Tersane – Tetkik iş Güvenliği ve Sağlığı

Görmek Yetmez, Ayırt Edebilmek Gerekir

Tetkik Editor — Sun, 30 Aug 2026 21:01:00 +0000

Tersane Ortamında Renk Körlüğü ve İş Güvenliği – Sessiz Bir Riskin Anatomisi

Tersaneler Görsel Kodlarla Çalışır

Tersaneler; çelik, ateş, elektrik, kimyasal, basınç ve yüksek tonajın aynı anda bulunduğu çok katmanlı risk alanlarıdır. Bu alanlarda güvenlik yalnızca prosedürlerle değil, anlık görsel algı ve doğru yorumlama ile sağlanır. Renkler burada estetik unsur değil; emir, uyarı ve tehlikenin dilidir.

Kırmızı bir vana “kapat”, yeşil ışık “çalışabilir”, sarı-siyah bant “yaklaşma”, mavi etiket “zorunlu KKD”, turuncu boya “sıcak işlem alanı” demektir. Bu kodların yanlış algılanması, çoğu zaman bir saniyeden kısa sürede geri dönülmez sonuçlar doğurur.

Bu bağlamda tersanelerde renk körlüğü (renk görme bozukluğu), çoğu zaman gözden kaçan lakin yüksek etkili bir iş güvenliği değişkenidir. Sessizdir; çünkü çoğu kişi bunun farkında değildir. Tehlikelidir; çünkü sistemler, renkleri herkes için “aynı” varsayar.

Renk Körlüğü – Klinik Bir Tanıdan Operasyonel Bir Riske

Renk körlüğü, tıbbi olarak retina konilerindeki pigment eksikliği veya işlev bozukluğuna bağlı olarak belirli renklerin ayırt edilememesi durumudur. Ancak tersane perspektifinden bakıldığında bu durum, görsel sinyal çözümleme kapasitesinin sınırlanması anlamına gelir.

Önemli bir nokta şudur:

Renk körlüğü olan kişi “hiç renk görmez” değildir.
Yanlış görür, eksik ayırt eder, benzer tonları birleştirir.

Tersanelerde kullanılan renk kodları ise çoğunlukla:

Kırmızı–yeşil
Mavi–sarı
Yeşil–kahverengi
Kırmızı–kahverengi

eksenlerinde çalışır. Bu da renk körlüğü tipleriyle doğrudan çakışma yaratır.

Renk Körlüğü Tipleri ve Tersane Açısından Anlamları

1. Kırmızı–Yeşil Renk Körlüğü (En Kritik Grup)

Bu grup tersaneler açısından en yüksek riskli renk körlüğü tiplerini içerir.

a) Protanopi / Protanomali (Kırmızı Algısı Zayıf)

Teknik özellik:

Kırmızı renk koyulaşır, kahverengiye veya siyaha yaklaşır.
Kırmızı ışıklar “sönük” algılanır.

Tersanedeki kritik sonuçları:

Kırmızı acil durdurma butonları fark edilmeyebilir.
Kırmızı yangın hattı vanaları, arka planla karışabilir.
Kırmızı uyarı lambaları, “aktif değil” sanılabilir.
Kırmızı ile işaretlenmiş yasak alan sınırları geçilebilir.

Bu durum, özellikle:

Kaynak alanlarında
Yanıcı–patlayıcı ortamda
Elektrik panolarında

doğrudan hayati risk oluşturur.

b) Deuteranopi / Deuteranomali (Yeşil Algısı Zayıf)

Teknik özellik:

Yeşil ile kırmızı birbirine yaklaşır.
Sarı-yeşil tonlar ayırt edilemez.

Tersanedeki kritik sonuçları:

Yeşil “güvenli” göstergeler ile kırmızı “tehlike” göstergeleri karışabilir.
Çalışabilir durumda olan makineler, “kapalı” sanılabilir veya tam tersi.
Yeşil etiketli izinli alanlar yanlış yorumlanabilir.

Bu tip, özellikle:

Makine operatörleri
Vinç ve kaldırma ekipleri
Enerji izolasyonu (LOTO) süreçleri

için kritiktir.

2. Mavi–Sarı Renk Körlüğü (Tritanopi / Tritanomali)

Daha nadir görülür; ancak tersanelerde özgül riskler doğurur.

Teknik özellik:

Mavi ile yeşil karışır.
Sarı ile pembe veya açık gri karışabilir.

Tersanedeki kritik sonuçları:

Mavi zorunlu KKD işaretleri fark edilmeyebilir.
Sarı ikaz çizgileri zeminle bütünleşebilir.
Kimyasal varil etiketleri yanlış sınıflandırılabilir.

Bu durum özellikle:

Boya–kaplama alanları
Kimyasal depolama sahaları
Basınçlı sistemler

için önemlidir.

3. Total Renk Körlüğü (Monokromasi – Nadir ama Ağır)

Bu kişiler dünyayı gri tonlarında algılar.

Tersane açısından anlamı:

Tüm renk kodları işlevsizdir.
Sadece şekil, kontrast ve yazı ayırt edilebilir.

Bu kişiler için:

Renkle tanımlanmış hiçbir güvenlik sistemi tek başına yeterli değildir.
Mutlaka ikincil algı kanalları gerekir (ikon, yazı, ses).

Tersane Ortamında Renk Kodlarının Kritik Kullanım Alanları

Renk körlüğünün etkisini anlamak için, tersanelerde renklerin nerelerde karar tetiklediğini görmek gerekir.

1. Enerji İzolasyonu (LOTO)

Kırmızı: Enerji var – tehlike
Yeşil: Enerji yok – güvenli

Renk körlüğü olan bir çalışan, yanlış izolasyon varsayımıyla ölümcül elektrik veya mekanik kazaya maruz kalabilir.

2. Yangın ve Acil Durum Sistemleri

Kırmızı: Yangın, durdur, kapat
Sarı: Dikkat
Yeşil: Kaçış

Bu kodların yanlış algılanması, acil durumda yanlış yönelim doğurur.

3. Kaynak ve Sıcak İş Alanları

Turuncu / kırmızı zemin boyaları
Uyarı lambaları
Gaz tüpü etiketleri

Burada renk körlüğü, yangın–patlama zincirinin ilk halkası olabilir.

“Herkes Aynı Görür” Varsayımının Tehlikesi

İş güvenliği sistemleri çoğu zaman şu örtük kabulle kurulur:

“Renkli işaret konulduysa, görüldü.”

Bu yanlıştır.

İstatistiksel olarak:

Erkeklerin yaklaşık %8’i
Kadınların yaklaşık %0,5’i

bir tür renk görme bozukluğuna sahiptir.
Tersaneler ise ağırlıklı olarak erkek iş gücü barındırır.

Bu, renk körlüğünün tersanelerde istisna değil, öngörülebilir bir gerçeklik olduğu anlamına gelir.

Hukuki ve Yönetimsel Boyut – Öngörülebilir Risk

Renk körlüğü:

Gizli olabilir
Beyan edilmemiş olabilir
Kişi tarafından fark edilmemiş olabilir

Ancak öngörülebilir bir insan faktörüdür.

Bu nedenle:

Risk değerlendirmelerinde
İşe giriş muayenelerinde
Görev atamalarında
İşaretleme sistemlerinde

dikkate alınması gereken bir değişkendir.

Güvenlik sisteminin “ortalama insana” göre kurulması,
gerçek insana göre kurulmadığı anlamına gelir.

Çözüm Yaklaşımları – Renge Bağımlı Olmayan Güvenlik

1. Çift Kodlama İlkesi

Renk + şekil
Renk + yazı
Renk + ikon

Örneğin:

Kırmızı buton + “ACİL DURDUR” yazısı
Yeşil alan + simgesi

2. Kontrast ve Doku Kullanımı

Sarı-siyah çizgilerde yüksek kontrast
Kaygan zeminlerde dokusal fark
Zemin-duvar ayrımında renk + seviye farkı

3. Eğitim ve Farkındalık

Renk körlüğü testleri
Çalışanların kendi durumunu bilmesi
Amirlerin bu konuda bilinçlendirilmesi

Güvenlik Görmekle Başlar, Ayırt Etmekle Sağlanır

Tersaneler; görsel kodlarla çalışan, saniyelerin hayati olduğu alanlardır. Bu nedenle renk körlüğü, yalnızca bireysel bir özellik değil; sistemin dayanıklılığını test eden bir stres faktörüdür.

Gerçek iş güvenliği:

“Herkesin gördüğünü” değil,
Herkesin aynı şekilde algılayamadığını kabul ettiği noktada başlar.

Renk körlüğünü hesaba katan bir tersane, yalnızca daha kapsayıcı değil; daha güvenlidir.

Yazan: Dr. Mustafa KEBAT

Doğal Yaşayın

Doğal Beslenin

Aklınıza Mukayet Olun

Sayın okuyucu,

Aşağıdaki linkten yazımızda yer alan konu hakkında sorularınızı ve görüşlerinizi, merak ettiğiniz ve yazılarımıza konu olmasını istediğiniz hususları iletebilirsiniz.

Bilginin paylaştıkça çoğalacağı düşüncesi ve sizlere daha iyi hizmet verme azmi ile her gün daha da iyiye ilerlemede bizlere yorumlarınız ve katkılarınız ile yardımcı olursanız çok seviniriz. https://g.page/r/CTHRtqI0z0gjEAE/review

Dr Mustafa KEBAT

0 530 568 42 75

Tetkik OSGB İş Sağlığı ve Eğitim Koordinatörü

Sınırlı Sorumluluk Beyanı:

Web sitemizin içeriği, ziyaretçiyi bilgilendirmeye yönelik hazırlanmıştır. Sitede yer alan bilgiler, hiçbir zaman bir hukuki tavsiye yerini alamaz. Web sitemizdeki yayınlardan yola çıkarak, işlerinizin yürütülmesi, belgelerinizin düzenlenmesi ya da mevcut işleyişinizin değiştirilmesi kesinlikte tavsiye edilmez. Web sitemizin içeriğinde yer alan bilgilere istinaden profesyonel hukuki yardım almadan hareket edilmesi durumunda meydana gelebilecek zararlardan firmamız sorumlu değildir. Sitemizde kanunların içeriğine aykırı ilan ve reklam yapma kastı bulunmamaktadır.

Ayrıca;
Web sitemizin içeriği, ziyaretçiyi bilgilendirmeye yönelik hazırlanmıştır. Sitede yer alan bilgiler, hiçbir zaman bir hekim tedavisinin ya da konsültasyonunun yerini alamaz. Bu kaynaktan yola çıkarak, ilaç tedavisine başlanması ya da mevcut tedavinin değiştirilmesi kesinlikte tavsiye edilmez. Web sitemizin içeriği, asla kişisel teşhis ya da tedavi yönteminin seçimi için değerlendirilmemelidir. Sitede kanun içeriğine aykırı ilan ve reklam yapma kastı bulunmamaktadır.

Tersanede Nefesle Gelen Organ Zararları

Tetkik Editor — Mon, 29 Dec 2025 21:01:00 +0000

Tersaneler, çelikle tuzun, rüzgârla solventin, emeğinse havayla iç içe geçtiği ağır endüstriyel alanlardır. Bu ortamlarda çalışanlar, çoğu zaman sadece fiziksel yükle değil, soludukları görünmez karışımlarla da mücadele eder. Nefes, yaşamın en doğal refleksi olmasına rağmen; tersane ortamında çoğu zaman görünmez bir risk taşıyıcısına dönüşür.

Boyama, kaynak, kesim, kumlama, kaplama ve bakım süreçlerinde açığa çıkan uçucu organik bileşikler (VOC), metal dumanları, partiküller, asit buharları ve mikroorganizma aerosolleri, sadece akciğer dokusuna değil, karaciğer, böbrek, sinir sistemi ve hatta üreme organlarına kadar ulaşan zincirleme biyokimyasal reaksiyonlara neden olur.

Bu yazı, solunumla başlayan bir riskin nasıl sistemik bir organ hasarına dönüştüğünü, iş hijyeni, toksikoloji ve biyolojik maruziyet prensipleriyle açıklamaktadır. Amaç, yalnızca zararı göstermek değil; önleyici farkındalık sistematiğini yeniden tanımlamaktır. Çünkü tersanelerdeki en kritik koruma hattı, çoğu zaman sadece maskenin değil, doğru nefesin ve doğru bilincin arkasında başlar.

Bu ön söz, tüm İSG profesyonellerine bir hatırlatmadır:
Bir çalışanın akciğerine dolan hava, aslında işyerinin görünmeyen güvenlik raporudur.

Tersanelerde çalışanların maruz kaldığı solunabilir partiküller (örneğin metal tozları, kaynak dumanları, boya solventleri, asbest lifleri, silika tozu gibi) insan sağlığını zaman içinde çok katmanlı ve sistematik şekilde etkiler.

Aşağıdaki liste, bu partiküllerin başlıca organ sistemleri üzerindeki etkilerini, ilk temas, 1 hafta, 1 ay, 1 yıl ve 10 yıl sonrası olarak ayrıntılı şekilde açıklamaktadır.

Maruziyetin Başlıca Kaynakları (Genel)

Kaynak dumanı (çinko, krom, nikel, mangan, kadmiyum)
Asbest lifleri (özellikle yalıtım ve söküm işlerinde)
Solvent buharları (boya, vernik, yapıştırıcılar)
Silika tozu (kumlama, taşlama)
Kurşun ve ağır metaller (boya, lehim)

Maruziyet Süresine Göre Organ Bazlı Etkiler

Organ/ Sistem	İlk Temasta	1 Hafta Sonra	1 Ay Sonra	1 Yıl Sonra	10 Yıl Sonra
Akciğerler	Öksürük, bronş tahrişi, mukus artışı	Hafif bronşit, nefes darlığı	Kronik bronş irritasyonu, solunum kapasitesinde düşüş	KOAH başlangıcı, astım gelişimi	Akciğer fibrozisi, asbestozis, akciğer kanseri
Gözler	Kızarıklık, yanma, sulanma	Göz irritasyonu, görme bulanıklığı	Kronik konjonktivit	Göz yüzeyinde doku hasarı	Kalıcı tahriş, mesleki katarakt
Cilt	Kuruluk, döküntü	Egzama başlangıcı	Kontakt dermatit, ciltte hassasiyet	Kimyasal dermatit, hiperpigmentasyon	Deri kanseri riski (özellikle arsenik ve PAH maruziyetinde)
Karaciğer	Belirti vermez	Hafif enzim yükselmesi (solvent maruziyeti)	Hepatik stres, baş ağrısı, yorgunluk	Toksik hepatit bulguları	Karaciğer yağlanması, siroz riski
Böbrekler	Etkilenme minimal	Hafif idrar değişikliği (metallerle temas)	Kreatinin yükselmesi, toksik yük artışı	Glomerüler fonksiyon bozukluğu	Kronik böbrek hastalığı riski
Sinir Sistemi	Baş dönmesi, sersemlik, baş ağrısı	Konsantrasyon güçlüğü, hafıza zayıflığı	Nörotoksisite belirtileri (solventler, kurşun)	Periferik nöropati başlangıcı	Kalıcı bilişsel bozulma, parkinsonizm bulguları
Kalp-Damar Sistemi	Nabız değişikliği, tansiyon oynaması	Taşikardi eğilimi	Erken yorgunluk, hipertansiyon eğilimi	Endotel hasarı, ateroskleroz	İskemik kalp hastalığı, inme riski artışı
Üreme Sistemi	Belirti vermez	Libido azalması	Hormon seviyelerinde düzensizlik	Sperm kalitesinde bozulma, adet düzensizlikleri	İnfertilite, düşük riski, fetotoksisite (gebelerde)
İmmün Sistem	Geçici baskılanma	Soğuk algınlığına yatkınlık	Alerji ve astım gelişimi	Otoimmün reaksiyonlar artar	İmmün baskılanmaya bağlı enfeksiyon riski yüksekliği
Sindirim Sistemi	Hafif mide bulantısı (solvent buharı)	İştah azalması, reflü benzeri şikayetler	Karın ağrısı, gastrit belirtileri	Karaciğer kaynaklı safra problemleri	Sindirim emilim bozuklukları, hepatobiliyer hastalıklar
Kulak/Burun/Boğaz (KBB)	Burun tıkanıklığı, boğazda yanma	Rinit, farenjit	Kronik sinüzit, ses kısıklığı	Solunum yollarında yapısal hasar	Koku alma bozukluğu, kalıcı ses kaybı
Kemik ve Kas Sistemi	Kas yorgunluğu, geçici ağrılar	Kas spazmları, kramplar	Ağır metal toksisitesine bağlı kas zayıflığı	Osteomalazi, kas erimesi	Kemik mineral kaybı, ağır kas-iskelet bozuklukları

Tersanede nefes almak, yalnızca oksijen alıp karbondioksit vermek değildir; aynı zamanda havada çözünmüş metallerin, solvent buharlarının, yanma ürünlerinin ve mikroskobik partiküllerin vücuda giriş kapısını da temsil eder. Nefesle başlayan her kimyasal yolculuk, akciğerlerde değil, çoğu zaman karaciğerde metabolize olur, böbreklerde süzülür, sinir sisteminde iz bırakır.

Bu nedenle iş sağlığı, artık sadece ortam ölçümüyle değil, biyolojik iz sürmeyle de değerlendirilmelidir. İyi filtrelenmiş bir hava, doğru seçilmiş bir maske, yeterli havalandırma, solunumla ilgili periyodik sağlık kontrolleri ve kişisel farkındalık eğitimleri, bu görünmez tehdidin zincirini kıran halkalardır.

Sonuç olarak; tersanelerdeki organ zararlarının kaynağı çoğu zaman bir “nefes” kadar yakındır. Ancak bu tehlike, aynı zamanda bir fırsat da barındırır:
Eğer nefes almak bilinçli bir eyleme dönüşürse, her soluk bir korunma refleksine, her farkındalık ise bir önleme kültürüne dönüşebilir.

Tersane çalışanı için alınan her nefes, yalnızca bir yaşam belirtisi değil, iş güvenliği kültürünün en derin göstergesidir.

Doğal Yaşayın

Doğal Beslenin

Aklınıza Mukayet Olun

Sayın okuyucu,

Aşağıdaki linkten yazımızda yer alan konu hakkında sorularınızı ve görüşlerinizi, merak ettiğiniz ve yazılarımıza konu olmasını istediğiniz hususları iletebilirsiniz.

Dr Mustafa KEBAT

Tetkik OSGB İş Sağlığı ve Eğitim Koordinatörü

Sınırlı Sorumluluk Beyanı:

#tersane #nefes #tetkikosgb #kebat

Tersanelerde Kullanılan Solventlerden Korunma ve İş sağlığı önlemleri

Tetkik Editor — Mon, 13 Oct 2025 21:01:00 +0000

Tersaneler, ağır sanayi ve kimyasal işlemlerin iç içe geçtiği, uçucu organik bileşiklerin (UOB) yoğun kullanıldığı yüksek riskli endüstriyel ortamlardır. Boya, temizlik, yüzey hazırlığı ve çözme işlemlerinde kullanılan solventler – özellikle toluen, ksilen, metil etil keton ve aseton – işçilerin maruziyet düzeylerini hem akut hem de kronik toksikolojik etkilere açık hale getirmektedir. Bu solventler, solunum yolu, deri ve göz gibi çeşitli maruziyet yollarıyla vücuda alındığında; merkezi sinir sistemi depresyonu, karaciğer/böbrek yetmezlikleri ve uzun vadeli nörotoksik sendromlara yol açabilmektedir.

