1 Şubat 2026

İSG ve Sürdürülebilirlik – Çevresel Riskler ile İş Sağlığı Arasındaki Bağlantı

Çevre, sağlık ve güvenliğin entegrasyonu

Modern iş güvenliği anlayışı artık yalnızca çalışanı anlık kazalardan korumayı değil; çevresel sürdürülebilirliği, kaynak yönetimini ve uzun vadeli halk sağlığını da kapsamak zorundadır. Bu makalede çevresel risk değerlendirmesi, atık yönetimi, emisyon kontrolü ve iş sağlığı entegrasyonu; tekil başlıklar olarak değil, birbirini besleyen bütüncül bir sistem olarak ele alınmaktadır.

Neden Artık İSG Tek Başına Yeterli Değil?

Ben iş sağlığı ve güvenliğini yıllardır sahada, üretim hattında, maden ocağında, hastanede, sanayi tesisinde yaşıyorum. Ve bugün çok net bir noktadayım:

İş güvenliği artık sadece “iş kazasını önlemek” değildir.
İş güvenliği; çevresel riskleri yönetmeden, atığı kontrol etmeden, emisyonu azaltmadan, maruziyeti izleme altına almadan gerçek anlamda yapılamaz.

Çünkü çalışan; fabrikanın içinde olduğu kadar fabrikanın dışındaki çevrenin de bir parçasıdır. Soluduğu hava, temas ettiği su, üretimde ortaya çıkan atıklar ve kimyasallar; yalnızca çevre sorunu değil, doğrudan iş sağlığı sorunudur.

Bugün dünyada İSG ile sürdürülebilirliğin birleştiği yeni bir disiplin konuşuluyor:

EHS (Environment – Health – Safety)
Yani çevre, sağlık ve güvenliğin tek sistemde yönetilmesi.

Bu makalede tam olarak bu bakış açısını ortaya koyuyorum.

ÇEVRESEL RİSK = İSG RİSKİDİR

Klasik risk değerlendirmelerinde şu sorular sorulur:
– Düşer mi?
– Sıkışır mı?
– Kesilir mi?

Oysa modern risk analizinde artık şu sorular da sorulmak zorunda:

  • Bu proseste hangi kimyasallar açığa çıkıyor?
  • Bu kimyasallar hangi maruziyet yollarıyla (solunum, deri, yutma) çalışana ulaşıyor?
  • Bu emisyon hangi sıklıkta ve hangi yoğunlukta oluşuyor?
  • Bu atıklar çevreye karıştığında hangi ikincil sağlık risklerini doğuruyor?

Çevresel risk; çoğu zaman sessiz risktir.
Kaza gibi bağırmaz.
Patlama gibi görünmez.
Ama yıllar içinde kanser olur, KOAH olur, infertilite olur, nörolojik hasar olur.

Bu nedenle çevresel risk analizi, artık İSG risk analizinin alt başlığı değil; ayrılmaz bir katmanıdır.

ÇEVRESEL RİSK DEĞERLENDİRMESİNİN İSG’YE ENTEGRASYONU

Sahada gördüğüm en büyük yapısal hata şudur:

Çevre riskleri ayrı dosyada,
İSG riskleri ayrı dosyada,
Kalite başka yerde,
Atık yönetimi başka klasörde.

Oysa gerçek güvenlik yönetimi şunu gerektirir:

Aynı prosese hem çevre gözünden hem çalışan sağlığı gözünden aynı anda bakmak.

Örneğin bir boya hattı düşünelim:

  • Çevre açısından risk: VOC salınımı, atık solvent, arıtma çamuru
  • İSG açısından risk: Solvent inhalasyonu, cilt emilimi, patlama riski

Bunları iki ayrı disiplin gibi yönetmek hatadır.
Çünkü çözüm tekildir:

  • Kapalı sistem
  • Lokal emiş
  • Uygun filtrasyon
  • Proses değişimi
  • Kimyasal ikamesi

İyi bir çevresel risk analizi yapılmadan iyi bir mesleki maruziyet yönetimi yapılamaz.

ATIK YÖNETİMİ – ÇEVRE FAALİYETİ DEĞİL, İŞ SAĞLIĞI FAALİYETİ

Atık çoğu işletmede “bertaraf edilecek bir problem” olarak görülür.

