Kaçak Akım Rölesini Kontrol Edebilir misiniz?
⚡ ⚡ ⚡
Nedir Bu Kaçak Akım Rölesi?
Kaçak Akım Rölesi (RCD – Residual Current Device), bir elektrik tesisatında canlı iletkenler (faz, nötr) ile toprak arasında fark oluştuğunda, yani kaçak akım oluştuğunda devreyi milisaniyeler içinde kesen bir koruma cihazıdır.
Temel görevi elektrik çarpması, yangın ve ekipman hasarını önlemektir.
Kaçak akım, 30 mA ve üzeri değerlere ulaştığında insan hayatı için ölümcül olabilir. Kaçak Akım Rölesi genellikle 30 mA (hayat koruma) ve 300 mA (yangın koruma) hassasiyetle seçilir.
🛠️ 🛠️ 🛠️
Teknik Kontrol Yöntemleri
İş güvenliği uzmanı, teknik personelle birlikte veya gerektiğinde doğrudan aşağıdaki yöntemlerle kontrol sürecine katılmalıdır:
a) Test Butonu ile Fonksiyon Kontrolü
- Her kaçak akım rölesinde (RCD) bir TEST (T) butonu bulunur.
- Bu buton ayda bir basılarak cihazın mekanik açma işlevi test edilir.
- Bu, cihazın tüm iç devrelerinin değil, anahtarlama mekanizmasının çalıştığını gösterir.
Dikkat Edilecekler:
- Cihazın anında “tık” sesiyle devreyi kesmesi gerekir.
- Röle tekrar kapanabiliyor mu kontrol edilir.
- Test sırasında bağlı cihazların ani kapanmasına bağlı riskler değerlendirilmelidir (örneğin üretim hatlarında planlı yapılmalıdır).
b) Kaçak Akım Simülasyon Testi (Profesyonel Ölçüm Cihazıyla)
İş güvenliği uzmanı, ölçüm yetkili bir teknik personelle birlikte aşağıdaki cihazları kullanarak test ettirmelidir:
- Kaçak akım test cihazı (RCD tester / Loop Impedance Tester)
- Cihaz, belirli mA seviyelerinde (5 – 15 – 30 – 300 mA) akım uygulayarak rölenin kaç milisaniyede attığını ölçer.
🔧 🔧 🔧
Beklenen Değerler
| RCD Tipi | Kaçak Akım Eşiği | Maksimum Açma Süresi |
|---|---|---|
| 30 mA | İnsan koruma | ≤ 300 ms |
| 300 mA | Yangın koruma | ≤ 1 saniye (1000 ms) |
Testler şunları kapsamalıdır:
- 0° ve 180° faz testleri (AC sinyalin iki yönlü tetiklenme kontrolü)
- Tip A mı, AC mi, B mi olduğuna göre test rejimi seçimi
- Voltaj düşüm kontrolü
c) Termal ve Görsel Denetim
- Kaçak akım rölesi çevresinde ısınma, koku, renk değişimi, deformasyon var mı?
- Bağlantı terminalleri gevşek mi? Kablo sıkmaları sağlam mı?
- Tesisattaki topraklama direnci uygun mu? (TS HD 60364 -1 ’e göre topraklama <10Ω önerilir)
Dokümantasyon ve Periyodik Kontrol Yükümlülüğü
⚖️ ⚖️ ⚖️
Mevzuat Dayanakları
🔹 6331 Sayılı İş Sağlığı ve Güvenliği Kanunu – Md. 4 ve 10:
İşveren; çalışanların sağlığı ve güvenliğini sağlamak, riskleri değerlendirmek ve gerekli önlemleri almakla yükümlüdür. Kaçak akım riskinin kontrolü de bu kapsam içindedir.
🔹 İş Ekipmanlarının Kullanımında Sağlık ve Güvenlik Şartları Yönetmeliği
Madde 7: “İş ekipmanlarının periyodik kontrolleri yapılmalı, standartlara uygunluğu belgelenmelidir.”
🔹 Elektrik Tesislerinde Topraklamalar Yönetmeliği
Madde 10 ve Ek-P: Tüm elektrik tesisatlarında koruma amaçlı kaçak akım cihazları varsa periyodik kontrol ve ölçüm şarttır.
🔹 TS EN 61008-1 – 2013 / TS EN 61009-1 – 2013
Kaçak Akım Röle’lerin üretim ve test standartlarıdır. İş güvenliği uzmanı, kullanılan cihazların bu standarda uygun olduğunu kontrol etmelidir.