Solventlere bağlı risklerin kontrolü, yalnızca bireysel önlemlere değil, mühendislik kontrolleri, organizasyonel yapı, maruziyet izleme sistematiği ve medikal izlem çerçevesine entegre edilmiş çok katmanlı bir iş sağlığı yönetim sistemi gerektirir. Bu çalışma, tersane ortamlarında solvent bazlı maruziyetlerin kontrol altına alınması için önerilen kişisel koruyucu donanım seçimi, havalandırma sistemlerinin tasarımı, biyolojik ve çevresel izleme teknikleri, çalışan eğitimi ve periyodik sağlık gözetimi süreçlerini bütüncül ve teknik bir perspektifle ele almaktadır.

Kişisel Koruyucu Donanım (KKD)

Solventlere karşı korunmada ilk savunma hattı, doğru seçilmiş ve uygun şekilde kullanılan KKD’dir.

▸ Gaz Maskesi ve A Sınıfı Solvent Filtresi

A sınıfı kartuş filtreleri, organik buharlara karşı özel olarak tasarlanmıştır. Tersanelerde yaygın kullanılan toluen, ksilen, MEK (metil etil keton) gibi uçucu çözücüler için uygundur.
Maskenin tipi yarım yüz mü tam yüz mü olacak, bu solventin yoğunluğuna ve işlemin kapalı/yarı açık alanda olup olmamasına göre belirlenmelidir.
Filtre doygunluğu dolduğunda, koruyucu etki ortadan kalkar. Üretici talimatına göre süre veya gaz dedektörüyle doygunluk takibi yapılmalıdır.

▸ Eldiven Kullanımı

Solvent geçirmez nitril, butil kauçuk veya viton eldivenler tercih edilmelidir. Lateks, birçok solvente karşı geçirgendir; bu nedenle yanlış seçim koruma sağlamaz.
Eldivenlerin kalınlığı, çift katmanlı oluşu ve manşet yüksekliği, yapılan işe göre optimize edilmelidir.

▸ Gözlük ve Yüz Koruyucu

Uçucu solventlerin gözle teması ciddi irritasyon, kornea hasarı ve sistemik emilim riski yaratır.
Kapalı tip gözlükler veya buhar geçirmez yüz siperi kullanılmalıdır.

İşyeri Havalandırması

Solvent maruziyetinin kontrolü için en etkili mühendislik önlemi havalandırma sistemlerinin etkinliğidir.

▸ Lokal Egzoz Sistemleri (LEV)

Kaynağa yakın konumlandırılmış egzoz sistemleri, buharın ortam havasına yayılmasını önler.
Özellikle boya kabinleri, temizlik alanları ve solventle çözme işlemlerinin yapıldığı noktalarda zorunludur.
Egzoz çıkışlarının filtreli, yangına karşı emniyetli ve atık yönetimiyle uyumlu olması gerekir.

▸ Sirkülasyon ve Ortam Kontrolü

Ortam havasının sabit bir yönde hareketi sağlanmalı ve solvent buharı birikiminin önüne geçilmelidir.
Tersaneler genellikle açık veya yarı açık ortamlardır, ancak konteyner içi, kapalı depo, tünel, tank içi çalışma gibi alanlarda sirkülasyon zorunludur.
CO₂ ve VOC (uçucu organik bileşik) dedektörleriyle desteklenen sistemler önerilir.

Maruziyet İzleme

▸ Ortam Ölçümleri (Havadaki Solvent Seviyesi)

İş Hijyeni ölçümleri, kişisel maruziyet seviyelerinin belirlenmesi için düzenli yapılmalıdır.
Tersanelerde kullanılan solventlere özgü TWA (Zaman Ağırlıklı Ortalama) ve STEL (Kısa Süreli Maruziyet Sınırı) değerleri referans alınır (örneğin, toluen için TWA: 50 ppm – STEL: 100 ppm).
Aktif hava örnekleyiciler, solvent buharı filtrelerini toplar ve laboratuvarda analiz edilir.

▸ Biyolojik İzlem (BEM)

Solventlerin vücuda alınmasından sonra metabolitleri idrarda veya kanda tespit edilir.
Toluene maruziyette idrarda hippurik asit, ksilen maruziyetinde metilhippurik asit ölçümü yapılır.
Bu izlem, fiziksel ortam ölçümlerinin yanı sıra biyolojik etkilenimi de ortaya koyar.

Eğitim ve Farkındalık

Maruziyeti önlemede mühendislik ve KKD kadar çalışan eğitimi de kritik öneme sahiptir.

▸ MSDS Eğitimi (Malzeme Güvenlik Bilgi Formları)

Tersanede kullanılan her solventin MSDS’leri işyeri panosunda erişilebilir olmalı; çalışanlar MSDS’in H (tehlike) ve P (önlem) kodlarını okuyabilmeli.
Her solventin parlama noktası, buhar basıncı, LD50 değeri ve akut/kr. etkileri anlatılmalıdır.

▸ Erken Belirti Tanıma

Solvent etkileniminde ilk belirtiler: baş ağrısı, baş dönmesi, bulantı, deride kızarma, gözde yanma, halsizlik gibi bulgulardır.
Eğitimlerde bu belirtilerin maruziyet dozu ile ilişkisi, alarm niteliği taşıdığı durumlar vurgulanmalıdır.

▸ Kişisel Hijyen Uygulamaları

Solvent bulaşan ellerle yemek yenmemeli, göz veya yüz teması yapılmamalı.
Her vardiya sonrası eller, dirsekler ve yüz sabunla yıkanmalı, solventli eller kolonya veya alkolle temizlenmemelidir.

Tıbbi Takip ve Sağlık Gözetimi

▸ Periyodik Muayene

Tersane personelinin maruz kaldığı solvent tipi ve süresine göre yıllık ya da 6 aylık periyodik muayeneler yapılmalı.
Göz, cilt, nörolojik refleks, akciğer dinleme ve laboratuvar testleri içermelidir.

▸ Karaciğer ve Böbrek Fonksiyon Testleri

Solventlerin çoğu karaciğerde metabolize edilir (özellikle toluen, ksilen); bu nedenle ALT, AST, GGT, ALP gibi enzimler izlenir.
Kronik solvent etkilenimi renal tübüler hasara neden olabilir. Kreatinin, üre ve GFR ölçümleri yapılmalıdır.

▸ Nörolojik İzlem

Uzun süreli maruziyette nörotoksik etkiler görülebilir (örneğin, “kronik solvent ensefalopatisi”).
Refleks testi, denge kontrolü, dikkat ve bellek testleri nörolojik tabanlı izlemde değerlidir.

Solvent maruziyeti, tersane endüstrisinde iş sağlığı ve güvenliği açısından yüksek düzeyde karmaşık ve çok boyutlu bir risk faktörüdür. Solunumla alım, dermal temas ve oftalmik maruziyet yolları, işçileri sistemik toksik etkilenimlere maruz bırakmakta; bu da meslek hastalıkları, iş gücü kaybı ve kurumsal sorumluluk açısından önemli sonuçlar doğurmaktadır. Bu nedenle, solvent bazlı iş süreçlerinde yalnızca KKD kullanımı değil, mühendislik önlemleriyle desteklenen önleyici sistematikler öncelikli olarak uygulanmalıdır.

Tersanelerde etkin solvent yönetimi, TS EN 689 (solunumla alınan kimyasal maddelerin ölçümü), TS EN 689:2018 + A1:2019 gibi maruziyet sınır değerlerine ilişkin standartlara ve OSHA, EU-OSHA gibi uluslararası mevzuatlara paralel şekilde yürütülmelidir. Lokal egzoz havalandırma sistemlerinin kapasite tayini, biyolojik maruziyet indekslerinin takibi (BEI), filtre doygunluk sürelerinin hesaplanması, gaz dedektörleri ile ortam izleme sistemlerinin kalibrasyonu, solvent güvenliğinin vazgeçilmez bileşenleridir.

Sonuç olarak, solvent kaynaklı risklerin bertarafı, yalnızca sağlık etkilerinin azaltılmasını değil, aynı zamanda üretim sürekliliğinin güvence altına alınmasını, iş kazalarının minimize edilmesini ve kurumsal iş sağlığı performansının sürdürülebilirliğini sağlar. Bu bağlamda solvent maruziyeti yönetimi, bir “kimyasal güvenlik uygulaması” olmanın ötesinde, iş sağlığı mühendisliğinin temel yapıtaşlarından biri olarak değerlendirilmelidir.

Doğal Yaşayın

Doğal Beslenin

Aklınıza Mukayet Olun

Sayın okuyucu,

Aşağıdaki linkten yazımızda yer alan konu hakkında sorularınızı ve görüşlerinizi, merak ettiğiniz ve yazılarımıza konu olmasını istediğiniz hususları iletebilirsiniz.

Bilimsel Yazı Sevenler Devam Edebilirler

Trikloroetilenin solunum etkileri https://www.sciencedirect.com/science/article/pii/S0954611117304067

Uzun süreli maruziyetten sonra seçili çözücülerin PMMA üzerindeki etkileri: tek taraflı NMR ve ATR-FTIR araştırmaları https://www.nature.com/articles/s40494-023-00881-z

Temizlik ürünleri: Kimyaları, iç mekan hava kalitesi üzerindeki etkileri ve insan sağlığı üzerindeki etkileri https://www.sciencedirect.com/science/article/pii/S0160412024004227

Çözücüler ve sürdürülebilir kimya https://pmc.ncbi.nlm.nih.gov/articles/PMC4685879/

Dr Mustafa KEBAT

Tetkik OSGB İş Sağlığı ve Eğitim Koordinatörü

Sınırlı Sorumluluk Beyanı:
Web sitemizin içeriği, ziyaretçiyi bilgilendirmeye yönelik hazırlanmıştır. Sitede yer alan bilgiler, hiçbir zaman bir hekim tedavisinin ya da konsültasyonunun yerini alamaz. Bu kaynaktan yola çıkarak, ilaç tedavisine başlanması ya da mevcut tedavinin değiştirilmesi kesinlikte tavsiye edilmez. Web sitemizin içeriği, asla kişisel teşhis ya da tedavi yönteminin seçimi için değerlendirilmemelidir.

Ayrıca, sitede yer alan bilgiler, hiçbir zaman bir iş güvenliği uzmanının, ilgili mühendisin ya da teknik ekibin yetki ve kararlarının yerini alamaz. Bu kaynaktan yola çıkarak, çalışma sahanız içerisindeki tehlike – risk belirlemesi ya da mevcut işleyişin değiştirilmesi kesinlikte tavsiye edilmez. Web sitemizin içeriği, asla firmanızın işleyişine müdahil olma ya da sorumlularınızın vereceği kararların yerine tutması olarak değerlendirilmemelidir. Sitede kanun içeriğine aykırı ilan ve reklam yapma kastı bulunmamaktadır.

İzmit Körfezi’nde Bulunan Kara, Su ve Hava Canlılarının, Tersane Çalışanları İçin Oluşturabileceği Riskler

Tetkik Editor — Fri, 08 Aug 2025 21:01:00 +0000

İzmit Körfezi… Sanayiyle iç içe geçmiş bir doğa parçası. Dışarıdan bakıldığında mavinin ve yeşilin buluştuğu bu bölge, aynı zamanda ülkemizin önemli tersanelerine ev sahipliği yapmaktadır. Ancak ne yazık ki sadece gemiler değil, mikroorganizmalar, böcekler, deniz canlıları ve hava yoluyla taşınan zararlılar da bu sahalarda “faal” durumdadır.

Tersanelerde çalışan yüzlerce emekçi için görünmeyen ancak son derece etkili bir risk tablosu her gün yeniden yazılmaktadır. Bu riskler yalnızca mekanik ya da kimyasal değildir. Doğanın sessiz oyuncuları – yani kara, su ve hava canlıları – zaman zaman hastalık taşıyabilir, alerjik reaksiyonlara sebep olabilir ya da fiziksel zarar verebilir. İşte bu nedenle, iş sağlığı ve güvenliği alanında, çevresel biyolojik tehditlerin sistematik biçimde değerlendirilmesi artık bir tercih değil; zorunluluktur.

Bu çalışma, İzmit Körfezi’nde doğal olarak bulunan kara, su ve hava canlılarının iş sağlığı açısından oluşturabileceği zoonoz, alerjenik, ve fiziksel-tehlikeli temas risklerini bilimsel temele dayalı bir şekilde sınıflandırmakta ve Latince adlarından halkta bilinen isimlerine kadar tüm yönleriyle ortaya koymaktadır. Amaç, bu canlıları korkulacak birer tehdit olarak göstermek değil; farkındalık yaratarak çalışan güvenliğini doğayla uyumlu biçimde artırmaktır.

İzmit Körfezi’nde bulunan kara, su ve hava canlılarının, tersane çalışanları için oluşturabileceği riskleri üç ana başlık altında kategorize edelim.

Zoonoz riski (hastalık taşıma potansiyeli)
Alerjen riski (solunum/dokunma kaynaklı)
Fiziksel-tehlikeli temas riski (ısırma, sokma, toksin)

Her canlı için Latince adı, halk adı, risk türleri, ve özet açıklama tablo formatında aşağıda veriyorum.

Latince Adı	Halk Adı	Risk Türü	Risk Detayı (Özet)
Rattus norvegicus	Lağım sıçanı	Zoonoz, Alerjen	Leptospiroz, hantavirüs; idrar ve dışkıdan alerjen maruziyeti
Rattus rattus	Çatı sıçanı	Zoonoz, Alerjen	Salmonella, tifo; tüy ve dışkı alerjen
Mus musculus	Ev faresi	Zoonoz, Alerjen	Hantavirüs, tifo; inhalan alerjenler
Felis catus	Sahipsiz kedi	Zoonoz	Toksoplazmozis, kuduz (nadiren), tırmalama hastalığı
Canis lupus familiaris	Sahipsiz köpek	Zoonoz, Fiziksel	Kuduz, tenya, ısırık/yaralanma riski
Erinaceus concolor	Kirpi	Zoonoz	Pire taşıyıcılığı, salmonella
Martes foina	Kaya sansarı	Zoonoz	Kuduz potansiyeli, dışkı-bakteri taşıyıcılığı
Bufo bufo	Kara kurbağası	Fiziksel, Alerjen	Deri toksinleri, temasla tahriş
Hyla arborea	Ağaç kurbağası	Alerjen	Deri salgısı hassasiyet oluşturabilir
Testudo graeca	Kaplumbağa	Zoonoz	Salmonella taşıyıcısı
Hemidactylus turcicus	Duvar kertenkelesi	Alerjen (düşük)	Zararsız, nadiren dışkı alerjisi
Lacerta viridis	Yeşil kertenkele	Alerjen (düşük)	Nadiren temas tahrişi
Mytilus galloprovincialis	Midye	Alerjen, Zoonoz	Alerjik reaksiyon; ağır metal ve patojen birikimi
Crangon crangon	Kum karidesi	Alerjen	Kabuklu alerjisi olanlar için riskli
Carcinus aestuarii	Yeşil yengeç	Alerjen	Kabuklu alerjisi, el temasıyla tahriş
Callinectes sapidus	Mavi yengeç	Alerjen	Kabuklu reaksiyonları, temasla tahriş
Pelagia noctiluca	Ateş denizanası	Fiziksel, Alerjen	Ciddi cilt tahrişi, temasla ağrı
Mnemiopsis leidyi	Taraklı denizanası	Alerjen (düşük)	Zararsız, dolaylı etkili (ekosistem bozulması)
Aurelia aurita	Ay denizanası	Fiziksel	Hafif yanık/tahriş
Larus michahellis	Gümüş martı	Zoonoz, Fiziksel	Salmonella, dışkıdan bulaş; saldırgan davranışlar

Latince Adı	Halk Adı	Risk Türü	Risk Detayı (Özet)
Trachurus mediterraneus	İstavrit	Alerjen	Kabuklu-balık alerjisi olanlarda risk; iskelelerde temas
Sparus aurata	Çipura	Alerjen (düşük)	Gıda işleme alanlarında temas alerjisi
Dicentrarchus labrax	Levrek	Alerjen (düşük)	Kabuklu/balık alerjisi olanlar için olası reaksiyon
Engraulis encrasicolus	Hamsi	Alerjen	Gıda kaynaklı alerji; iskele-temas
Pomatomus saltatrix	Lüfer	Fiziksel	Sivri dişler, yanlış tutuşta ısırık riski
Mugil cephalus	Kefal	Alerjen (düşük)	Kıyı balıkçılığı sırasında temas alerjisi
Belone belone	Zargana	Fiziksel	Sivri çenesiyle temas halinde cilt yaralanması
Gobius niger	Kaya balığı	Fiziksel (düşük)	Temasla nadiren cilt tahrişi
Atherina boyeri	Gümüş balığı (Atarina)	Alerjen	Küçük boyutlu ama toplu temasta kabuklu etkisi
Chelon labrosus	Gri kefal	Alerjen (düşük)	Balık işleme alanlarında potansiyel reaksiyon
Callinectes sapidus	Mavi yengeç	Alerjen, Fiziksel	Kabuklu teması; sıkıştırma yaralanmaları
Donax trunculus	Kum midyesi	Alerjen	Kabuklu alerjisi olanlarda ciltte kaşıntı
Cerastoderma glaucum	Lagün midyesi	Alerjen	Kabuklu temas reaksiyonu potansiyeli
Mya arenaria	Kum midyesi (büyük)	Alerjen	El ile temasla hafif alerjen etkisi
Paracentrotus lividus	Deniz kestanesi	Fiziksel	Batma ve toksik iğne tepkileri
Holothuria tubulosa	Deniz hıyarı	Alerjen (düşük)	Ciltte hafif tahriş, nadir
Ophioderma longicauda	Yılan yıldızı	Fiziksel	Tersane kıyı betonlarında elle temasta tahriş
Actinia equina	Kırmızı deniz anası	Fiziksel, Alerjen	Dokunmayla yanma, toksin hassasiyetleri
Phalacrocorax carbo	Karabatak	Zoonoz	Kuş dışkısı ile histoplazmoz riski
Phalacrocorax pygmaeus	Cüce karabatak	Zoonoz	Tersane çatılarında dışkı teması – solunum riskleri

