRtqI0z0gjEAE/review

⭐️⭐️⭐️⭐️⭐️⭐️⭐️⭐️⭐️

Dr Mustafa KEBAT

Tetkik OSGB İş Sağlığı ve Eğitim Koordinatörü

Sınırlı Sorumluluk Beyanı:
Web sitemizin içeriği, ziyaretçiyi bilgilendirmeye yönelik hazırlanmıştır. Sitede yer alan bilgiler, hiçbir zaman bir hekim tedavisinin ya da konsültasyonunun yerini alamaz. Bu kaynaktan yola çıkarak, ilaç tedavisine başlanması ya da mevcut tedavinin değiştirilmesi kesinlikte tavsiye edilmez. Web sitemizin içeriği, asla kişisel teşhis ya da tedavi yönteminin seçimi için değerlendirilmemelidir.

Ayrıca, sitede yer alan bilgiler, hiçbir zaman bir iş güvenliği uzmanının, ilgili mühendisin ya da teknik ekibin yetki ve kararlarının yerini alamaz. Bu kaynaktan yola çıkarak, çalışma sahanız içerisindeki tehlike – risk belirlemesi ya da mevcut işleyişin değiştirilmesi kesinlikte tavsiye edilmez. Web sitemizin içeriği, asla firmanızın işleyişine müdahil olma ya da sorumlularınızın vereceği kararların yerine tutması olarak değerlendirilmemelidir. Sitede kanun içeriğine aykırı ilan ve reklam yapma kastı bulunmamaktadır.

⭐️⭐️⭐️⭐️

Daha Fazla

Genel, İş Güvenliği17 Ocak 2026

10 Ocak 2026

Güvenlik Bütünlüğü Seviyesi (SIL) – Makinen Ne Kadar Güvenli?

Ne Zaman Durması Gerektiğini Bilen Bir Sistem Hayat Kurtarır

Arabanızın motoru ısındığında sizi uyaran gösterge lambası hiç yanmasaydı ne olurdu?

Belki motor yanar, belki de siz… İşte endüstride de makineler, prosesler, tanklar, vanalar ve daha nice karmaşık sistem için o “gösterge lambaları” kritik öneme sahiptir. Ama artık bu göstergeler sadece lamba değil – içlerinde yazılım, sensör, mantık sistemleri ve otomatik tepkiler barındıran güvenlik sistemleridir.

Bunların güvenilirliği ise artık bir tahmin işi değil. Bugün artık bu güvenlik sistemlerinin ne kadar sağlam, ne kadar hızlı ve ne kadar doğru çalıştığını ölçebiliyoruz. Bu ölçüme “Güvenlik Bütünlüğü Seviyesi” ya da kısaca SIL (Safety Integrity Level) deniyor.

⚙️ ⚙️ ⚙️

Endüstri 4.0 Döneminde Güvenlik Neye Dönüştü?

Yeni çağda makineler kendi aralarında konuşuyor. Büyük veri, Nesnelerin İnterneti (IoT) ve yapay zeka ile donatılan bu sistemlerde artık insan değil, algılayan – düşünen – karar veren makineler var.

Ama bu güzel tablo bir sorunla geliyor:
👉 “Makine bir hata yaparsa ne olur?”

İşte bu sorunun cevabı SIL (Safety Integrity Level – Güvenlik Bütünlüğü Seviyesi) kavramını doğuruyor.

📚 📚 📚

SIL Nedir? En Basit Tanımıyla…

“SIL, bir sistemin tehlike anında güvenli moda geçebilme başarısını gösteren güvenlik performansı puanıdır.”

Yani bir sistem “tehlike geldiğinde doğru tepki verebilecek mi?” sorusuna verilen teknik cevaptır.

Dört seviye vardır:

SIL 1: En temel
SIL 2: Orta düzey
SIL 3: Yüksek güvenlik
SIL 4: Uç nokta (nükleer gibi çok kritik alanlarda kullanılır)

Örnek:
Bir vananın kontrolü SIL 1 gerektirebilir, ama bir petrol rafinerisindeki acil durum kapatma sistemi için SIL 3 şarttır.

🧠 🧠 🧠

Bir Sistem Neden SIL Seviyesi Alır?

Çünkü bazı sistemler hata yaparsa sadece üretim değil, canlar ve çevre riske girer.

Örneğin:

Patlayıcı gaz içeren bir tankın emniyet vanası geç açılırsa?
Bir kimyasal reaksiyon fazla ısınırsa ama soğutucu sistem çalışmazsa?

