Yangın Tüpü Tipine Göre Sınıflandırma ve İşaretler

Tetkik Editor — Fri, 10 Oct 2025 21:01:00 +0000

Yangınla mücadele ekipmanları içerisinde yer alan taşınabilir yangın söndürücüler (yangın tüpleri), yangının ilk birkaç dakikası içinde yapılacak müdahalede kritik rol oynamaktadır.

Yangın söndürücüler, yalnızca söndürücü özellikleriyle değil, üzerlerinde yer alan teknik işaretler, semboller, harfler ve kodlamalarla da kullanıcıya yaşamsal bilgiler sunar.

Bu işaretlerin doğru okunması ve anlaşılması, yangına uygun müdahalenin temelini oluşturur. Elinizdeki çalışma, yangın tüplerinin tiplerine göre sınıflandırılmasıyla birlikte, tüp üzerindeki yazıların, rakamların ve renklerin anlamlarını teknik bir perspektifle ve pratik uygulamalarla ortaya koymaktadır.

Amacım; iş sağlığı ve güvenliği profesyonellerinin, acil durum ekiplerinin ve tüm çalışanların yangın tüpleri üzerindeki bu işaretleri doğru anlaması ve yorumlamasını sağlamak için bilgi köşemize bir eklem yapmaktır.

1. Yangın Tüpü Tipine Göre Sınıflandırma ve İşaretler

A. Kuru Kimyevi Tozlu (ABC) Tüp

Üzerindeki işaret:
- ABC veya A-B-C → Çok amaçlı tozlu tüp; katı, sıvı ve gaz yangınlarına müdahale edebilir.
Toz türü: Monoamonyum fosfat / Sodyum bikarbonat
Renk kodu: Genellikle kırmızı
Basınç göstergesi: Manometre
- Yeşil bölge: Normal basınç
- Kırmızı bölge: Düşük basınç (yeniden dolum gerekir)

B. Karbon Dioksit (CO₂) Tüp

Üzerindeki işaret:
- CO₂ → Yalnızca B ve C sınıfı yangınlara müdahale eder (sıvı ve gaz)
Tanıma bilgisi:
- Manometre bulunmaz.
- Boyun kısmında yivli metal başlık (hortum yoksa metal horn)
Kullanım uyarısı: Kapalı alanlarda dikkatli kullanılmalıdır (boğucu gaz)

CO₂ Tüp Üzerindeki İşaretlerin Anlamları

İşaret	Anlamı
CO₂	Söndürücü gazın karbondioksit olduğunu belirtir. Elektrik iletmez.
E Class /	Tüpün elektrik yangınlarında kullanılabileceğini gösterir.
35kV Test Passed	35.000 volt elektrik altında test edilip güvenli olduğu anlamına gelir.
%xx CO₂	İçerikteki karbondioksit oranını belirtir. Örn: %99,9 CO₂
CE	Avrupa güvenlik standartlarına uygunluk belgesi.
TSE veya TS EN 3	Türk Standartlarına (EN3 standardına) uygunluk.
TS EN 1866 – 1	Yangın söndürücü standardı ve test metodunu belirtir.
5A / 21B / C	Yangın söndürme etkinliği sınıflandırması (Bkz: Not aşağıda).
20 sec	Ortalama boşaltım süresi (örnek).
2 kg CO₂	Söndürücü gazın ağırlığı. Net içeriği verir.

Hesaplama Örneği:

2 kg CO₂ gazı, 1 atmosfer basınçta yaklaşık 1.1 m³ hacme yayılır.
Boşaltma süresi: 20 saniye → 1.1 m³ / 20 = 0.055 m³/sn çıkış debisi.

C. Köpüklü (AFFF – Aqueous Film Forming Foam)

Üzerindeki işaret:
- AFFF, Foam, A-B → Katı ve sıvı yangınlara etkili
Renk kodu: Kırmızı + Mavi şerit (bazı ülkelerde değişebilir)
Dikkat: Elektrik yangınlarında kullanılmaz (iletken olabilir)

D. Metal Yangını (D sınıfı)

Üzerindeki işaret:
- Class D, Metal Fire Only → Lityum, magnezyum gibi metallerin yangınında
Toz türü: Özel toz (grafit, sodyum klorür vs.)
Renk kodu: Sarı etiket, gri/gümüş gövde

E Sınıfı (Elektrik Yangınları)

Tanım:

Elektrik panoları, kablolar, trafo merkezleri, bilgisayar sistemleri gibi elektrik enerjisiyle çalışan cihazlardan çıkan yangınlardır.