Latince Adı	Halk Adı	Risk Türü	Risk Detayı (Özet)
Ardea cinerea	Gri balıkçıl	Zoonoz, Fiziksel	Dışkı kaynaklı mikrobiyal bulaş; kıyıda saldırgan olabilir
Egretta garzetta	Küçük ak balıkçıl	Zoonoz	Tüy ve dışkı kaynaklı solunum riski (örn. histoplazmoz)
Anas platyrhynchos	Yeşilbaş ördek	Zoonoz, Alerjen	Kuş gribi vektörü, dışkı kaynaklı enfeksiyon riski
Sterna hirundo	Sumru	Zoonoz, Fiziksel	Yuva döneminde saldırganlık, dışkı ile bulaş
Larus ridibundus	Karabaş martı	Zoonoz	Salmonella ve kampilobakter potansiyeli
Columba livia	Güvercin	Zoonoz, Alerjen	Kriptokokkoz, psittakoz; tüy-dışkı solunumu
Corvus cornix	Leş kargası	Zoonoz	Çöp karıştırıcılığı, enfekte dışkı riski
Passer domesticus	Serçe	Alerjen, Zoonoz	Tüy ve dışkı inhalasyonu ile duyarlılık
Delichon urbicum	Ev kırlangıcı	Alerjen	Yuvalama bölgesinde dışkı birikimi, solunum yolu etkisi
Hirundo rustica	Kırlangıç	Alerjen	Tavanlarda yuvalama; dışkı kaynaklı alerjen riski
Falco tinnunculus	Kerkenez	Zoonoz (düşük)	Nadir dışkı teması; yırtıcı olduğu için doğrudan risk düşüktür
Buteo buteo	Şahin	Fiziksel (düşük)	Tersane yakınında yuva varsa savunma davranışı olabilir
Tursiops truncatus	Afalina (şişe burunlu yunus)	Fiziksel (nadir)	İnsan dostudur, ama iskeleye çarpış veya strese girme riski
Delphinus delphis	Bayağı yunus	Fiziksel (nadir)	Kıyı sığlıklarında nadir, kıyıdan gözlem dışında etkileşim az
Mnemiopsis leidyi	Taraklı denizanası	Alerjen (dolaylı)	Plankton dengesi bozucu; balık azalması → dolaylı etki
Beroe ovata	Avcı taraklı	Alerjen (dolaylı)	Ekosistem etkisi, doğrudan temas riski yoktur
Podarcis muralis	Duvar kertenkelesi	Alerjen (düşük)	Nadiren iç mekânlara girer; dışkısı potansiyel alerjen
Vulpes vulpes	Kızıl tilki	Zoonoz, Fiziksel	Kuduz, dışkı ile parazit yayılımı; kıyı bölgesine inebilir
Lepus europaeus	Yabani tavşan	Zoonoz	Tularemi (Francisella tularensis); nadir ama ciddi risk
Martes foina	Kaya sansarı	Zoonoz	Kuduz, evcil hayvanlara saldırı, gece aktif

Latince Adı	Halk Adı	Risk Türü	Risk Detayı (Özet)
Apis mellifera	Bal arısı	Fiziksel, Alerjen	Sokma riski, arı alerjisi olanlarda anafilaktik şok riski
Vespula germanica	Alman eşekarısı	Fiziksel, Alerjen	Saldırgan, sokma sonucu alerjik reaksiyon riski yüksek
Polistes dominula	Kağıt yaban arısı	Fiziksel, Alerjen	Çatı altlarında yuva; beklenmeyen sokmalar
Bombus terrestris	Bombus (büyük arı)	Fiziksel, Alerjen	Nadir sokar, ama alerjisi olanlar için tehlikeli
Culex pipiens	Sivrisinek	Zoonoz, Alerjen	Bataklık alanlarda artar; Batı Nil virüsü taşıyıcısı
Aedes albopictus	Asya kaplan sivrisineği	Zoonoz, Alerjen	Zika, chikungunya; ısırıkla alerjik reaksiyonlar
Phlebotomus papatasi	Tatarcık	Zoonoz	Şark çıbanı (Leishmaniasis) taşıyıcısı
Ixodes ricinus	Kenar (Avrupa türü)	Zoonoz	Lyme hastalığı, Kırım-Kongo kanamalı ateşi potansiyeli
Hyalomma marginatum	Kırım-Kongo kenesi	Zoonoz	Ciddi enfeksiyon riski; hayvanlardan insanlara geçiş
Blatta orientalis	Kara hamam böceği	Alerjen, Zoonoz	Alerjen partikül kaynağı, patojen taşıyıcısı
Periplaneta americana	Amerikan hamam böceği	Alerjen, Zoonoz	Solunum yolu alerjeni; özellikle depo alanlarında görülür
Tenebrio molitor	Un kurdu	Alerjen	Depolarda yaygın; deri döküntüsü ve solunum riski
Dermatophagoides pteronyssinus	Toz akarları	Alerjen	Kapalı alanlarda alerjen partikül maruziyeti
Sarcoptes scabiei	Uyuz akarı	Zoonoz, Fiziksel	Cilt paraziti; temasla bulaşabilir
Lucilia sericata	Yeşil sinek	Zoonoz	Yaralara yumurta bırakabilir (miyazis riski)
Musca domestica	Ev sineği	Zoonoz	Enfeksiyon taşıyıcı; gıda ve açık alanlarda risk
Tipula spp.	Vinç sineği	Alerjen (düşük)	Zararsızdır, ama bazı kişilerde temasla iritasyon
Chironomus spp.	Sivrisinek benzeri sinek	Alerjen	Kıyılarda yoğunluk; ölü bireylerin parçaları alerjen
Forficula auricularia	Kıskaç böceği	Fiziksel (düşük)	Nadiren savunma davranışı, cilde zarar vermez ama rahatsız edici
Armadillidium vulgare	Bokböceği (takoz böceği)	Alerjen (düşük)	Temasla hafif cilt tahrişi, nemli alanlarda yaygın

Latince Adı	Halk Adı	Risk Türü	Risk Detayı (Özet)
Erinaceus europaeus	Kirpi	Zoonoz, Fiziksel	Dışkısıyla parazit taşıyabilir; iğneleri ciltte enfeksiyona yol açabilir
Rattus norvegicus	Lağım sıçanı	Zoonoz	Leptospiroz, hantavirüs, salmonella vektörü
Rattus rattus	Çatı sıçanı	Zoonoz	Veba ve tifo taşıyıcısı; yiyecek depolarında risk
Mus musculus	Ev faresi	Zoonoz, Alerjen	İdrar ve tüy partikülleriyle solunum alerjen riski
Canis lupus familiaris	Sahipsiz köpek	Zoonoz, Fiziksel	Kuduz, echinococcus; ısırma riski; grup saldırıları
Felis catus	Sahipsiz kedi	Zoonoz, Alerjen	Toxoplasma, kuduz; tüy alerjeni ve tırmalama riski
Bufo bufo	Kara kurbağası	Toksik, Fiziksel	Deri bezlerinden toksin salgılar; temasla tahriş
Rana ridibunda	Su kurbağası	Zoonoz (düşük)	Bataklıklarda; salmonella taşıyıcısı olabilir
Testudo graeca	Tosbağa (kara kaplumbağası)	Zoonoz (düşük)	Nadir, ama salmonella bulaştırıcısı
Mauremys rivulata	Nil kaplumbağası	Zoonoz (düşük)	Temasla bakteri geçişi; kirlilikle ilişkili risk artar
Pelophylax bedriagae	Levanten kurbağası	Zoonoz (düşük)	Nemli alanlarda salmonella taşıma potansiyeli
Dolichophis caspius	Hazar yılanı	Fiziksel (düşük)	Zararsız, ama çalışanlarda korku ve panik yaratabilir
Natrix tessellata	Su yılanı	Fiziksel (düşük)	Zehirsizdir, ancak savunmada ısırabilir
Vipera ammodytes	Boynuzlu engerek	Fiziksel, Toksik	Zehirli ısırık riski; ilk yardım gerektirir
Macrovipera lebetina	Koca engerek	Fiziksel, Toksik	Türkiye’de nadir ama zehirli; ağır tıbbi sonuçlar
Glycera spp.	Kan kurdu (polychaeta)	Fiziksel	Isırabilir; küçük ama keskin çeneleriyle kanamalı yara açabilir
Nereis diversicolor	Çok kıllı deniz kurdu	Fiziksel	Elle tutulduğunda ısırabilir; hafif cilt iritasyonu
Branchiostoma lanceolatum	Mızrak başı (ilkel kordalı)	Alerjen (nadir)	Temas alerjisi potansiyeli; nadir tür
Sagitta setosa	Ok kurtçukları (chaetognatha)	Alerjen (dolaylı)	Planktonik, solunum alerjenlerine katkıda bulunabilir
Aurelia aurita	Ay denizanası	Fiziksel, Alerjen	Hafif temasla cilt tahrişi; mevsimsel olarak kıyılarda artar

Bir çalışanın başına düşen cıvata kadar, sinek ısırığı da risk oluşturabilir. Deniz suyunun altında gizlenen denizanası kadar, havada süzülen polen de ciddi bir sağlık sorununun habercisi olabilir. Bu nedenle iş sağlığı yönetiminde “büyük” tehlikeler kadar “küçük” olanlar da dikkate alınmalıdır. Çünkü iş kazası sadece patlama, düşme veya kimyasal sızıntıyla gelmez; bazen bir kuş dışkısında, bir balık dikeninde, ya da bir arının iğnesinde gizlenmiş olarak gelir.

İzmit Körfezi’ndeki canlı çeşitliliği, bölgeye özgü bir zenginliktir. Ancak bu zenginlik, uygun önlem alınmazsa çalışanlar için bir tehdit halini alabilir. Biyolojik riskleri bilmek, görmezden gelmekten daha güçlü bir koruma sağlar. Sizlere yukarıda sunmuş olduğum tablo, yalnızca bir liste değil; sahadaki görünmeyen düşmanlara karşı hazırlıklı olmanın pusulasıdır.

Unutmayalım: Doğa ile barışmak için, önce onu tanımak gerekir.

Doğal Yaşayın

Doğal Beslenin

Aklınıza Mukayet Olun

Sayın okuyucu,

Aşağıdaki linkten yazımızda yer alan konu hakkında sorularınızı ve görüşlerinizi, merak ettiğiniz ve yazılarımıza konu olmasını istediğiniz hususları iletebilirsiniz.

Bilimsel Yazı Sevenler Devam Edebilirler

İzmit Körfezi Kıyılarında İnsan Kaynaklı Jeomorfolojik Değişimler ve Süreçler https://www.researchgate.net/publication/354732570_Izmit_Korfezi_Kiyilarinda_Insan_Kaynakli_Jeomorfolojik_Degisimler_ve_Surecler

Kocaeli’de Tarım Ve Hayvancılık http://www.kocaeli.gov.tr/kocaelinde-tarim-ve-hayvancilik

KÖRFEZ SULAKALANI (KOCAELİ) ORNİTOFAUNASI http://chrome-extension://efaidnbmnnnibpcajpcglclefindmkaj/https://acikerisim.sakarya.edu.tr/bitstream/handle/20.500.12619/79844/T06379.pdf?sequence=1

İZMİT KÖRFEZİ BALIKLARI VE MORFOLOJİK ÖZELLİKLERİ ÜZERİNE ARAŞTIRMALAR http://chrome-extension://efaidnbmnnnibpcajpcglclefindmkaj/https://acikbilim.yok.gov.tr/bitstream/handle/20.500.12812/226532/yokAcikBilim_181926.pdf?sequence=-1&isAllowed=y

Türkiye’de Meslek Hastalıkları ve Tersaneler (In English: Occupational Diseases and Shipyards in Turkey) https://www.researchgate.net/publication/341869003_Turkiye’de_Meslek_Hastaliklari_ve_Tersaneler_In_English_Occupational_Diseases_and_Shipyards_in_Turkey

GEMİ İNŞA SANAYİNDE İŞ SAĞLIĞI VE GÜVENLİĞİ UYGULAMALARI http://chrome-extension://efaidnbmnnnibpcajpcglclefindmkaj/https://nek.istanbul.edu.tr/ekos/TEZ/ET001021.pdf

Yılan Sokmalarının Değerlendirilmesi ve Tedavisi https://www.ncbi.nlm.nih.gov/books/NBK553151/

Yılan ısırığı zehirlenmesi https://www.who.int/health-topics/snakebite#tab=tab_1

Yılan ısırığı zehirlenmesi https://www.nature.com/articles/nrdp201763

Zehirli yılan ısırıkları: Klinik tanı ve tedavi https://jintensivecare.biomedcentral.com/articles/10.1186/s40560-015-0081-8

Yılan ısırığının kronik sağlık etkileri ve maliyeti https://www.sciencedirect.com/science/article/pii/S2590171021000102

Antimikrobiyal Yönetimi Çağında Yılan Isırması Sonrası Antibiyotik Kullanımı https://www.mdpi.com/2072-6651/16/1/37

Yeni nesil yılan ısırığı tedavileri ölüm oranını azaltabilir https://www.nature.com/articles/d41586-024-03818-z

Yılan sokmasından korunma, ilk yardım ve tedavi. https://www.outdoorhaber.com/saglik/yilan-sokmasi#google_vignette

Dr Mustafa KEBAT

Tetkik OSGB İş Sağlığı ve Eğitim Koordinatörü

Tersanelerde Kullanılan Solventlerin Sonuçları

Tetkik Editor — Mon, 28 Jul 2025 21:01:00 +0000

Tersanelerde kullanılan solventler (örneğin: toluen, ksilen, etilbenzen, stiren, metanol, aseton, metilen klorür, trikloroetilen vb.) boya, temizlik, kaplama, yapıştırıcı ve yalıtım işlerinde yaygın biçimde kullanılır ve bu kimyasalların buharları soluma yoluyla vücuda girer. Bu tür maruziyetler, akut (kısa vadeli) ve kronik (uzun vadeli) sağlık sorunlarına neden olabilir.

Aşağıda, solvent buharlarına her gün maruz kalan bir çalışanın, ilk temas, 1 hafta, 1 ay, 1 yıl ve 10 yıl sonrası farklı organ sistemleri üzerindeki etkilerini tabloda görebilirsiniz.

SOLVENT BUHARLARI – ORGAN BAZLI MARUZİYET ANALİZİ

Organ/Sistem	İlk Temasta	1 Hafta Sonra	1 Ay Sonra	1 Yıl Sonra	10 Yıl Sonra
Merkezi Sinir Sistemi	Baş dönmesi, baş ağrısı, sersemlik, uyuşukluk	Reaksiyon zamanı uzar, uyku düzensizliği, dikkat dağınıklığı	Hafıza zayıflığı, duygu durum bozuklukları	“Kronik toksik ensefalopati” bulguları (unutkanlık, karar verme güçlüğü)	Kalıcı beyin hasarı, erken demans riski, psikiyatrik bozukluklar
Solunum Sistemi	Burun ve boğazda yanma, öksürük, nefes darlığı	Mukozal tahriş, bronş irritasyonu	Kronik bronşit, akciğer kapasitesinde azalma	Reaktif hava yolu hastalığı, astım benzeri tablo	Solvent kaynaklı KOAH, interstisyel akciğer hastalıkları
Karaciğer	Belirti vermez, mikroskobik düzeyde enzim aktivitesi	ALT/AST düzeylerinde hafif yükselme	Hepatoselüler stres, yorgunluk, ciltte sararma eğilimi	Solvent hepatotoksisitesi, toksik hepatit	Karaciğer sirozu, yağlı karaciğer, malignite riski
Böbrekler	Hafif baş ağrısı ve idrar renginde değişiklik	Hafif proteinüri, üriner rahatsızlık	Glomerüler filtrasyon düşebilir, hafif ödem	Solvent nefrotoksisitesi, kronik böbrek yetmezliği başlangıcı	Kalıcı böbrek yetmezliği, diyaliz ihtiyacı
Cilt	Kızarıklık, kuruluk, kaşıntı	Kontakt dermatit, pullanma	Ciltte hipersensitivite, egzama, çatlaklar	Kalıcı kimyasal dermatit, pigmentasyon bozuklukları	Deri kanseri riski (özellikle benzen ve arsenik ile)
Gözler	Yanma, sulanma, bulanık görme	Gözde tahriş ve konjonktivit	Görsel odaklanma sorunları, kuru göz sendromu	Gözde toksik hasar, kornea bozulması	Görme kaybı riski, mesleki katarakt
Üreme Sistemi	Belirti vermez	Testosteron/östrojen düzeylerinde değişim	Sperm kalitesinde düşüş, menstruel düzensizlik	İnfertilite, libido azalması	Doğurganlık kaybı, düşük ve doğumsal anomaliler riski (gebelerde)
İmmün Sistem	Geçici baskılanma	Soğuk algınlığına yatkınlık	Alerjik reaksiyonlar artar	Otoimmün hastalık riski artar	Kronik bağışıklık baskılanması, enfeksiyonlara direnç azalır
Kalp-Damar Sistemi	Nabız artışı, tansiyon düşüklüğü	Tansiyon oynaklığı, taşikardi	Kalp ritminde düzensizlikler, erken yorgunluk	Solvent kaynaklı kardiyotoksisite	Ateroskleroz, hipertansiyon, kardiyomiyopati
Sindirim Sistemi	Mide bulantısı, iştahsızlık	Gastrik asit salgısında artış, reflü	Mide ve bağırsak hassasiyeti, mide krampları	Karaciğer ilişkili safra sorunları	Malabsorpsiyon, hepatobiliyer hastalıklar
Kas ve İskelet Sistemi	Hafif kas yorgunluğu	Kas spazmları, el titremesi	Kas kuvvetinde azalma, el becerilerinde bozulma	Periferik nöropatiye bağlı kas gücü kaybı	Kas atrofisi, yürüme bozuklukları, iş gücü kaybı
Duyusal Sistem (Kulak-Burun)	Burun akıntısı, geçici anosmi	Koku alma duyusunda azalma	Kalıcı anosmi riski	Sinüzit ve rinit gelişimi	Koku alma yetisinin kaybı, kronik KBB hastalıkları

Öne Çıkan Kronik Solvent Hastalıkları

Kronik Toksik Ensefalopati (Solvent kaynaklı bilişsel bozulma)
Solvent Hepatotoksisitesi
Periferik Nöropati (El-ayak uyuşması, karıncalanma)
Solvent İle İlişkili İnfertilite
Solvent Astması
Organik Solvent Sendromu (çoklu sistem etkilenmesi)

Korunma ve İş Sağlığı Önlemleri

Kişisel koruyucu donanım: Uygun kartuşlu gaz maskesi (A sınıfı solvent filtresi), eldiven, gözlük.
İşyeri havalandırması: Lokal egzoz sistemleri ve sirkülasyon kontrolü.
Maruziyet izleme: Solvent buharı ölçümleri, biyolojik izlem (örn. Toluene → hippurik asit).
Eğitim: MSDS okuma, erken belirti tanıma, kişisel hijyen uygulamaları.
Tıbbi takip: Periyodik sağlık muayeneleri, karaciğer ve böbrek fonksiyon testleri.

Doğal Yaşayın

Doğal Beslenin

Aklınıza Mukayet Olun

Sayın okuyucu,

Aşağıdaki linkten yazımızda yer alan konu hakkında sorularınızı ve görüşlerinizi, merak ettiğiniz ve yazılarımıza konu olmasını istediğiniz hususları iletebilirsiniz.