Benim için atık, önce şudur:

Potansiyel maruziyet kaynağıdır.

Yanlış etiketlenmiş bir varil,
ağzı açık bir atık kabı,
geçici depolamada uygunsuz bekleyen kimyasal…

Bunların her biri:

  • Solunum riskidir
  • Yanık riskidir
  • Zehirlenme riskidir
  • Patlama riskidir

Bu nedenle sürdürülebilir atık yönetimi;

  • Doğru sınıflandırma
  • Doğru etiketleme
  • Kaynağında ayırma
  • Kapalı taşıma
  • İzlenebilirlik
  • Minimizasyon

ilkeleri üzerine kurulmalıdır.

Gerçek sürdürülebilirlik, atığı sadece “elden çıkarmak” değil,
atığın oluşmasını azaltmaktır.

Bu doğrudan iş sağlığı kazanımıdır.

EMİSYON KONTROLÜ = MARUZİYET KONTROLÜ

Bir bacadan çıkan gaz sadece çevreyi kirletmez.

O gazdan önce kim etkilenir?

O tesisin çalışanı.

Bu nedenle;

  • Emisyon ölçümü
  • Ortam havası ölçümü
  • Kişisel maruziyet ölçümü

ayrı çalışmalar değil, aynı zincirin halkalarıdır.

Modern EHS yaklaşımında;

  • Çevresel emisyon verileri
  • İş hijyeni ölçümleri
  • Sağlık gözetimi sonuçları

birlikte değerlendirilir.

Bu sayede sadece “sınır değerin altında mıyız?” sorusu değil,
“bu proseste çalışan vücudu ne yaşıyor?” sorusu sorulabilir.

SÜRDÜRÜLEBİLİRLİK = ÖNLEYİCİ İSG

Sürdürülebilirliğin özü şudur:

Bugünü kurtarırken yarını hasta etmemek.

Bu bakış açısı İSG’nin özüdür.

  • Kimyasal ikamesi → Daha az toksisite
  • Enerji verimliliği → Daha az emisyon
  • Kapalı devre sistemler → Daha az maruziyet
  • Proses otomasyonu → Daha az insan teması

Bunların tamamı sürdürülebilirlik politikası gibi görünür.
Ama sahada karşılığı şudur:

  • Daha az meslek hastalığı
  • Daha az kronik maruziyet
  • Daha az uzun vadeli tazminat
  • Daha sağlıklı iş gücü

Yani sürdürülebilirlik;
İSG’nin uzun vadeli koruyucu hekimliğidir.

YÖNETİM SİSTEMLERİNİN BİRLEŞTİRİLMESİ (EHS MODELİ)

Bugün etkin kurumlar şunu yapıyor:

  • ISO 14001 (Çevre)
  • ISO 45001 (İSG)
  • ISO 9001 (Kalite)

sistemlerini ayrı ayrı yürütmüyor.

Bunları tek risk diliyle konuşan bir EHS sistemi altında topluyor.

Bu ne sağlar?

  • Çakışan prosedürler ortadan kalkar
  • Risk değerlendirmeleri birleşir
  • Denetimler sadeleşir
  • Çalışan farkındalığı netleşir
  • Yönetim kararları veri temelli olur

Ve en önemlisi:
İSG, “yasal zorunluluk” olmaktan çıkar,
kurumsal sürdürülebilirlik aracına dönüşür.

TÜRKİYE İÇİN STRATEJİK BİR ZORUNLULUK

Türkiye sanayisi için bu entegrasyon artık tercih değil, zorunluluktur.

Çünkü:

  • Avrupa Yeşil Mutabakatı
  • Sınırda karbon düzenlemeleri
  • ESG raporlamaları
  • Tedarik zinciri denetimleri

doğrudan şunu soruyor:

“Bu üretim insan sağlığını ve çevreyi nasıl etkiliyor?”

İSG’sini çevreden kopuk yürüten işletmeler,
yakın gelecekte yalnızca denetim değil, pazar kaybı da yaşayacaktır.

