Makineyi Kurmak Üreticinin, Güvenliği Sürdürmek Kullanıcının İşi

Tetkik Editor — Tue, 21 Oct 2025 21:01:00 +0000

Makine Kullanıcısının Sorumluluğu: Güvenliği Sürdürmek, Sadece Üreticinin Değil…

Üretici makineyi tüm güvenlik tedbirleriyle tasarlamış olabilir…

Peki ya kullanıcı bu tedbirleri işler halde tutmazsa?

Güvenliğin yarısı üreticiyse, diğer yarısı kullanıcıdır.

Makineyi kim kullanıyorsa, güvenliği de onun uygulaması gerekir. Bu yazıda, makine kullanıcılarının (işletmelerin, operatörlerin, işverenlerin) güvenliği nasıl sürdürülebilir kılacağına odaklanıyoruz.

1. Uygunluk, sadece satın alırken değil, kullanırken de geçerli olmalı

EU-OSHA – 2006/42/EC Makine Direktifi Avrupa pazarına sunulan makinelerin tasarımı ve yapımı için sağlık ve güvenlik gerekliliklerini belirler ve üreticiye büyük yükümlülükler getirirken Yönetmelik 2023/1230/EU – Makineler ile yürürlükten kaldırılmıştır.

Resmi Gazetede 3 Mart 2009 SALI Sayı : 27158 ile yayınlanan MAKİNA EMNİYETİ YÖNETMELİĞİ https://resmigazete.gov.tr/eskiler/2009/03/20090303-4.htm

2009/104/EC sayılı “İş Ekipmanlarının Kullanımı” direktifi, kullanıcıların yani işverenlerin ve operatörlerin alması gereken önlemleri açıkça ortaya koyar.

Resmî Gazete Tarihi: 25.04.2013 Resmî Gazete Sayısı: 28628 İŞ EKİPMANLARININ KULLANIMINDA SAĞLIK VE GÜVENLİK ŞARTLARI YÖNETMELİĞİ https://www.mevzuat.gov.tr/mevzuat?MevzuatNo=18318&MevzuatTur=7&MevzuatTertip=5

Makine işe uygun olmalı.
Operatör, o makineyi güvenli şekilde kullanabilmeli.
Makine, güvenli konumda kurulmuş olmalı.
Koruyucular kaldırılmamalı, bypass yapılmamalı.
Bakım ve temizlik, risksiz bir şekilde yapılmalı.

2. Ek Emniyet Tedbirleri: Fabrikadaki “ince ayarlar”

Makine ne kadar güvenli olursa olsun, kullanım alanı bu güvenliği bozabilir. Dar bir alanda kurulan makinede operatör kaçamazsa, bu güvenlikten söz edilemez.

Örneğin:

Hareketli parçalarla duvar arasında çalışan varsa, bu sıkışma riski doğurur.
Koruma mesafesi yetersizse, kazaya davetiyedir.
Kapılar, panolar, acil durdurma butonları ulaşılabilir olmalı.

Bu nedenle işveren;

Makineyi güvenli bir alana yerleştirmeli,
Koruma ekipmanları bozulmuşsa kullanıma izin vermemeli,
Sabit korumalar yetmiyorsa hareketli muhafazalar eklemelidir.

3. Kişisel Koruyucu Donanımlar (KKD) – Son savunma hattı

Makineye yaklaşan herkesin, görevine uygun kişisel koruyucu donanımı kullanması gerekir. Bunlar, teknik önlemlerle ortadan kaldırılamayan riskleri azaltır.

Örnekler:

Göz koruyucu (taşlama, çapak)
Kulaklık (yüksek gürültü)
Baret (üstten gelebilecek cisimler)
Eldiven (kesici/ezici ekipmanlar)
Çelik burunlu ayakkabı (ağır parçalar)

İyi bir KKD uygulaması sadece donanımı dağıtmak değil; uygun kullanımı öğretmek ve kontrol etmektir.

