Oksijen yaşam için elzem..

İlkokul bilgileriniz aklınıza geldiğinde havada % 21 Oksijen olduğunu hemen hatırlayacaksınız.

Lise bilgilerinize göre, “Dalton Kanunu‘ na göre bir gaz karışımı basıncı içeriğinde bulunan her bir bileşenin ayrı ayrı basınçlarının toplamıdır.” Yine aynı bilgilerinize göre, ”Atmosfer basıncı 760 mmHg”

Üniversite de ilgili bir bölüm okuyan, ”Atmosfer basıncı 760 mmHg iken soluduğumuz hava içinde; %78 Azot, % 21 Oksijen, %0,97’si argon, neon, helyum ve metan gibi eser elementler, %0.03 Karbondioksit bulunduğunu biliyor.

Konumuza gelecek olursak, sağlık kuruluşlarında, ambulanslarda, revirlerde hatta bazen ”bu niye burada?” diyeceğimiz yerlerde tıbbi oksijen tüpleri görüyoruz. Ve tabi ki sağlıkçıların olduğu pekçok yerde de oksijen uygulamalarına şahit oluyoruz.

Soruları çoğaltmak mümkün… Gelin oksijen kullanım bilgilerinizi tekrar edelim…

İşyerlerinizin Revirlerinde Oksijeni Nasıl Doğru ve Etkili Kullanabilirsiniz?

Önce Zarar Verme

Her ne kadar tıbbın felsefesi olarak söylense de aslında hayatın felsefesi olmalıdır. Önce Zarar Verme.

Yüksek konsantrasyonda oksijene maruziyetin potansiyel yan etkileri, normal fizyolojik fonksiyonlarda değişiklikler, oksijene bağlı doku hasarı / oksijen toksisitesi ve karbondioksit birikimidir.

Revir çalışmalarında hastaya oksijen vermeye karar verdiğiniz veya işyeri hekimi tarafından oksijen verilmesi istediğinde yapılacakları inceleyelim. (Oksijen verilmesi gerekli durumlara başka bir yazı konusudur.)

Hastanın başına geldik.

Oksijen Flowmetresi (Debimetresi)’ ni ayarlayama zamanı…

Bu hususlar acillerin sık yaşanılan gereksiz gerginlik sebepleridir. Tavsiyem ayrıntılara dikkat edin.

Varsayalım revirde tek sağlıkçı sizsiniz. Oksijeni ayarlayacağınız L/dk nın kararını da siz vereceksiniz..

Kafanızdan geçecekleri yazmaya çalışacağım.. Eksiklerimi siz uygulamada tamamlarsınız.

Oksijen akış hızı: Oksijen akış ölçer cihazımızda gördüğümüz sayıdır, genellikle 1-15 L/dk arasındadır.

Fi0₂ (Fraction of inspired oxygen)(Solunan Oksijenin Kesri): Solunan havanın oksijen yüzdesi anlamına gelir. Solunan her 100 hava molekülünün kaç tanesinin Oksijen olduğunu gösteren sayıdır. Normalde bu sayı 21 iken hastalarda bu ihtiyaç artmaktadır.

Fi – hesaplamalarımızda kullanılan “21” değeri atmosferde bulunan % 21 Oksijen den gelmektedir.

%100 Oksijen verilen bir kişi de tahmini Fi0₂ değeri Hesabı:  21 + (L / dk Oksijen X 4) = % değer

Örnek: 5 L/dk O2 verilen bir hasta için Fi0₂ = 21 + (5 x 4) = %41 = 0,41

• Eğer oksijen akış hızını 1L/dk olarak ayarlarsanız, hastaya %100 oksijenden 1L/dk verirsiniz.
• Eğer oksijen akış hızını 5L/dk olarak ayarlarsanız, hastaya %100 oksijenden 5L/dk verirsiniz.
• Eğer oksijen akış hızını 10L/dk olarak ayarlarsanız, hastaya %100 oksijenden 10L/dk verirsiniz.
• Eğer oksijen akış hızını 15L/dk olarak ayarlarsanız, hastaya %100 oksijenden 15L/dk verirsiniz.