İşte bu gibi senaryolarda, güvenlik fonksiyonu adı verilen otomatik savunma mekanizmaları devreye girer.

Ve bu savunmanın ne kadar güçlü, hızlı ve güvenilir olduğu SIL puanı ile ölçülür.

🔧 🔧 🔧

SIL Nasıl Ölçülür?

SIL seviyesi belirlemek için çeşitli yöntemler kullanılır.

En yaygın olanları şunlardır:

Risk Matrisi:
- Olasılık × Şiddet → Risk Skoru
- Risk yüksekse → Daha yüksek SIL gerek
LOPA (Koruma Katmanı Analizi):
- Bir tehlike için kaç kat savunma (barikat) olduğuna bakılır.
- Yetersizse, daha güvenilir sistem (yani daha yüksek SIL) gerekir.
Risk Grafiği:
- Tehlike sıklığı, insan etkisi ve kaçınılabilirliğe göre puanlama yapılır.

Synergi Plant gibi sistemler, özellikle bu analizleri dijital ortama taşır ve işletmelere kolay karar destek mekanizmaları sunar.

📖 📖 📖

Peki Bu “Fonksiyonel Güvenlik” Nedir?

Fonksiyonel güvenlik, makinelerin “doğru zamanda doğru işi yapması” ile ilgilidir. Sadece çalışması yetmez, gerektiğinde kendini koruyabilmesi gerekir.

Bu güvenliği sağlayan sistemlere de Güvenlik Enstrümanlı Sistemler (SIS) denir.

İçinde:

Sensörler (Durumu algılar)
Mantık birimi (Durumu analiz eder – örneğin bir PLC)
Aktüatörler (Tepki verir – örneğin bir vanayı kapatır)

bulunur.

🔍 🔍 🔍

SIL Nasıl Hesaplanır? (Teknik Meraklısına)

İki temel unsurla hesaplanır:

Donanımsal Güvenlik (PFD):
- Bir arızanın talep anında gerçekleşme olasılığıdır.
- Ne kadar az, o kadar iyi.
Sistematik Güvenlik:
- Tasarım hataları, yazılım kusurları, yanlış mühendislik vb.
- Bunlar rastgele değil, insan kaynaklı hatalardır.

SIL analizinde genellikle şu standartlar kullanılır:

IEC 61508 – TS EN 61508-1 – (2010): Her sektör için temel güvenlik standardı
IEC 61511 – TS EN 61511-1 – (2018): Kimya ve proses sektörü özelinde uygulama
IEC 62061 – TS EN IEC 62061 – (2021): Makine güvenliğinde kontrol sistemleri
ISO 13849 – TS EN ISO 13849-1 – (2023): Donanım ve yazılımın hataya dayanıklılığı
ISO 14118 – TS EN ISO 14118 – (2018) / EN 1037 – TS EN ISO 14118 – (2018): Beklenmeyen çalıştırmanın önlenmesi

🧩 🧩 🧩

IEC 61508 ve IEC 61511 Arasındaki Fark Nedir?

Özellik	IEC 61508 TS EN 61508-1 – (2010)	IEC 61511 TS EN 61511-1 – (2018)
Hedef	Tüm sektörler	Proses (petrol, kimya vs.)
Kapsam	Donanım + yazılım	Proses ekipmanları
Uygulama	Geliştirici firmalar	Son kullanıcı ve tesis sahipleri
Kullanım	Temel standart	Türetilmiş özel standart

IEC 61508 – TS EN 61508-1 – (2010), ana çatıdır. IEC 61511 – TS EN 61511-1 – (2018) ise onun proses sektörüne uyarlanmış halidir.

🧭 🧭 🧭

“O Butona Bastığında Gerçekten Duracak mı?”

Günümüz endüstrisinde güvenlik artık sadece “çit çekmek, düğme koymak” değil. Artık makinelerin kendi kararlarını alıp tehlikeyi önlemesi gerekiyor.

Ve bu kararların ne kadar doğru, zamanında ve güvenilir olduğunu SIL “Güvenlik Bütünlüğü Seviyesi” ile ölçülüyor.

Bir fabrika ya da tesisin SIL “Güvenlik Bütünlüğü Seviyesi” düzeyi, sadece teknolojisinin değil, hayata verdiği değerin de göstergesidir.

⭐️⭐️⭐️⭐️⭐️⭐️⭐️⭐️

Doğal Yaşayın

Doğal Beslenin

Aklınıza Mukayet Olun

⭐️⭐️⭐️⭐️⭐️⭐️⭐️⭐️

Sayın okuyucu,

Aşağıdaki linkten yazımızda yer alan konu hakkında sorularınızı ve görüşlerinizi, merak ettiğiniz ve yazılarımıza konu olmasını istediğiniz hususları iletebilirsiniz.

