Kaçak Akım Rölesi Nedir? Çeşitleri Nelerdir?
Kaçak Akım Rölesi Nedir?
Kaçak akım rölesi (diğer adıyla RCCB – Residual Current Circuit Breaker), elektrik sistemlerinde oluşabilecek kaçak akımları algılayarak devreyi kesen bir koruma cihazıdır.
Amaç, insan hayatını korumak ve yangın gibi ciddi riskleri erken müdahaleyle önlemektir.
⚡️ ⚡️ ⚡️
Kaçak Akım Rölesi Ne Yapar?
Normal şartlarda, fazdan çıkan elektrik akımı nötrden aynen geri döner.
Ama eğer bu akımın bir kısmı toprak hattı üzerinden kaçak yaparsa (örneğin bir kişinin elektrikli cihaza dokunması), röle bu farkı algılar ve devreyi milisaniyeler içinde otomatik olarak keser.
🔍 🔍 🔍
Neden Farklı Tipleri Var?
Çünkü her elektrikli cihaz aynı şekilde çalışmaz.
Bazıları alternatif akım (AC), bazıları doğrusal olmayan dalgalı akımlar (örneğin bilgisayarlar, frekans konvertörleri) üretir.
İşte burada kaçak akım rölesinin tipi çok önem kazanır.
🧠 🧠 🧠
Kaçak Akım Rölesi Tipleri (Çeşitleri)
✅ 1. Tip AC (Sadece AC Akım İçin)
- Tanım: Sadece sinüzoidal alternatif akıma (AC) karşı koruma sağlar.
- Kullanım:
🔹 Aydınlatma devreleri
🔹 Priz devreleri
🔹 Ev tipi cihazlar (su ısıtıcı, ütü vb.) - Avantajı: Ekonomik, basit.
- Dezavantajı: DC bileşen içeren kaçakları algılayamaz!
❗️Dijital cihazların, inverterli motorların olduğu sistemlerde yetersiz kalabilir.
✅ 2. Tip A (AC + DC Bileşenli Akımlar İçin)
- Tanım: Hem AC akım hem de puls (nabız) tipi DC kaçak akımları algılar.
- Kullanım:
🔹 Çamaşır/bulaşık makineleri
🔹 Bilgisayarlar, televizyonlar
🔹 Küçük motorlu cihazlar
🔹 Ofis ve konutlarda yaygın - Avantajı: Daha geniş koruma aralığı.
- Dezavantajı: Tip AC’ye göre biraz daha pahalı.
👷♂️ Günümüzdeki modern cihazlar için en çok tercih edilen tip budur.
✅ 3. Tip B (Tüm Kaçak Akım Türleri İçin – EV, Endüstri)
- Tanım: AC, puls DC ve saf (doğrusal) DC kaçak akımlarını algılar.
- Kullanım:
🔹 Endüstriyel tesisler
🔹 Frekans dönüştürücüler
🔹 Güneş enerji sistemleri (inverterli)
🔹 Elektrikli araç şarj istasyonları (EV charger)
🔹 Asansör sistemleri - Avantajı: Tüm kaçak akım çeşitlerini algılayabilir.
- Dezavantajı: Fiyatı en yüksektir. Eğitimli personel tarafından montajı yapılmalıdır.
⚠️ Hatalı cihaz tip seçimi, koruma sağlamadığı gibi gizli tehlikeleri büyütebilir.
✅ 4. Tip F (Hibrit AC + DC + Yüksek Frekanslar İçin)
- Tanım: Tip A’nın algılayabildiği akımlara ek olarak yüksek frekanslı kaçak akımları da tespit eder.
- Kullanım:
🔹 Klima sistemleri
🔹 Hız kontrol üniteleri
🔹 Tıbbi cihazlar
🔹 İnverterli makineler - Avantajı: Karma sistemlerde uygun çözüm sunar.
- Dezavantajı: Tip B kadar kapsamlı değildir, ama orta düzey riskler için idealdir.
🧯 🧯 🧯
Ekstra Özellikler
▪️ S tipi (Selectif):
Gecikmeli açma özelliği vardır. Yangın riski daha yüksek yerlerde (örneğin panolar, kablo tavaları) tercih edilir. Üst koruma cihazı olarak kullanılır.