Evet.. Siz %100 oksijen veriyorsunuz da...

Hasta Gerçekte Ne Kadar Oksijen Soluyor

Siz %100 oksijen veriyorsunuz. Lakin hastanın soluduğu gerçek Fi0₂ hastanın akış gereksinimlerine dayanır…

Bu hususu açıklamak için en yüksek inspirasyon (nefes alma – akciğerlerin hava ile dolması) akışımızı hatırlayalım.

Dış ortamdan (Atmosfer) alınan hava (oksijen) akciğerlere ortalama belirli bir hız ile ulaşır. Bu sırada yani normal solunum hızında nefes aldığımızda solunum kaslarımız rahat çalışır ve kişiye yorgunluk hissettirmez. Normal en yüksek inspirasyon akışımız 20-30L/dak arasında değişir.

Maske kullanımında; CO2 birikimini engellemek için minimum akım 5lt/dk olmalı.

Kişinin solunum hızının aynı oksijen tedavisinin farklı olduğu üç farklı durum inceleyelim.

1. İnspirasyon akışı 30L/dak olan ve oksijen uygulaması yapılmayan kişi

Kişinin hedef inspirasyon akışı hızını en üst normal değer olan 30 L / dak olmasını kabul ediyoruz.

Burada kişinin herhangi bir sorunu olmadığı için oksijen tedavisi verilmiyor. Odanı içerisinde normal hava olduğuna göre Fi0₂ = %21 dir.

Burada sonuç baştan belliydi lakin hesabı yapmaya normal solunumlu oksijen tedavisi verilmeyen bir kişi ile başlayarak karşılaştırma yapılabilirsiniz.

2. İnspirasyon akışı 30L/dak olan ve 10 L/dk oksijen uygulaması yapılan kişi

Kişinin hedef inspirasyon akışı hızını en üst normal değer olan 30 L / dak olmasını kabul ediyoruz.

Fi0₂ = % 100 oksijen tüpünden kanül / maske yolu ile 10 L / dak olacak şekilde ayarlama yaparak oksijen verdiğinizde hastanızın aldığı oksijenin konsantrasyonunu hesaplayalım.

(10 x 100) + (20 x 21) = 1420

1420 ÷ 30 = Fi0₂ %47 dakikada aldığı oksijenin konsantrasyonu bulduk.

3. İnspirasyon akışı 30L/dak olan ve 15 L/dk oksijen uygulaması yapılan kişi

Kişinin hedef inspirasyon akışı hızını en üst normal değer olan 30 L / dak olmasını kabul ediyoruz.

Fi0₂ = % 100 oksijen tüpünden kanül / maske yolu ile 15 L / dak olacak şekilde ayarlama yaparak oksijen verdiğinizde hastanızın aldığı oksijenin konsantrasyonunu hesaplayalım. (Revirlerinizde yer alan Flowmetre üst biberonu 15 L/dk)

(15 x 100) + (15 x 21) = 1815

1815 ÷ 30 = Fi0₂ %60,5 dakikada aldığı oksijenin konsantrasyonu bulduk.

Kişinin solunum hızının farklı oksijen tedavisinin aynı olduğu üç farklı durum inceleyelim.

1. İnspirasyon akışı 50 L/dak olan ve oksijen uygulaması yapılmayan kişi

Kişinin hedef inspirasyon akışı hızını en üst normal değer olan 50 L / dak olmasını kabul ediyoruz.

Burada kişinin herhangi bir sorunu olmadığı için oksijen tedavisi verilmiyor. Odanın içerisinde normal hava olduğuna göre Fi0₂ = %21 dir.

Solunum hızı artmış fakat oksijen tedavisi verilmeyen kişi ile başladık önceki gibi…

2. İnspirasyon akışı 50L/dak olan ve 15 L/dk oksijen uygulaması yapılan kişi

Kişinin inspirasyon akışı hızı herhangi bir sebep ile 50 L / dak olarak revire geldi.