Bilimsel Yazı Sevenler Devam Edebilirler

Organik çözücülere mesleki maruziyet ve beyin görüntüleme, nörofizyoloji veya histopatoloji ile tespit edilebilen uzun süreli sinir sistemi hasarı https://pubmed.ncbi.nlm.nih.gov/12480295/

Çözücülerin ve dozaj prosedürünün hücre bazlı in vitro deneylerde kimyasal toksisite üzerindeki etkileri https://pubmed.ncbi.nlm.nih.gov/20499932/

Çözücü ve katkı maddesi etkileşimleri çekirdeklenme yolunda belirleyiciler olarak: genel tartışma https://pubmed.ncbi.nlm.nih.gov/26083497/

Çözücü Taraması Çözücü Etkisi Değildir: Çok Bileşenli Reaksiyonların En Çok Göz Ardı Edilen Yönü Üzerine Bir İnceleme https://chemistry-europe.onlinelibrary.wiley.com/doi/abs/10.1002/ejoc.202200172

Çözücü nörotoksisitesi https://pmc.ncbi.nlm.nih.gov/articles/PMC2078137/

Dr Mustafa KEBAT

Tetkik OSGB İş Sağlığı ve Eğitim Koordinatörü

Tersane Çalışanlarında Mesleki Solunum Sistemi Hastalıkları

Tetkik Editor — Wed, 25 Jun 2025 21:01:00 +0000

Bir Nefeslik Hayat

Ahmet, 48 yaşında deneyimli bir kaynak ustasıydı. İstanbul’daki büyük tersanelerden birinde çalışıyordu. Yirmi beş yıl boyunca neredeyse her gün ağır metal dumanlarına, boya buharlarına ve kaynak gazlarına maruz kalmıştı. İşini severdi, ama bir süredir günlük yaşamında ciddi zorluklar yaşıyordu.

İlk başlarda sadece sabahları öksürüyordu. “Sigara işte,” diyordu kendi kendine. Ne de olsa gençliğinde içmişti. Ama zamanla öksürük gecelere uzadı, merdiven çıkarken nefesi kesilmeye başladı. Torununu kucağına almak istediğinde bile zorlanıyordu. Bir sabah işe gitmek üzere hazırlanırken banyoda bayıldı. Eşi hemen hastaneye götürdü.

Yapılan tetkikler sonucu “asbestozis” ve “KOAH (Kronik Obstrüktif Akciğer Hastalığı)” teşhisi konuldu. Akciğer grafilerinde, maruz kaldığı ince partiküllerin akciğer dokusunda birikerek kalıcı hasar oluşturduğu görüldü. Doktoru, yıllar içinde soluduğu metal ve asbest tozlarının zamanla akciğerlerinde mikroskobik izler bıraktığını ve bu izlerin artık geri döndürülemez bir hale geldiğini söyledi.

Ahmet o gün tersanedeki arkadaşlarını düşündü. Her biri hâlâ o tozlu alanlarda, uygun maske takmadan çalışıyor, işlerini “çabucak bitirelim” telaşıyla yapıyordu. Kimse soluduğu havayı sorgulamıyordu. Zaten yıllardır böyle gelmişti, böyle gidiyordu.

İyileşmesi mümkün değildi ama doktoru, ilerlemeyi yavaşlatmak için ilaçlar, oksijen desteği ve yaşam tarzı değişiklikleri önerdi. Emekli olmak zorunda kaldı. Hayatının geri kalanını daha sakin, ama sınırlı bir şekilde sürdürmeye başladı.

Bugünlerde fırsat buldukça meslek liselerine ve tersanelere giderek seminerler veriyor. Genç işçilere yüksek sesle şunu söylüyor:

“Maskenizi takın çocuklar! Benim gibi olmayın. O kaynak dumanı sadece gözünüzü değil, nefesinizi de alıyor. Hayat kısa, ama nefesiniz daha da kısa olabilir!”

Not; Ahmet Usta’nın Hikayesi gerçek değildir.. Olmamıştır..

Dikkat çekmesi için küçük bir hikaye ile başladım. Lakin çalışan sağlığı için tek sorun kaynak gazları değildir. Tersane faaliyetleri, metal işleme, boyama, kaynak, kumlama, temizlik ve kapalı alanlarda bakım gibi çok sayıda tehlikeli işlemi içerir.

Bu süreçlerin çoğu, çalışanları yüksek miktarda toz, duman, gaz ve kimyasal buhar maruziyetine açık hale getirir. Bu tür solunabilir ajanlar, zamanla mesleki solunum sistemi hastalıklarına yol açabilmekte ve çalışan sağlığını ciddi biçimde tehdit etmektedir.

Solunabilir Partiküllerin Özellikleri ve Etki Mekanizmaları

Tersanelerde yaygın olarak karşılaşılan solunabilir partiküller arasında;

Asbest lifleri
Silika tozu
Metal dumanı (örneğin çinko ve alüminyum)
Boya solventleri,
Egzoz gazları sayılabilir.

Bu partiküllerin çapı genellikle 5 mikronun altındadır, bu da onların solunum yollarının en derin noktalarına ulaşabilmesini sağlar.

İnorganik tozlar (ör. silika) akciğer dokusunda fibrozise neden olabilir (örn. silikozis).
Organik buhar ve gazlar, bronşlarda aşırı duyarlılığa yol açarak astım benzeri tepkiler oluşturabilir.
Termal işlemler sonucu oluşan metal dumanları, akut toksik reaksiyonlar tetikleyebilir (örneğin “metal dumanı ateşi”).

Kapalı Alan Riski ve Tersane Özgünlüğü

Tersanelerdeki en kritik risklerden biri kapalı alanlarda çalışma zorunluluğudur (örneğin yakıt tankları, makine daireleri, dar hacimli metal odacıklar). Bu alanlarda havalandırmanın yetersizliği nedeniyle:

Zararlı gazlar birikebilir (örneğin karbon monoksit, hidrojen sülfür).
Havada asılı kalan duman ve buharlar daha uzun süre ortamda kalır.
İş kazası sonrası kurtarma zordur; müdahale geciktiğinde akut toksisite ölüme yol açabilir.

Kapalı alan çalışmaları öncesinde mutlaka gaz ölçümü, izinsiz girişlerin engellenmesi ve kurtarma planı hazırlanması gerekir.

Erken Belirti Tanıma ve Sağlık Takibi

Mesleki solunum hastalıklarının çoğu, ilerleyici ve sinsi bir seyir izler. Bu nedenle çalışanların aşağıdaki erken belirtilere karşı bilinçli olması gerekir:

Gece artan kuru öksürük
Egzersizle gelişen nefes darlığı
Göğüs sıkışması
Hırıltılı solunum veya sabah balgamı
Sık sık tekrarlayan üst solunum yolu enfeksiyonları

Özellikle bu konuda işyeri hekimi ve iş güvenliği uzmanı çok daha fazla uyum içerisinde omalıdır, yıllık periyodik muayenelere ek olarak risk bazlı sağlık izlemleri yürütülmelidir.

Yüksek riskli birimlerde çalışan personel için altı (6) ay aralıklarla spirometri, yılda bir kez de akciğer grafisi yapılması önerilir.

İşyeri Ortam Ölçümleri ve Maruziyet Limitleri

Tersane işyerlerinde gerçekleştirilen ortam ölçümleri, havadaki zararlı maddelerin Mesleki Maruziyet Sınır Değerleri (TLV, TWA, STEL) ile karşılaştırılmasını sağlar.

Türkiye’de bu sınırlar, Çalışma ve Sosyal Güvenlik Bakanlığı tarafından yayımlanan Kimyasal Maddelerle Çalışmalarda Sağlık Ve Güvenlik Önlemleri Hakkında Yönetmeliğinde belirtilmiştir.

İşyeri ortamlarında yapılan ölçümler:

Solunabilir toz konsantrasyonu
Metal buharları (ör. mangan, krom)
Asbest elyafı konsantrasyonu
VOC (uçucu organik bileşikler) gibi parametreleri kapsar.

Elde edilen veriler ışığında havalandırma sistemleri güncellenmeli, gerekirse mühendislik kontrolleri artırılmalıdır.

Eğitim, KKD ve Davranışsal Önlemler

Her ne kadar mühendislik kontrolleri maruziyeti azaltmada etkili olsa da, kişisel koruyucu donanım (KKD) kullanımı tersanelerde vazgeçilmezdir.

Özellikle:

FFP2 veya FFP3 sınıfı maskeler
Solvent buharına karşı aktif karbon filtreli maskeler
Kaynakçılar için otomatik kararan maskeler
Tüm çalışanlar için eğitim ve farkındalık programları

Eğitimler, sadece yasal zorunluluğu yerine getirmek amacıyla değil, çalışanların kendi sağlıkları için davranışsal sorumluluk almasını sağlamak için düzenlenmelidir.

İSG Kurulunun Rolü ve Sürekli İyileştirme

İşyeri Sağlık ve Güvenlik Kurulları Hakkında Yönetmelik ile tanımlanan ve çalışma çerçevesi çizilen kurul, tersane işkolunda mesleki solunum hastalıklarıyla ilgili risk değerlendirmeleri, kontrol planları ve sağlık izlemi prosedürlerinin izlenmesi açısından kritik öneme sahiptir.

Kurul şu adımları takip etmelidir:

Riskli işlemleri düzenli gözden geçirme
Uygun koruma ve ölçüm programlarının uygulanmasını denetleme
İş kazası ve meslek hastalıklarının istatistiksel analizini yapma
Geri bildirimlerle sürekli iyileştirme döngüsünü işletme

Tersane Çalışanlarında Mesleki Solunum Sistemi Hastalıkları

Hastalık Adı	Maruziyet Nedeni	Riskli İşlem / Alan	Klinik Belirtiler	Tanı Yöntemleri	Önleyici Önlemler	Yasal Mevzuat / Kod
Asbestoz	Asbest lifleri (hava yoluyla)	İzolasyon sökümü, eski gemi kaplamalarının temizliği	Progresif nefes darlığı, kuru öksürük, göğüs ağrısı	Akciğer grafisi, Yüksek çözünürlüklü BT, Balgam sitolojisi	Asbestle temas yasağı, eğitim, havalandırma, FFP3 maske, tıbbi periyodik takip	6331 sayılı İSG Kanunu, Asbestle Çalışmalarda Sağlık ve Güvenlik Önlemleri Hakkında Yönetmelik
Silikozis	Kristalize silika tozları	Kumlama işlemleri, yüzey temizliği, döküm sonrası temizlik	İnatçı kuru öksürük, göğüs sıkışması, ilerleyici solunum yetmezliği	Solunum fonksiyon testleri (SFT), Akciğer grafisi, HRCT	Kumlama yerine alternatif yöntemler (cam boncuk, kuru buz), nemli kumlama, tozsuzlaştırma sistemleri, solunum PPE	TS EN 689 Standardı, İş Hijyeni Ölçüm Yönetmeliği
Mesleki Astım	Solvent buharları, boya partikülleri, epoksi reçine, izosiyanatlar	Boyama, kaynak sonrası temizlik, yüzey hazırlama	Nefes darlığı, wheezing (hırıltılı solunum), gece öksürüğü, egzersizle artış	Prick testi (alerji testi), SFT, PEF monitörizasyonu, bronş provokasyon testi	Organik solventsiz boya kullanımı, havalandırma, solvent buharı emici sistemler, tam yüz maskesi, rotasyon planlaması	Kimyasal Maddelerle Çalışmalarda Sağlık Gözetimi Yönetmeliği
KOAH Kronik Obstrüktif Akciğer Hastalığı	Uzun süreli toz, metal dumanları, egzoz gazları	Taşlama, kaynak, metal kesimi, yüzey düzeltme	Kalıcı nefes darlığı, sabah balgamlı öksürük, egzersiz intoleransı	Spirometri, BT taraması, arterial kan gazı analizi	Toz emici sistemler, PPE, çalışma süresi kısıtlaması, periyodik sağlık izlemi	Meslek Hastalıklarının Bildirilmesi Usul ve Esasları Genelgesi
Akut Solunum Sıkıntısı Sendromu ARDS	Ani maruziyet: zehirli gazlar (ör. klor, amonyak), yangın dumanı	Tank temizliği, kapalı alan yangını, patlama sonrası müdahale	Hızla gelişen solunum zorluğu, hipoksemi, dispne	BT, oksijen saturasyonu (SpO2), arter kan gazı, bronkoskopi	Gaz sensörleri, kapalı alan prosedürleri, SCBA (bağımsız hava tüplü sistem), acil durum tatbikatı	Acil Durumlar Hakkında Yönetmelik, Kapalı Alanlarda Çalışma Rehberi
Bronşit Mesleki Kronik Bronşit	Uzun süreli metal dumanı, kaynak dumanı	Kaynak, taşlama, plazma kesim işlemleri	Balgamlı öksürük, hırıltı, sık bronş enfeksiyonu	Solunum fonksiyon testleri, balgam kültürü	Lokal egzoz havalandırma (LEV), kaynak masası aspirasyonları, uygun kaynak PPE	Kaynak İşlerinde İş Sağlığı Rehberi, KKD Yönetmeliği
İrritan İnhalasyon Yaralanmaları	Asidik/bazik buharlar, solvent gazları	Temizlik ve dekontaminasyon işlemleri, solventle yıkama	Öksürük, boğaz yanması, baş dönmesi, solunum sıkıntısı	Akciğer fonksiyon testi, pH takibi, oksimetri	Kimyasal emme / havalandırma sistemleri, doğru depolama, tahliye prosedürleri	Kimyasalların Depolanması Hakkında Teknik Kılavuz
Metal Dumanı Ateşi Fume Fever	Çinko, bakır, alüminyum gibi metallerin dumanı	Galvanizli yüzey kaynakları, lehimleme, ergitme işlemleri	Ateş, titreme, kas ağrısı, kuru öksürük grip benzeri semptomlar	Klinik öykü, tam kan sayımı, semptom takibi	Duman emme sistemleri, kaynak dumanı PPE, iş rotasyonu	Metal Dumanı Rehberi, Kaynak İşlerinde İSG Uygulamaları

Tersane Çalışanlarında Mesleki Solunum Sistemi Hastalıkları

Tersane çalışanlarının sağlık ve üretkenliği üzerinde doğrudan etkilidir.

Bu hastalıklar çoğunlukla önlenebilir nitelikte olup, erken tanı, doğru mühendislik kontrolleri, etkili KKD kullanımı ve düzenli sağlık izlemi ile büyük ölçüde kontrol altına alınabilir.

Öncelikle iş sağlığı ve güvenliği profesyonellerinin, onların vasıtası ile de çalışanların farkındalık düzeyinin artırılması, uzun vadede iş gücü kayıplarını ve sağlık harcamalarını önemli ölçüde azaltacaktır.

Doğal Yaşayın

Doğal Beslenin

Aklınıza Mukayet Olun

Sayın okuyucu,

Aşağıdaki linkten yazımızda yer alan konu hakkında sorularınızı ve görüşlerinizi, merak ettiğiniz ve yazılarımıza konu olmasını istediğiniz hususları iletebilirsiniz.

Bilimsel Yazı Sevenler Devam Edebilirler

Kimyasal Maddelerle Çalışmalarda Sağlık Ve Güvenlik Önlemleri Hakkında Yönetmeliği https://www.mevzuat.gov.tr/mevzuat?MevzuatNo=18709&MevzuatTur=7&MevzuatTertip=5

İşyeri Sağlık ve Güvenlik Kurulları Hakkında Yönetmelik https://www.resmigazete.gov.tr/eskiler/2013/01/20130118-3.htm

Mesleki asbest maruziyeti ve mesane kanseri: sistematik bir inceleme ve meta-analiz https://pmc.ncbi.nlm.nih.gov/articles/PMC10159975/

Kaynakçılarda kaynak dumanı maruziyeti ve kronik obstrüktif akciğer hastalığı https://pubmed.ncbi.nlm.nih.gov/25324483/

Mesleki Hastalıklar https://www.sciencedirect.com/topics/neuroscience/occupational-disease

GEMİ İNŞAATI SEKTÖRÜNDE GÜRÜLTÜ VE TOZ MARUZİYETİNİN DEĞERLENDİRİLMESİ http://chrome-extension://efaidnbmnnnibpcajpcglclefindmkaj/https://ekutuphane.csgb.gov.tr/Media/jmxgc2y4/gemi-in%C5%9Faat%C4%B1-sekt%C3%B6r%C3%BCnde-g%C3%BCr%C3%BClt%C3%BC-ve-toz-maruziyetinin-de%C4%9Ferlendirilmesi.pdf

MESLEKİ HASTALIKLAR | Genel Bakış https://pmc.ncbi.nlm.nih.gov/articles/PMC7149334/

Dr Mustafa KEBAT

Tetkik OSGB İş Sağlığı ve Eğitim Koordinatörü

İzmit Körfezi’ndeki Tersanelerin Faunadan Kaynaklanan Biyolojik Riskleri

Tetkik Editor — Wed, 11 Jun 2025 21:01:00 +0000

İzmit Körfezi, Türkiye’nin en yoğun endüstriyel bölgelerinden biri olup, özellikle Gölcük, Başiskele, Körfez ve Dilovası bölgelerinde yoğunlaşan tersane faaliyetleriyle dikkat çeker.

Bölgede konuşlanan bu tersaneler, üretim, bakım-onarım, gemi inşa ve hurda geri dönüşüm gibi faaliyetleriyle yüksek düzeyde insan kaynağı barındırır. Lakin bu bölgede yapılan çalışmalar, yalnızca kimyasal, fiziksel ve ergonomik değil, aynı zamanda biyolojik risklerin de göz ardı edilmemesi gerektiğini göstermektedir.

Özellikle İzmit Körfezi çevresindeki kara ve deniz faunası, çalışanlar için alerjenik, toksik, parazitik veya zoonotik etkiler barındıran çeşitli biyolojik tehlikeler yaratmaktadır.

Biyolojik Risklerin Tanımı ve Önemi

Biyolojik riskler, çalışanların mikroorganizmalar, toksinler, allerjenler veya vektörler ile temas etmesi sonucu ortaya çıkan sağlık tehditleridir. Bu riskler genellikle enfeksiyon hastalıkları, alerjik reaksiyonlar, kronik bağışıklık sorunları ve hatta bazı durumlarda sistemik toksik reaksiyonlarla sonuçlanabilir. Tersane gibi dış ortamla iç içe, su kenarında ve doğal faunanın yoğun olduğu alanlarda, bu tür riskler iş sağlığı açısından kritik bir öneme sahiptir.

İzmit Körfezi Faunası ve Tersane Çalışanları Üzerindeki Etkileri

İzmit Körfezi’nin doğal yapısı; kıyı bataklıkları, sazlıklar, çalılıklar ve sık ormanlık alanlarla iç içe geçmiş durumdadır. Bu da, bölgenin kuşlar, kemirgenler, sürüngenler, böcekler ve çeşitli deniz canlıları açısından zengin bir fauna çeşitliliğine sahip olmasına yol açar.

2.1. Sürüngenler (Yılanlar)

Tersane bölgelerinde özellikle yaz aylarında yoğun olarak karşılaşılan su yılanı (Natrix natrix), sarı yılan (Elaphe quatuorlineata) ve kedi gözlü yılan (Telescopus fallax) gibi türler, çalışanlarda korku, panik ve ısırık riski oluşturmaktadır. Zehirsiz olmalarına rağmen bu yılanların varlığı, çalışanların refleks hareketlerine, düşme veya yaralanmalara neden olabilmektedir. Ayrıca bazı türlerin ısırıkları lokal enfeksiyon ve ikincil enfeksiyon riski taşır.

2.2. Kemirgenler

Körfez çevresinde özellikle geceleri aktif olan sıçanlar ve fareler, leptospiroz gibi bakteri kaynaklı hastalıkların yayılmasına neden olabilir. Açıkta bırakılan gıda atıkları ve çöpler, bu canlıların yaşam alanlarını tersanelere taşımasına zemin hazırlar. Ayrıca kemirgen dışkısı ve idrarı ile temas, hem gastrointestinal enfeksiyonlar hem de hava yoluyla bulaşan solunum hastalıkları riskini artırır.

