Kış aylarında grip (influenza) vakalarının artmasıyla birlikte, eczanelerde sıkça duyduğumuz ilaçlardan biri Oseltamivir’dir. Piyasada Tamiflu, Enfluvir veya Oselmir gibi farklı ticari isimlerle bulunur. Ancak bu ilacı doğru zamanda, doğru sebeple ve doğru dozda kullanmak hayati öneme sahiptir. Çünkü Oseltamivir, soğuk algınlığı değil, influenza virüsü kaynaklı enfeksiyonlarda işe yarar.
Yanlış zamanda alınırsa neredeyse etkisizdir; doğru zamanda alındığında ise grip süresini kısaltır, komplikasyonları azaltır ve hastalığın yayılmasını durdurabilir.

• İnfluenza A: En sık salgınlara yol açan türdür. Kuş ve domuz gibi hayvanlardan da bulaşabilir (örnek: domuz gribi H1N1).
• İnfluenza B: Sadece insanlarda görülür, genelde daha hafif seyreder.
• İnfluenza C: Nadirdir ve genellikle çocuklarda hafif enfeksiyon yapar.

Grip virüsü, burun ve boğaz mukozasına yerleşir, hücrelerin içine girer ve burada hızla çoğalmaya başlar. İşte Oseltamivir, bu çoğalma ve yayılma döngüsünü kırmak için geliştirilmiştir.

Hayal edin, virüsler küçük işgalci askerlerdir.
Bir hücreyi ele geçirirler, o hücreyi bir “fabrika” haline getirir ve kendi kopyalarını üretirler. Bu yeni virüsler çoğaldığında, bulundukları hücreden dışarı çıkıp diğer sağlıklı hücrelere saldırmak isterler.

Ancak hücreden çıkabilmek için virüsün yüzeyinde bulunan nöraminidaz (sialidaz) adlı bir “kapı açıcı enzim”e ihtiyaç vardır.
Bu enzim adeta hücre zarını kesip yeni virüslerin dışarı çıkmasını sağlar.

Oseltamivir bu enzimi bloke eder.
Yani virüs kapıyı açamaz, hücre içinde hapsolur.

Sonuç olarak:

• Yeni virüsler dışarı çıkamaz,
• Enfeksiyonun diğer hücrelere yayılması durur,
• Hastalığın süresi kısalır ve şiddeti azalır.

Özetle: Oseltamivir, virüsün “çoğalmasını” değil “yayılmasını” engeller. Bu yüzden tedavinin ilk 48 saatinde başlanması gerekir. Çünkü virüs hücrelere zaten yayıldıktan sonra bu ilacın etkisi çok azalır.

Yani ilacın etkili olabilmesi için karaciğerin sağlıklı çalışması gerekir.
Bu nedenle ağır karaciğer hastalığı olan kişilerde ilacın dozu dikkatle ayarlanmalıdır.

Yani bu ilaç, grip ilerlemeden alınmalıdır.

Basit bir örnek:
Virüsü, içinde hızla çoğalan bir yangın gibi düşünün.
Oseltamivir, yangını söndürmez; alevlerin diğer odalara yayılmasını engeller.
Eğer tüm ev yanmışsa (yani 48 saat geçmişse), artık engelleyecek bir şey kalmaz.

Bu gruplarda ilaç, bazen belirtiler başladıktan sonra bile başlanabilir, çünkü komplikasyonları azaltma potansiyeli vardır.

Tok kullanılması önemlidir, çünkü aç karnına alındığında mide bulantısı, mide yanması gibi şikâyetler görülebilir.

Eğer çocuk ilacı aldıktan sonra ani davranış değişiklikleri veya uyku bozukluğu gösterirse, ilacın bırakılması ve doktora danışılması gerekir.

Diğer virüslerde —örneğin RSV (Respiratuar Sinsityal Virüs), Rinovirüs (nezle virüsü), Koronavirüs veya Adenovirüs— işe yaramaz.

Bu nedenle “her grip” dediğimiz her solunum yolu enfeksiyonu Oseltamivir ile tedavi edilmez.
Nezle veya COVID-19 benzeri hastalıklarda kullanılması gereksizdir.

9⃣ Sık Yapılan Hatalar

1⃣ “Grip başladı, hemen Tamiflu içeyim.”
Eğer belirtiler 2–3 günden fazladır, artık virüs çoğalmıştır. İlacın etkisi olmaz.

2⃣ “Soğuk algınlığına iyi gelir.”
Hayır. Oseltamivir sadece influenza virüslerinde etkilidir. Basit nezlelerde (rinovirüs kaynaklı) işe yaramaz.

3⃣ “Ateşim geçti, ilacı keseyim.”
Tedavi 5 gün boyunca tamamlanmalıdır. Aksi halde virüs tekrar çoğalabilir.

4⃣ “Aç karnına içtim, midem bulandı.”
İlacın en yaygın yan etkisi bulantıdır. Tok alınmalıdır.

Herhangi bir kronik hastalık ilacı kullanılıyorsa, mutlaka doktor bilgilendirilmelidir.

Bu nedenle her gripte değil, risk grubundaki hastalarda kullanılması öneriliyor.

ZAMANLAMA, ZEKÂ VE SABIR

Oseltamivir, vücudun kendi bağışıklık sistemine destek olan bir “zamanlama ilacıdır.”
Ne erken alınırsa mucize yaratır, ne geç alınırsa işe yarar.
Doğru zamanda alındığında, influenza virüsünün yayılmasını durdurur, iyileşme süresini kısaltır ve özellikle risk altındaki kişilerin ağır hastalık geçirmesini önler.

