Bir bağlantı elemanının ne kadar sıkıldığı, sadece sağlamlığı değil, aynı zamanda insan hayatını, ekipman ömrünü ve çevre güvenliğini de doğrudan etkileyen bir faktördür. Yetersiz sıkılmış bir bijonun seyir hâlindeki bir aracın tekerleğini yerinden çıkarmasıyla, aşırı tork uygulanmış bir flanşın çatlayarak kimyasal sızdırması arasında tek bir ortak payda vardır: Öngörülebilir ama önlenmeyen bir ihmal.

İş güvenliği açısından torklama işlemi (vida/somunların belirli bir sıkma kuvvetiyle sabitlenmesi) birçok sektörde hayati öneme sahiptir.

İş güvenliği profesyonelleri ve uygulayıcılar, torklamanın neden sadece bir teknik işlem değil, aynı zamanda sistem güvenliğinin mihenk taşlarından biri olduğunu bilmelidirler.

Aşağıda torklama yapılması gereken kritik uygulamaları, neden gerekli olduğunu ve yapılmadığında oluşabilecek uygunsuzlukları kapsamlı bir şekilde listeledim:

TORKLAMA GEREKEN KRİTİK ALANLAR VE İŞ GÜVENLİĞİ AÇISINDAN GEREKÇELERİ

Örnekleri çoğaltmak mümkün. Teknik dokümanlara ve sahadaki gözlemlerinize göre gerekliliklere karar verebilirsiniz.

Torklama; ne fazla, ne eksik…
Her bağlantı noktası, üreticisinin belirlediği ölçüde sıkılmak zorundadır. Bu sınır aşılırsa ekipman zarar görür, yetersiz kalırsa insan hayatı tehlikeye girer. İşte bu yüzden torklama, yalnızca bir cıvata sıkma işlemi değil; bir sorumluluk, bir hassasiyet ve bir önleyici güvenlik kültürüdür.

İş güvenliğini bütünsel bir yaklaşımla ele alan her işletme, bu küçük gibi görünen ama büyük etkiler yaratan detaylara gereken özeni göstermekle yükümlüdür.
Unutmayalım: Hayatı, çoğu zaman bir civata kadar sıkan ya da gevşeten detaylar belirler.

Doğal Yaşayın

Doğal Beslenin

Aklınıza Mukayet Olun

İsmail Ebul-İz Bin Razzaz El Cezeri

Moon (2007), El-Cezerî’nin Arap kökenli olduğunu belirtmektedir.

Yabancı kaynakların içinde sadece Vukobratovic (2009), “Türk mucit” olarak El Cezerî’den söz etmektedir.

Temiz (2012) de tıpkı Akman (1974) gibi, “Türk Bilim Adamı” şeklinde El Cezerî’den söz etmektedir. Ancak yazar devamında, Nature dergisinin 1974 yılının Mart sayısında, bu bilgini konu aldığını belirtirken derginin O’nun Türk olduğunu belirtmediğinden yakınmaktadır. Zira dergi El-Cezerî için “12. Yüzyıl Müslüman Mühendisliğinin doruğuna erişmiş bir kişi” saptamasını yapmaktadır.

El Cezeri‘ nin Müslüman ve Deha olduğu herkesin hem fikir olduğu konulardır.

Eskişehir Türk Dünyası Kültür Başkenti Ajansı tarafından hazırlanmış El Cezeri yi anlatan videoyu izleyelim…

Robotiğin babası diyebileceğimiz İsmail Ebul-İz El Cezeri günümüzde yeterli tanınmamakta ve hak ettiği değer verilmemektedir.

‘Robot’sözcüğü ilk kez Çek yazar Karel Capek’in 1920’de yazdığı ‘Rossum’un Evrensel Robotları’ adlı tiyatro oyununda kullanıldı.

‘İşçi’ anlamıyla Çekçe’ye giren Robot, 9 asır önce, 12’nci yüzyılda ilk kez Cezeri tarafından tasarlamıştı.

15 Şubat-10 Ağustos 2019 tarihleri arasında İstanbul’da adına yapılan sergide gösterilen Haluk Bilginer tarafından seslendirilmiş videoyu izleyerek İsmail Ebul-İz El Cezeri‘ yi tanımaya devam edelim.

Bilindiği üzere ”Tarihi Kazanan Yazar” sözü geçmişin gerçeğiydi. Lakin günümüzde teknoloji sayesinde bilgiye ulaşmak kolaylaşmıştır.

Bilim tarihi, Anadolu tarihi ve Dünya tarihi öğretilerinde İsmail Ebul-İz El Cezeri‘ ye hak ettiği yer ve saygı maalesef gösterilmemiştir.

