Kayma Riski ve İş Güvenliği Bağlamı

İş kazalarının önemli bir kısmını kayma, takılma ve düşmeler oluşturmaktadır. Avrupa İstatistik Ofisi (Eurostat) ve SGK verilerine göre, kaymaya bağlı iş kazaları; düşmeye neden olan ikinci büyük kazalanma biçimidir ve ciddi uzuv yaralanmalarına, uzun süreli iş göremezliğe veya ölümlere neden olabilmektedir.

İş ayakkabısı, bu tür kazaların önlenmesinde en önemli kişisel koruyucu donanımlardan biridir. Ancak yalnızca “koruyucu burunlu” olmak yeterli değildir. Özellikle kaymaz taban özelliği, iş ayakkabısının performansını belirleyen kritik bir teknik kriterdir.

Bu bağlamda SRA, SRB ve SRC kodlamaları; ayakkabının uluslararası standartlara göre hangi yüzey ve koşullarda kaymazlık testlerini başarıyla geçtiğini gösteren sistematik sınıflamalardır.

EN ISO 20345 ve Kayma Direnci Test Süreci

İş ayakkabılarında kaymazlık testleri, EN ISO 20344:2021 standardının ilgili bölümlerinde tanımlanmış test metodolojilerine göre gerçekleştirilir. EN ISO 20345, koruyucu ayakkabıların özelliklerini belirlerken, EN ISO 20344 bu ürünlerin test yöntemlerini tarif eder.

Bu testlerde; ayakkabının dış tabanının, belirli eğimde ve farklı yüzey kaplamalarında, kontrollü basınç ve hızla kayma eğilimi ölçülür. Testler iki farklı düzlemde yapılır:

• Düz test: Ayakkabı zemine düz şekilde yerleştirilir ve öne doğru kaydırılır.
• Topuk testi: Ayakkabı zemine yaklaşık 7° eğimle yerleştirilir; bu test özellikle merdiven ve eğimli yüzey senaryolarını simüle eder.

SRA Sertifikası – Seramik Zemin + Sabun Çözeltisi

SRA sertifikası, ayakkabının seramik karolara benzeyen pürüzlü bir yüzey üzerinde, seyreltilmiş sabun çözeltisi (sodyum lauril sülfat) ile test edildiği anlamına gelir.

• Test ortamı: Seramik karo + %0,5 sodyum lauril sülfat içeren solüsyon.
• Minimum gereksinimler:
  • Düz yüzey: Sürtünme katsayısı (µ) ≥ 0,32
  • Topuk eğim testi: µ ≥ 0,28

SRA sertifikalı ayakkabılar, genellikle ıslak ve sabunlu ortamlar için uygundur. Gıda sektörü, mutfaklar, temizlik hizmetleri gibi alanlarda tercih edilir.

Ancak SRA yalnızca bir tür kayganlaştırıcı ile yapılan testi ifade eder. Yağ, dizel veya farklı kimyasalların bulunduğu ortamlarda yeterli güvenlik sunmayabilir.

SRB Sertifikası – Çelik Zemin + Gliserin

SRB sertifikası, daha zorlu bir yüzey ve kayganlaştırıcı ile yapılan testleri ifade eder.

• Test ortamı: Endüstriyel çelik levha + %90 oranında gliserin çözeltisi (yoğun, kaygan sıvı)
• Minimum gereksinimler:
  • Düz yüzey: µ ≥ 0,18
  • Topuk eğim testi: µ ≥ 0,13

SRB sınıfı ayakkabılar, yağlı-metalik yüzeylerde çalışılan sanayi alanlarında, örneğin ağır imalat, otomotiv atölyeleri, torna-tezgâh ortamları gibi zeminlerde performans gösterir.

Gliserin; gres, hidrolik yağ ve makine sıvılarının kayganlık seviyesine benzer nitelikte olduğu için, SRB testi daha agresif ve gerçekçi bir değerlendirme sunar.

