Biyosidal ürünler, doğrudan canlı sistemler üzerinde etki göstermek üzere tasarlanmış ürünlerdir. Bu yönüyle sıradan kimyasal karışımlardan ayrılırlar. Bir biyosidal ürünün piyasaya sunulması, kullanılması ve ruhsatlandırılması; yalnızca “etkili” olmasına değil, aynı zamanda insan, hayvan ve çevre için kabul edilebilir risk sınırları içinde kalmasına bağlıdır.
Bu nedenle biyosidal ürün dosyalarının değerlendirilmesi, klasik bir teknik inceleme süreci değil; çok katmanlı, bilim temelli ve koruyucu halk sağlığı yaklaşımıyla yürütülen bir risk yönetimi sürecidir.
Tetkik İş Sağlığı ve Güvenliği olarak biz bu süreci, yalnızca mevzuatın yerine getirilmesi gereken bir prosedür olarak değil; toplumsal sorumluluk taşıyan bilimsel bir güvenlik mekanizması olarak görüyoruz.
1. Risk Değerlendirmenin Temel Mantığı
Biyosidal ürün değerlendirme sisteminin merkezinde tek bir soru vardır:
“Bu ürün, önerilen kullanım koşullarında insanlara, hayvanlara ve çevreye kabul edilemez bir zarar oluşturur mu?”
Bu sorunun cevabı; tahminlere değil, ölçülebilir, test edilebilir ve karşılaştırılabilir bilimsel verilere dayanmak zorundadır.
Bu nedenle mevzuat, risk değerlendirmeyi dört temel bilimsel basamak üzerine kurmuştur:
- Tehlike tanımlaması
- Doz–tepki ilişkisi
- Maruz kalma değerlendirmesi
- Risk nitelendirmesi
Bu dört adım, biyosidal ürün değerlendirmesinin omurgasını oluşturur.
2. Tehlike Tanımlaması: “Bu madde ne yapabilir?”
Tehlike tanımlaması, biyosidal ürünün ve içindeki etkin veya kaygı uyandıran maddelerin doğal özelliklerinden kaynaklanabilecek tüm olumsuz etkilerin ortaya konulmasıdır.
Bu aşamada soru şudur:
“Bu madde teorik olarak hangi zararları oluşturabilir?”
Bu kapsamda incelenen başlıca etkiler:
- Akut ve kronik toksisite
- Tahriş ve korozivite
- Alerjik etkiler
- Sinir sistemi etkileri (nörotoksisite)
- Kanserojenite
- Mutajenite
- Üreme toksisitesi
- Endokrin etkiler
- Fizikokimyasal kaynaklı riskler
Bu aşama, henüz “ne kadar zarar verir?” sorusu değil, “hangi zararları potansiyel olarak taşıyor?” sorusunun yanıtıdır.
Tetkik OSGB olarak biz bu aşamayı, tüm risk değerlendirmesinin en kritik temeli olarak görüyoruz. Çünkü yanlış tanımlanmış bir tehlike, sonraki bütün hesaplamaları anlamsız hale getirir.
3. Doz–Tepki Değerlendirmesi: “Ne kadar olursa zarar verir?”
Bir maddenin tehlikeli olması, her koşulda zararlı olduğu anlamına gelmez. Burada belirleyici olan unsur dozdur.
Bu aşamada;
- Hangi dozda hiçbir olumsuz etki görülmediği (NOAEL)
- Hangi dozda ilk olumsuz etkinin başladığı (LOAEL)
- Akut toksisitelerde LD50 / LC50 değerleri
bilimsel testlerle ortaya konur.
Bu veriler bize şunu sağlar:
- Güvenli maruziyet sınırlarını belirlemek
- Güvenlik marjlarını hesaplamak
- Mesleki maruziyetlerin kabul edilebilir düzeyde olup olmadığını değerlendirmek
Bu basamak, biyosidal ürün dosyalarının “sayısal omurgasıdır.”
Çünkü risk; ancak ölçülebilir sınırlar üzerinden yönetilebilir.
4. Maruz Kalma Değerlendirmesi: “Kim, ne kadar, ne şekilde temas ediyor?”
Bu aşama, dosya değerlendirmesinin en “sahaya bakan” bölümüdür.
Burada yalnızca maddenin özellikleri değil; ürünün nasıl, kim tarafından, ne sıklıkta, hangi ortamda kullanıldığı değerlendirilir.
Dikkate alınan temel unsurlar:
- Profesyonel kullanıcılar
- Profesyonel olmayan kullanıcılar
- Çevre yoluyla dolaylı maruz kalan insanlar
- Hayvanlar
- Su, toprak, hava ve tortu ortamları
Ayrıca:
- Solunum
- Cilt teması
- Ağız yoluyla alım
- Çevresel yayılım
ayrı ayrı ele alınır.