Uygun Söndürücü Tipleri:

CO₂ (Karbondioksitli) Tüpler
Kuru Kimyevi Tozlu (ABC Tozlu) – sınırlı olarak
Halon ve alternatifi Halotron – özel uygulamalarda

F Sınıfı (Yağ Yangınları)

Tanım:

Ticari mutfaklarda kızartma yağlarının aşırı ısınmasından kaynaklanan yangınlardır. Sıvılaştırılmış yağlar çok hızlı alev alabilir.

Uygun Söndürücü Tipleri:

Islak Kimyasal (Wet Chemical)
Potasyum asetat, potasyum sitrat, potasyum karbonat içeriklidir.

F Sınıfı Tüp Üzerindeki İşaretlerin Anlamları

İşaret	Anlamı
F Sınıfı /	Yağ yangınlarında (pişirme yağı) kullanılabilir.
Wet Chemical	Söndürücü sıvının özel formülasyonla üretildiğini belirtir.
K2CO₃ / CH₃COOK	Kimyasal içeriği belirtir: potasyum karbonat veya potasyum asetat.
40 sec discharge	40 saniyelik boşaltım süresi.
75F	75°C’de aktif hale gelen nozül tetikleyici sensör.
6L	6 litre söndürücü sıvı içerir.
TSE veya TS EN 3	Avrupa yangın söndürme standardı.
Elde taşınabilir cihazlar TS 862 EN 3, tekerlekli cihazlar için TS en 1866 standart serisi olmak zorundadır.	Taşınabilir Yangın Söndürücü cihaz standardı.
F Class Rating: 75F	Yangın sınıfı uyumluluğunu gösterir.
PH 9–11	Sıvı kimyasalın pH aralığı – hafif bazik.

Hesaplama Örneği:

6 Litre potasyum karbonat → yaklaşık 4 m²’lik yağ yangını alanını kaplayabilir.
Köpükleme ve soğutma süresi: 60–75 saniyelik etkin soğuma etkisi sağlar.

5A / 21B / C Ne Demektir?

Bu kodlar yangın söndürücünün etkinliğini gösteren sınıflandırma kodlarıdır

Kod	Açıklama
A	Katı madde yangını (tahta, kumaş vb.)
B	Sıvı madde yangını (benzin, tiner)
C	Gaz yangını (propan, bütan vb.)
F	Pişirme yağı yangını
5A	5 adet 0.5 m³ boyutundaki tahta bloğu söndürebilir.
21B	21 litre sıvı yakıt yangınını söndürebilir.

2. Tüp Üzerinde Bulunan Harfler ve Rakamların Anlamı

A. Yangın Sınıfı Harfleri

Harf	Anlamı	Açıklama
A	Katı madde	Odun, kâğıt, plastik gibi
B	Sıvı madde	Benzin, alkol, yağ
C	Gaz yangınları	Propan, bütan, metan
D	Metal yangınları	Magnezyum, titanyum
E	Elektrik	(ABCD tüplerinde genellikle ayrı belirtilmez)
F	Yağ yangınları	Mutfak tipi yağ yangınları

B. Tarih ve Kontrol İşaretleri

Dolum tarihi: Ay/Yıl formatında
Son kontrol tarihi: Tüpün periyodik bakımı
Hidrostatik test tarihi: Basınca dayanım testi, genelde her 5 yılda bir yapılır

C. Basınç Değerleri ve Kodları

Kod	Açıklama
`T.S.`	Türk Standardı (ör: TS EN 3)
`PN 25`	Nominal çalışma basıncı 25 bar
`Test: 35 bar`	Tüpün test edildiği basınç seviyesi
`Vol: 6 kg`	6 kilogram söndürücü madde içerir