SRC Sertifikası – SRA + SRB Birleşimi

SRC etiketi, bir ayakkabının hem SRA hem de SRB testlerini başarıyla geçtiği anlamına gelir. Bu da hem sabunlu seramik zeminlerde hem de yağlı çelik yüzeylerde minimum sürtünme katsayılarını sağladığını gösterir.

SRC kodlaması; çok amaçlı, kayganlık riski yüksek ve değişken zemin koşulları olan iş yerleri için en güvenli tercihtir.

• Test sonuçları:
  • Sabunlu seramik yüzey (SRA): Düz: ≥ 0.32 / Topuk: ≥ 0.28
  • Gliserinli çelik yüzey (SRB): Düz: ≥ 0.18 / Topuk: ≥ 0.13

SRC iş ayakkabıları; gıda üretim tesisleri, tersaneler, yağ işleme alanları, kimya sektörü, inşaat şantiyeleri gibi karmaşık zemin türlerinin bulunduğu yerlerde önerilir.

Sertifika Karşılaştırma Tablosu

Sıklıkla Karşılaşılan Hatalar

İş güvenliği uzmanları açısından, ayakkabı seçiminde sık yapılan hatalar şunlardır:

• Sadece CE işaretine bakılması: CE tek başına kayma direncini garanti etmez.
• SRC etiketi olmayan ayakkabıların yağlı zeminlerde kullanımı: Yetersiz sürtünme katsayısı, sahada ciddi kaza riskine neden olabilir.
• Ayakkabı tabanının aşınmasının göz ardı edilmesi: SRC performansı, zamanla taban yüzeyindeki mikro yapının bozulmasıyla kaybolur.

Bu nedenle, SRC sertifikası tek başına yeterli değildir; ayakkabının periyodik kontrolü ve taban dokusunun bütünlüğünün korunması gerekir.

Alternatif Sertifikalar ve Gelişmiş Testler

Bazı üreticiler, EN ISO normları dışında kendi geliştirdikleri test sistemlerini veya ASTM F2913, SATRA TM144 gibi uluslararası test yöntemlerini kullanmaktadır.

• ASTM F2913: Farklı eğim ve hızlarla sürtünme katsayısını ölçer; daha gelişmiş veri sağlar.
• SATRA TM144: Gerçek yaşam senaryolarına göre test edilen İngiliz menşeli yöntemdir.

Ancak Türkiye’de resmi olarak tanınan kaymazlık sınıflandırmaları, EN ISO 20344 ile uyumlu olan SRA, SRB ve SRC test sonuçlarıdır.

Mevzuat Dayanağı ve Denetim Sorumluluğu

İşveren, 6331 sayılı İş Sağlığı ve Güvenliği Kanunu gereği, çalışanın maruz kalabileceği risklere karşı uygun kişisel koruyucu donanımı sağlamakla yükümlüdür. 28695 sayılı KKD Yönetmeliği’ne göre:

“KKD’lerin riskin türüne ve büyüklüğüne uygun olması ve ilgili teknik düzenlemeye (standardizasyona) göre test edilmiş olması zorunludur.”

Ayrıca, ayakkabının etiketleme bilgileri, sertifikasyon belgeleri, uygunluk beyanı ve kullanım kılavuzu gibi evraklar, denetimlerde iş güvenliği uzmanlarının kontrolünde olmalıdır.

Sonuç ve Uygulama Önerileri

Unutulmamalıdır ki; iyi bir ayakkabı sadece koruma sağlamaz, sürdürülebilir emniyet kültürünün bir parçasıdır. Saha gözlemi, kullanıcı geri bildirimi ve periyodik değerlendirme ile desteklenmeyen hiçbir KKD, istenilen güvenlik düzeyini tek başına sunamaz.