Bu aşama şuna cevap verir:
“Gerçek hayatta bu ürünle kim, hangi yoldan, ne kadar karşılaşır?”
Tetkik OSGB olarak biz bu basamağı, dosyanın masa başından çıkıp gerçek dünyaya indiği nokta olarak değerlendiriyoruz.
5. Risk Nitelendirmesi: “Bu temas kabul edilebilir mi?”
Risk nitelendirmesi, önceki üç basamağın birleştiği noktadır.
Burada:
- Maruz kalma miktarları
- Güvenli doz sınırları
- Çevresel eşikler (PEC / PNEC)
birbirleriyle karşılaştırılır.
Amaç şudur:
- İnsanlar için risk kabul edilebilir mi?
- Hayvanlar için risk kabul edilebilir mi?
- Çevre için risk kabul edilebilir mi?
Eğer cevap “hayır” ise; ürün:
- Ruhsat alamaz
- Kısıtlanır
- İlave veri istenir
- Formülasyonu veya kullanım koşulları değiştirilir
Bu yönüyle risk değerlendirme süreci, yalnızca “onay” üretmez;
aynı zamanda ürünü dönüştüren bir güvenlik filtresidir.
6. Çevresel Boyut: Görünmeyen Ama En Uzun Süreli Etki
Biyosidal ürün değerlendirmesinde çevre, en uzun vadeli risk alanıdır.
Bu kapsamda:
- Suda yaşayan organizmalar
- Toprak canlıları
- Hava yoluyla yayılım
- Biyo-birikim potansiyeli
- Ekosistem dengeleri
ayrı ayrı incelenir.
PEC / PNEC oranları burada yalnızca bir sayı değil;
bir ekosistemin geleceğine dair bilimsel bir öngörüdür.
7. Kabul Edilemez Etkiler ve Bakanlık Karar Mekanizması
Mevzuat çok nettir:
Bir biyosidal ürün;
- İnsan sağlığı için kabul edilemez risk oluşturuyorsa
- Hayvan sağlığı için kabul edilemez risk oluşturuyorsa
- Çevre için kabul edilemez risk oluşturuyorsa
ruhsat alamaz.
Etkili olması, ticari değer taşıması veya ihtiyaç duyulması;
sağlık ve çevre güvenliğinin önüne geçmez.
Bu, sistemin en temel felsefesidir.
8. Tetkik OSGB Perspektifiyle Sonuç
Tetkik İş Sağlığı ve Güvenliği olarak biz bu metni yalnızca bir “mevzuat metni” olarak okumuyoruz.
Biz bu metni:
- Halk sağlığının korunma kılavuzu
- Çevre güvenliğinin bilimsel teminatı
- Mesleki maruziyetlerin erken kontrol sistemi
- Ve biyosidal sektörün etik sınır çizgisi
olarak görüyoruz.
Biyosidal ürün dosyalarının değerlendirilmesi;
sadece bir ürünün ruhsat alıp almaması değil,
hangi risklerin topluma taşınacağına dair verilen bir karardır.
Bu nedenle bu süreçte yapılan her bilimsel analiz,
sahada çalışan bir uygulayıcının sağlığına,
bir çocuğun içtiği suya,
bir toprağın verimliliğine,
bir ekosistemin dengesine dokunur.
Ve biz Tetkik OSGB olarak bu sürecin her aşamasına,
hukuki bir zorunluluktan çok daha öte bir sorumluluk bilinciyle yaklaşıyoruz.
Tetkik İş Sağlığı ve Güvenliği adına değerlendirme yazısıdır.
⭐️⭐️⭐️⭐️⭐️⭐️⭐️⭐️
Doğal Yaşayın
Doğal Beslenin
Aklınıza Mukayet Olun
⭐️⭐️⭐️⭐️⭐️⭐️⭐️⭐️
Sayın okuyucu,
Aşağıdaki linkten yazımızda yer alan konu hakkında sorularınızı ve görüşlerinizi, merak ettiğiniz ve yazılarımıza konu olmasını istediğiniz hususları iletebilirsiniz.
Bilginin paylaştıkça çoğalacağı düşüncesi ve sizlere daha iyi hizmet verme azmi ile her gün daha da iyiye ilerlemede bizlere yorumlarınız ve katkılarınız ile yardımcı olursanız çok seviniriz. https://g.page/r/CTHRtqI0z0gjEAE/review
⭐️⭐️⭐️⭐️⭐️⭐️⭐️⭐️⭐️
Dr Mustafa KEBAT
Tetkik OSGB İş Sağlığı ve Eğitim Koordinatörü