2.3. Böcekler ve Artrhopodlar

İzmit Körfezi, nemli ve sıcak yapısı nedeniyle yaz aylarında sivrisinek, kene, örümcek ve çeşitli uçan böceklerin yaşam alanıdır. Bu canlıların ısırıkları veya sokmaları, lokal reaksiyonlardan sistemik alerjik tepkilere kadar uzanan sonuçlar doğurabilir. Özellikle kene ısırıkları, Kırım Kongo Kanamalı Ateşi gibi ölümcül hastalıkların vektörü olabilir. Ayrıca arı sokmaları, alerjik bireylerde anafilaktik şoka yol açabilir.

2.4. Deniz Canlıları

Tersaneler kıyıya sıfır faaliyet gösterdiği için denizanaları, deniz kestaneleri ve bazı durumlarda deniz yılanları gibi deniz faunası da iş sağlığını etkileyebilir. Özellikle suya temas edilen bakım-onarım işlemlerinde veya denize düşme gibi acil durumlarda, bu canlıların oluşturduğu riskler (temas yoluyla yanık benzeri yaralanmalar, toksik etkiler) önemli hale gelir.

2.5. Kuşlar

Körfez kıyılarında martılar, kargalar, serçeler gibi kuş türleri yoğun biçimde yaşar. Bu kuşlar özellikle açık yemek alanlarında çalışanlarla temas edebilir. Dışkılarıyla çevreye yayılan psittakoz, kriptokokkoz ve kampilobakteriyoz gibi zoonotik enfeksiyonlar, açık yaradan ya da hava yoluyla bulaşma riski taşır.

3. Biyolojik Risklerin Mevsimsel Değişimi

Yukarıda belirtilen risk faktörleri mevsimsel olarak değişkenlik gösterir. İlkbahar ve yaz aylarında böcek ve yılan sayısı artarken, kış aylarında kemirgenlerin kapalı alanlara sığınma eğilimi yükselir. Bu nedenle tersanelerde risk analizi mevsimsel olarak güncellenmelidir.

4. İş Sağlığı ve Güvenliği Açısından Değerlendirme

4.1. Maruz Kalma Olasılığı

Tersane çalışanlarının çoğu, dış mekanda, zemin seviyesi ve kıyı hattına yakın bölgelerde faaliyet gösterdiğinden, faunadan kaynaklı risklere maruz kalma olasılığı oldukça yüksektir. Özellikle gece vardiyalarında bu olasılık artar.

4.2. Şiddet (Etkilenme Düzeyi)

Zehirli türlerle karşılaşma nadir olsa da, çalışanların bilgi eksikliği, korku refleksleri ve panik davranışları ciddi iş kazalarına yol açabilir. Bazı alerjik durumlar, tedavi edilmediği takdirde hayati risk oluşturabilir.

4.3. Zoonoz ve Meslek Hastalığı Riski

Kemirgen ve kuş kaynaklı enfeksiyonların meslek hastalığı kapsamında değerlendirilmesi gerekir. Bu durumlar genellikle kronikleşebilir ve sağlık sistemine yük oluşturabilir.

5. Alınması Gereken Kontrol Önlemleri

Periyodik Eğitimler: Tüm çalışanlara, faunanın tanıtımı, hayvanlara yaklaşım, ısırık/temas durumunda yapılması gerekenler konusunda eğitim verilmelidir.

Koruyucu Donanım: Açık alanda çalışan personelin uygun ayakkabı, eldiven ve uzun giysiler giymesi sağlanmalıdır.

Pest Kontrol Faaliyetleri: Kemirgen ve böcek kontrolü düzenli olarak yapılmalı, çöp alanları kapalı tutulmalıdır.

İlk Yardım İstasyonları: Hayvan ısırığı ve sokmalarına karşı acil müdahale kiti ve antihistaminik ilaçlar bulundurulmalıdır.

Alan Güvenliği ve Gözlem: Kamera sistemleri ve gece gözlem devriyeleri ile yılan ve kemirgen hareketliliği izlenmelidir.

Acil Durum Protokolleri: Isırık ve alerjik reaksiyonlar için acil müdahale algoritmaları belirlenmeli ve ilan edilmelidir.

Veteriner ve Halk Sağlığı Desteği: Özellikle zoonoz takibi için çevre halk sağlığı birimleriyle işbirliği yapılmalıdır.

6. Sonuç

İzmit Körfezi’nde yer alan tersaneler, sadece endüstriyel tehlikeler değil, çevresel ve biyolojik tehditlerin de merkezinde yer almaktadır.

Bölgenin fauna yapısı, özellikle ilkbahar ve yaz aylarında, çalışan sağlığını ciddi şekilde etkileyebilir. Bu nedenle faunadan kaynaklanan biyolojik riskler, İSG risk analizlerinde ayrı bir başlık altında değerlendirilmeli; eğitim, kontrol ve izleme adımlarıyla bütünleşik bir yaklaşımla yönetilmelidir.

Sağlıklı iş gücü, sadece fiziksel koruma değil, aynı zamanda çevresel bilinçle sürdürülebilir hale gelir.

Aşağıda, İzmit Körfezi’ndeki faunadan kaynaklanan biyolojik tehditlere özel, tersaneler için hazırlanmış örnek bir 5×5 Risk Matrisi tablosu yer almaktadır.

İzmit Körfezi’ndeki Tersanelerin Faunadan Kaynaklanan Biyolojik Risklerin Risk Matrisi

Tehlike Tanımı	Kaynak / Vektör	Olasılık	Şiddet	Risk Skoru	Risk Seviyesi	Kontrol Önlemleri
Deniz anası istilası	Dalgıç ekipmanı	5	3	15	Yüksek	Biyosidal boya kullanımı, filtre temizliği
Balık parazitleri	Balast suyu	3	4	12	Yüksek	Biyosidal boya kullanımı, filtre temizliği
Zehirli yosun türleri	Dalgıç ekipmanı	3	4	12	Yüksek	Biyosidal boya kullanımı, filtre temizliği
Yabancı midye türleri	Atık sular	4	2	8	Orta	Aylık yüzey temizlik planı, ekipman kontrolü
Deniz tavşanı artışı	Balast suyu	2	1	2	Düşük	Rutin gözlem ve temizlik
Deniz pireleri	Liman altyapısı	4	2	8	Orta	Aylık yüzey temizlik planı, ekipman kontrolü
Zebra midye istilası	Rüzgar	2	3	6	Orta	Aylık yüzey temizlik planı, ekipman kontrolü
Yosun aşırı büyümesi	Gemi gövdesi	5	4	20	Çok Yüksek	Anında müdahale, izolasyon, uzman incelemesi
Jelatinöz plankton çoğalması	Atık sular	3	5	15	Yüksek	Biyosidal boya kullanımı, filtre temizliği
Balık ölümleri	Liman altyapısı	4	4	16	Çok Yüksek	Anında müdahale, izolasyon, uzman incelemesi
Salyangoz popülasyon artışı	Dalgıç ekipmanı	3	2	6	Orta	Aylık yüzey temizlik planı, ekipman kontrolü
Gemi yüzey kirlenmesi (deniz salyangozları)	Gemi gövdesi	2	2	4	Düşük	Rutin gözlem ve temizlik
Deniz hıyarı artışı	Atık sular	1	2	2	Düşük	Rutin gözlem ve temizlik
Yabancı kabuklu türler	Gemi gövdesi	4	3	12	Yüksek	Biyosidal boya kullanımı, filtre temizliği
Larva istilaları	Rüzgar	2	5	10	Yüksek	Biyosidal boya kullanımı, filtre temizliği
Kıyı sineği yoğunluğu	Liman altyapısı	5	2	10	Yüksek	Biyosidal boya kullanımı, filtre temizliği
Atıklara bağlı fauna artışı	Atık sular	4	5	20	Çok Yüksek	Anında müdahale, izolasyon, uzman incelemesi
Termik atıkla tetiklenen fauna	Liman altyapısı	3	3	9	Orta	Aylık yüzey temizlik planı, ekipman kontrolü
Yosun kaynaklı kaygan yüzeyler	Gemi gövdesi	2	4	8	Orta	Aylık yüzey temizlik planı, ekipman kontrolü
Deniz anaları pompa tıkanıklığı	Balast suyu	5	5	25	Çok Yüksek	Anında müdahale, izolasyon, uzman incelemesi

Tehlike Tanımı	Kaynak / Vektör	Olasılık	Şiddet	Risk Skoru	Risk Seviyesi	Kontrol Önlemleri
Eklem bacaklı larvaların boru tıkanıklığı	Gemi gövdesi	4	5	20	Çok Yüksek	Anında müdahale, izolasyon, uzman incelemesi
Mikroorganizma kaynaklı koku	Liman altyapısı	3	3	9	Orta	Aylık yüzey temizlik planı, ekipman kontrolü
Islak yüzeyde bakteri plağı oluşumu	Dalgıç ekipmanı	4	3	12	Yüksek	Biyosidal boya kullanımı, filtre temizliği
Biyofilm gelişimi nedeniyle bozulma	Atık sular	3	4	12	Yüksek	Biyosidal boya kullanımı, filtre temizliği
Küf mantarları	Gemi gövdesi	2	3	6	Orta	Aylık yüzey temizlik planı, ekipman kontrolü
Gemi altı midye tutunması	Gemi gövdesi	5	4	20	Çok Yüksek	Anında müdahale, izolasyon, uzman incelemesi
Yosunla kaplı liman zeminleri	Liman altyapısı	4	2	8	Orta	Aylık yüzey temizlik planı, ekipman kontrolü
Elektrik tesisatına zarar veren fauna	Rüzgar	2	5	10	Yüksek	Biyosidal boya kullanımı, filtre temizliği
Deniz kenesi istilası	Balast suyu	3	5	15	Yüksek	Biyosidal boya kullanımı, filtre temizliği
Kırmızı gelgit etkisi	Atık sular	5	5	25	Çok Yüksek	Anında müdahale, izolasyon, uzman incelemesi
Küçük yengeç popülasyonu	Liman altyapısı	3	2	6	Orta	Aylık yüzey temizlik planı, ekipman kontrolü
Deniz canlılarının korozyon etkisi	Gemi gövdesi	2	4	8	Orta	Aylık yüzey temizlik planı, ekipman kontrolü
Kanalizasyon kaynaklı fauna riski	Atık sular	4	4	16	Çok Yüksek	Anında müdahale, izolasyon, uzman incelemesi
Arıtılmamış atıkla fauna çoğalması	Atık sular	4	5	20	Çok Yüksek	Anında müdahale, izolasyon, uzman incelemesi
Zararlı canlılar (dalgıçlar için)	Dalgıç ekipmanı	3	4	12	Yüksek	Biyosidal boya kullanımı, filtre temizliği
Kuşlarla taşınan fauna	Rüzgar	2	2	4	Düşük	Rutin gözlem ve temizlik
Rüzgarla taşınan yumurtalar	Rüzgar	2	3	6	Orta	Aylık yüzey temizlik planı, ekipman kontrolü
Gemiyle taşınan istilacı türler	Gemi gövdesi	5	5	25	Çok Yüksek	Anında müdahale, izolasyon, uzman incelemesi
Balast suyuyla gelen mikrofauna	Balast suyu	4	3	12	Yüksek	Biyosidal boya kullanımı, filtre temizliği
Konteynerlere yapışan organizmalar	Liman altyapısı	3	3	9	Orta	Aylık yüzey temizlik planı, ekipman kontrolü

Tehlike Tanımı	Kaynak / Vektör	Olasılık	Şiddet	Risk Skoru	Risk Seviyesi	Kontrol Önlemleri
Deniz kabuklularının tahliye hatlarına etkisi	Gemi gövdesi	4	4	16	Çok Yüksek	Hat içi kontroller, periyodik temizlik
Borulara yerleşen yosun kolonileri	Gemi içi sistem	3	4	12	Yüksek	Kimyasal yıkama, boru içi filtreleme
Biyolojik tortular nedeniyle su girişinde azalma	Liman altyapısı	4	3	12	Yüksek	Fiziksel temizlik, emiş ağzı kontrolü
Liman duvarlarına yapışan fauna	Liman altyapısı	4	2	8	Orta	Duvar kaplama sistemleri, yüzey koruyucu kimyasallar
Drenaj kanallarında deniz canlılarının tıkanıklık yaratması	Liman altyapısı	5	4	20	Çok Yüksek	Düzenli denetim, hayvan geçirmez ızgaralar
Deniz örümcekleri	Dalgıç ekipmanı	2	3	6	Orta	Ekipman sterilizasyonu, fiziksel kontrol
Biyolojik kirliliğin hidrolik sistemlere sızması	Gemi içi sistem	2	4	8	Orta	Sistem sızdırmazlık kontrolleri, kimyasal analizler
Liman zemininde toksik organizma birikimi	Atık sular	4	5	20	Çok Yüksek	Liman dip taraması, uzman biyolog kontrolü
Mikroskobik alg patlaması	Balast suyu	3	5	15	Yüksek	Filtre sistem kontrolü, UV arıtma
Paslanmaz çelik yüzeylere yapışan planktonlar	Gemi gövdesi	4	3	12	Yüksek	Yüzey kaplama, ultrasonik temizlik
Sürüngen-fauna geçişi (açık limanlarda)	Rüzgar	2	3	6	Orta	Açık alanların güvenliği, fiziksel bariyerler
Atık konteynerlerinde larva gelişimi	Atık sular	3	3	9	Orta	Kapalı konteyner sistemi, haşere ilaçlaması
Deniz yıldızlarının zincir alanlarını tıkaması	Gemi gövdesi	2	4	8	Orta	Fiziksel temizlik, koruyucu zincir kılıfları
Boru içi kabuklu organizma kolonileri	Gemi içi sistem	3	4	12	Yüksek	Basınçlı su ile temizlik, kimyasal çözücü kullanımı
Gemi bacasında kuşların taşıdığı parazitler	Rüzgar	2	3	6	Orta	Kuş kovucu sistemler, periyodik kontrol
Deniz süngeri tutunması	Gemi gövdesi	3	2	6	Orta	Yüzey kaplama, kazıma planı
Tersane içi açık su havuzlarında sinek larvası oluşumu	Atık su	4	2	8	Orta	Su tahliyesi, haşere kontrol ekipleri
Tersane çevresindeki bataklık kaynaklı canlılar	Liman altyapısı	3	3	9	Orta	Bataklık kurutma, bariyer sistemleri
Biyolojik yapışkanlık nedeniyle iskele kazıklarında deformasyon	Liman altyapısı	2	4	8	Orta	Ahşap yüzey kaplama, sualtı kontrol ve temizlik
Dip çamurundaki canlıların korozyona katkısı	Atık sular	3	5	15	Yüksek	Çamur temizliği, biyolojik analizler

Tehlike Tanımı	Kaynak / Vektör	Olasılık	Şiddet	Risk Skoru	Risk Seviyesi	Kontrol Önlemleri
Deniz kabuklularının tank içi yüzeylere yapışması	Gemi gövdesi	4	3	12	Yüksek	Tank içi temizlik, biyosidal kaplama
Dip balıklarının kablo sistemlerine zarar vermesi	Liman altyapısı	2	4	8	Orta	Kablo koruma, bariyer sistemleri
Kıyı şeridinde biyolojik tortu kaynaklı kayganlık	Liman altyapısı	4	2	8	Orta	Zemin kaplama, haftalık temizlik
Organik madde birikimine bağlı mikrop üremesi	Atık sular	3	3	9	Orta	Kimyasal arıtım, biyolojik analiz
Liman bölgesinde biyolojik köpük oluşumu	Liman altyapısı	3	4	12	Yüksek	Köpük kesici sistemler, su kalitesi kontrolü
Deniz solucanlarının sızdırmazlık elemanlarına zarar vermesi	Gemi gövdesi	2	5	10	Yüksek	Conta değişimi, sızdırmazlık kontrol prosedürleri
Sualtı platformlarında plankton birikmesi	Dalgıç ekipmanı	3	3	9	Orta	Ultrasonik temizleme sistemleri
Gemi vinç sistemlerine tutunan canlılar	Rüzgar	1	3	3	Düşük	Mekanik temizlik, koruyucu kaplama
Paslanmaz hatlarda alg kolonilerinin büyümesi	Gemi içi sistem	3	3	9	Orta	İç kaplama ve klor bazlı temizlik
Kılcal sistemlerde biyolojik tıkanıklık	Gemi içi sistem	2	4	8	Orta	Periyodik yıkama ve sistem filtre değişimi
Isıtma-soğutma sistemlerinde bakteri kolonileri	Gemi içi sistem	4	4	16	Çok Yüksek	Sistem dezenfeksiyonu, sıcaklık ayarlamaları
Liman içi suda düşük oksijen nedeniyle fauna ölümleri	Atık sular	5	3	15	Yüksek	Hava pompaları, oksijenlendirme sistemleri
Deniz kabuklularının tahliye borularını daraltması	Gemi gövdesi	4	4	16	Çok Yüksek	Basınçlı su temizliği, filtre kontrolü
Deniz böceklerinin sızdırmazlığa etkisi	Liman altyapısı	3	4	12	Yüksek	Sızdırmazlık elemanı yenilemesi
UV lambalara yapışan mikro organizmalar	Gemi içi sistem	2	3	6	Orta	Lamba muhafazası ve periyodik temizlik
Vinç ayaklarına tutunan deniz canlıları	Liman altyapısı	3	3	9	Orta	Yüzey kaplama, periyodik kontrol
Yosunlar nedeniyle kamera/görüş sisteminde bulanıklık	Dalgıç ekipmanı	4	2	8	Orta	Kamera temizliği ve özel kaplama
Taşıma araçlarına taşınan canlılar	Rüzgar	2	2	4	Düşük	Araç dezenfeksiyonu, liman giriş kontrolleri
Liman çevresindeki kanalizasyon sızıntısı kaynaklı fauna	Atık sular	3	4	12	Yüksek	Kanal kapatma, yalıtım ve biyolojik analiz
Deniz salyangozlarının vida ve perçinlere zarar vermesi	Gemi gövdesi	2	5	10	Yüksek	Vida kaplama, düzenli denetim