Hacim birimi karışıklığına dikkat:
- kg = Toz/CO₂ miktarı
- lt = Köpük veya su hacmi

D. Seri Numaraları / Parti Numaraları

Üreticiye özel kodlar: Seri takip ve izlenebilirlik için

3. Basınç Hesaplaması (CO₂ Tüpü Örneği)

Bir CO₂ tüpünün içindeki gaz kritik sıcaklık ve basınçta sıvı + gaz fazında bulunur. Kullanıcı basınç göstergesi olmadığı için:

Tahmini Basınç Değeri:

Oda sıcaklığında (25 °C): Yaklaşık 57 bar

Uygulama:
Bir 5 kg’lık CO₂ tüpü kullanıldığında:

1 kg CO₂ → ~0.54 m³ gaz üretir
5 kg → 5 × 0.54 = 2.7 m³ CO₂ gazı yayılır
Bu, kapalı bir alanda ciddi boğulma riski yaratabilir.

4. Renk Kodları (TS ISO 3864 ve EN 3’e göre)

Renk	Anlamı
Kırmızı	Genel yangın söndürücü gövdesi
Mavi	Kuru toz içerikli tüpler için
Siyah	CO₂ içerikli tüpler için
Krem	Köpüklü tüpler için
Sarı	Metal yangını tüpleri için

5. Diğer Etiketler ve Uyarılar

Kullanım Talimatı (genelde 3 adım):
1. Pimi çek
2. Hortumu yönlendir
3. Tetiğe bas
Uyarı sembolleri:
- Elektrik sembolü varsa → Elektrikli alanlarda kullanılabilir.
- Çarpı sembolü → Belirtilen sınıfta kullanılamaz.

Kritik Uyarılar

Elektrik yangınlarında kesinlikle su bazlı tüpler kullanılmaz. Elektrik çarpma riski vardır.
Yağ yangınlarında su kullanımı patlamaya neden olabilir! Sıvı yağ ile su temas ettiğinde aniden buharlaşır ve alevi genişletir.
İşaretler silinmiş ya da okunamaz durumdaysa, tüp kullanıma uygun değildir.
Tüm yangın tüplerinin üzerindeki kodlar yılda en az bir defa okunmalı ve yorumlanabilir durumda olmalıdır.

Yangın tüplerinin üzerindeki teknik işaretler yalnızca cihazın kimliğini belirlemekle kalmaz; aynı zamanda cihazın doğru yerde, doğru biçimde ve doğru zamanlama ile kullanılmasını sağlayan hayati yönlendirmelerdir.

Sıklıkla göz ardı edilen bu semboller, aslında bir yangın anında saniyeler içinde doğru karar vermemizi sağlayacak bilgi alt yapısını oluşturur.

Bu nedenle yangın tüpü kullanımı kadar, üzerindeki işaretlerin de okunabilir ve anlaşılır olması; periyodik kontrollerin bu unsurlar üzerinden de yapılması, hem iş güvenliği hem de genel yaşam güvenliği açısından büyük önem taşır.

Unutulmamalıdır ki, doğru işaretin doğru okunması, yanlış müdahalenin önüne geçer; bu da çoğu zaman bir canın kurtarılması anlamına gelir.

Yangın Eğitimi ve Tatbikatı Hizmeti

Doğal Yaşayın

Doğal Beslenin

Aklınıza Mukayet Olun

Sayın okuyucu,

Aşağıdaki linkten yazımızda yer alan konu hakkında sorularınızı ve görüşlerinizi, merak ettiğiniz ve yazılarımıza konu olmasını istediğiniz hususları iletebilirsiniz.