Fi0₂ = % 100 oksijen tüpünden kanül / maske yolu ile 15 L / dak olacak şekilde ayarlama yaparak oksijen verdiğinizde hastanızın aldığı oksijenin konsantrasyonunu hesaplayalım.

(15 x 100) + (35 x 21) = 2235

2235 ÷ 50 = Fi0₂ %44,7 dakikada aldığı oksijenin konsantrasyonu bulduk.

Gördüğünüz gibi hastanın solunum hızı arttıkça aynı hızda verdiğiniz oksijenden aldığı oksijen verimi düşüyor.

3. İnspirasyon akışı 15 L/dak olan ve 15 L/dk oksijen uygulaması yapılan kişi

Kişinin inspirasyon akışı hızı herhangi bir sebep ile 15 L / dak olarak revire geldi.

Fi0₂ = % 100 oksijen tüpünden kanül / maske yolu ile 15 L / dak olacak şekilde ayarlama yaparak oksijen verdiğinizde hastanızın aldığı oksijenin konsantrasyonunu hesaplayalım.

(15 x 100) + (0 x 21) = 1500

1500 ÷ 15 = Fi0₂ %100 dakikada aldığı oksijenin konsantrasyonu bulduk.

Bu Bilgileri ve Oksijeni Nasıl Kullanmalısınız?

Düşük Akımla Oksijen Veren Sistemler ve Tahmini Oksijen Fraksiyonları Tablosu

Sınırlı Sorumluluk Beyanı:
Web sitemizin içeriği, ziyaretçiyi bilgilendirmeye yönelik hazırlanmıştır. Sitede yer alan bilgiler, hiçbir zaman bir hekim tedavisinin ya da konsültasyonunun yerini alamaz. Bu kaynaktan yola çıkarak, ilaç tedavisine başlanması ya da mevcut tedavinin değiştirilmesi kesinlikte tavsiye edilmez. Web sitemizin içeriği, asla kişisel teşhis ya da tedavi yönteminin seçimi için değerlendirilmemelidir. Sitede kanun içeriğine aykırı ilan ve reklam yapma kastı bulunmamaktadır.

Sigarayı bırakan birçok insan şu cümleyi kurar:

“Eskisi gibi odaklanamıyorum.”
“Okuduğumu anlamıyorum.”
“Zihnim sisli gibi.”

Ve hemen ardından gelen suçlama:

“Demek ki sigara bana iyi geliyormuş.”

Burada durun..!!
Bu sonuç doğru değil.

Ortada bir beyin hasarı yok.
Ortada bir irade sorunu da yok.

Ortada, beynin dikkat sistemlerinin nikotinsiz çalışmayı yeniden öğrenmesi var.

KONSANTRASYON DEDİĞİMİZ ŞEY TEK BİR MERKEZ DEĞİLDİR

Odaklanma:

• Tek bir “dikkat düğmesi” ile olmaz

Beyinde aynı anda çalışan birkaç ağ gerekir:

• Prefrontal korteks (yürütücü kontrol)
• Anterior singulat korteks (odak sürdürme)
• Parietal dikkat ağı (hedefe yönelme)
• Locus coeruleus (uyanıklık – noradrenalin)
• Asetilkolin sistemi (filtreleme)

Nikotin bu ağların hepsine doğrudan veya dolaylı temas eder.

NİKOTİN ODAKLANMAYI NASIL SAĞLIYORDU?

Nikotin:

• Nikotinik asetilkolin reseptörlerini uyarır
• Prefrontal kortekste sinyal–gürültü oranını artırır
• Dikkati dağıtan uyaranları baskılar

Bu yüzden kişi şunu hisseder:

“Sigara içince kafam açılıyor.”

Ama bu:

• Beyni güçlendirmek değildir
• Beyni kısa süreli uyararak yapay bir netlik yaratmaktır

BIRAKINCA NE OLUYOR?

Nikotin gittiğinde:

• Asetilkolin sinyali düşer
• Dikkat ağlarının eşgüdümü bozulur
• Prefrontal korteks daha çabuk yorulur

Sonuç:

• Odak çabuk dağılır
• Zihin aynı anda çok şeye gider
• Dikkati toplamak daha fazla enerji ister

Bu bir yavaşlama değil,
bir verimsizleşme hissidir.