Tehlike Tanımı	Kaynak / Vektör	Olasılık	Şiddet	Risk Skoru	Risk Seviyesi	Kontrol Önlemleri
Deniz tavşanlarının havalandırma menfezlerini tıkaması	Gemi gövdesi	2	4	8	Orta	Menfez kafesi, periyodik temizlik
Midye ve benzeri canlıların pervane verimini düşürmesi	Gemi gövdesi	4	5	20	Çok Yüksek	Antifouling boya, periyodik dalgıç kontrolü
Mikroskobik fauna nedeniyle lens sistemlerinde puslanma	Dalgıç ekipmanı	3	3	9	Orta	Lens koruyucu film, ekipman temizliği
Deniz kıllı kurtlarının tank içi izolasyonlara zarar vermesi	Gemi gövdesi	2	4	8	Orta	İzolasyon yenileme, biyolojik tarama
Yosunlar nedeniyle kızak sistemlerinde sürtünme artışı	Liman altyapısı	3	4	12	Yüksek	Kayganlaştırıcı kaplama, kızak temizliği
Yüzey sensörlerinde organizma kaynaklı arızalar	Gemi içi sistem	3	3	9	Orta	Sensör muhafazası, temizlik planı
Balık yumurtalarının filtre sistemlerini tıkaması	Balast suyu	4	4	16	Çok Yüksek	Mikron filtre değişimi, sistem kontrolü
Kuşlar aracılığıyla taşınan dışkı kaynaklı mikrop yayılımı	Rüzgar	3	3	9	Orta	Alan sınırlama, kuş kovucu sistemler
Deniz iğnesi gibi canlıların hortum deliklerine yerleşmesi	Gemi içi sistem	2	5	10	Yüksek	Hortum içi kontrol, değişim ve kapama
Deniz sineklerinin ışık sistemlerinde toplanması	Liman altyapısı	3	2	6	Orta	Işık yönlendirme, koruyucu şeffaf kalkan kullanımı
Yüzen organizmaların liman ağızlarını tıkaması	Atık sular	4	5	20	Çok Yüksek	Yüzey bariyeri, mekanik toplama sistemi
Planktonlar nedeniyle soğutma sisteminde tıkanma	Gemi içi sistem	4	4	16	Çok Yüksek	İnce ağ filtre, kimyasal temizleme
Deniz biyosinezyumu nedeniyle boya altı kabarma	Gemi gövdesi	3	4	12	Yüksek	Kaplama yenileme, biyolojik analiz
Liman kenarındaki su bitkilerinin platformları sarması	Liman altyapısı	3	3	9	Orta	Bitki bariyerleri, fiziksel temizleme
Tatlı su kaynaklı istilacı türlerin giriş riski	Atık sular	2	4	8	Orta	Su kalitesi kontrolü, bariyer sistemleri
Dalgıç hortumlarına yapışan deniz canlıları	Dalgıç ekipmanı	3	2	6	Orta	Hortum kılıfı, temizlik sonrası dezenfeksiyon
Gemi dip ışıklarının fauna cezbetmesi	Gemi gövdesi	4	2	8	Orta	Işık spektrumu ayarı, zamanlayıcı sistemleri
Biyo-yapışkanların metal yüzeylerde yapışma direnci artırması	Gemi gövdesi	3	4	12	Yüksek	Yüzey kaplama, nano kaplama sistemleri
Deniz süngerlerinin hatlara dolanması	Liman altyapısı	3	3	9	Orta	Sünger toplama sistemi, dalgıç müdahalesi
Balast tanklarında anaerobik organizma gelişimi	Balast suyu	2	5	10	Yüksek	Tank havalandırması, biyolojik testler, dezenfeksiyon sistemi

İzmit Körfezi’ndeki faunadan kaynaklanan biyolojik tehditlerin tersanelerin üzerindeki etkilerine odaklanan 5×5 Risk Matrisinde yöntem,

Olasılık (1: çok düşük – 5: çok yüksek),

Şiddet (1: ihmal edilebilir – 5: ölümlü) çarpımı ile risk skoru hesaplamasına dayanmaktadır.

Risk Skoru Ölçeği

1–4: Düşük – Kabul edilebilir risk, rutin kontroller yeterlidir.
5–9: Orta – Takip edilmeli, risk azaltılmalıdır.
10–15: Yüksek – Acil kontrol önlemleri alınmalıdır.
16–25: Çok Yüksek – İş durdurulmalı, risk ortadan kaldırılmadıkça faaliyete devam edilmemelidir.

Doğal Yaşayın

Doğal Beslenin

Aklınıza Mukayet Olun

Sayın okuyucu,

Aşağıdaki linkten yazımızda yer alan konu hakkında sorularınızı ve görüşlerinizi, merak ettiğiniz ve yazılarımıza konu olmasını istediğiniz hususları iletebilirsiniz.

Bilimsel Yazı Sevenler Devam Edebilirler

Kocaeli’de Tarım Ve Hayvancılık http://www.kocaeli.gov.tr/kocaelinde-tarim-ve-hayvancilik

KÖRFEZ SULAKALANI (KOCAELİ) ORNİTOFAUNASI http://chrome-extension://efaidnbmnnnibpcajpcglclefindmkaj/https://acikerisim.sakarya.edu.tr/bitstream/handle/20.500.12619/79844/T06379.pdf?sequence=1

GEMİ İNŞA SANAYİNDE İŞ SAĞLIĞI VE GÜVENLİĞİ UYGULAMALARI http://chrome-extension://efaidnbmnnnibpcajpcglclefindmkaj/https://nek.istanbul.edu.tr/ekos/TEZ/ET001021.pdf

Yılan Sokmalarının Değerlendirilmesi ve Tedavisi https://www.ncbi.nlm.nih.gov/books/NBK553151/

Yılan ısırığı zehirlenmesi https://www.who.int/health-topics/snakebite#tab=tab_1

Yılan ısırığı zehirlenmesi https://www.nature.com/articles/nrdp201763

Zehirli yılan ısırıkları: Klinik tanı ve tedavi https://jintensivecare.biomedcentral.com/articles/10.1186/s40560-015-0081-8

Yılan ısırığının kronik sağlık etkileri ve maliyeti https://www.sciencedirect.com/science/article/pii/S2590171021000102

Antimikrobiyal Yönetimi Çağında Yılan Isırması Sonrası Antibiyotik Kullanımı https://www.mdpi.com/2072-6651/16/1/37

Yeni nesil yılan ısırığı tedavileri ölüm oranını azaltabilir https://www.nature.com/articles/d41586-024-03818-z

Yılan sokmasından korunma, ilk yardım ve tedavi. https://www.outdoorhaber.com/saglik/yilan-sokmasi#google_vignette

Dr Mustafa KEBAT

Tetkik OSGB İş Sağlığı ve Eğitim Koordinatörü

İzmit Körfezi’ndeki Tersane Çalışanları İçin Faunadan Kaynaklanan Biyolojik Risklerin Analizi

Tetkik Editor — Thu, 05 Jun 2025 21:01:00 +0000

İzmit Körfezi’ndeki Tersane Çalışanları İçin Faunadan Kaynaklanan Biyolojik Riskler

Türkiye’nin önemli sanayi ve lojistik merkezlerinden biri olan İzmit Körfezi, aynı zamanda yoğun tersane faaliyetlerinin gerçekleştiği bir kıyı – deniz faunasının çeşitliliği, tersane çalışanlarını biyolojik anlamda çeşitli risklerle karşı karşıya getirmektedir.

Gemi inşa, bakım, onarım ve geri dönüşüm faaliyetleri yürütülen bu bölgede, deniz ve kıyı faunasından kaynaklanan biyolojik riskler tersane çalışanları için önemli bir iş sağlığı ve güvenliği (ISG) sorunu oluşturmaktadır.

İzmit Körfezi’nde faaliyet gösteren tersaneleri temel alarak hazırladığım tersanelerde çalışan personellerin maruz kaldığı faunadan kaynaklı biyolojik tehditlerin, bu tehditlerin kaynaklarının, olası etkilerinin, risk değerlendirme yöntemlerinin ve etkili kontrol önlemlerinin, bir çoğu farklı lokasyonlarda bulunan tersane çalışanları için de geçerli olduğu bilinmelidir.

Farklı coğrafi alanlarda – faunanın barındırdığı canlılarda da çeşitliliği etkiler. O sebeple; Faunadan Kaynaklanan Biyolojik Risklerin, çalışma alanının (Tersanenin) bulunduğu yere özel yapılması gerekir.

Faunadan Kaynaklanan Biyolojik Tehlikelerin Tanımı

İzmit Körfezi Faunasının içinde; (Verilen rakamlar zaman içerisinde farklı nedenlerle değişebilir)

Mikroorganizmalar (Genel bakteri, mantar, virüsler)
Omurgasızlar (Deniz kestaneleri, kabuklular, deniz anemonları
Balıklar (2 familyaya ait 3 tür kıkırdaklı balık, 31 familyaya ait 50 tür kemikli balık olmak üzere toplam 33 familyaya ait 53 tür)
Kuşlar (Martı, Karga, Serçe gibi halk arasında adı çok bilinenlerle birlikte, 42’si Yerli, 21’i Yaz Göçmeni, 22’si Kış Göçmeni ve 8’i Transit Göçer olmak üzere 11 takımdan 31 familyaya ait 93 kuş türü mevcuttur.)
Deniz memelileri (Az da olsa)

yer almaktadır.

Bu organizmalarla doğrudan ya da dolaylı temas sonucunda yaralanma, enfeksiyon, alerjik reaksiyonlar, zehirlenmeler ve psikososyal etkiler ortaya çıkabilmektedir.

Biyolojik Risk Kaynakları ve Vektörleri

Tersanelerde görülen biyolojik riskler genellikle aşağıdaki kaynak ve vektörler aracılığıyla yayılır:

Kıyı Canlıları

Deniz kestaneleri, midyeler, yosunlar gibi canlılar iskelelerde, gemi karinalarında ve çevresindeki alanlarda yoğun olarak bulunur. Bu canlılara temas, deride kesi, batma, tahriş ya da alerjik reaksiyona yol açabilir.

Kıyı Kuşları

Kuş dışkısı ile taşınan histoplazmoz, kriptokokkoz ve psittakoz gibi hastalıklar çalışanlar için solunum yolu enfeksiyonlarına neden olabilir.

Mikroorganizmalar

Tersanelerde su birikintileri, rıhtım atıkları, balık artıkları gibi organik kirlilikler, bakteri ve mantar üremesine ortam sağlar. Bu durum cilt enfeksiyonları, mantar hastalıkları ve göz rahatsızlıkları gibi çeşitli biyolojik tehlikelere neden olur.

Denizsel Allerjenler

Balık pulları, kabuklu canlı proteinleri gibi maddeler tersane çalışanlarında alerjik reaksiyonlara (dermatit, astım vb.) yol açabilir.

Biyolojik Risklerin Etkileri

Tersane çalışanları üzerinde biyolojik tehlikelerin yaratabileceği başlıca etkiler şunlardır:

Fiziksel Yaralanmalar: Deniz kestanesi batması, midye kesiği gibi durumlar.
Enfeksiyonlar: Bakteriyel (stafilokok, E.coli), fungal (candida, aspergillus) ve viral enfeksiyonlar.
Alerjik Reaksiyonlar: Cilt dökülmeleri, astım, kontakt dermatit.
Zehirlenmeler: Deniz anemonları, kirli balık temelli toksin etkileri.
Psikososyal Etkiler: Deniz hayvanlarıyla ani karşılaşma sonucu korku, stres.

Kontrol Önlemleri ve Tersaneye Özel Pratik Yaklaşımlar

Biyolojik risklerin kontrol altına alınması için uygulanabilecek başlıca tersane odaklı çözümler:

Mühendislik Kontrolleri: Kaymaz zemin kaplamaları, kuş kovucu ses sistemleri, tahliye suyu dezenfeksiyonu.
Kişisel Koruyucu Donanım (KKD): Suya dayanıklı eldiven, tam kapalı giysiler, filtreli maskeler, vizör.
Eitim ve Bilinçlendirme: Biyolojik tehlike tanıma, ilk yardım, hijyen kuralları, alerjen uyarıları.
Hijyen Önlemleri: Eldivenle çalışma, günlük temizlik, dezenfeksiyon protokolleri.
İzleme ve Denetim: Biyolojik risklerin periyodik kontrolü, saha gözlemi, risk matrisinin güncellenmesi.

Sonuç ve Öneriler

İzmit Körfezi tersanelerinde biyolojik tehlikeler, çalışan sağlığı ve iş güvenliği açısından büyük önem arz etmektedir. Bu risklerin farkına varılması, risk değerlendirmesi yapılması ve etkin önlemler alınması, hem bireysel hem kurumsal açıdan zararlı sonuçların önüne geçecektir. Tersanelerde biyolojik risklerin izlenmesi, çalışan eğitimi ve KKD kullanımı konusunda sürekli iyileştirme faaliyetleri planlanmalıdır. Ayrıca, bu yazıda sunulan 5×5 risk matrisi gibi sistematik yaklaşımlar, biyolojik tehlikelerin pratik olarak kontrol altına alınmasında çok önemli bir aracıdır.

Kaynaklar

İSGÜM (T.C. Çalışma ve Sosyal Güvenlik Bakanlığı)
WHO Occupational Health Guidelines
Denizcilik Genel Müdürlüğü Yayınları
Çevre ve Şehircilik Bakanlığı Biyolojik Risk Raporları
Yerel Tersane ISG Uygulamaları Raporları

Tehlikelerin sistematik olarak belirlenmesi ve kontrol altına alınabilmesi için, çok yaygın olarak kullanılan 5×5 Risk Matrisi tercih ettim.

İzmit Körfezi’ndeki faunadan kaynaklanan biyolojik tehditlerin tersanelerde çalışan personel üzerindeki etkilerine odaklanan 5×5 Risk Matrisinde yöntem,

Olasılık (1: çok düşük – 5: çok yüksek),

Şiddet (1: ihmal edilebilir – 5: ölümlü) çarpımı ile risk skoru hesaplamasına dayanmaktadır.

Risk Skoru Ölçeği

1–4: Düşük – Kabul edilebilir risk, rutin kontroller yeterlidir.
5–9: Orta – Takip edilmeli, risk azaltılmalıdır.
10–15: Yüksek – Acil kontrol önlemleri alınmalıdır.
16–25: Çok Yüksek – İş durdurulmalı, risk ortadan kaldırılmadıkça faaliyete devam edilmemelidir.

Bu matrise dayalı olarak 100 farklı biyolojik risk örneği tanımladım, bunlar arasında deniz kestanelerinin batmasından kuş dışkısına, yosun kayganlığından deniz anemonu zehirlenmesine kadar geniş bir yelpazede tehditleri değerlendirdim.

Pek tabi ki sizlerin de tecrübe ve öngörüleri ile katkı sunmaları sayesinde çok daha iyi hale geleceğine eminim.

Saygılarımla…

İzmit Körfezi Tersane Çalışanları İçin Fauna kaynaklı Biyolojik Risk Matrisi

Tehlike Tanımı	Kaynak / Vektör	Olasılık	Şiddet	Risk Skoru	Risk Seviyesi	Kontrol Önlemleri
Deniz anası teması sonucu cilt yanığı	Yüzey çalışmaları	3	3	9	Orta	Eldiven, uzun kollu giysi, temizlik sonrası antiseptik
Yosun kaplı yüzeyde kayma	Rıhtım / kızak	4	3	12	Yüksek	Zemin temizliği, kaymaz tabanlı ayakkabı
Mikroskobik plankton temasıyla göz enfeksiyonu	Hava / su zerrecikleri	2	3	6	Orta	Koruyucu gözlük, hijyen eğitimi
Midye kabuklarıyla kesik ve enfeksiyon riski	Gemi altı temizliği	3	4	12	Yüksek	Eldiven, ilk yardım malzemesi erişimi
Deniz böceklerinin sokması	Yüzey işçiliği	2	2	4	Düşük	Alan kontrolü, sokmaya karşı ilk yardım eğitimi
Deniz piresi kaynaklı cilt tahrişi	Gemi altı dalışı	3	2	6	Orta	Koruyucu kıyafet, duş alanı temizlik
Kirli balast suyu temasıyla cilt enfeksiyonu	Balast tank işleri	2	4	8	Orta	Eldiven, önlük, el hijyeni prosedürü
Deniz kabuklularına temas sonucu alerjik reaksiyon	Vinç platformları	2	3	6	Orta	Alerji eğitimi, tıbbi müdahale prosedürü
Liman sinekleri kaynaklı kaşıntı ve kızarıklık	Açık alan çalışma	4	2	8	Orta	Böcek kovucu sprey, kapalı kıyafet
Kuş dışkısından bulaşan zoonotik mikroorganizmalar	Açık liman alanı	3	4	12	Yüksek	Alan temizliği, el hijyeni, maske kullanımı
Deniz solucanı temasıyla ciltte kabarma	Gemi içi temizlik	2	2	4	Düşük	Eldiven, temizlik sonrası sabunla yıkama
Yosun nedeniyle düşme sonucu travma	Kaygan zeminler	4	4	16	Çok Yüksek	Uyarı levhaları, sürekli temizlik
Gemi su hattında çalışırken gözle plankton teması	Rıhtım kenarı	2	3	6	Orta	Gözlük kullanımı, göz yıkama istasyonu
Suda bulunan mikroorganizmaların solunması	Buhar / nem	3	3	9	Orta	Maske kullanımı, havalandırma
Biyo-filmli zeminle temas sonucu ayakta mantar	Duş alanları	4	2	8	Orta	Dezenfeksiyon, terlik zorunluluğu
Kirli su sıçraması ile hepatit riski	Pompa / su hortumu	2	4	8	Orta	Eldiven, yüz siperliği, eğitim
Deniz tavuğu tüyleriyle alerjik reaksiyon	Kuşlar	2	3	6	Orta	Koruyucu kıyafet, çevre kontrolü
Deniz salyangozları ile kazayla temas	İskele altı	2	2	4	Düşük	Eğitim, dikkatli taşıma kuralları
Gemi yan yüzeyinde temas sonucu mantar enfeksiyonu	Temizlik personeli	3	3	9	Orta	Eldiven, cilt koruyucu kremler
Gemi sintinesindeki biyolojik gazların solunması	Sintine temizliği	3	4	12	Yüksek	Maske, sensörle ortam ölçümü

Tehlike Tanımı	Kaynak / Vektör	Olasılık	Şiddet	Risk Skoru	Risk Seviyesi	Kontrol Önlemleri
Balık kalıntılarından kaynaklı kötü koku ve baş ağrısı	Rıhtım / açık atık	3	2	6	Orta	Düzenli atık toplama, maske, parfüm kullanımı yasaklama
Deniz kenarı böceklerinin eldiven içine girmesi	Kıyı çalışmaları	2	3	6	Orta	Eldiven kontrolü, kolları kapatan giysi
Deniz yosunu üzerinde yürürken bilek burkulması	İskele	3	4	12	Yüksek	Kaymaz zemin, iş güvenliği uyarı levhaları
Deniz kabuklarının kesici kenarlarıyla temas	Dip temizliği	3	4	12	Yüksek	Kalın tabanlı ayakkabı, uygun eldiven
Deniz salyangozlarından kaynaklı alerjik reaksiyon	Liman taşıyıcı alan	2	3	6	Orta	Eğitim, tıbbi gözetim
Kuş dışkısındaki histoplazma mantarı solunması	Vinç kuleleri, kirişler	2	5	10	Yüksek	Solunum koruması, temizlik SOP’ları
Plankton yoğunluğu sebebiyle solunumda rahatsızlık	Buharlaşmış su zerrecikleri	2	4	8	Orta	Havalandırma, maske kullanımı
Deniz taraklarının el kesiklerine neden olması	Elle yükleme	2	3	6	Orta	Yük kaldırma eldiveni, dikkat eğitimi
Rıhtım yosunlarının kuru halde toz oluşturması	Rüzgarlı hava	3	3	9	Orta	Nemlendirme, maske
Gemi dip sularındaki anaerobik bakterilerin etkisi	Sintine, balast tankı	2	5	10	Yüksek	Solunum koruyucu, gaz dedektörü
Deniz piresinin ayak bileklerinde ısırık oluşturması	Ayak seviyesi çalışmaları	3	2	6	Orta	Bilek koruyucu, pantolon giyimi
Deniz canlısı taşıyan vinç halatına temas	Yük kaldırma ekipmanı	2	3	6	Orta	Halat kontrolü, eldiven
Küçük kabukluların el aletlerine yapışması	Elde taşınan aletler	2	2	4	Düşük	Alet temizliği rutin kontrol
Deniz maytlarının solunumla alınması	Tozlu yüzeylerden	2	4	8	Orta	Maske, alan nemlendirme
Alerjik cilt reaksiyonları (deniz poleni)	Açık alanlar	3	2	6	Orta	Cilt kapatma, antihistaminik bilgilendirmesi
Salyangoz dışkısında bakteriyel risk	Rıhtım yüzeyleri	2	3	6	Orta	Temizlik ekibi, uygun ayakkabı
Deniz böceklerinin gözle teması sonucu tahriş	Rüzgarla taşınma	2	3	6	Orta	Gözlük, vizör kullanımı
Rıhtım kenarında oluşan biofilm nedeniyle ayak kayması	Platform geçişleri	4	4	16	Çok Yüksek	Sürekli temizlik, uyarı levhası, zemin kaplama
Küçük balık kalıntılarının elle taşınması sonucu enfeksiyon	Balıkçı botları	2	3	6	Orta	Eldiven, sabunla yıkama, yara kapama
Suda bulunan protozoaların deri temasıyla tahrişi	Sıvı temaslı işler	2	3	6	Orta	Su geçirmez önlük, iş sonu duş zorunluluğu

