Lashing (yük sabitleme) işlemleri çoğunlukla:

• Liman ve tersane operasyonlarında,
• Ro-ro ve konteyner gemilerinde,
• Demiryolu taşımalarında,
• Yükleme-boşaltma hatlarında gerçekleştirilir.

1. Mekanik Tehlikeler

• Gerdirme sırasında fırlayan zincir veya halatlar,
• Kopan kancaların ani savrulması (kamçı etkisi),
• Vincin altında çalışmak,
• Sıkışma ve ezilme riski (yük-kasa arası, kasa-yük arası).

2. Kimyasal Riskler

• Paslı, yağlı zincirlerden cilt temasıyla bulaşan kontaminasyonlar,
• Solvent bazlı gerdirme sıvıları (temizlik/yağlayıcı ürünler),
• Metal tozlarıyla uzun süreli temas (tetanoz riski dahil).

3. Fiziksel Riskler

• Gürültü (yükleme sahası > 85 dB),
• Titreşimli aletler (hidrolik sıkıştırıcılar),
• Zorlayıcı hava koşullarında (rüzgâr, yağmur) kayma ve düşmeler,
• Düşük aydınlatmada yapılan gece operasyonları.

4. Ergonomik Riskler

• Yüksek kuvvet gerektiren manuel gerdirme işlemleri,
• Uygun olmayan duruşlarla yapılan sabitleme çalışmaları (bel ve omuz zorlanması),
• Tekrarlayan hareketler (RSI sendromu).

Yasal Mevzuat ve Uluslararası Standartlar

• IMO Code of Safe Practice for Cargo Stowage and Securing (CSS Code)
• TS EN 12195-1:2010 standardı
• Uygulamada TMGD (Tehlikeli Madde Güvenlik Danışmanı) yükünlülükleri

Fiziksel Kuvvetler ve Etkileşimler

• Yer çekimi, merkezkaç kuvveti, ivme etkileri
• Sürtünme katsayıları, denge analizleri
• Dinamik yük etkileşimleri

Bağlama Ekipmanları ve Malzeme Bilgisi

• Halatlar, zincirler, çektirme kolları (ratchet), kanca ve kilitleme sistemleri
• Malzeme mukavemetleri, yıkılma yükleri

Uygulamalı Teknikler ve Kontroller

• Diagonal, çapraz, direkt ve loop bağlama teknikleri
• İzleme, gerilim ayarlama ve sökme prosedürleri
• Emniyet kontrol listeleri (checklist)

Araç ve Konteyner Tipine Göre Uyum

• Flat-rack, open-top, reefer gibi konteyner türleri
• Karayolu vs denizyolu yükleme farkları

Risk analizi yapılırken aşağıdaki faktörler dikkate alınmalıdır:

• Çalışma alanının zemin durumu
• Operatörün fiziksel yeterliliği ve bilgi seviyesi
• Lashing işlemi türünü (manuel – mekanik) ve kullanılan ekipmanlar
• Yük tipine uygun ekipman kullanılması
• Mevsimsel riskler (ıslak zemin, karanlıkta görüş zorluğu)
• Sabitlenmesi gereken yükün türü (tehlikeli madde, dengesiz yük)

KKD (Kişisel Koruyucu Donanım) Kullanımı

Lashing (yük sabitleme) işleminde kullanılması gereken KKD’ler:

• Kask ve gözlük
• Reflektif yelek
• Çelik burunlu iş ayakkabıları
• Güvenlik halatları (yüksek bağlama alanlarında)
• El ve kol koruyucular (kesilmeye dayanıklı eldiven)

Davranışsal Emniyet ve Gözlem Teknikleri

Eğitimsiz çalışanlar, refleksif olarak hatalı bağlama teknikleri kullanabilir. Bu da risk doğuran alışkanlıkların kronik hale gelmesine neden olur. Gözlem formları, video analizleri ve davranış temelli emniyet gözlem formları, bu hataların tespit edilmesinde etkilidir.

Gerçek Bir Vaka – Liman Kaza Raporu

2021 yılında Batı Avrupa’daki bir konteyner limanında yaşanan olayda, eğitimsiz bir liman işçisi, 16 tonluk bir endüstriyel jeneratörü sadece 2 çelik halatla sabitlemeye çalıştı.

Taşıma sırasında lashing (yük sabitleme) yetersizliği nedeniyle jeneratör konteynerden kayarak, yakındaki vinç operatör kabinine çarptı. Sonuç: 1 ölü, 2 ağır yaralı.

Sigorta Verileri İçgörüsü

Uluslararası sigorta firmalarının 2022 verilerine göre, konteyner kaynaklı zararlı olayların %28’i yetersiz lashing (yük sabitleme) nedeniyle oluşmuştur. Bu zararların yıllık ortalama ekonomik bedeli: 300 milyon dolar.

Karayolu Taşımasında Yetersiz Bağlama

Türkiye’de bir OSB bölgesinde, ekskavatör taşıyan bir TIR’ın yetersiz lashing (yük sabitleme) nedeniyle dorsesinden kayan yük, yan şeritte seyreden bir aracın üzerine düştü. Neyse ki ölüm olmadı ama olay ulusal medyada geniş yankı buldu.

Kurum İçi Eğitim Politikası

Kurumsal şirketlerde, lashing (yük sabitleme) eğitimi belirli periyotlarla tekrarlanmalıdır. (6 ay – 1 yıl) Yeni başlayan personel için oryantasyon eğitimleri mutlaka bu konuyu içermelidir.