Anadolu topraklarında yetişen büyük bilim insanı İsmail Ebul-İz El Cezeri‘ yi ve eserlerini tanımaya devam edelim.

“Ustaca Mekanik Cihazların Bilgi Kitabı” (Arapça: Kitab fi ma’rifat al-hiyal al-handasiyya) olarak bilinen koleksiyonda, İsmail Ebul-İz El Cezeri eserlerinin iç işleyişini sergileyen ayrıntılı diyagramlar ve çizimler içermektedir.

Kitabının bu sayfasında Filli saatin çizimi ve açıklamaları görülüyor.

2016 yılında Birleşmiş Milletler Eğitim, Bilim ve Kültür Örgütü (UNESCO), İsmail Ebul-İz El Cezeri‘yi geç de olsa “Küresel Hazineler” serisine dahil etti.

İsmail Ebul-İz El Cezeri‘nin çalışmaları kendisinden sonraki nesil mühendisleri ve mucitleri etkilemiş, tasarımları sonraki yüzyıllarda da kopyalanıp geliştirilmiştir.

İsmail Ebul-İz El Cezeri‘nin icatları saatler ve otomatlarla sınırlı değildi. Ayrıca çeşitli yaratıcı su yükseltme makineleri, su pompaları ve hidrolik sistemler de tasarladı.

Dünyanın ilk musluk çizimini yine kitabında görüyoruz.

İsmail Ebul-İz El Cezeri‘nin bilinen icatlarından biri, bir sandık veya tabut için ilk dört kadranlı kombinasyon kilidiydi. Kapağında böyle dört kadranlı kombinasyon kilidi bulunan 13. yüzyılın başlarından kalma yalnızca beş tabutun hala var olduğu bilinmektedir.
Bunlardan biri olan şifreli kilit kutusu, tartışmasız en görkemli olanıdır. 13. yüzyılın başlarında, üstadın doğum yeri olan Cezire’de yaratılmış olup, Khalili Koleksiyonları’nda tutulmaktadır.

Khallili Koleksiyonlarında şifreli kilit kutusu üstten görünümü

Gruptaki diğer bilinen örneklerde olduğu gibi, Khalili sandığındaki kombinasyon kilidi, Al Jazeri’nin Bilgi Kitabı’ndaki tasarımını neredeyse birebir yansıtıyor. Kitapta, kapağın dört köşesinde dört kombinasyon kilidi kadranı bulunan bir sandık çiziyor, her biri Arap alfabesinin yirmi sekiz harfinden on altısını kullanıyor ve sayıları, Abjad rakamları olarak bilinen bir sistemde temsil ediyor.

İlginç bir şekilde, İsmail Ebul-İz El Cezeri‘nin kilidinin temel bir özelliği, harflerin bir diyakritik işaret olmadan kullanılmasıdır – bir harfi diğer benzer harflerden ayırmak için eklenen bir nokta veya işaret. Bu, Khalili örneğindeki güzelce korunmuş kadranlarda açıkça görülmektedir.

Khalili sandığı, saray uğraşlarını ve Hristiyan motiflerini tasvir eden gümüş kakmalı sahnelerle süslenmiştir. Bu sandığın dönemi ve konumu göz önüne alındığında – ve zanaatkarlığın karmaşıklığı – İsmail Ebul-İz El Cezeri‘ nin tasarımından sonra zengin bir Hristiyan hami tarafından sipariş edildiğini varsaymak mantıklıdır. Diğer örnekler henüz yayınlanmamış olsa da ve gruptaki diğerleri hakkında yetersiz bilgi mevcut olsa da, Khalili sandığı doğrudan Hristiyanlıkla ilgili süslemeler taşıyan tek sandık olabilir.

Okuyun – Öğrenin – Öğretin – Aklınıza Mukayet Olun

Makaleler ve İncelemeleri Okunmak İsteyenler İçin Kaynaklar

El-Cezerî ile ilgili yapılan çalışmaların değerlendirilmesi http://chrome-extension://efaidnbmnnnibpcajpcglclefindmkaj/https://dergipark.org.tr/tr/download/article-file/302720

Akman, T., (1974). Sekiz Yüzyıl Önce Otomatik Makine Yapan Türk Bilgini Eb-Ül-İz. Bilim ve Teknik, 7, 77, 1-6. http://chrome-extension://efaidnbmnnnibpcajpcglclefindmkaj/https://services.tubitak.gov.tr/edergi/yazi.pdf;jsessionid=jT2Y97Din+MkktJhrfXd6W2O?dergiKodu=4&cilt=7&sayi=77&sayfa=1&yaziid=1192