Tehlike Tanımı	Kaynak / Vektör	Olasılık	Şiddet	Risk Skoru	Risk Seviyesi	Kontrol Önlemleri
Balık yağı kalıntısıyla kayma	Balık nakli alanları	3	3	9	Orta	Zemin temizliği, kaymaz tabanlı ayakkabı
Deniz kabuklarının metal aksamda aşındırıcı etkisi	Gemi dış yüzeyi	3	2	6	Orta	Koruyucu kaplama, periyodik bakım
Deniz piresi nedeniyle açık yarada enfeksiyon riski	Bacak seviyesi temas	2	4	8	Orta	Kapatıcı bant, yara koruma eğitimi
Su kuşlarının saldırgan davranışı	Yiyecek/çöp çevresi	2	3	6	Orta	Atık yönetimi, uyarı levhası, personel bilgilendirmesi
Deniz salyangozu kabuğuyla ayakta zedelenme	Yüzey yürüyüşleri	2	3	6	Orta	Kalın tabanlı ayakkabı, dikkatli yürüyüş alanı planlaması
Rıhtım kıyılarında biriken organik atıkla enfeksiyon	Açık drenaj alanları	3	3	9	Orta	Drenaj temizlik planı, eldiven
Deniz yosunu kokusuyla baş dönmesi	Kapalı ortam depolaması	2	2	4	Düşük	Havalandırma sistemi, koku giderici
Kuş tüylerinin havada uçuşması sonucu alerji	Açık alan çatı işleri	3	3	9	Orta	Maske, iş sonrası duş, havalandırma
Gemi yan saclarında bakteri kolonilerinin varlığı	Boyasız metal yüzeyler	2	4	8	Orta	Antibakteriyel boya kullanımı
Deniz tavuklarının yuvaları çevresinde saldırganlık	Liman kenarları	2	3	6	Orta	Kuş bariyeri, bölge izolasyonu
Deniz kestanesi iğneleriyle ayak yaralanması	Suya yakın temizlik işleri	2	4	8	Orta	Dikkat levhası, özel tabanlı bot
Deniz kabuklarının kaynak alanlarına yapışması	Gemi altı bölgeleri	3	2	6	Orta	Temizleme spreyi, uygun eldiven
Rıhtımda sinek popülasyonunun artmasıyla kaşıntı	Durgun su bölgeleri	3	2	6	Orta	İlaçlama, kovucu kullanımı
Deniz örümceği ile karşılaşma sonucu panik ve düşme	İskele altı	2	3	6	Orta	Eğitim, bilgilendirme afişleri
Küçük yengeçlerin malzeme kutularına girmesi	Açık alan malzeme bırakımı	2	2	4	Düşük	Kapatıcı kutular, kontrol listesi
Mikroskobik yosunların deri döküntüsüne neden olması	Islak yüzey teması	3	3	9	Orta	Eldiven, temizlik ve duş zorunluluğu
Balık atıkları sebebiyle böcek çekilmesi	Atık depolama alanı	4	3	12	Yüksek	Sık atık boşaltma, böcek kapanları
Deniz böceklerinin kabuklarının solunumla alınması	Toz haline gelmiş kalıntılar	2	3	6	Orta	Maske kullanımı, alan temizliği
Deniz yılanı teması sonucu zehirlenme riski	Yüzey altı temizlik	1	5	5	Orta	Gözlemle temizlik, tıbbi müdahale hazırlığı
Gemi sintinesinde anaerobik gaz ile birlikte bakteri	Kapalı alan	2	5	10	Yüksek	Gaz ölçüm cihazı, solunum ekipmanı

Tehlike Tanımı	Kaynak / Vektör	Olasılık	Şiddet	Risk Skoru	Risk Seviyesi	Kontrol Önlemleri
Deniz böceklerinin giysi altına girmesi	Kıyı çalışmaları	3	2	6	Orta	Tam koruyucu giysi, sık kontrol
Deniz kestanesinin iğnesiyle el delinmesi	İskele altı kontrol işleri	2	4	8	Orta	Kalın eldiven, dikkatli yer taraması
Kuşların gemi güvertelerine dışkı bırakması	Vinç kabinleri, güverte	3	3	9	Orta	Periyodik temizlik, kuş kovucu sistemler
Yosunlu zeminde düşerek yaralanma	Rıhtım, iskele geçişleri	3	4	12	Yüksek	Zemin temizliği, kaydırmaz yüzey kaplama
Deniz yüzeyindeki biyolojik atıkların ciltte tahrişe yol açması	Açık cilt teması	2	3	6	Orta	Eldiven, önlük, hızlı temizlik protokolü
Deniz midyelerinin elle temasla kesiğe neden olması	Gemi gövdesi işleri	2	3	6	Orta	Koruyucu eldiven, iş öncesi yüzey tarama
Kuş tüyü alerjenlerine uzun süreli maruziyet	Kuru malzeme depoları	2	3	6	Orta	Havalandırma, filtreli maske
Suda biriken mikroorganizmalardan enfekte sıçrama	Basınçlı su temizliği	3	3	9	Orta	Yüz koruması, vizör, su yön kontrolü
Deniz yosunu kokusunun baş ağrısı ve mide bulantısına yol açması	Kapalı depo alanı	2	2	4	Düşük	Havalandırma, kokulu atık ayrıştırması
Deniz biyofilminin merdivenlerde kayganlık yaratması	Gemi merdivenleri	3	4	12	Yüksek	Sık temizlik, kaydırmaz bant
Böcek sokması sonucu anaflaktik şok riski	Açık alan mesaisi	2	5	10	Yüksek	Epipen eğitimi, alerji bildirimi
Salyangoz kabuklarının ayak altında kayganlık yapması	Rıhtım taş zeminleri	3	3	9	Orta	Alan temizliği, uyarı levhası
Rıhtımda kuş yumurtalarının zarar görmesiyle hayvan saldırısı	Yuvaya yakın çalışma	1	4	4	Düşük	Bölge sınırlaması, bilgilendirme tabelaları
Deniz böceklerinin gece vardiyasında ışığa yönelmesi	Aydınlatmalı iskele alanı	3	2	6	Orta	Sarı ışık kullanımı, bölge planlaması
Deniz kestaneleri nedeniyle panik sonucu düşme	Liman kıyı işleri	2	4	8	Orta	Eğitim, deniz dibi gözlemi
Islak yosun temaslı iplerin el kaymasına neden olması	Vinç halatları	3	3	9	Orta	Halat kontrolü, eldiven kullanımı
Deniz kirpisi teması sonrası ciltte batma hissi	Sualtı destekli işler	1	4	4	Düşük	Koruyucu dalgıç kıyafeti, deniz tabanı taraması
Kuş dışkısıyla bulaşan psittakoz riski	Üst yüzeylerde kuş birikimi	2	5	10	Yüksek	Solunum PPE, temizlik prosedürü
Deniz kabukları arasında biriken bakteriyel atıklar	İskele taban temizliği	2	3	6	Orta	Eğitim, su geçirmez eldiven
Böcek istilasına bağlı ekipman içine yuvalama	Açıkta bırakılan makineler	2	3	6	Orta	Korunaklı depolama, düzenli kontrol

Tehlike Tanımı	Kaynak / Vektör	Olasılık	Şiddet	Risk Skoru	Risk Seviyesi	Kontrol Önlemleri
Yosunlu halatların el kaymasına neden olması	Gemi bağlama halatları	3	3	9	Orta	Halat temizliği, eldiven kullanımı
Deniz kabuklularından yayılan kötü koku nedeniyle mide bulantısı	Rıhtım balık kalıntıları	2	2	4	Düşük	Maske, temizlik, uygun atık yönetimi
Açık alanda çalışanlarda güneş + biyolojik maruziyet sonucu deri reaksiyonu	Uzun süre açık çalışma	3	3	9	Orta	Şapka, UV giysi, güneş kremi
Rıhtım kenarında biriken ölü deniz canlılarının bakteri yayması	Atık balık alanları	3	4	12	Yüksek	Günlük temizlik, biyolojik atık bertarafı
Deniz kabuklarının vidalama bölgelerine sıkışması	Gemi kaplama işleri	2	3	6	Orta	Kontrol listesi, koruyucu eldiven
Deniz kuşlarının elektrik direklerine yuva yapması	Vinç üst noktaları	2	2	4	Düşük	Yuva önleyici sistemler
Deniz yüzeyindeki fitoplanktonun yaydığı toksin solunması	Gemi altı temizlik	2	4	8	Orta	Maske, çalışma zamanlaması, ortam havalandırması
Deniz yosunlarının ayakkabıya yapışarak içerilere taşınması	Tersane girişleri	3	2	6	Orta	Paspas sistemi, temizlik görevlisi
Kabuklu canlıların metal aksamla teması sonucu çizilme	İskele kıyı alanları	2	3	6	Orta	Koruyucu giysi, uyarı levhası
Balık taşıma sonrası el temizliği yapılmadan yemek yeme	Yemekhane öncesi temizlik	3	4	12	Yüksek	El yıkama istasyonları, farkındalık eğitimi
Rıhtım kenarındaki yosunlardan düşme sonucu yaralanma	Islak alanlar	3	4	12	Yüksek	Kaymaz zemin, alan sınırlama
Kuş dışkılarının açık ekipmana temas etmesi	Vinç/araç üstleri	2	3	6	Orta	Örtüleme, periyodik temizlik
Küçük balıkların su pompa girişlerinde tıkanmaya yol açması	Gemi tamir sırasında	2	2	4	Düşük	Giriş filtresi, ön kontrol
Gemi tanklarında biyolojik kalıntılardan metan gazı çıkışı	Tank temizliği	2	5	10	Yüksek	Gaz ölçer, solunum PPE, acil durum protokolü
Denizden alınan hava örneklerinde yüksek mikrobiyal yoğunluk	Kapalı analiz laboratuvarı	1	3	3	Düşük	Havalandırma, laboratuvar PPE
Rıhtım kıyısında bakteri kaynaklı ayak enfeksiyonu	Açık ayakkabıyla dolaşım	2	4	8	Orta	Kapalı, su geçirmez ayakkabı
Suda yüzen ölü kuş/deniz canlılarının psikolojik etkisi	Psikososyal stres	2	3	6	Orta	Psikolojik destek, bilgilendirme
Balık artıklarıyla temas sonrası göz kaşıma sonucu enfeksiyon	El temizliği eksikliği	3	4	12	Yüksek	Göz teması uyarısı, hijyen eğitimi
Gemi altındaki organizmaların gece çalışmalarında sürpriz çıkışı	Dalgıç destekli işler	2	4	8	Orta	Gözlemci bulundurma, ışık kontrolü
Deniz kökenli zararlı mikroorganizma yayılımı	Atık su, tahliye	3	5	15	Yüksek	Atık su kontrolü, dezenfeksiyon, mühendislik tedbirleri

Doğal Yaşayın

Doğal Beslenin

Aklınıza Mukayet Olun

Sayın okuyucu,

Aşağıdaki linkten yazımızda yer alan konu hakkında sorularınızı ve görüşlerinizi, merak ettiğiniz ve yazılarımıza konu olmasını istediğiniz hususları iletebilirsiniz.

Bilimsel Yazı Sevenler Devam Edebilirler

Kocaeli’de Tarım Ve Hayvancılık http://www.kocaeli.gov.tr/kocaelinde-tarim-ve-hayvancilik

KÖRFEZ SULAKALANI (KOCAELİ) ORNİTOFAUNASI http://chrome-extension://efaidnbmnnnibpcajpcglclefindmkaj/https://acikerisim.sakarya.edu.tr/bitstream/handle/20.500.12619/79844/T06379.pdf?sequence=1

GEMİ İNŞA SANAYİNDE İŞ SAĞLIĞI VE GÜVENLİĞİ UYGULAMALARI http://chrome-extension://efaidnbmnnnibpcajpcglclefindmkaj/https://nek.istanbul.edu.tr/ekos/TEZ/ET001021.pdf

Yılan Sokmalarının Değerlendirilmesi ve Tedavisi https://www.ncbi.nlm.nih.gov/books/NBK553151/

Yılan ısırığı zehirlenmesi https://www.who.int/health-topics/snakebite#tab=tab_1

Yılan ısırığı zehirlenmesi https://www.nature.com/articles/nrdp201763

Zehirli yılan ısırıkları: Klinik tanı ve tedavi https://jintensivecare.biomedcentral.com/articles/10.1186/s40560-015-0081-8

Yılan ısırığının kronik sağlık etkileri ve maliyeti https://www.sciencedirect.com/science/article/pii/S2590171021000102

Antimikrobiyal Yönetimi Çağında Yılan Isırması Sonrası Antibiyotik Kullanımı https://www.mdpi.com/2072-6651/16/1/37

Yeni nesil yılan ısırığı tedavileri ölüm oranını azaltabilir https://www.nature.com/articles/d41586-024-03818-z

Yılan sokmasından korunma, ilk yardım ve tedavi. https://www.outdoorhaber.com/saglik/yilan-sokmasi#google_vignette

Dr Mustafa KEBAT

Tetkik OSGB İş Sağlığı ve Eğitim Koordinatörü

İzmit Körfezi Tersaneler Bölgesinde Görülen Yılan Türlerinin İş Sağlığı ve Güvenliği Açısından Değerlendirilmesi

Tetkik Editor — Mon, 19 May 2025 21:01:00 +0000

İzmit Körfezi, Marmara Bölgesi’nin doğusunda yer alır ve Türkiye’nin en yoğun sanayi bölgelerinden biri olan Kocaeli ili sınırları içerisindedir. Bu bölgede yer alan tersaneler, hem ulusal hem de uluslararası gemi yapımı ve bakım-onarım faaliyetleri açısından kritik öneme sahiptir. Lakin, bu faaliyetler yürütülürken sadece mekanik ve kimyasal tehlikeler değil, aynı zamanda biyolojik riskler de iş güvenliği açısından dikkate alınmalıdır. Bu biyolojik risklerin başında, bölge faunasında yer alan yılan türleri gelmektedir.

İzmit Körfezi çevresi, özellikle yaz aylarında sıcak ve nemli iklim koşulları nedeniyle çeşitli yılan türlerinin aktif hale geldiği bir bölgedir.

Doğal yaşam alanları tahrip edilen yılanlar, insan yerleşimlerine ve çalışma alanlarına yaklaşabilmektedir. Bu nedenle, tersanelerde çalışan personelin yılanlarla karşılaşma olasılığı vardır. Yılanların türlerine göre farklılık gösteren davranış biçimleri, zehirli olup olmamaları, bulundukları habitatlar ve insan sağlığına etkileri, iş güvenliği önlemlerinin belirlenmesi açısından önemlidir.

İzmit Körfezi Tersaneler Bölgesindeki Başlıca Yılan Türleri ve Süreç Analizi

Yılan Türü (Halk Adı)	Zehir Durumu	İnsanlara Tehlike Düzeyi	Görülme Yerleri	Isırık Etkileri	İlk Yardım	Tedavisiz Durumda Olası Sonuçlar
Engerek Vipera ammodytes	Zehirli	Yüksek	Kıyı ormanları, taşlık alanlar, tersane çevresi	Şiddetli ağrı, şişlik, morarma, doku nekrozu, sistemik etkiler (bulantı, halsizlik)	Isırılan bölgeyi hareketsiz tut, kalp seviyesinden yukarıda tutma, hemen tıbbi yardım çağır	Doku kaybı, sepsis, nadiren ölüm
Bozyörük Yılanı Malpolon monspessulanus	Az Zehirli	Düşük-Orta	Otluk alanlar, açık araziler	Hafif şişlik ve ağrı (ısırık arka dişlerle olur, nadiren etkili olur)	Bölgeyi temizle, sakin kal, gözlem altında tut, alerjik reaksiyonlara karşı dikkatli olun	Hafif alerjik reaksiyonlar dışında genellikle ciddi sonuç görülmez
Hazar Yılanı Dolichophis caspius	Zehirsiz	Düşük	Kayalık alanlar, tersane sınır çitleri	Isırık olabilir ama sadece mekanik, enfeksiyon riski	Yara temizlenir, enfeksiyon önlenir	Nadiren enfeksiyon, genelde ciddi sonuç görülmez
Çukurbaşlı Yılan Eirenis modestus	Zehirsiz	Çok Düşük	Kuru taşlıklar, inşaat malzeme yığınları	Zararsız, ısırmaz ya da etkisizdir	Müdahale gerekmez	Hiçbir risk yok
Koca Engerek Vipera lebetina	Zehirli	Yüksek (çok nadir görülür)	Körfez çevresi ormanlık alanlar, kırsal	Şiddetli ağrı, şişlik, doku hasarı, sistemik toksisite	Hemen hastaneye sevk, antivenom gerekebilir	Tedavi edilmezse nekroz, organ yetmezliği, ölüm
Sarı Yılan Hierophis caspius	Zehirsiz	Düşük	Otluk ve çalılık alanlar, konteyner altları	Isırık mekanik, enfeksiyon riski olabilir	Temizleme, antiseptik uygulama	Genelde komplikasyon oluşmaz
Çizgili Yılan Platyceps najadum	Zehirsiz	Düşük	Ağaçlık ve çalılık alanlar	Zararsızdır, savunmacı değildir	Müdahale gerekmez	Ciddi risk oluşturmaz

Görülme Yerleri

İzmit Körfezi Tersaneler Bölgesinde bu türlerin çoğu kırsal, ormanlık ve taşlık alanlarda gözlemlenmektedir.
Özellikle yaz aylarında aktiflik artar.

Riskli İş Alanları

Açık alanda yürütülen her türlü Enerji, inşaat, altyapı, peyzaj, tarımsal faaliyet, liman işleri ve kırsal saha incelemeleri potansiyel risklidir.
Gece vardiyalarında düşük görünürlük nedeniyle özellikle kedi gözlü yılanlar ile karşılaşma riski artar.