SONUÇ – GELECEĞİN İŞ GÜVENLİĞİ

Benim mesleki kanaatim çok nettir:

Geleceğin iş güvenliği uzmanı;
çevreyi bilmeyen, maruziyeti ölçmeyen, sürdürülebilirliği okumayan biri olamaz.

Geleceğin İSG sistemi;

  • Çevresel riskleri,
  • İş hijyenini,
  • Sağlık gözetimini,
  • Proses güvenliğini,
  • Sürdürülebilirlik hedeflerini

tek bir stratejik çatı altında yönetecektir.

İSG ve sürdürülebilirlik birleştiği noktada,
iş kazaları yalnızca azalmaz…

Hastalıklar azalır.
Maliyetler azalır.
İnsan yıpranması azalır.
Kurumsal değer artar.

İşte gerçek güvenlik budur.

Cemil Tanju ANAKLI

Tetkik OSGB Genel Müdürü

⭐️⭐️⭐️⭐️⭐️⭐️⭐️⭐️

Sayın okuyucu,

Aşağıdaki linkten yazımızda yer alan konu hakkında sorularınızı ve görüşlerinizi, merak ettiğiniz ve yazılarımıza konu olmasını istediğiniz hususları iletebilirsiniz.

Bilginin paylaştıkça çoğalacağı düşüncesi ve sizlere daha iyi hizmet verme azmi ile her gün daha da iyiye ilerlemede bizlere yorumlarınız ve katkılarınız ile yardımcı olursanız çok seviniriz. https://g.page/r/CTHRtqI0z0gjEAE/review

⭐️⭐️⭐️⭐️⭐️⭐️⭐️⭐️⭐️

Sınırlı Sorumluluk Beyanı:

Web sitemizin içeriği, ziyaretçiyi bilgilendirmeye yönelik hazırlanmıştır. Sitede yer alan bilgiler, hiçbir zaman bir hukuki tavsiye yerini alamaz. Web sitemizdeki yayınlardan yola çıkarak, işlerinizin yürütülmesi, belgelerinizin düzenlenmesi ya da mevcut işleyişinizin değiştirilmesi kesinlikte tavsiye edilmez. Web sitemizin içeriğinde yer alan bilgilere istinaden profesyonel hukuki yardım almadan hareket edilmesi durumunda meydana gelebilecek zararlardan firmamız sorumlu değildir. Sitemizde kanunların içeriğine aykırı ilan ve reklam yapma kastı bulunmamaktadır.

Ayrıca;
Web sitemizin içeriği, ziyaretçiyi bilgilendirmeye yönelik hazırlanmıştır. Sitede yer alan bilgiler, hiçbir zaman bir hekim tedavisinin ya da konsültasyonunun yerini alamaz. Bu kaynaktan yola çıkarak, ilaç tedavisine başlanması ya da mevcut tedavinin değiştirilmesi kesinlikte tavsiye edilmez. Web sitemizin içeriği, asla kişisel teşhis ya da tedavi yönteminin seçimi için değerlendirilmemelidir. Sitede kanun içeriğine aykırı ilan ve reklam yapma kastı bulunmamaktadır.

⭐️⭐️⭐️⭐️⭐️

Daha Fazla
Genel, Makaleler1 Şubat 2026
6 Haziran 2025

Pentan Tankı HZ-22: Çevresel Riskler ve Kirlenme Riski Olay Ağacı Analizi

Pentan Tankı – İş Sağlığı ve Güvenliği konusunda 45 (Kırk Beş) yazıdan oluşan serinin yirmi dördüncü Pentan Tankı – (Hazard Identification – Tehlike Tanımlama) Analizi‘ nde yer almayan Çevresel Riskler ve Kirlenme Riski Olay Ağacı Analizini inceleyebilirsiniz.

Yararlı olması dileklerimle.

Çevresel Riskler ve Kirlenme Riski Olay Ağacı Analizi, Pentan Tankı operasyonlarında karşılaşılan çevresel riskler ve kirlenme riski üzerine inceleme oldu.

Pentan, kimyasal bileşik olarak oldukça volatile ve patlayıcı özellikler taşıyan bir madde olup, bu maddelerin depolanması ve işlenmesi çevresel risklerin artmasına neden olabilir. Çevresel kirlenme, hem tesisin çevresine hem de geniş bir ekosisteme zarar verebilir, bu da geri dönüşü olmayan uzun vadeli çevresel tahribatlara yol açabilir.