⭐️⭐️⭐️⭐️⭐️⭐️⭐️⭐️⭐️

Dr Mustafa KEBAT

Tetkik OSGB İş Sağlığı ve Eğitim Koordinatörü

⭐️⭐️⭐️⭐️

Daha Fazla

Genel, İş Güvenliği10 Ocak 2026

1 Ocak 2026

Endüstrinin Emniyet Kemeri – SIS, SIF ve SIL Nedir?

Hayatlarımızı koruyan görünmez sistemlerin şifresini çözüyoruz.

Düşünün: Bir araba kullanıyorsunuz. Hızınızı gösteren gösterge paneli var, motor hararet yaparsa sizi uyaran sensörler var, emniyet kemeriniz takılı, hava yastığınız yerinde. Bunların hepsi, sizi gizli ama etkili bir güvenlik ağının parçası olarak koruyor.

Peki fabrikalar?
Rafineri, kimya tesisi, boya üretim hattı veya büyük bir enerji santrali… Bu dev sistemlerin emniyet kemerleri neler biliyor musunuz?

👉 İşte orada devreye şu üç güçlü harf giriyor:
SIS – SIF – SIL

🛡️ 🛡️ 🛡️

SIS – Güvenlik Enstrümanlı Sistem (Safety Instrumented System)

SIS, bir tesisin “güvenlik müdahale sistemi”dir.
Tehlikeyi hisseder, alarm vermez, doğrudan müdahale eder!

📌 Ne işe yarar?
Diyelim ki bir tankın içindeki sıcaklık aniden yükseliyor.
SIS devreye girer ve o tankın girişini kapatır ya da sistemi durdurur. Patlamayı engeller.

🚒 Bir itfaiyeci gibi çalışır, ama otomatik, 7/24 ve milisaniyeler içinde harekete geçer.

🧠 🧠 🧠

SIF – Güvenlik Enstrümanlı Fonksiyon (Safety Instrumented Function)

Her SIS içinde birden fazla SIF vardır.
Bunlar, birer koruma senaryosu gibidir.

🧩 Örnek:

“Basınç belli seviyeyi aşarsa → vana kapanır.”
“Zehirli gaz algılanırsa → alarm çalar ve havalandırma açılır.”
“Sıcaklık 120°C’ye ulaşırsa → sistem durur.”

Her bir SIF, tıpkı evinizdeki yangın alarmının dumanı hissedip sireni çalması gibi çalışır.
Sistemler bu senaryolara göre önceden programlanır.

SIL – Güvenlik Bütünlüğü Seviyesi (Safety Integrity Level)

SIS çalışıyor. İçinde SIF’ler var.
Peki her SIF ne kadar güvenilir?

Bunu anlamak için devreye SIL giriyor.
SIL, bir güvenlik senaryosunun ne kadar sağlam ve güvenilir olduğunu gösteren bir puanlama sistemidir.

🪜 1’den 4’e kadar gider:

SIL 1 → Temel koruma
SIL 2 → Orta düzey riskli süreçler
SIL 3 → Yüksek riskli (örneğin kimya tesisleri)
SIL 4 → Çok nadir, nükleer gibi ultra riskli alanlar

🎯 Ne kadar yüksek SIL, o kadar düşük kaza ihtimali.

🔄 🔄 🔄

Üçlü İlişki: SIS – SIF – SIL Nasıl Birlikte Çalışır?

Bunu bir orkestraya benzetebiliriz:

🎼 SIS: Orkestra – tüm sistemi yöneten yapıdır.
🎷 SIF: Her bir enstrüman – her biri özel görevde.
🎚️ SIL: Performans puanı – o enstrümanın doğru çalma ihtimali.

👉 Eğer bir tehlike durumunda SIF görevini yaparsa, SIS görevini başarmış olur.
👉 SIL ise, bu senaryonun başarı ihtimalini gösterir.

👀 👀 👀

Günlük Hayattan Bir Örnekle Akılda Kalsın

📱 Akıllı telefonunuzda pil ısınırsa sistem otomatik olarak bazı işlemleri durdurur, ekranı kısar, hatta cihazı kapatır.
İşte bu bir SIS’tir.
“Pil 45°C’ye ulaşırsa → kapat” komutu bir SIF’tir.
Bunun %99,9 oranında işe yarayacağını bilmek ise SIL’dir.

🏭 🏭 🏭

Peki Neden Bu Kadar Önemli?

