Her şey bir “kazayla” başladı…

Yıl 1938. Amerika Birleşik Devletleri’nin New Jersey eyaletinde, Roy Plunkett adında genç bir kimyager, soğutucu gazlarla ilgili deneyler yapıyordu. Bu deneylerde tüplerden birinde, normalde gaz hâlinde olması gereken madde beklenmedik şekilde beyaz, mumsu bir katıya dönüşmüştü. Ne olduğunu anlamaya çalıştı. Madde yanmıyor, suyu itiyor, ısıya da oldukça dayanıklıydı. Bu tuhaf maddeye sonradan “Politetrafloroetilen” (PTFE) adı verildi. Ancak hepimizin bildiği adıyla o bir TEFLON’du!

Plunkett bu keşfi ilk başta soğutucu gaz üretiminde kullanmak istese de, zamanla bu maddenin eşsiz özellikleri fark edildi:

• Yapışmaz,
• Isıya dayanıklı,
• Kimyasallara karşı dirençli,
• Neredeyse hiçbir şeye tepki vermiyor.

Ve işte teflonun yolculuğu başlamış oldu…

Önce Savaş, Sonra Mutfak!

Teflon, ilk yıllarında mutfaklarda değil, laboratuvarlarda ve askeri sanayide kullanıldı. Özellikle Manhattan Projesi (atom bombası geliştirme programı) sırasında, nükleer materyallerle çalışan bilim insanları için güvenli kaplama malzemesi arandığında, teflon kimyasal tepkimeye girmeyen yapısıyla ideal bulundu.

1950’li yıllarda uzay yarışları başladığında, NASA da teflonu keşfetti. Uzay araçlarının yalıtımında, astronot kıyafetlerinde ve elektrik kablolarının kaplamasında kullanıldı. Çünkü ısıya ve radyasyona dayanıklıydı.

Ancak mutfağa gelişi biraz zaman aldı…

1960’lar – Teflon Tavaların Mutfaklarla Tanışması

1961 yılında Fransız bir mühendis, teflon kaplı ilk yapışmaz tavayı üretmeyi başardı. Bu devrim niteliğinde bir yenilikti. Artık yumurta tavaya yapışmıyor, balık dağılmadan kızarıyor, temizlik kolaylaşıyordu.

Kısa sürede Amerika ve Avrupa’daki evlerde teflon tencereler ve tavalar vazgeçilmez hâle geldi. Üreticiler bu yeni mucize kaplamayı “modern mutfağın mucizesi” diye pazarladı. Gerçekten de hayatı kolaylaştırıyordu.

Derken 1990’larda Sorular Artmaya Başladı…

Teflon kaplamaların üretiminde kullanılan bazı maddelerin (özellikle PFOA) doğada birikici olduğu ve vücutta kalabildiği fark edildi.

Üstelik 260°C üzerinde ısındığında, teflonun bozulduğu ve zehirli dumanlar yaydığı da tespit edildi. Bu dumanların, özellikle küçük kuşlar ve solunum problemi yaşayanlar için ölümcül olabileceği görüldü.

2000’ler – Yeniden Yapılanma ve Güvenlik Tartışmaları

Bu gelişmeler sonrası pek çok teflon üreticisi, PFOA gibi maddeleri üretimden çıkardı. 2015 itibarıyla birçok ülkede PFOA kullanımı yasaklandı. Ancak bazı eski tavalarda bu risk hâlâ mevcut.

Bugün piyasada satılan teflon ürünlerinin çoğu PFOA içermiyor. Ancak yine de aşırı ısıya maruz bırakmak, çizilmiş tavalarda yemek pişirmek, yanlış temizlik yöntemleri kullanmak, hâlâ sağlık açısından risk oluşturabiliyor.

Dünya Sağlık Örgütü: PFOA’yı insanlar için kanserojen (Grup 1) ve PFOS’u da insanlar için olası kanserojen (Grup 2B) olarak sınıflandırdı.