Temiz M., (2012). Ön Rönesans Döneminde Fizik ve Fen Bilimleri. Denizli. http://chrome-extension://efaidnbmnnnibpcajpcglclefindmkaj/http://www.mtemiz.com/bilim/%C3%96N%20(ERKEN)%20R%C3%96NESANS%20D%C3%96NEM%C4%B0%E2%80%99NDE%20%20F%C4%B0Z%C4%B0K%20VE%20FEN%20B%C4%B0L%C4%B0MLER%C4%B0%20(PDF).pdf

Vukobratovic M., (2009). Robot Environment Dynamic Interaction Survey and Future Trends. Mihailo Pupin Institue, Belgrade, Serbia. https://www.researchgate.net/scientific-contributions/M-Vukobratovic-2037784990

Moon, F.C., (2007). The Machines of Leonardo da Vinci and Franz Reuleaux, Springer. (22 March 1974). Nature, 248, 5446. https://www.scirp.org/reference/referencespapers?referenceid=3885047

Sınırlı Sorumluluk Beyanı:

Web sitemizin içeriği, ziyaretçiyi bilgilendirmeye yönelik hazırlanmıştır. Sitede yer alan bilgiler, hiçbir zaman bir hukuki tavsiye yerini alamaz. Web sitemizdeki yayınlardan yola çıkarak, işlerinizin yürütülmesi, belgelerinizin düzenlenmesi ya da mevcut işleyişinizin değiştirilmesi kesinlikte tavsiye edilmez. Web sitemizin içeriğinde yer alan bilgilere istinaden profesyonel hukuki yardım almadan hareket edilmesi durumunda meydana gelebilecek zararlardan firmamız sorumlu değildir. Sitemizde kanunların içeriğine aykırı ilan ve reklam yapma kastı bulunmamaktadır.

Mekanik sistemler, sahada en çok “bildiğimizi sandığımız” sistemlerdir.
Çarkı görürüz, kayışı görürüz, zinciri görürüz, yükü görürüz.
Ve tam da bu yüzden hata yaparız.

Biz mekanik enerjiyi, EKED-LOTO disiplininde en çok hafife alınan ama en ağır sonuçları doğuran enerji türü olarak tanımlarız. Çünkü mekanik sistemlerde enerji çoğu zaman hareket etmiyorken bile vardır.

Kazalar, “zaten dönmüyordu” cümlesinden sonra olur.

1. Mekanik Enerjinin Gerçek Tanımı: Hareketten Önce Vardır

Mekanik enerji yalnızca dönen bir mil, çalışan bir bant ya da hareket eden bir piston değildir.
Mekanik enerji;

• Gerilmiş bir yayda
• Askıda bir yükte
• Karşı ağırlıkta
• Kilitlenmemiş bir dişli sisteminde
• Denge noktasında tutulmuş bir kütlede

potansiyel olarak mevcuttur.

EKED-LOTO’nun mekanik sistemlerdeki temel amacı, bu potansiyeli insan iradesi dışında harekete geçemez hale getirmektir.

2. Mekanik Sistemlerde EKED-LOTO Neden Ayrı Bir Disiplindir?

Mekanik sistemlerdeki temel fark şudur:

Enerji kaynağı kapatılsa bile, hareket hâlâ mümkündür.

Elektrik kesilebilir.
Basınç boşaltılabilir.
Ama mekanik enerji çoğu zaman yerçekimi, denge ve yük ilişkisiyle varlığını sürdürür.

Bu nedenle mekanik EKED-LOTO yalnızca “kilitleme” değil;
hareketin fiziksel olarak imkânsız hale getirilmesi anlamına gelir.

3. En Tehlikeli Yanılgı – “Zaten Duruyor”

Mekanik kazaların başlangıç noktası budur.

Bir bant duruyor olabilir.
Bir pres yukarıda kalmış olabilir.
Bir yük askıda ama sabit duruyor olabilir.

Ama mekanik sistemlerde şu kural değişmez:

Duran bir sistem, güvenli bir sistem değildir.

Denge bozulduğu anda hareket başlar.

4. Mekanik EKED-LOTO’da Temel Yaklaşım

Mekanik sistemlerde EKED-LOTO şu dört temel ilkeye dayanır:

1. Enerji kaynağını kes
2. Hareketi kilitle
3. Potansiyel enerjiyi ortadan kaldır
4. Fiziksel doğrulama yap

Bu ilkelerden biri eksikse uygulama LOTO değildir.