Çevresel Riskler ve Kirlenme Riski Olay Ağacı Analizi, çevresel risklerin belirlenmesine ve bu risklerin yönetilmesine yönelik stratejilerin geliştirilmesine olanak tanımaktadır. Potansiyel kirlenme olayları, sızıntılar, depolama hataları, taşımacılık aksaklıkları gibi unsurların yaratabileceği tehlikeler ayrıntılı incellemeye çalıştım. Çevreye yönelik bu tehditlerin minimize edilmesi için alınması gereken önlemler belirleyerek, güvenli bir çevre koruma stratejisi öneriyorum.

Çevresel etkilerin en aza indirilebilmesi için, yüksek riskli tesislerde etkin izleme, denetim ve güvenlik protokollerinin uygulanması şarttır.

Çevresel Riskler ve Kirlenme Riski Olay Ağacı Analizi, pentan tankı operasyonlarında çevresel risklerin yönetilmesi için gerekli adımları ve iyileştirmeleri ortaya koyabildiğimi düşünüyorum.

🔺 HZ-22 – Olay Ağacı (Event Tree) Analizi

Tehlike Başlığı: Çevresel Riskler ve Kirlenme Riski

Başlangıç Olayı (Initiating Event):
→ Pentan tankı işletmesinde çevresel kirlenme risklerinin yeterince dikkate alınmaması veya önleyici tedbirlerin eksik olması.

🔸 1. Kontrol Noktası: Çevresel İzleme Programı Var mı?

  • Evet:
    • İşletme, çevresel faktörlerin sürekli izlenmesini sağlayan bir çevresel izleme programı uygulamaktadır (toprak, su, hava kalitesi vb.).
      ✅ Sonuç: Çevresel faktörler düzenli olarak izlenir ve olası kirlenme erken aşamalarda tespit edilir.
    • Risk Değerlendirmesi: Düşük
  • Hayır:
    • Çevresel izleme programı yok, çevresel etkiler göz ardı ediliyor.
      🔸 2. Kontrol Noktası: Atık Yönetimi Yapılıyor mu?
      • Evet:
        • Atıklar, çevresel yönetmeliklere uygun şekilde toplanmakta ve bertaraf edilmektedir.
          ⚠️ Sonuç: Çevreye atıkların salınımı önlenir, kirlenme riski azalır.
        • Risk Değerlendirmesi: Düşük
      • Hayır:
        • Atık yönetimi yapılmıyor veya yönetmeliklere uygun değil.
          ❌ Sonuç: Atıkların kontrolsüz şekilde çevreye salınımı, kirliliğe neden olabilir.
        • Risk Değerlendirmesi: Yüksek

🔸 3. Kontrol Noktası: Kimyasal Sızıntı Riski İzleniyor mu?

  • Evet:
    • Kimyasal sızıntı riskleri, sızıntı dedektörleri, sensörler ve acil müdahale sistemleri ile izlenmektedir.
      ✅ Sonuç: Kimyasal sızıntılar hızla tespit edilir ve derhal müdahale edilir.
    • Risk Değerlendirmesi: Düşük
  • Hayır:
    • Kimyasal sızıntı riski izlenmiyor veya dedektörler yok.
      🔸 4. Kontrol Noktası: Sızıntıya Karşı Önleyici Tedbirler Alınıyor mu?
      • Evet:
        • Sızıntı riskine karşı sızdırmazlık sistemleri ve kimyasal sızıntı koruma önlemleri alınmıştır.
          ⚠️ Sonuç: Kimyasal sızıntıların çevreye yayılması engellenir.
        • Risk Değerlendirmesi: Düşük
      • Hayır:
        • Sızıntıya karşı alınan önlemler yetersiz.
          ❌ Sonuç: Kimyasal sızıntılar, çevresel kirlenmeye yol açabilir.
        • Risk Değerlendirmesi: Yüksek

🔸 5. Kontrol Noktası: Çevresel Etki Değerlendirmesi (ÇED) Yapılıyor mu?