THE LANCET Oncology – Perflorooktanoik asit ve perflorooktansülfonik asidin kanserojenliği

İlginç Bilgiler

• Teflon, Guinness Rekorlar Kitabı’na “en kaygan madde” olarak girmiştir.
• Sinekler bile teflon yüzeyde yürüyemez çünkü tutunamazlar!
• Uzay mekiği Columbia’nın bazı parçaları teflonla kaplıydı.
• Teflon, diş ipliği ve saç düzleştiricilerde bile kullanılmıştır.

Mucize mi, Tehlike mi?

Teflon, doğru kullanıldığında yaşamı kolaylaştıran harika bir buluştur. Ancak bu kolaylığın arkasındaki kimyasal gerçeği bilmek, özellikle evde yemek yapanlar, çocuklarına gıda hazırlayanlar ve sağlık konusunda duyarlı bireyler için çok önemlidir.

Teflonun hikâyesi bir kazayla başladı, ama nasıl bittiği bizim seçimlerimize bağlı.

Doğal Yaşayın

Doğal Beslenin

Aklınıza Mukayet Olun

Bilimsel Yazı Sevenler Devam Edebilirler

Perflorooktanoik asit https://pubchem.ncbi.nlm.nih.gov/compound/Perfluorooctanoic-acid

Perflorooktanoik asit ve perflorooktansülfonik asidin kanserojenliği https://pubmed.ncbi.nlm.nih.gov/38043561/

Gıdalarda perflorooktan sülfonik asit ve perflorooktanoik asitin bulunmasıyla ilgili insan sağlığı riski https://pubmed.ncbi.nlm.nih.gov/32625773/

Perflorooktanoik Asit (PFOA) ve Perflorooktan Sülfonatın (PFOS) İki Yeşil Mikroalg Türü Üzerindeki Toksisite Etkileri https://pubmed.ncbi.nlm.nih.gov/36768770/

Perflorooktanoik asit (PFOA), perflorooktan sülfonik asit (PFOS) ve perflorononanoik asit (PFNA), insan HepaRG karaciğer hücrelerinde trigliserit düzeylerini artırır ve kolesterol gen ekspresyonunu azaltır https://pubmed.ncbi.nlm.nih.gov/32588087/

Bu yazıda, günlük yaşamda fark etmeden karşılaştığımız riskleri, özellikle çalışanlar için önemli olan sağlık etkilerini ve güvenli kullanım ipuçlarını basit ve anlaşılır şekilde paylaşıyoruz.

Aşırı Isınan Teflon = Zehirli Duman

Teflon tavanızı yüksek ateşte boş boş ısıttığınızda veya kapağını kapatıp ocakta unuttuğunuzda, kaplama 260°C’nin üzerine çıktığında bozulmaya başlar. Bu durumda ortaya çıkan toksik dumanlar, solunduğunda “Teflon gribi” (ya da “polimer dumanı ateşi”) denen bir tabloya neden olabilir.

Belirtiler:

• Titreme ve yüksek ateş
• Baş ağrısı
• Kas ağrıları ve halsizlik
• Öksürük ve nefes darlığı

Çoğu kişi bunu grip zanneder ama aslında soluduğu zehirli Teflon dumanıdır.

Çizilmiş Tavada Yemek Pişirmek = Kimyasal Yutmak

Çoğu evde şöyle bir cümle duyulmuştur:
“Bu tavanın dibi biraz çizik ama daha idare eder.”

İşte bu “idare etme” aslında kimyasal madde yutma riski doğurur.
Teflon kaplama çizildiğinde veya soyulduğunda, mikroskobik parçacıklar pişirdiğiniz yemeğe geçebilir. Bu parçacıklar, yüksek ısıya maruz kaldığında zararlı bileşikler oluşturabilir.

PFOA ve PFAS – Sessiz Kimyasal Tehditler

Teflonun üretiminde yıllarca kullanılan kimyasallar olan PFOA (Perflorooktanoik asit) ve PFAS (Perflorlu bileşikler) artık birçok ülkede yasaklanmış ya da sınırlandırılmıştır. Ancak eski tavalarda ya da ucuz üretimli ürünlerde hâlâ bulunabilir.