Kara Yılanları: Tarım sahaları, RES, GES, Tersaneler, Tüm altyapı işleri, Açık kapalı madenler, Mermer ocakları, Taş Ocakları, Peyzaj çalışmaları, Yol yapımı, Moloz temizliği, kırsalda saha işleri vb gibi

Su Yılanı: Liman sahası, Kıyı tahkimatı, Kanal temizliği vb gibi

Merak Edenler Yazının Sonunda Yılan Çeşitlerinin Görebilir

Yılan Zehirlerinin Toksikolojik Özellikleri

Yılan zehirleri, kompleks yapılı proteinler ve enzimlerden oluşur. Bu bileşenler, vücutta çeşitli sistemleri etkileyebilir.

Hematotoksik Etki: Kan pıhtılaşma mekanizmalarını bozarak koagülopatiye neden olabilir.
Nörotoksik Etki: Sinir iletimini engelleyerek paraliziye yol açabilir.
Miyotoksik Etki: Kas hücrelerini tahrip ederek rabdomiyolize neden olabilir.
Nefrotoksik Etki: Böbrek fonksiyonlarını bozarak akut böbrek yetmezliğine yol açabilir.

Yılan Isırığının Klinik Belirtileri

Yılan ısırığı sonrası belirtiler, zehirin türüne ve miktarına bağlı olarak değişir:

Lokal Belirtiler: Isırık bölgesinde ağrı, şişlik, eritem ve ekimoz görülebilir.
Sistemik Belirtiler: Bulantı, kusma, hipotansiyon, taşikardi, dispne ve bilinç değişiklikleri meydana gelebilir.
Laboratuvar Bulguları: Koagülasyon testlerinde anormallikler, kreatin kinaz seviyelerinde artış ve böbrek fonksiyon testlerinde bozulma saptanabilir.

Yılan Isırığında İlk Yardım ve Tıbbi Müdahale

Yılan ısırığı durumunda aşağıdaki adımlar izlenmelidir:

Sakinlik: Panik, zehrin yayılmasını hızlandırabilir.
Hareketin Sınırlanması: Isırılan uzuv immobilize edilmeli ve kalp seviyesinin altında tutulmalıdır.
Takıların Çıkarılması: Şişmeyi önlemek için takılar çıkarılmalıdır.
Yaranın Temizlenmesi: Isırık bölgesi sabun ve su ile yıkanmalıdır.
Soğuk Uygulama: Şişliği azaltmak için soğuk kompres uygulanabilir.
Turnike ve Kesme Uygulamalarından Kaçınma: Bu tür müdahaleler doku hasarına neden olabilir.
Tıbbi Yardım: En kısa sürede bir sağlık kuruluşuna başvurulmalıdır.

Tedavi Olunmazsa Ortaya Çıkabilecek Komplikasyonlar

Yılan ısırığı tedavi edilmezse, aşağıdaki ciddi sağlık sorunları ortaya çıkabilir:

Doku Nekrozu: Isırık bölgesinde doku ölümü meydana gelebilir.
Organ Yetmezliği: Zehir, böbrek ve karaciğer gibi organların işlevini bozabilir.
Kanama Bozuklukları: Zehir, kanın pıhtılaşmasını engelleyerek iç ve dış kanamalara yol açabilir.
Enfeksiyon: Isırık bölgesi enfekte olabilir, bu da sepsise neden olabilir.
Ölüm: Ciddi vakalarda, özellikle tedavi gecikirse ölüm riski vardır.

İş Sağlığı ve Güvenliği Açısından Değerlendirme

Risk Faktörleri

Yüksek sıcaklık ve nem, yılanların daha aktif olmasına neden olur (özellikle Nisan–Ekim arası).
Yıkıntı ve moloz yığınları, yılanların saklanabileceği alanlardır.
Bitki örtüsünün yoğun olduğu sahalar, fark edilmeyi zorlaştırır.
Yetersiz PPE (kişisel koruyucu donanım) kullanımı, ısırıklarda ilk savunma hattını ortadan kaldırır.

İş Kazası Potansiyeli

Yılan ısırıkları, özellikle engerek türlerinden kaynaklanıyorsa:

Acil tıbbi müdahale gerektirir.
Kanamalı doku hasarı, iş göremezlik ve hastane yatışıyla sonuçlanır.
Yanlış müdahale (turnike, emme gibi) hayati risk doğurur.
Geç tanı, sepsis, doku nekrozu ve böbrek yetmezliği gibi ikincil komplikasyonlara neden olabilir.

Çalışanları Korumaya Yönelik Alınması Gereken Tedbirler

A. Kişisel Koruyucu Donanım (KKD)

Yılan geçirmez botlar ve tozluklar (özellikle yüksek otlu alanlarda çalışanlar için)
Kalın kumaştan yapılmış uzun paçalı pantolonlar
Eldiven (yıkıntı ve taş altlarında çalışma yapılacaksa)
Baş lambası / el feneri (karanlıkta yılan farkındalığı için)

B. Çevresel Önlemler

İş sahasında çalı, ot, moloz yığını gibi alanların temizlenmesi
Gece vardiyasında aydınlatmanın artırılması
Dinlenme alanlarının zeminden yüksek, kapalı ve düzenli olması
Atık yönetiminin iyi yapılması (kemirgen popülasyonu yılanları çeker)

C. Eğitim ve Farkındalık

Yılan türlerinin resimlerle tanıtıldığı eğitim panoları
Yılanla karşılaşıldığında yapılacaklar hakkında çalışanlara yıllık eğitim
Yılan ısırığı anında doğru ilk yardım bilgisi (turnike yok, yara kesilmez, hızlı sağlık müdahalesi)
Mobil sağlık ünitesi / ilkyardım noktası kurulması

D. Tıbbi Hazırlık ve Müdahale Planı

En yakın sağlık merkezleriyle protokol
Antivenin (panzehir) bulundurulması ve soğuk zincir korunması
İş yeri sağlık personeline yılan ısırığı acil müdahale eğitimi
Zehirlenme bilgi merkezi (UZEM) ile irtibat numaralarının (114) görünür yerlere asılması

E. Yasal ve Yönetimsel Uyum

Risk değerlendirmesine yılan temas ihtimali dâhil edilmeli
Çevresel izleme ve periyodik saha kontrolleri
Tehlikeli alanların uyarı tabelalarıyla işaretlenmesi

Yılan Isırmalarına Karşı Acil Durum Planı (ADP)

Kapsam: Açık alanda çalışan işçilerin yılan temasına maruz kalma riskine karşı alınacak önlemler ve acil müdahale adımları.

Riskleri Değerlendirme ve Önleme

Aksiyon	Sorumlu Birim	Süreklilik
Yılan riski olan bölgelerin belirlenmesi (çalı, moloz, taşlık alanlar)	İSG Uzmanı	Yılda 2 kez
Riskli bölgelerin çitle çevrilmesi, tabelalandırılması	Saha Mühendisi / İSG Uzmanı	Devamlı
Çalışanlara düzenli farkındalık eğitimi	Eğitim Birimi	6 ayda 1
KKD (bot, tozluk, eldiven) zorunlu hale getirilmesi	İK ve İSG Komisyonu	Sürekli
Gece aydınlatmalarının artırılması	Bakım-Onarım Birimi	Devamlı

Yılan Isırması Anında Müdahale Protokolü

Genel İlkeler

Panik yapılmamalı. Isırılan kişi sakinleştirilmeli.
Yaraya hiçbir şekilde kesme, emme, dağlama yapılmamalı.
Isırılan uzuv hareket ettirilmemeli. Kalp seviyesinin altında sabitlenmeli.
Hafif sıkılıkta bandaj (turnike değil!) uygulanabilir.
En kısa sürede tıbbi müdahale sağlanmalı.

İlk Müdahale Adımları (İlk Yardım Personeli Tarafından)

Aşağıda Yapıması Gerekenler Sıra İle Verimiştir
Olay yeri güvenliği sağlanır (çalışan ve çevresi).
Eldiven takılır. Isırılan bölge gözlemlenir ve varsa iki delik belirlenir.
Yaralı sırt üstü yatırılır, konuşarak bilinci kontrol edilir.
Isırılan bölge sabitlenir. Hareket ettirilmemesi sağlanır.
Yara sabunlu suyla hafifçe yıkanabilir. Alkol, antiseptik kullanılmaz.
Yaralı kişi 112 Acil Servis beklenmeden en yakın sağlık merkezine sevk edilir (önceden belirlenmiş protokol hastanesi).
Isıran yılanın rengi, şekli, boyutu hatırlanıyorsa kaydedilir (yılan asla kovalanmaz ya da yakalanmaz).

Tıbbi Müdahale ve Ulaşım Planı

Aksiyon	Sorumlu	Uygulama Şekli
Olası olay yerine en yakın sağlık kuruluşlarının listelenmesi (panzehir bulunanlar işaretlenmeli)	İşyeri Hekimi / İSG Uzmanı	Liste her 3 ayda 1 güncellenir
Olası yaralıyı taşıyacak araç temini (sedye, şirket aracı)	Lojistik Sorumlusu	Devamlı hazır
İşyerinde temel aktivitenin bilgisi ve ulaşım süresi kaydı	İşyeri Sağlık Birimi	Liste halinde İSG panosuna asılır
Tıbbi müdahale sonrası kayıt ve bildirim süreci (İSG Kaza Bildirim Formu, SGK bildirimi)	İSG Uzmanı	3 iş günü içinde yapılır

Kayıt, Raporlama ve İnceleme Süreci

Olay yeri raporu: İlk müdahaleyi yapan personelce doldurulur.
İSG Olay İnceleme Tutanağı: En geç 24 saat içinde hazırlanır.
Kişisel maruziyet formu: Isırılan kişiyle ilgili sağlık geçmişi, takip planı işlenir.
Geri bildirim ve düzeltici faaliyet: Olay sonrası İSG kurulunda değerlendirme yapılır, gerekirse alan yeniden düzenlenir.

Eğitim ve Tatbikat Planı

Eğitim / Tatbikat Türü	Sıklık	Katılımcılar
Yılan tanıma ve kaçınma eğitimi	Yılda 1	Tüm saha personeli
Isırık sonrası ilk yardım eğitimi	6 ayda 1	İlkyardım ekibi, formenler
Acil müdahale tatbikatı	Yılda 2	Tüm birimler
Panzehir ve tıbbi sevk simülasyonu	Yılda 1	Sağlık ekibi ve yönetim

Dokümantasyon ve Yasal Uyum

Acil Durum Planı, İSG yıllık planı ve risk değerlendirme dökümanları ile entegre edilmelidir.
Plan, İşyeri Hekimi, İSG Uzmanı ve İşveren Vekili tarafından imzalanarak yürürlüğe alınır.
Çalışanlar tarafından imza karşılığı okunması sağlanır.

İzmit Körfezi Tersaneleri İçin Yılan Türlerine Bağlı Biyolojik Risk Matrisi

Yılan Türü	Tehlike Kaynağı (Risk Etkeni)	Maruz Kalma Olasılığı	Şiddet (Etkilenme Düzeyi)	Risk Puanı *(Olasılık × Şiddet)*	Risk Seviyesi	Kontrol Önlemleri
Vipera ammodytes Boynuzlu Engerek	Zehirli ısırık, ani saldırı	3 Orta	5 Çok Yüksek	15	Yüksek	– Yüksek bilekli bot kullanımı – Yılan farkındalık eğitimi – Taşlık alanların sınırlandırılması – Uyarı levhaları – Antivenom hazır bulundurulması
Malpolon monspessulanus Bozyörük Yılanı	Hafif zehirli ısırık, panik tepkisi	4 Yüksek	2 Düşük	8	Orta	– Tanıtım eğitimi (zararsız olduğunun açıklanması) – KKD kullanımı – Otluk alan temizliği
Dolichophis caspius Hazar Yılanı	Zehirsiz ısırık (mekanik travma/enfeksiyon riski)	4 Yüksek	2 Düşük	8	Orta	– Alan temizliği – Yığın malzeme kontrolü – İlk yardım eğitimi (yarayı temizleme, enfeksiyon önleme)
Eirenis modestus Çukur başlı Yılan	Temas kaynaklı panik veya yanlış müdahale	5 Çok Yüksek	1 Çok Düşük	5	Düşük	– Zararsız türlerin tanıtımı – Gereksiz öldürme eğiliminin azaltılması – Bilgilendirme broşürleri
Vipera lebetina Koca Engerek	Güçlü zehir, ölümcül ısırık	2 Düşük	5 Çok Yüksek	10	Orta-Yüksek /	– Yoğun kontrol ve gözetim – Riskli alanlarda çalışma yasağı gece saatlerinde – Acil müdahale ve antivenom planı
Hierophis caspius Sarı Yılan	Görsel benzerlikten doğan panik	4 Yüksek)	1 Çok Düşük	4	Düşük	– Yılan ayırt etme eğitimi – Panik durumlarında prosedür eğitimi
Platyceps najadum Çizgili Yılan	Gizlenme, ani çıkışla psikolojik panik	4 (Yüksek)	1 Çok Düşük	4	Düşük	– Yüksek riskli saklanma yerlerinin düzenlenmesi – Panik eğitimleri – Görsel farkındalık levhaları

İzmit Körfezi’ndeki tersane faaliyetlerinde yılan kaynaklı biyolojik risklerin hem şiddetini hem de sıklığını sistematik bir şekilde değerlendirmeye çalıştım.

Tüm yılan türleri için “zararsız” ya da “ölümcül” gibi tek tip yaklaşım yerine, maruziyet olasılığı ve etkilenme düzeyi kriterleriyle dinamik ve ölçülebilir bir İSG stratejisi geliştirmemiz gerektiğini düşünüyorum.

Bu risk matrisinin eksikleri siz değerli iş güvenliği uzmanları ve işyeri hekimi meslektaşlarımın katkıları ile tamamlanacağına eminim. Katkı ve önerilerinizi bekliyorum.

Risk Değerlendirme Kriterleri

Maruz Kalma Olasılığı

Derece	Tanım
1	Çok Düşük (Nadir)
2	Düşük (Yılda birkaç)
3	Orta (Mevsimsel)
4	Yüksek (Yaygın)
5	Çok Yüksek (Sürekli)

Şiddet (Etkilenme Düzeyi)

Derece	Tanım
1	Çok Düşük (Korku, panik, psikolojik)
2	Düşük (Yüzeysel yara, enfeksiyon riski)
3	Orta (Hafif zehirlenme, alerjik reaksiyon)
4	Yüksek (Ağır yaralanma, hastane tedavisi)
5	Çok Yüksek (Organ yetmezliği, ölüm riski)

Risk Seviyesi Sınıflandırması

Risk Puanı	Açıklama	Renk
1 – 5	Düşük Risk	Yeşil
6 – 10	Orta Risk	Turuncu
11 – 15	Yüksek Risk	Kırmızı

İlave Kontrol Önlemleri (Bütün Tersane İçin Ortak)

Önlem	Uygulama Biçimi
Yılan Tanıma ve Müdahale Eğitimi	Tüm saha personeline yılda en az bir kez
Çevresel Temizlik (Ot, taş, çöp)	Haftalık düzenli saha kontrolü
Yüksek Risk Alanlarının Haritalanması	GIS tabanlı risk haritası çıkartılması
Acil Durum Yılan Protokolü	Saha girişlerinde, KKD istasyonlarında yazılı olarak bulundurulmalı
İzleme Kameraları ve Termal Sensörler	Yüksek riskli taşlık ve sınır bölgelerinde kurulmalı
İlk Yardım Kitleri + Antivenom Bilgisi	Sağlık personeli ve en az 3 saha görevlisi tarafından erişilebilir olmalı

Sonuç ve Öneriler

Bu risk matrisi, İzmit Körfezi’ndeki tersane faaliyetlerinde yılan kaynaklı biyolojik risklerin hem şiddetini hem de sıklığını sistematik bir şekilde değerlendirmeye olanak tanır. Tüm yılan türleri için “zararsız” ya da “ölümcül” gibi tek tip yaklaşım yerine, maruziyet olasılığı ve etkilenme düzeyi kriterleriyle dinamik ve ölçülebilir bir İSG stratejisi geliştirilebilir.

Sonuç

İzmit Körfezi tersaneler bölgesinde görülen yılan türlerinin büyük kısmı zehirsiz olmakla birlikte, bazı türlerin (özellikle Engerekler) ciddi sağlık riski oluşturduğu açıktır. Bu nedenle tersanelerde çalışan işçilerin yalnızca mekanik ve kimyasal tehlikelere değil, aynı zamanda biyolojik tehditlere karşı da korunması gerekmektedir. Bu korunma, doğru eğitim, etkili kişisel donanım, çevresel kontrol ve uygun ilk yardım müdahaleleriyle sağlanabilir.

Yılanlarla karşılaşmaların önlenmesi kadar, karşılaşıldığında doğru müdahale edilmesi de hayati önem taşımaktadır. Tersane iş güvenliği politikaları bu tehditleri ciddiyetle ele almalı ve biyolojik risk yönetimini rutin denetimlerin bir parçası haline getirmelidir.

Boynuzlu Engerek (Vipera ammodytes)

Fotoğraf: Wikipedi

Bozyörük Yılanı (Malpolon monspessulanus)

Fotoğraf: Wikipedi

Hızlı Yılan – Hazer Yılanı (Dolichophis caspius)

Fotoğraf: Wikipedi

Eirenis modestus (Çukur başlı Yılan)

Fotoğraf: Wikipedi

Koca Engerek (Vipera lebetina)

Fotoğraf: Wikipedi

Hierophis caspius (Sarı Yılan)

Fotoğraf: Wikipedi

Çizgili Yılan (Platyceps najadum)

Doğal Yaşayın

Doğal Beslenin

Aklınıza Mukayet Olun

Sayın okuyucu,

Aşağıdaki linkten yazımızda yer alan konu hakkında sorularınızı ve görüşlerinizi, merak ettiğiniz ve yazılarımıza konu olmasını istediğiniz hususları iletebilirsiniz.

Bilimsel Yazı Sevenler Devam Edebilirler

Yılan Sokmalarının Değerlendirilmesi ve Tedavisi https://www.ncbi.nlm.nih.gov/books/NBK553151/

Yılan ısırığı zehirlenmesi https://www.who.int/health-topics/snakebite#tab=tab_1

Yılan ısırığı zehirlenmesi https://www.nature.com/articles/nrdp201763

Zehirli yılan ısırıkları: Klinik tanı ve tedavi https://jintensivecare.biomedcentral.com/articles/10.1186/s40560-015-0081-8

Yılan ısırığının kronik sağlık etkileri ve maliyeti https://www.sciencedirect.com/science/article/pii/S2590171021000102

Antimikrobiyal Yönetimi Çağında Yılan Isırması Sonrası Antibiyotik Kullanımı https://www.mdpi.com/2072-6651/16/1/37

Yeni nesil yılan ısırığı tedavileri ölüm oranını azaltabilir https://www.nature.com/articles/d41586-024-03818-z

Yılan sokmasından korunma, ilk yardım ve tedavi. https://www.outdoorhaber.com/saglik/yilan-sokmasi#google_vignette

Dr Mustafa KEBAT

Tetkik OSGB İş Sağlığı ve Eğitim Koordinatörü