  • Evet:
    • İşletme, faaliyetine başlamadan önce ÇED raporu hazırlanmış ve çevresel etkiler analiz edilmiştir.
      ✅ Sonuç: Çevresel etkiler önceden tespit edilir ve gerekli önlemler alınır.
    • Risk Değerlendirmesi: Düşük
  • Hayır:
    • ÇED raporu hazırlanmadı, çevresel etkiler değerlendirilmedi.
      🔸 6. Kontrol Noktası: Acil Durum Planları ve İletişim Sistemleri Var mı?
      • Evet:
        • Çevresel acil durumlar için acil durum planları ve çevresel etkiyi minimize edecek iletişim sistemleri mevcuttur.
          ⚠️ Sonuç: Çevresel kirlenmeye sebep olacak olaylar hızlıca kontrol altına alınabilir.
        • Risk Değerlendirmesi: Düşük
      • Hayır:
        • Acil durum planları veya iletişim sistemleri yok.
          ❌ Sonuç: Çevresel kirlenme riski yüksek, müdahale gecikebilir.
        • Risk Değerlendirmesi: Yüksek

🧩 🧩 🧩

Senaryonun Özeti

Senaryo NoSonuçRisk Seviyesi
1Çevresel izleme, atık yönetimi, kimyasal sızıntı izleme ve ÇED varDüşük
2Çevresel izleme yok, atık yönetimi eksik, kimyasal sızıntı izlenmiyorYüksek
3Çevresel izleme var, atık yönetimi yok, kimyasal sızıntı izleniyorOrta
4Çevresel izleme yok, sızıntıya karşı önlem yokÇok Yüksek

🛡️ 🛡️ 🛡️

Önleyici ve Azaltıcı Tedbirler

  • Çevresel izleme programları kurulmalı ve düzenli olarak yapılan izlemelerle çevresel etkiler erken tespit edilmelidir.
  • Atık yönetim sistemleri kurularak, atıklar düzenli bir şekilde toplanmalı ve çevreye zarar vermeyecek şekilde bertaraf edilmelidir.
  • Kimyasal sızıntı dedektörleri ve sızdırmazlık sistemleri kurulmalı, kimyasal sızıntılara karşı alınacak önlemler sürekli olarak gözden geçirilmelidir.
  • Çevresel Etki Değerlendirmesi (ÇED) yapılmalı ve faaliyetler öncesinde çevresel etkiler değerlendirilerek gerekli önlemler alınmalıdır.
  • Acil durum planları oluşturulmalı, çevresel etkilerin en aza indirilmesi için etkili bir iletişim ağı kurularak çalışanlar bu konuda bilgilendirilmelidir.

Pentan tankı gibi tehlikeli kimyasalların depolandığı ve işlendiği tesislerde çevresel riskler ve kirlenme riski önemli bir tehdit oluşturmaktadır.

Çevresel Riskler ve Kirlenme Riski Olay Ağacı Analizi, çevresel kirlenmenin olası senaryolarını değerlendirerek, bu risklerin yönetilmesi için gereken önlemleri kapsamlı bir şekilde ele aldığımı düşünsem de her zaman sizlerden gelen katkıların da olabileceğini biliyorum.

Çevreye zarar verebilecek olayların önlenmesi, sadece yerel ekosistemi değil, aynı zamanda küresel çevreyi de koruma adına kritik bir rol oynamaktadır.

Sızıntılar, taşımacılık hataları, yanlış depolama ve tesis dışına yayılan kimyasal maddeler gibi çevresel risklerin etkilerinin azaltılması için etkin izleme sistemlerinin, acil durum protokollerinin ve çevre koruma politikalarının uygulamaya konması gerekmektedir. Bu tür önlemler, çevresel tahribatın engellenmesinin yanı sıra, çevre dostu bir işletme yaklaşımının da benimsenmesine olanak tanıyacaktır.

Sonuç olarak, Çevresel Riskler ve Kirlenme Riski Olay Ağacı Analizi, pentan tankı gibi yüksek risk taşıyan tesislerde çevresel kirlenmenin önlenmesi için gerekli stratejileri ve önerileri ortaya koyarak, daha güvenli ve çevre dostu operasyonların gerçekleştirilmesine katkı sağlayabilirse hedefine ulaşmış olacaktır. Çevreye yönelik risklerin minimize edilmesi, sürdürülebilir bir tesis yönetimi için temel bir gereklilik olarak karşımıza çıkmaktadır.

