Lityum-iyon bataryalar, enerji depolama teknolojilerinin merkezinde yer almakla birlikte, çevresel etkileri yalnızca üretim ve kullanım aşamalarıyla sınırlı değildir. Bir bataryanın ömrü sona erdiğinde başlayan depolama, taşıma, geri dönüşüm veya bertaraf süreçleri de belirli ölçekte karbon ve su tüketimine neden olur.
Sizlere, referans ürün esas alarak hazırlanmış “70 Gram’lık Lityum-İyon Hücrenin Kullanım Sonu – Bertaraf Süreci Karbon ve Su Ayak İzi Değerlendirme Raporu” sunuyorum. Bu rapor, bataryanın aktif kullanım süresi sona erdikten sonra (end-of-life, EoL) başlayan sürecini kapsamaktadır. (Yani depolama, taşıma, geçici bekleme, geri dönüşüm veya nihai bertaraf aşamalarını)
70 Gram’lık Lityum-İyon Bataryanın Bertaraf Süreci Karbon ve Su Ayak İzi
Referans Ürün
- Tip: Silindirik 21700 lityum-iyon hücre
- Kimya: NMC 811 (LiNi₀․₈Mn₀․₁Co₀․₁O₂)
- Nominal enerji: ~18 Wh
- Ağırlık: ~70 g
- Durum: Kullanım ömrü tamamlanmış (EOL)
1. RAPORUN KAPSAMI VE SINIRLARI
Bu rapor, bataryanın:
- Kullanım ömrü sonu (EOL)
- Geçici depolama
- Taşıma
- Ön işlem (deşarj, söküm, stabilizasyon)
- Geri dönüşüm veya nihai bertaraf
aşamalarında oluşan ek karbon ve su ayak izini değerlendirmektedir.
Not: Üretim aşamasındaki ayak izi bu rapora dahil değildir; yalnızca kullanım sonrası ek çevresel yük ele alınmıştır.
2. KULLANIM SONU SENARYOLARI
Bu tip bir hücre için pratikte üç temel senaryo vardır:
- Kontrollü geri dönüşüm (en yaygın ve önerilen)
- Geçici depolama + gecikmeli geri dönüşüm
- Uygunsuz bertaraf / düzensiz atık (en yüksek risk)
Aşağıdaki hesaplamalar 1. senaryo (kontrollü geri dönüşüm) üzerinden yapılmıştır.
3. KARBON AYAK İZİ (EOL AŞAMASI)
3.1 Aşamalara Göre Karbon Ayak İzi
| Aşama | CO₂-eq |
|---|---|
| Geçici depolama (iklimlendirme, güvenlik) | ~0,01 kg |
| Taşıma (≈300 km, ADR uyumlu) | ~0,02–0,03 kg |
| Deşarj ve ön işlem | ~0,01–0,02 kg |
| Mekanik + hidrometalurjik geri dönüşüm | ~0,04–0,06 kg |
| Toplam (EOL) | ~0,08–0,12 kg CO₂-eq |
3.2 Karbon Ayak İzi Yorumu
- 70 g’lık tek bir hücrenin kullanım sonrası karbon ayak izi,
- üretim aşamasına kıyasla düşük,
- ancak sıfır değildir.
- Bertaraf süreci, hücre başına %40–60 oranında geri kazanım faydası sağlayarak üretimdeki karbon yükünü dolaylı olarak azaltır.
4. SU AYAK İZİ (EOL AŞAMASI)
4.1 Aşamalara Göre Su Ayak İzi
| Aşama | Su Tüketimi |
|---|---|
| Depolama ve temizlik | ~0,5–1 litre |
| Taşıma (dolaylı) | ~1–2 litre |
| Hidrometalurjik geri dönüşüm | ~5–10 litre |
| Soğutma ve proses destekleri | ~1–2 litre |
| Toplam (EOL) | ~8–15 litre |
4.2 Su Ayak İzi Yorumu
- Kullanım sonrası su ayak izi,
- üretim aşamasındaki 300–500 litreye kıyasla çok düşüktür.
- En büyük pay kimyasal çözelti bazlı metal geri kazanım süreçlerinden gelir.
5. GERİ KAZANIMIN ÇEVRESEL KAZANCI
5.1 Geri Kazanılan Malzemeler
| Malzeme | Geri Kazanım Oranı |
|---|---|
| Kobalt | %90–95 |
| Nikel | %85–90 |
| Bakır | %90+ |
| Alüminyum | %80–90 |
| Lityum | %50–70 |
5.2 Net Çevresel Etki
Bir hücrenin geri dönüşümü, bertaraf sürecinde oluşan karbon ayak izinden daha fazla karbon ve su tasarrufu sağlar.