Çünkü fabrikalarda “küçük bir hata”,

patlamaya,
yangına,
zehirli gaz sızmasına,
can kayıplarına neden olabilir.

SIS – SIF – SIL, bu felaketlerin görünmeden önüne geçen gizli kahramanlardır.

Ve her birinin arkasında, sistemleri kuran mühendisler,
riskleri analiz eden güvenlik uzmanları,
ve her gün bu sistemleri kontrol eden iş güvenliği profesyonelleri vardır.

🔐 🔐 🔐

SIS – SIF – SIL…
Karışık gibi görünüyor ama aslında bir hayat üçgeni.
Her biri, tehlikeye karşı sizin, fabrikanın ve çevrenin koruma kalkanı.

Bir gün bir tesisin yakınından geçerken, dev borular, çelik tanklar, buharlar ve devasa makineler gördüğünüzde şunu hatırlayın:

“O dev sistemler, görünmeyen ama çok iyi çalışan birer emniyet kemeri ile korunuyor.”

Ve bu kemerin adı: SIS – SIF – SIL üçlüsü.

⭐️⭐️⭐️⭐️⭐️⭐️⭐️⭐️

Doğal Yaşayın

Doğal Beslenin

Aklınıza Mukayet Olun

⭐️⭐️⭐️⭐️⭐️⭐️⭐️⭐️

Sayın okuyucu,

Aşağıdaki linkten yazımızda yer alan konu hakkında sorularınızı ve görüşlerinizi, merak ettiğiniz ve yazılarımıza konu olmasını istediğiniz hususları iletebilirsiniz.

⭐️⭐️⭐️⭐️⭐️⭐️⭐️⭐️⭐️

Dr Mustafa KEBAT

Tetkik OSGB İş Sağlığı ve Eğitim Koordinatörü

⭐️⭐️⭐️⭐️

Daha Fazla

Genel, İş Güvenliği1 Ocak 2026

23 Kasım 2025

Susturulmuş Alarm, Çalmayan Siren Tehlikesi’ne Karşı Görünmeyen Kalkanı Canlı Tutmak

SIS Periyodik Test Planlaması

Endüstriyel tesislerde, can ve mal güvenliğini sağlayan otomatik bir güvenlik sistemi olduğunu bilmek içimizi rahatlatır. Ancak bu sistemin çalıştığından gerçekten emin miyiz?

Bir yangın algılama sistemi var diyelim. 5 yıldır hiç devreye girmedi. Ne güzel, değil mi?
Hayır! Belki de devreye giremiyor çünkü çalışmıyor.

İşte tam da bu nedenle, SIS – Güvenlik Enstrümanlı Sistemler için periyodik test planlaması, sadece bir prosedür değil, olası bir facianın önlenmesi anlamına gelir.

Bu yazı bir başlangıç olsun. Önümüzdeki hafta, ”Endüstrinin Emniyet Kemeri – SIS, SIF ve SIL Nedir?” yazısı devam edeceğim. Sonrasında da konu ile ilgili ayrıntıları her hafta sizlere sunacağım…

🔧 🔧 🔧

SIS Nedir, Ne Değildir?

SIS (Safety Instrumented System);
Tesislerde ortaya çıkabilecek belirli tehlikeli olayları algılayıp, müdahale ederek süreci güvenli duruma getiren sistemler bütünüdür.

Bu sistem;

Sensörlerden (örneğin: sıcaklık, basınç sensörleri),
Mantıksal karar veren kontrol birimlerinden (örneğin: PLC),
Müdahale eden ekipmanlardan (örneğin: vanalar, motor durdurucular) oluşur.

⛔ Ancak unutmayın:
Bir sistem var olmasıyla değil, doğru çalışmasıyla güvenlik sağlar.
Bunun için: “Planla – Test Et – Belgele – Tekrarla” döngüsü hayati önemdedir.

👷‍♂️ 👷‍♂️ 👷‍♂️

Periyodik Test Planlaması Neden Gerekli?

SIS bileşenleri zamanla:

Toz, nem, sıcaklık değişimleri,
Titreşim ve mekanik yorgunluk,
Yazılım arızaları veya kullanıcı hataları nedeniyle
işlevini kaybedebilir.

Her ne kadar “kendini test eden sistemler” (self-diagnostic systems) yaygınlaşsa da, elle veya otomasyon destekli testlerin düzenli şekilde yapılması zorunludur.

Birçok uluslararası standart (özellikle IEC 61511 – TS EN 61511-1 – (2018)) SIS sistemleri için periyodik test sıklığı belirlenmesini ve uygulanmasını zorunlu kılar.