Bilginin paylaştıkça çoğalacağı düşüncesi ve sizlere daha iyi hizmet verme azmi ile her gün daha da iyiye ilerlemede bizlere yorumlarınız ve katkılarınız ile yardımcı olursanız çok seviniriz. https://g.page/r/CTHRtqI0z0gjEAE/review

Bilimsel Yazı Sevenler Devam Edebilirler

Yangın Söndürücüler – Taşınabilir https://www.ccohs.ca/oshanswers/safety_haz/fire_extinguishers.html

Yangın Söndürücü Yerleştirme Kılavuzu https://www.nfpa.org/news-blogs-and-articles/blogs/2021/04/30/extinguisher-placement-guidehttps://www.nfpa.org/news-blogs-and-articles/blogs/2021/04/30/extinguisher-placement-guide

Seyyar yangın söndürücüler – Bölüm 10: Seyyar yangın söndürücünün en 3-7 ye uygunluğunu değerlendirmek için hükümler https://intweb.tse.org.tr/standard/standard/Standard.aspx?081118051115108051104119110104055047105102120088111043113104073083114121073085067118075066090107

Taşınabilir yangın söndürücüler – bölüm 1: Karakteristikler, performans ve deney metotları https://intweb.tse.org.tr/standard/standard/Standard.aspx?081118051115108051104119110104055047105102120088111043113104073097087079078113097107119120085113

Doğru Yangın Söndürme Cihazının Seçimi İçin Gerekli Bilgiler http://chrome-extension://efaidnbmnnnibpcajpcglclefindmkaj/https://sssjournal.com/files/sssjournal/453f95dc-71ac-422e-b440-cc5e0081ee9a.pdf

Dr Mustafa KEBAT

Tetkik OSGB İş Sağlığı ve Eğitim Koordinatörü

Sınırlı Sorumluluk Beyanı:
Web sitemizin içeriği, ziyaretçiyi bilgilendirmeye yönelik hazırlanmıştır. Sitede yer alan bilgiler, hiçbir zaman bir hekim tedavisinin ya da konsültasyonunun yerini alamaz. Bu kaynaktan yola çıkarak, ilaç tedavisine başlanması ya da mevcut tedavinin değiştirilmesi kesinlikte tavsiye edilmez. Web sitemizin içeriği, asla kişisel teşhis ya da tedavi yönteminin seçimi için değerlendirilmemelidir.

Ayrıca, sitede yer alan bilgiler, hiçbir zaman bir iş güvenliği uzmanının, ilgili mühendisin ya da teknik ekibin yetki ve kararlarının yerini alamaz. Bu kaynaktan yola çıkarak, çalışma sahanız içerisindeki tehlike – risk belirlemesi ya da mevcut işleyişin değiştirilmesi kesinlikte tavsiye edilmez. Web sitemizin içeriği, asla firmanızın işleyişine müdahil olma ya da sorumlularınızın vereceği kararların yerine tutması olarak değerlendirilmemelidir. Sitede kanun içeriğine aykırı ilan ve reklam yapma kastı bulunmamaktadır.

İşaretler – Tetkik iş Güvenliği ve Sağlığı

Yangın Tüpü Tipine Göre Sınıflandırma ve İşaretler

1. Yangın Tüpü Tipine Göre Sınıflandırma ve İşaretler

A. Kuru Kimyevi Tozlu (ABC) Tüp

B. Karbon Dioksit (CO₂) Tüp

CO₂ Tüp Üzerindeki İşaretlerin Anlamları

C. Köpüklü (AFFF – Aqueous Film Forming Foam)

D. Metal Yangını (D sınıfı)

E Sınıfı (Elektrik Yangınları)

Tanım:

Uygun Söndürücü Tipleri:

F Sınıfı (Yağ Yangınları)

Tanım:

Uygun Söndürücü Tipleri:

F Sınıfı Tüp Üzerindeki İşaretlerin Anlamları

5A / 21B / C Ne Demektir?

2. Tüp Üzerinde Bulunan Harfler ve Rakamların Anlamı

A. Yangın Sınıfı Harfleri

B. Tarih ve Kontrol İşaretleri

C. Basınç Değerleri ve Kodları

D. Seri Numaraları / Parti Numaraları

3. Basınç Hesaplaması (CO₂ Tüpü Örneği)

Tahmini Basınç Değeri:

4. Renk Kodları (TS ISO 3864 ve EN 3’e göre)

5. Diğer Etiketler ve Uyarılar

Kritik Uyarılar

Doğal Yaşayın

Doğal Beslenin

Aklınıza Mukayet Olun

Dr Mustafa KEBAT