Bu nedenle EOL süreci:
- mutlak bir çevresel yük değil,
- net çevresel kazanç potansiyeli olan bir aşamadır.
6. UYGUNSUZ BERTARAF SENARYOSU
Eğer batarya:
- evsel atıkla atılırsa,
- açık alanda depolanırsa,
- yangın veya sızıntı oluşturursa,
o zaman:
- karbon ayak izi ölçülemez şekilde artar,
- su ve toprak kirliliği geri döndürülemez hale gelir,
- çevresel zarar lokal değil bölgesel olur.
70 gramlık bir lityum-iyon batarya, kullanım ömrü bittikten sonra dahi çevreyle olan ilişkisini sürdürür; doğru yönetildiğinde bu ilişki onarıcı, yanlış yönetildiğinde yıkıcıdır.
- Kullanım sonrası karbon ayak izi düşük ama anlamlıdır.
- Su ayak izi sınırlı ancak kimyasal risklidir.
- Asıl kritik nokta, yangın ve sızıntı riskleriyle birlikte çevresel güvenliktir.
7. SONUÇ
Lityum-iyon bataryalar çevreye en büyük zararlarını üretim aşamasında verir;
ancak en büyük fırsatlarını kullanım sonrasında sunarlar.
Bu fırsat:
- geri dönüşüm,
- güvenli depolama,
- doğru bertaraf zinciri
ile gerçek bir çevresel kazanıma dönüşebilir.
70 gramlık bir lityum-iyon bataryanın kullanım ömrü tamamlandıktan sonra, bertaraf edilene kadar oluşturduğu karbon ayak izi yaklaşık 0,1 kg CO₂-eşdeğeri, su ayak izi ise 10–15 litre mertebesindedir.
Bu değerler, 70 kg ağırlığında bir insanın yıllık ortalama 4–5 ton CO₂ ve 130–160 bin litre su tüketimiyle karşılaştırıldığında oldukça küçük görünmektedir.
Ancak bu fark, bataryanın çevresel etkisinin önemsiz olduğu anlamına gelmez; aksine, bataryaların etkisi yoğunluk ve toplulaşma üzerinden ortaya çıkar.
Bir insanın çevresel ayak izi yaşam süresine yayılan, biyolojik döngülerle kısmen dengelenebilen bir etkileşimdir. Buna karşılık lityum-iyon bataryaların çevresel yükü, kısa bir üretim ve bertaraf zaman dilimine sıkışır ve binlerce, milyonlarca hücrenin aynı anda sisteme girmesiyle çarpan etkisi yaratır.
Tek bir hücre değil; milyarlarca hücrenin aynı anda bertaraf edildiği bir dünyada, bu “küçük” değerler hızla büyük bir çevresel baskıya dönüşür.
Bu nedenle mesele, bir bataryayı bir insanla bire bir karşılaştırmak değil; insan kaynaklı teknolojilerin, insan yaşamının yıllık etkisini ne kadar sürede ve hangi yoğunlukta ürettiğini anlamaktır. Doğru geri dönüşüm ve güvenli bertaraf uygulamalarıyla, lityum-iyon bataryaların kullanım sonrası çevresel etkisi yönetilebilir düzeyde tutulabilir. Aksi hâlde, kısa ömürlü teknolojiler, uzun ömürlü çevresel izler bırakmaya devam edecektir.
Bu karşılaştırma, lityum-iyon bataryaların değil; onları üreten, kullanan ve bertaraf eden sistemlerin çevreyle kurduğu ilişkinin yeniden düşünülmesi gerektiğini açıkça ortaya koymaktadır.
⭐️⭐️⭐️⭐️⭐️⭐️⭐️⭐️
Doğal Yaşayın
Doğal Beslenin
Aklınıza Mukayet Olun
⭐️⭐️⭐️⭐️⭐️⭐️⭐️⭐️
Sayın okuyucu,
Aşağıdaki linkten yazımızda yer alan konu hakkında sorularınızı ve görüşlerinizi, merak ettiğiniz ve yazılarımıza konu olmasını istediğiniz hususları iletebilirsiniz.
Bilginin paylaştıkça çoğalacağı düşüncesi ve sizlere daha iyi hizmet verme azmi ile her gün daha da iyiye ilerlemede bizlere yorumlarınız ve katkılarınız ile yardımcı olursanız çok seviniriz. https://g.page/r/CTHRtqI0z0gjEAE/review
⭐️⭐️⭐️⭐️⭐️⭐️⭐️⭐️⭐️
Dr Mustafa KEBAT
Tetkik OSGB İş Sağlığı ve Eğitim Koordinatörü