⭐️⭐️⭐️⭐️⭐️⭐️⭐️⭐️

Değerli İş Güvenliği Camiası üyesi,

Pentan Tankı – İş Sağlığı ve Güvenliği konusunda ulaşılabilir makale ve teknik yazı sayısı maalesef yeterli değil. O sebeple bu yazıda eksiklerim olabilir.

Bilgi ve tecrübelerinizi paylaşmanız vereceğiniz katkılar ile iş güvenliği camiasının daima yararlanacağı büyük ve ayrıntılı bir veri bankası haline getirebiliriz.

Dr. Mustafa KEBAT – 0 530 568 42 75

⭐️⭐️⭐️⭐️⭐️⭐️⭐️⭐️

Doğal Yaşayın

Doğal Beslenin

Aklınıza Mukayet Olun

⭐️⭐️⭐️⭐️⭐️⭐️⭐️⭐️

Sayın okuyucu,

Aşağıdaki linkten yazımızda yer alan konu hakkında sorularınızı ve görüşlerinizi, merak ettiğiniz ve yazılarımıza konu olmasını istediğiniz hususları iletebilirsiniz.

Bilginin paylaştıkça çoğalacağı düşüncesi ve sizlere daha iyi hizmet verme azmi ile her gün daha da iyiye ilerlemede bizlere yorumlarınız ve katkılarınız ile yardımcı olursanız çok seviniriz. https://g.page/r/CTHRtqI0z0gjEAE/review

⭐️⭐️⭐️⭐️⭐️⭐️⭐️⭐️⭐️

Bilimsel Yazı Sevenler Devam Edebilirler

⭐️⭐️ Pentane dış depolama tankının yangın etkisine ilişkin bir çalışma https://koreascience.kr/article/JAKO202430540257020.page

⭐️⭐️ Depolama tankı kazalarına ilişkin bir çalışma https://www.sciencedirect.com/science/article/abs/pii/S0950423005000641?via%3Dihub

⭐️⭐️ Kaza Sonucu ve Risk Analizine Dayalı Kimyasal Depolama Tanklarının Güvenlik Aralıklarının Araştırılması https://www.researchgate.net/publication/346406356_Research_on_Safety_Spacing_of_Chemical_Storage_Tanks_Based_on_Accident_Consequence_and_Risk_Analysis

⭐️⭐️ IOC terminalindeki büyük yakıt depolama tankının yangın tehlikesi ve risk analizi https://journals.sagepub.com/doi/10.1177/09544089231207419

⭐️⭐️ Propan depolama tanklarının dinamik risk değerlendirmesi için tahmini bir kaza modelinin geliştirilmesi https://www.sciencedirect.com/science/article/abs/pii/S0957582021000896

⭐️⭐️ Pentan https://pubchem.ncbi.nlm.nih.gov/compound/Pentane

⭐️⭐️⭐️⭐️⭐️

Dr Mustafa KEBAT

Tetkik OSGB İş Sağlığı ve Eğitim Koordinatörü

Sınırlı Sorumluluk Beyanı:
Web sitemizin içeriği, ziyaretçiyi bilgilendirmeye yönelik hazırlanmıştır. Sitede yer alan bilgiler, hiçbir zaman bir iş güvenliği uzmanının, ilgili mühendisin ya da teknik ekibin yetki ve kararlarının yerini alamaz. Bu kaynaktan yola çıkarak, çalışma sahanız içerisindeki tehlike – risk belirlemesi ya da mevcut işleyişin değiştirilmesi kesinlikte tavsiye edilmez. Web sitemizin içeriği, asla firmanızın işleyişine müdahil olma ya da sorumlularınızın vereceği kararların yerine tutması olarak değerlendirilmemelidir. Sitede kanun içeriğine aykırı ilan ve reklam yapma kastı bulunmamaktadır.

Daha Fazla
Genel, İş Güvenliği6 Haziran 2025
İş Sağlığı ve Güvenliği Çözümlerimizle Tanışın
Bilgi almak için Hizmet Talep Formumuzu doldurun, size ulaşalım.
Teklif Al