Eğitici Eğitimi ve Sertifikasyon

Eğitimlerin etkililiği, eğitici personelin bilgi ve deneyimiyle doğrudan ilişkilidir. Lashing (yük sabitleme) eğitimi verecek kişilerin, MEB onaylı eğitici sertifikası ve sektörel tecrübesi olmalıdır.

Dijital Araçlar ve Simülasyonlar

Özellikle liman ve tersane ortamlarında sanal gerçeklik (VR) destekli lashing (yük sabitleme) simülasyonları, eğitimin hatırlanabilirliğini artırmakta ve operatör davranışının gözlenmesine imkan tanımaktadır.

Türkiye Mevzuatı:

• 6331 Sayılı İş Sağlığı ve Güvenliği Kanunu
• Yüksekte Çalışma Yönetmeliği
• Elle Taşıma İşleri Yönetmeliği
• Kişisel Koruyucu Donanımların İşyerlerinde Kullanılması Hakkında Yönetmelik

Uluslararası Standartlar:

• IMO/ILO/UNECE Code of Practice for Packing of Cargo Transport Units (CTU Code)
• ISO 3874 ve ISO 1161 – Konteyner sabitleme kuralları
• TS EN 12195-1 ve EN 12195-2 – Yük bağlama hesapları ve malzeme gereklilikleri

Lojistik Elemanı (Seviye 3 ve 4)

• Kod: 15UY0243-3 ve 15UY0243-4
• İlgili Faaliyetler:
  • Taşıma öncesi hazırlıklar,
  • Yüklerin araçlara/taşıyıcılara yüklenmesi,
  • Yüklerin uygun bağlama ve sabitleme teknikleriyle güvenli şekilde taşınması.
• Lashing (yük sabitleme) bu yeterlilikte, “yük emniyeti”, “yük sabitleme ekipmanlarının seçimi” ve “yük bağlama” başlıkları altında işlenir.

Konteyner Operasyon Elemanı (Seviye 3)

• Kod: 14UY0206-3
• İlgili Faaliyetler:
  • Konteyner taşıma ve istifleme operasyonları,
  • Konteynerlerin gemiye veya sahaya emniyetli şekilde sabitlenmesi.
• Lashing (yük sabitleme) burada doğrudan konteyner bağlama sistemleri ve sabitleme teknikleriyle ilgilidir.

Limancılık Operasyon Elemanı (Seviye 3 ve 4)

• Kodlar: 14UY0205-3 ve 14UY0205-4
• İlgili Faaliyetler:
  • Gemi operasyonlarının yükleme-boşaltma adımlarında sabitleme uygulamaları,
  • Lashing (yük sabitleme) planı hazırlama ve uygulama becerileri.

Ağır ve Tehlikeli Yük Taşımacılığı Personeli (ADR/DGR eğitimi almış sürücüler veya operatörler)

• Bu tür sürücüler ve vinç operatörleri için MYK onaylı yeterlilik belgesi gerekmez; ancak SRC-5, Tehlikeli Madde Güvenlik Danışmanı (TMGD) gibi unvanlarda lashing (yük sabitleme) bilgisi zorunlu değildir ama önleyici güvenlik adımı olarak uygulanır.

5. Vinç Operatörü (Seviye 3 ve 4)

• Kod: 11UY0016-3 / 11UY0016-4
• Operatörün kaldırdığı yüklerin sabitlenmesinde doğrudan sorumluluğu olmasa da, yük hareketlerinde risk analizi açısından lashing (yük sabitleme) bilgi ve uygulamasına hakim olması gereklidir.

Sayın okuyucu,

Aşağıdaki linkten yazımızda yer alan konu hakkında sorularınızı ve görüşlerinizi, merak ettiğiniz ve yazılarımıza konu olmasını istediğiniz hususları iletebilirsiniz.

Bilginin paylaştıkça çoğalacağı düşüncesi ve sizlere daha iyi hizmet verme azmi ile her gün daha da iyiye ilerlemede bizlere yorumlarınız ve katkılarınız ile yardımcı olursanız çok seviniriz. https://g.page/r/CTHRtqI0z0gjEAE/review

Dr Mustafa KEBAT

Tetkik OSGB İş Sağlığı ve Eğitim Koordinatörü

Sınırlı Sorumluluk Beyanı:
Web sitemizin içeriği, ziyaretçiyi bilgilendirmeye yönelik hazırlanmıştır. Sitede yer alan bilgiler, hiçbir zaman bir hekim tedavisinin ya da konsültasyonunun yerini alamaz. Bu kaynaktan yola çıkarak, ilaç tedavisine başlanması ya da mevcut tedavinin değiştirilmesi kesinlikte tavsiye edilmez. Web sitemizin içeriği, asla kişisel teşhis ya da tedavi yönteminin seçimi için değerlendirilmemelidir.

Ayrıca, sitede yer alan bilgiler, hiçbir zaman bir iş güvenliği uzmanının, ilgili mühendisin ya da teknik ekibin yetki ve kararlarının yerini alamaz. Bu kaynaktan yola çıkarak, çalışma sahanız içerisindeki tehlike – risk belirlemesi ya da mevcut işleyişin değiştirilmesi kesinlikte tavsiye edilmez. Web sitemizin içeriği, asla firmanızın işleyişine müdahil olma ya da sorumlularınızın vereceği kararların yerine tutması olarak değerlendirilmemelidir. Sitede kanun içeriğine aykırı ilan ve reklam yapma kastı bulunmamaktadır.