▪️ Anma Kaçak Akımı (IΔn):
En yaygın değerler:
- 30 mA: İnsan hayatı için kritik eşiği korur.
- 100 mA – 300 mA: Yangın koruma amaçlı tercih edilir.
Not: İnsan vücudu 30 mA üzerindeki kaçaklarda kalıcı zarar görebilir!
🔧 🔧 🔧
Hangi Tip Ne Zaman Kullanılır? – Örnek Senaryolar
| Senaryo | Kullanılacak Röle Tipi |
|---|---|
| Ev tipi priz hattı | Tip AC veya Tip A |
| Bilgisayarlı ofis, yazıcı, klima | Tip A veya Tip F |
| Güneş enerji sistemi (inverterli) | Tip B |
| Elektrikli araç şarj istasyonu | Tip B |
| Endüstriyel motor + frekans konvertörü | Tip B |
| Tıbbi cihazların olduğu hastane katı | Tip F |
📌 📌 📌
İSG Açısından Kaçak Akım Rölelerinin Önemi
- Elektrik çarpmalarının %80’i kaçak akım rölesi olmayan sistemlerde yaşanır.
- Yasal olarak, özellikle 30 mA kaçak akım rölesi kullanımı zorunlu hale getirilmiştir (TS EN 61008 / 61009).
- İşverenin sorumluluğundadır!
Kaçak akım koruması olmayan sistemde yaşanacak bir ölüm, doğrudan ihmal sayılır.
✅ ✅ ✅
Doğru Röle, Doğru Hayat Korumasıdır!
Kaçak akım rölesi seçimi, asla “ne varsa onu takalım” şeklinde olmamalıdır.
Cihaz türü, elektriksel yük tipi ve çalışma ortamı birlikte değerlendirilmelidir.
Unutmayın: Uygun röle, sadece cihazı değil asıl olarak insanı korur.
⭐️⭐️⭐️⭐️⭐️⭐️⭐️⭐️
Doğal Yaşayın
Doğal Beslenin
Aklınıza Mukayet Olun
⭐️⭐️⭐️⭐️⭐️⭐️⭐️⭐️
Sayın okuyucu,
Aşağıdaki linkten yazımızda yer alan konu hakkında sorularınızı ve görüşlerinizi, merak ettiğiniz ve yazılarımıza konu olmasını istediğiniz hususları iletebilirsiniz.
Bilginin paylaştıkça çoğalacağı düşüncesi ve sizlere daha iyi hizmet verme azmi ile her gün daha da iyiye ilerlemede bizlere yorumlarınız ve katkılarınız ile yardımcı olursanız çok seviniriz. https://g.page/r/CTHRtqI0z0gjEAE/review
⭐️⭐️⭐️⭐️⭐️⭐️⭐️⭐️⭐️
Standartları Okumaya Devam Edebilirsiniz
⭐️⭐️ TS HD 60364 -1 Alçak gerilim elektrik tesisleri – Bölüm 1: Ana prensipler, genel karakteristiklerin değerlendirilmesi ve tarifler
⭐️⭐️ TS HD 60364-4-41 Alçak gerilim elektrik tesisleri – bölüm 4 – 41: Güvenlik için koruma – Elektrik çarpmasına karşı koruma
⭐️⭐️ TS HD 60364-5-53 Alçak gerilim elektrik tesisatları – Bölüm 5-53: Elektrikli donanımın seçilmesi ve kurulumu – Anahtarlama düzeni ve kontrol düzeni
⭐️⭐️ TS HD 60364-6 Alçak gerilim elektrik tesisleri – Bölüm 6: Doğrulama
⭐️⭐️ TS EN 61008-1 – 2013 Artık akımla çalışan devre kesiciler – Ayrılmaz bir bütün hâlinde aşırı akım koruması bulunmayan- Ev ve benzeri yerlerde kullanılan (RCCB) – Bölüm 1: Genel kurallar
⭐️⭐️ TS EN 61009-1 – 2013 Artık akımla çalışan devre kesiciler – Ayrılmaz bir bütün hâlinde aşırı akım koruması bulunan – Evlerde ve benzeri yerlerde kullanılan (rcbo) – Bölüm 1: Genel kurallar
⭐️⭐️⭐️⭐️⭐️
Dr Mustafa KEBAT
Tetkik OSGB İş Sağlığı ve Eğitim Koordinatörü