Doğal Yaşayın

Doğal Beslenin

Aklınıza Mukayet Olun

Bilimsel Yazı Sevenler Devam Edebilirler

KİŞİSEL KORUYUCU DONANIMLARIN İŞYERLERİNDE KULLANILMASI HAKKINDA YÖNETMELİK https://www.mevzuat.gov.tr/mevzuat?MevzuatNo=18540&MevzuatTur=7&MevzuatTertip=5

EU-OSHA – Kişisel koruyucu ekipmanlara ilişkin (AB) 2016/425 sayılı Yönetmelik https://osha.europa.eu/en/legislation/directive/regulation-eu-2016425-personal-protective-equipment

OSHA – Genel Endüstri için Kişisel Koruyucu Donanım https://www.osha.gov/laws-regs/federalregister/1994-04-06

İş Ayakkabısı Yasal Dayanaklar ve Standartlar

İş ayakkabıları, 6331 sayılı İş Sağlığı ve Güvenliği Kanunu ve bu kanuna bağlı olarak çıkarılan “Kişisel Koruyucu Donanımların İş Yerinde Kullanılması Hakkında Yönetmelik” kapsamında değerlendirilir.

Teknik standart olarak EN ISO 20345 – 2022, EN ISO 20346 – 2022 ve EN ISO 20347 – 2022 normları çerçevesinde sertifikalandırılmış olması gerekir. CE belgesi bulunmayan ürünler, piyasaya arz edilemez.

Risk Değerlendirmesi ve Çevresel Faktörlerde İş Ayakkabısı

Bir İş Güvenliği Uzmanı’nın iş ayakkabısı seçimi yaparken veya yapılmasına danışmanlık yaparken ilk yapması gereken iş, çalışma alanındaki riskleri tanımlamak ve analiz etmektir:

• Darbe ve ezilme riski: Çelik burun (S) koruması gerekir.
• Delici nesneler: Delinmeye dayanıklı ara taban (P) gerekir.
• Kaygan zemin: Çalışılacak yüzeye göre SRA – SRB – SRC sertifikalı kaymaz taban özelliği aranmalıdır.
• Islak ve kimyasal ortamlar: Su geçirmezlik (WR) ve kimyasal dayanım malzemesi gerekir.
• Statik elektrik ve patlayıcı ortama yakınlık: Antistatik ya da ESD (Elektrostatik Boşalma) kontrollü modeller tercih edilmelidir.

İş Ayakkabısı Sınıflandırması ve Teknik Kodlar

• S1: Kapalı topuk, antistatik taban, enerji emici topuk, yakıt yağ dayanımı
• S1P: S1 + delinmeye dayanıklı ara taban
• S2: S1 + su emilimine karşı dayanıklılık
• S3: S2 + taban altından delmeye dayanıklılık + tırtıklı taban
• S4: Su geçirmez, antistatik, enerji emici, genellikle poliüretan veya PVC
• S5: S4 + delici nesnelere karşı dayanıklılık

İş Ayakkabısı Malzeme Seçimi

• Deri: Nefes alabilirlik ve konfor açısından avantajlıdır.
• PVC / PU: Kimyasal dayanım gereken ortamlarda kullanılır.
• Mikrofiber / sentetik malzemeler: Hafiflik ve şekil koruma özellikleriyle öne çıkar.

İş Ayakkabısı Taban Seçimi ve Performans Özellikleri

• SRC: Seramik ve çelik zeminlerde sıvıyla kayma testlerini geçmiştir.
• SRA: Seramik karo üzerinde su ve deterjan karışımıyla yapılan testten geçmiştir.
• SRB: Çelik zemin üzerinde gliserin ile yapılan testten geçmiştir.
• HRO: 300 °C’ye kadar ısıya dayanımlı taban
• CI / HI: Soğuk-sıcak yüzeye karşı taban izolasyonu
• WRU / WR: Suya dayanımlı saya veya tamamını kapsayan su geçirmezlik

İş Ayakkabısında SRA Nedir ve Neden Önemlidir?