DOPAMİN VE MOTİVASYON BOYUTU

Konsantrasyon sadece dikkat değildir.
Motivasyon da gerekir.

Nikotin:

• Dopamin salınımını artırır
• “Bu işe devam et” sinyali verir

Nikotin bırakıldığında:

• Dopamin geçici olarak düşer
• Beyin şu mesajı verir:

“Bu uğraş yeterince ödüllendirici değil.”

Bu yüzden:

• İşe başlamak zorlaşır
• Başlanan iş çabuk bırakılır

Bu tembellik değildir.
Bu ödül sisteminin geçici suskunluğudur.

NORADRENALİN FAZLALIĞI – FAZLA UYANIK, AZ ODAK

İronik ama gerçektir:

Sigarayı bırakanlarda:

• Noradrenalin bazen fazla çalışır

Bu:

• Huzursuzluk
• İç gerginlik
• Zihinsel dağınıklık yaratır

Çünkü:

• Noradrenalin belli bir aralıkta faydalıdır
• Fazlası dikkati keskinleştirmez, parçalar

Beyin:

• Sürekli çevre tarar
• Derine inemez

UYKU BOZUKLUĞU VE DİKKAT

Nikotin bırakıldıktan sonra:

• Uyku derinliği geçici olarak bozulur
• REM ve derin uyku dengesi sarsılır

Sonuç:

• Beyin tam dinlenemez
• Ertesi gün dikkat rezervi düşer

Kişi bunu:

“Zihnim çalışmıyor”
diye yorumlar.

Aslında:

• Zihin yorgundur, bozuk değil.

OTONOM DALGALANMA VE ZİHİN

Otonom sinir sistemi düzensiz çalıştığında:

• Beyin arka planda sürekli “tehlike taraması” yapar

Bu:

• Dikkatin içe dönmesine
• Bedensel sinyallerin aşırı fark edilmesine yol açar

Kişi:

• Metni okur ama kalp atışını dinler
• Konuşmayı dinler ama nefesini kontrol eder

Bu durumda:

• Gerçek konsantrasyon mümkün değildir

NEDEN “KENDİME GELEMİYORUM” HİSSİ OLUR?

Çünkü:

• Prefrontal korteks (üst beyin)
• Beyin sapı ve limbik sistemle sürekli pazarlık halindedir

Nikotin yokken:

• Alt merkezler daha gürültülüdür
• Üst merkezler bu gürültüyü bastırmakla meşguldür

Bu da:

• Zihinsel yorgunluk yaratır

BU NE KADAR SÜRER?

Çoğu kişide:

• 2–4 hafta belirgin
• 6–8 haftada belirgin düzelme
• 2–3 ayda büyük ölçüde toparlanma

Bu sürenin sonunda:

• Odak daha doğal
• Daha sürdürülebilir
• Daha dalgalanmasız olur

Nikotinle gelen “ani netlik” gider
Ama yerine daha stabil bir dikkat gelir.

“BENDE HİÇ DÜZELMEDİ” DİYENLER

Bu genelde şunlarla ilişkilidir:

• Yetersiz uyku
• Aşırı kafein
• Yüksek stres
• Sürekli “kendini test etme”

Beyni sürekli kontrol etmek:

• Konsantrasyonu daha da bozar

NE YAPILMAMALI?

• Kendini suçlamak
• “Demek sigara lazımmış” demek
• Sürekli performans ölçmek
• Aşırı kafeinle telafi etmeye çalışmak

Bunlar süreci uzatır.

Sigarayı bıraktıktan sonra yaşanan dikkat bozukluğu:

• Zayıflık değildir
• Geriye gidiş değildir
• Kalıcı değildir

Bu:

• Beynin nikotinsiz netliği öğrenme sürecidir

Beyin önce sendeleyebilir.
Ama sonra şunu yapar:

Daha az uyarıyla,
daha temiz sinyalle,
daha sürdürülebilir bir odak.

Doğal Yaşayın

Doğal Beslenin

Aklınıza Mukayet Olun