Dünya Sağlık Örgütü: PFOA’yı insanlar için kanserojen (Grup 1) ve PFOS’u da insanlar için olası kanserojen (Grup 2B) olarak sınıflandırdı.

THE LANCET Oncology – Perflorooktanoik asit ve perflorooktansülfonik asidin kanserojenliği

Solunum Sistemi Üzerindeki Etkiler

Özellikle evcil kuşu olanlar dikkat!
Teflon ısındığında çıkan duman, kuşlar için dakikalar içinde ölümcül olabilir.
Aynı şekilde, astımı ya da bronşiti olan çalışanlar için bu dumanlar ciddi solunum krizi riski taşır.

Peki Ne Yapmalıyız?

1. Teflon tencere – tavaları asla boşken yüksek ısıda ısıtmayın.
2. Yemek pişirirken tahta veya silikon kaşık kullanın.
3. Çizilmiş ya da soyulmuş tavaları hemen değiştirin.
4. Yemek pişirmede düşük – orta ateşi tercih edin.
5. Yeni tencere alırken “PFOA içermez” ibaresine dikkat edin.
6. Seramik, döküm veya çelik alternatiflere yönelin.
7. Tavanızı bulaşık makinesine atmayın, elde yumuşak süngerle yıkayın.
8. Kaplaması soyulan teflon kaplarda asla bebek maması veya çorba ısıtmayın!

Tükettiğimiz Bazı Ürünlerde de MSG ve PFAS Olabilir!

• Hazır çorbalar
• Dondurulmuş pizzalar
• Tavuk bulyonlar
• Mikrodalga patlamış mısırlar
• Paketli kızartmalar
• Hızlı restoran kızartmaları
• Bazı ketçap ve soslar

Sadece tavadan değil, paketli gıdalardan da bu zararlı maddelere maruz kalabiliriz. Etiket okumak, bu nedenle çok önemlidir.

Tavayı Değiştirerek Sağlığınızı Koruyabilirsiniz

Çalışırken beden gücünüzü korumanız, evde ise sevdiklerinizle sağlıklı bir ömür geçirmeniz için tükettiğiniz gıdaların ve kullandığınız mutfak gereçlerinin güvenli olması hayati önem taşır.

Bir tencere, bir tava basit bir eşya gibi görünse de, vücudunuza giren maddelerin taşıyıcısıdır.
Bugün çizik tavanızla yemek pişirirseniz, fark etmeden akciğerinize duman, midenize toksin gönderebilirsiniz.

Unutmayın:

Doğru tava, doğru sıcaklık, doğru yaşam!

Sağlıkla kalın…

Doğal Yaşayın

Doğal Beslenin

Aklınıza Mukayet Olun

Bilimsel Yazı Sevenler Devam Edebilirler

Perflorooktanoik asit https://pubchem.ncbi.nlm.nih.gov/compound/Perfluorooctanoic-acid

Perflorooktanoik asit ve perflorooktansülfonik asidin kanserojenliği https://pubmed.ncbi.nlm.nih.gov/38043561/

Gıdalarda perflorooktan sülfonik asit ve perflorooktanoik asitin bulunmasıyla ilgili insan sağlığı riski https://pubmed.ncbi.nlm.nih.gov/32625773/

Perflorooktanoik Asit (PFOA) ve Perflorooktan Sülfonatın (PFOS) İki Yeşil Mikroalg Türü Üzerindeki Toksisite Etkileri https://pubmed.ncbi.nlm.nih.gov/36768770/

Perflorooktanoik asit (PFOA), perflorooktan sülfonik asit (PFOS) ve perflorononanoik asit (PFNA), insan HepaRG karaciğer hücrelerinde trigliserit düzeylerini artırır ve kolesterol gen ekspresyonunu azaltır https://pubmed.ncbi.nlm.nih.gov/32588087/