SRA işareti, EN ISO 20345:2022 standardına göre iş ayakkabısının seramik karo üzerinde su ve deterjan karışımı ile yapılan kayma direnci testini başarıyla geçtiğini gösterir. Kaygan zeminlerde çalışanlar için bu işaret kritik bir önlemdir. Çünkü bu test gerçek hayatta çok karşılaşılan ıslak ve sabunlu yüzeyleri simüle eder. SRA sertifikalı ayakkabılar, iş kazalarını önleyerek hem çalışanı korur hem de işverenin yükümlülüklerini azaltır.

Ayrıca, SRA gibi kayma direnci testleri ürünün sadece güvenliğini değil aynı zamanda kalitesini ve uzun ömürlülüğünü de garanti eder. Bu özellik, işveren için maliyet avantajı yaratırken, çalışan için konforlu ve güvenli bir kullanım sunar.

İş Ayakkabısında Ergonomi ve Kullanıcı Konforu

Uzun süre ayakta çalışan işçilerde ayakkabının ağırlığı, iç taban desteği ve nefes alabilirlik gibi faktörler de göz ardı edilmemelidir. Yanlış ergonomik tasarımlar diz, bel ve omurga sağlığını tehdit edebilir.

İş Ayakkabısında Deneme ve Beden Uyumu

Ayakkabının çalışan tarafından uygun kalıpta denenmesi, çalışma esnasındaki ayağı sarması, topuğu sabitlemesi gibi detaylar doğrudan performansı etkiler.

İş Ayakkabısı Bakım ve Saklama Koşulları

Ayakkabının ömrü, bakım ve temizlikle doğrudan ilgilidir:

• Kimyasal temizlik malzemelerinden uzak durulmalıdır.
• Rutubetsiz, güneş görmeyen bir ortamda saklanmalıdır.
• Aşınma, çatlak ve deformasyonlar sürekli kontrol edilmelidir.

İş Ayakkabısında Etiketleme ve Belgelendirme Kontrolü

Her iş ayakkabısının iç kısmında şu bilgilerin yer alması gerekir:

• CE işareti
• EN standardı
• İmal tarihi ve raf ömrü
• Üretici firma bilgisi
• Taban ve saya kodları

Sürekli Denetim ve KKD Takip Sistemi

İGU’lar, kullanılan iş ayakkabılarının periyodik kontrolünü, KKD zimmet defteri ve e-imza sistemleriyle kayıt altına alarak süreklilik sağlamalıdır. Değişim periyotları (6 ay, 12 ay) iş yüküne göre planlanmalıdır.

İş ayakkabılarının uygun seçimi, yalnızca yasal zorunluluk değil, aynı zamanda hayatınızın kurtarılması anlamına da gelir.

İş güvenliği uzmanlarının, risk analizleri doğrultusunda en uygun teknik özelliklere sahip KKD’yi belirlemesi ve bu bilgileri çalışanlara doğru aktarabilmesi kritik bir işlevdir. Teknik bilgi kadar saha uygulaması da dikkate alınmalı, ergonomi-güvenlik dengesi kurulmalıdır. Kayma direnci gibi özellikler ihmal edilmemeli, özellikle SRA, SRB ve SRC işaretlerine dikkat edilerek uygun ayakkabı tercihi yapılmalıdır.

Doğal Yaşayın

Doğal Beslenin

Aklınıza Mukayet Olun

Bilimsel Yazı Sevenler Devam Edebilirler

KİŞİSEL KORUYUCU DONANIMLARIN İŞYERLERİNDE KULLANILMASI HAKKINDA YÖNETMELİK https://www.mevzuat.gov.tr/mevzuat?MevzuatNo=18540&MevzuatTur=7&MevzuatTertip=5

EU-OSHA – Kişisel koruyucu ekipmanlara ilişkin (AB) 2016/425 sayılı Yönetmelik https://osha.europa.eu/en/legislation/directive/regulation-eu-2016425-personal-protective-equipment

OSHA – Genel Endüstri için Kişisel Koruyucu Donanım https://www.osha.gov/laws-regs/federalregister/1994-04-06