Kontrol Periyodu ve Kayıt Zorunluluğu
| Kontrol Türü | Süre / Aralık | Kimin Yapması Gerekir |
|---|---|---|
| Test Butonu Basımı | Aylık (kullanıcı) | İlgili sorumlu kişi |
| Ölçüm Cihazı ile Test | Yılda 1 kez (min) | Elektrik mühendisi / teknisyeni |
| Görsel-Kontrol | 3 ayda bir | İSG Uzmanı veya Teknik Ekip |
| Raporlama | Her test sonrası | Yetkili kişi tarafından imzalı |
✅ Tüm testlerin tarihli olarak kayda alınması,
✅ Kontrol defteri veya dijital sistemlerde saklanması gerekir.
🧠 🧠 🧠
İş Güvenliği Uzmanının Dikkat Etmesi Gereken Özel Durumlar
- Kaçak Akım Rölesi yüksek hassasiyetli cihazlara (bilgisayar, CNC vb.) bağlıysa, test anında data kaybı olabilir. Planlama gerekir.
- Topraklama yoksa, Kaçak Akım Rölesi testleri yanıltıcı pozitif sonuç verebilir.
- Kaçak akım rölesi çalışıyor olsa bile, topraklama kötü ise koruma eksik kalabilir.
- Aynı panoda birden fazla kaçak akım rölesi varsa, test sırasında koordinasyon (seçici açma sırası) kontrol edilmelidir (tip S cihazlar).
✅ ✅ ✅
Kaçak Akım Rölesi Varlığıyla Değil İşlevselliğiyle Güvenlidir
İş Güvenliği Uzmanının görevi sadece “cihaz var mı” sorusunu sormak değildir.
Cihazın:
- Doğru yerde olup olmadığı,
- Uygun kapasitede seçilip seçilmediği,
- Bakımının yapılıp yapılmadığı,
- Testlerinin düzenli yapılıp belgelenip belgelenmediği
konularını kontrol etmesi/ettirmesi, gerekirse işverene yazılı olarak bildirmesi gerekir.
Bir Kaçak Akım Rölesi test edilmediyse, orada koruma yoktur.
⭐️⭐️⭐️⭐️⭐️⭐️⭐️⭐️
Doğal Yaşayın
Doğal Beslenin
Aklınıza Mukayet Olun
⭐️⭐️⭐️⭐️⭐️⭐️⭐️⭐️
Sayın okuyucu,
Aşağıdaki linkten yazımızda yer alan konu hakkında sorularınızı ve görüşlerinizi, merak ettiğiniz ve yazılarımıza konu olmasını istediğiniz hususları iletebilirsiniz.
Bilginin paylaştıkça çoğalacağı düşüncesi ve sizlere daha iyi hizmet verme azmi ile her gün daha da iyiye ilerlemede bizlere yorumlarınız ve katkılarınız ile yardımcı olursanız çok seviniriz. https://g.page/r/CTHRtqI0z0gjEAE/review
⭐️⭐️⭐️⭐️⭐️⭐️⭐️⭐️⭐️
Standartları Okumaya Devam Edebilirsiniz
⭐️⭐️ TS HD 60364 -1 Alçak gerilim elektrik tesisleri – Bölüm 1: Ana prensipler, genel karakteristiklerin değerlendirilmesi ve tarifler
⭐️⭐️ TS HD 60364-4-41 Alçak gerilim elektrik tesisleri – bölüm 4 – 41: Güvenlik için koruma – Elektrik çarpmasına karşı koruma
⭐️⭐️ TS HD 60364-5-53 Alçak gerilim elektrik tesisatları – Bölüm 5-53: Elektrikli donanımın seçilmesi ve kurulumu – Anahtarlama düzeni ve kontrol düzeni
⭐️⭐️ TS HD 60364-6 Alçak gerilim elektrik tesisleri – Bölüm 6: Doğrulama
⭐️⭐️ TS EN 61008-1 – 2013 Artık akımla çalışan devre kesiciler – Ayrılmaz bir bütün hâlinde aşırı akım koruması bulunmayan- Ev ve benzeri yerlerde kullanılan (RCCB) – Bölüm 1: Genel kurallar
⭐️⭐️ TS EN 61009-1 – 2013 Artık akımla çalışan devre kesiciler – Ayrılmaz bir bütün hâlinde aşırı akım koruması bulunan – Evlerde ve benzeri yerlerde kullanılan (rcbo) – Bölüm 1: Genel kurallar
⭐️⭐️⭐️⭐️⭐️
Dr Mustafa KEBAT
Tetkik OSGB İş Sağlığı ve Eğitim Koordinatörü