5. Mekanik Enerji Kaynakları ve Risk Noktaları

Sahada en sık karşılaşılan mekanik enerji kaynakları şunlardır:

• Döner miller
• Kayış-kasnak sistemleri
• Zincir-dişli mekanizmaları
• Presler ve kalıplar
• Konveyörler
• Vinçler ve kaldırma sistemleri
• Yaylar ve karşı ağırlıklar

Bu sistemlerin tamamında enerji, hareket durduktan sonra da mevcuttur.

6. Mekanik Sistemlerde EKED-LOTO’nun Doğru Uygulama Adımları

6.1 Enerji Kaynağının İzolasyonu

• Elektrik, hidrolik veya pnömatik besleme kesilir
• Kilitlenir ve etiketlenir

Ancak bu yalnızca ilk adımdır.

6.2 Hareketin Fiziksel Olarak Engellenmesi

Mekanik EKED-LOTO’nun kalbi burasıdır.

• Döner parçalar pimlenir
• Bantlar sabitlenir
• Presler mekanik takozlarla desteklenir
• Karşı ağırlıklar zincirlenir
• Askıda yükler yere indirilir veya desteklenir

Kumanda seviyesinde yapılan hiçbir işlem, fiziksel engellemenin yerini tutmaz.

6.3 Potansiyel Enerjinin Ortadan Kaldırılması

• Yaylar gevşetilir
• Karşı ağırlıklar boşaltılır
• Denge noktaları kırılır
• Kütleler desteklenir

Bu yapılmadığında sistem, ilk temas anında hareket eder.

6.4 Denetleme – Test Etme

• Sistem hareket etmeye zorlanır
• Manuel müdahale ile kontrol edilir
• Hiçbir eksen, yönde veya noktada hareket olmamalıdır

Hareket varsa, LOTO yoktur.

7. Mekanik Sistemlerde Yapılan En Ölümcül Hatalar

Sahada en sık gördüğüm hatalar şunlardır:

• Mekanik takoz kullanmamak
• Geçici desteklerle çalışmak
• Askıda yük altında bakım yapmak
• Yay ve karşı ağırlıkları hesaba katmamak
• Kilitlemeyi yalnızca elektrikle sınırlamak

Bu hataların tamamı, ezilme, sıkışma ve kopma ile sonuçlanır.

8. Presler ve Ağır Mekanik Sistemler – Sıfır Tolerans Alanı

Presler, mekanik EKED-LOTO’nun en kritik uygulama alanıdır.

Pres kazalarında ikinci şans yoktur.
Bir milimetre, bir saniye, bir refleks farkı hayatla ölüm arasındaki çizgidir.

Preslerde EKED-LOTO:

• Elektrik kesilmeden
• Mekanik takoz yerleştirilmeden
• Hareket doğrulanmadan

asla tamamlanmış sayılmaz.

9. Grup Çalışmalarında Mekanik EKED-LOTO

Birden fazla kişi çalışıyorsa:

• Herkes kendi kilidini kullanır
• Mekanik kilitleme noktaları ortak görünür olmalıdır
• Kimse diğerinin güvenliğine güvenerek çalışmaz

Mekanik sistemlerde “benim işim bitti” demek, başkası için risk yaratabilir.

10. Mekanik EKED-LOTO Bir Refleks Değil, Disiplindir

Ben mekanik EKED-LOTO’yu şöyle özetlerim:

Gördüğün enerji seni kandırır.
Asıl tehlike, hareketsiz olandır.

Mekanik sistemlerde doğru uygulanmayan EKED-LOTO:

• Küçük kazalar üretmez
• Kalıcı hasar, uzuv kaybı ve ölüm üretir.

SONUÇ

MEKANİK ENERJİ GÖRÜNÜR, AMA YANILTCIDIR

Mekanik sistemlerde EKED-LOTO:

• Bir prosedür değil
• Bir kontrol listesi değil
• Bir imza süreci değildir

Bu bir hayatta kalma disiplinidir.

Ve şunu açıkça söylüyorum:

Mekanik enerjiyi kilitlemeden makineye dokunan herkes, hayatını şansa bırakıyordur.

Hemen Başvurun

Yurt içi ve Yurt dışı eğitimlerimiz devam etmektedir.

Bilgi ve kayıt için:

Unutmayın: Bir enerji kaynağını güvenli hale getirmeden yapılan her müdahale, ciddi kaza riski demektir.
EKED – LOTO, iş güvenliğinde hayati bir kalkandır!

EKED – LOTO hakkında daha ayrıntılı bilgi almak için bizi arayabilir yada internet sitemizdeki kaynakları okuyabilirsiniz..

Doğal Yaşayın

Doğal Beslenin

Aklınıza Mukayet Olun