🧭 🧭 🧭

Test Planlamasında Dikkat Edilmesi Gereken 7 Kritik Nokta

1. Test Aralığını (Test Interval) Belirleyin

Sistem performansı, SIL seviyesi ve prosesin tehlike potansiyeli göz önünde bulundurularak test aralıkları belirlenmelidir.

SIL 1 için genellikle 1 yılda bir test yeterli olabilir.
SIL 3 sistemler için bu aralık 3-6 ay gibi kısa süreler olabilir.

2. Her Bir SIF’i Ayrı Ele Alın

SIS sistemindeki her SIF (Güvenlik Fonksiyonu) için ayrı bir test planı hazırlanmalı.
Vanalar, sensörler, PLC giriş-çıkışları ayrı ayrı test edilmelidir.

3. Test Yöntemini Belirleyin

Fonksiyonel test mi yapılacak?
Yazılım güncelleme sonrası sistemin tepkisi mi kontrol edilecek?
Fiziksel müdahale mi gerekli?

Test, riski artırmayacak şekilde ve gerekiyorsa üretim dışı zamanda yapılmalıdır.

4. Bypass Yönetimi

Test sırasında SIS devre dışı kalabilir.
Bu durum üretim güvenliğini etkileyebilir.
“Bypass kontrol protokolü” olmadan test yapılmamalıdır.

5. Test Kapsamını Belirleyin

Tam test mi?
Parçalı test mi?
Kritik fonksiyonlara mı odaklanılacak?

Kapsam doğru belirlenmezse, riskli boşluklar kalabilir.

6. Belgelenebilirlik ve İzlenebilirlik

Her test sonrası:

Testi yapan kişi/ekip adı,
Test tarihi,
Test sonuçları,
Alınan aksiyonlar (örneğin arıza, yedek parça değişimi),
Gözlemler detaylı şekilde yazılı hale getirilmelidir.

Bu kayıtlar, işverenin yasal yükümlülükleri ve olası bir kazada savunma aracı açısından kritiktir.

7. Bakım – Arıza – Tekrar Test Döngüsü

Testte hata çıkan sistemin bakım sonrası tekrar test edilmesi gerekir.
Bu ikinci test de kayıt altına alınmalı.

Gerçek Hayattan Örnek:

Bir boya üretim tesisinde, tutuşabilir solvent tankında sıcaklık sensörü arızalı olduğu halde uzun süre fark edilmemiştir.
Periyodik test sırasında bu durum tespit edilmiş ve kontrol vanası da tepki vermemiştir.

💥 Potansiyel:
Bir yangın durumunda, sistem kendini kapatamayacak, tank basınçla patlayacak, çevreye solvent yayılacak.

🛑 Önleyici test sayesinde olay yaşanmadan önlenmiştir.

⚙️ ⚙️ ⚙️

Kim Sorumlu?

Bu testlerin planlanması ve uygulanmasında:

Bakım Mühendisliği,
İş Güvenliği Birimi,
Proses Sorumluları,
Otomasyon/PLC ekipleri birlikte çalışmalıdır.

İş güvenliği uzmanları olarak, bu testlerin yapılmasını takip etmek, eksik uygulamalar için uyarı ve öneri vermek, raporları talep etmek ve doğrulamak bizim sorumluluğumuzdur.

🧭 🧭 🧭

Sonuç

SIS sistemlerinin periyodik test planlaması, tıpkı bir kalp atışı gibidir:
Eğer atıp atmadığını düzenli kontrol etmezseniz, varlığı sizi kurtarmaz.

Her başarılı test,
her alınmış kayıt,
her fark edilen arıza,
olası bir faciayı önceden durdurabilir.

⭐️⭐️⭐️⭐️⭐️⭐️⭐️⭐️

Doğal Yaşayın

Doğal Beslenin

Aklınıza Mukayet Olun

⭐️⭐️⭐️⭐️⭐️⭐️⭐️⭐️

Sayın okuyucu,

Aşağıdaki linkten yazımızda yer alan konu hakkında sorularınızı ve görüşlerinizi, merak ettiğiniz ve yazılarımıza konu olmasını istediğiniz hususları iletebilirsiniz.

⭐️⭐️⭐️⭐️⭐️⭐️⭐️⭐️⭐️

Dr Mustafa KEBAT

Tetkik OSGB İş Sağlığı ve Eğitim Koordinatörü

⭐️⭐️⭐️⭐️

Daha Fazla

Genel, İş Güvenliği23 Kasım 2025