4. Prosedürler: Yazılı kurallar, kazayı önler

Makinenin güvenli kullanımı için sadece fiziksel önlemler yetmez. İş organizasyonu ve yazılı prosedürler güvenliğin çimentosudur.

Örnek prosedürler:

Kimler makineyi kullanabilir?
Ne zaman temizlik yapılır?
Bakım sırasında hangi enerji kaynakları izole edilir?
Acil durumda kim bilgilendirilir?

Bu prosedürler:

Yazılı olmalı,
Güncel tutulmalı,
Eğitimle desteklenmeli,
Denetimlerle güçlendirilmelidir.

5. Eğitim: Bilgi, en ucuz güvenlik önlemidir

Eğitimsiz bir çalışana en güvenli makineyi de verseniz, risk sıfır olmaz.

Kullanıcıya şu soruları sorabilmelisiniz:

Koruyucuyu neden kaldırmıyorsun?
Bakım sırasında niye fişi çekiyorsun?
Neden bu eldiveni kullanıyorsun?

Ve cevapları biliyorsa, eğitim başarılıdır.

Eğitim yalnızca ilk işe başlarken değil, bakım, arıza ve yenilikler olduğunda da tekrar edilmelidir.

İş Güvenliği

Makine güvenliğinde “sistem kapandı, iş bitti” anlayışı yanlıştır. Güvenlik yaşayan bir yapıdır. Üretici güvenli bir makine tasarlar ama onu koruyup işletecek olan sahadaki kullanıcıdır.

Her güvenlik önlemini yerinde görmek, test etmek, uygunsuzlukları raporlamak iş güvenliği uzmanının temel görevidir. Gözünüz açık, prosedürler güncel, kontrol listeleriniz eksiksiz olsun.

Doğal Yaşayın

Doğal Beslenin

Aklınıza Mukayet Olun

Sayın okuyucu,

Aşağıdaki linkten yazımızda yer alan konu hakkında sorularınızı ve görüşlerinizi, merak ettiğiniz ve yazılarımıza konu olmasını istediğiniz hususları iletebilirsiniz.

Bilginin paylaştıkça çoğalacağı düşüncesi ve sizlere daha iyi hizmet verme azmi ile her gün daha da iyiye ilerlemede bizlere yorumlarınız ve katkılarınız ile yardımcı olursanız çok seviniriz. https://g.page/r/CTHRtqI0z0gjEAE/review

Dr Mustafa KEBAT

Tetkik OSGB İş Sağlığı ve Eğitim Koordinatörü

Sınırlı Sorumluluk Beyanı:
Web sitemizin içeriği, ziyaretçiyi bilgilendirmeye yönelik hazırlanmıştır. Sitede yer alan bilgiler, hiçbir zaman bir hekim tedavisinin ya da konsültasyonunun yerini alamaz. Bu kaynaktan yola çıkarak, ilaç tedavisine başlanması ya da mevcut tedavinin değiştirilmesi kesinlikte tavsiye edilmez. Web sitemizin içeriği, asla kişisel teşhis ya da tedavi yönteminin seçimi için değerlendirilmemelidir.

Ayrıca, sitede yer alan bilgiler, hiçbir zaman bir iş güvenliği uzmanının, ilgili mühendisin ya da teknik ekibin yetki ve kararlarının yerini alamaz. Bu kaynaktan yola çıkarak, çalışma sahanız içerisindeki tehlike – risk belirlemesi ya da mevcut işleyişin değiştirilmesi kesinlikte tavsiye edilmez. Web sitemizin içeriği, asla firmanızın işleyişine müdahil olma ya da sorumlularınızın vereceği kararların yerine tutması olarak değerlendirilmemelidir. Sitede kanun içeriğine aykırı ilan ve reklam yapma kastı bulunmamaktadır.

Üreticii – Tetkik iş Güvenliği ve Sağlığı