Ancak bu ilaç ateş düşürücü, antibiyotik veya bağışıklık güçlendirici değildir.
Bir “savaşın stratejisti” gibidir — virüsü durdurmaz ama yayılmasını önleyerek vücudun kazandığı zamanı savunmaya tahsis eder.

Unutmayın:
Grip, hafife alınmamalı; Oseltamivir ise “ne zaman kullanılacağını bilenler” için değerli bir araçtır.
Ama her ilaç gibi, doğru zamanda, doğru dozda ve doktor önerisiyle kullanıldığında fayda sağlar.

Doğal Yaşayın

Doğal Beslenin

Aklınıza Mukayet Olun

Çörek Otu ve Yağını Kullanırken Kimler Dikkatli Olmalı?

Aşağıda listelenen ilaç gruplarından herhangi birini kullanan bireyler çörek otu ya da çörek otu yağı tüketmeden önce hekim onayı almalıdır.

Neden Risk Oluşur? Çörek Otunun Farmakokinetik Etkileri

Çörek otu yağı, en güçlü bileşeni olan thymoquinone aracılığıyla vücutta ilaç metabolizmasını etkiler.

Faydaları – Thymoquinone’un Etkileri

Eğer kişi herhangi bir ilaç kullanmıyorsa ve bir sağlık engeli bulunmuyorsa, çörek otu yağı bilimsel olarak desteklenen birçok fayda sunar:

Sonuç ve Uyarılar

Her doğal ürün zararsız değildir. Çörek otu yağı, içeriğindeki aktif molekül thymoquinone nedeniyle ilaçlarla aynı yoldan metabolize olur ve enzim rekabeti oluşturur.

İlaç kullanan bireyler, çörek otu veya çörek otu yağı gibi güçlü etkili bitkisel ürünleri hekime danışmadan kullanmamalıdır.

Özellikle kronik hastalıkları olan bireylerde, bitkisel ürünlerle ilaç etkileşimleri ciddi yan etkilere veya tedavide yetersizliğe yol açabilir.

“Doğal” da Olsa, “Etkili” Olan Her Şey “Etkileşir”

Unutmayın: Eğer bir madde vücutta fizyolojik değişiklik yaratıyorsa, o artık bir ilaç gibidir. İlaç gibi davranan her ürün, ilaçlarla yarışır, etkileşir ve bazen zarar verir.

Sağlığınızı korumak istiyorsanız, bitkileri de ilaç gibi ciddiye alın.

Alttaki yazımızı da okumanızı tavsiye ederim.

Doğal Yaşayın

Doğal Beslenin

Aklınıza Mukayet Olun

Bilimsel Yazı Sevenler Devam Edebilirler

Nigella sativa’nın Kardiyometabolik Hastalıklarda Kullanımı https://www.mdpi.com/2227-9059/12/2/405

Kronik Enflamatuar Hastalıklara Karşı Nigella Sativa ve Bileşenlerine Odaklanarak 
Nigella Tohumlarının Potansiyel Farmakolojik Uygulamaları : İlerleme ve Gelecekteki Fırsatlar https://www.mdpi.com/2223-7747/12/22/3829

Nagella sativa’nın (Çörek otu) bağışıklık sistemini güçlendirmedeki potansiyel etkisi 
: COVID-19 salgınını yavaşlatma umudu https://pmc.ncbi.nlm.nih.gov/articles/PMC7347483/

Nigella sativa (siyah tohum) ile diyet takviyesinin erkek Wistar sıçanlarında immünolojik işlevi düzenleme etkisi https://www.nature.com/articles/s41598-021-86721-1

Peygamberlik Tıbbı-Nigella Sativa (Çörek Otu) – COVID-19 için potansiyel bir bitki mi? https://www.journal-jop.org/journal/view.html?doi=10.3831/KPI.2020.23.010

Nigella sativa’nın Alkol Olmayan Yağlı Karaciğer Hastalığında Etkinliği: Mekanizmalar ve Klinik Etkiler https://www.sciencedirect.com/science/article/abs/pii/S2210803323002117

Sinüzit tedavisinde Nigella sativa (Çörek otu) sabit yağının doğal tedavi yaklaşımı https://pubmed.ncbi.nlm.nih.gov/29629288/

İnsan vücudu, doğanın sunduğu en kusursuz sistemlerden biridir.

Her hücre, her organ, her sistem olağanüstü bir uyum içerisinde çalışır. Lakin bu mükemmel yapının en büyük düşmanı ne toksik – zararlı kimyasallar, ne bulaşıcı hastalıklar, ne de genetik kusurlar değildir.

Karaciğer ve böbrekler, vücudun en hayati görevlerini üstlenen organlardandır.

Karaciğer; toksinleri arındıran, metabolizmayı düzenleyen, hormonları işleyen ve bağışıklık sistemine katkı sağlayan dev bir kimya laboratuvarıdır.

Böbrekler ise vücuttaki atıkları süzen, su-elektrolit dengesini koruyan ve kan basıncını düzenleyen hayati süzgeçlerdir.

Lakin sağlıksız beslenme, alkol ve uyuşturucu kullanımı, sigara, aşırı ilaç tüketimi, hareketsiz yaşam tarzı ve stres gibi faktörler bu organları yavaş yavaş çökertir.

Vücudun en büyük düşmanı, insanın kendi hatalı tercihleridir.

Karaciğerin Sessiz İsyanı

Karaciğer, yaklaşık 500’den fazla hayati görevi yerine getirir. Diğer bir çok orandan farklı olarak dikkat çekici özelliği uzun süre sessiz kalabilmesidir. Yani karaciğer hasar gördüğünde çoğu zaman ani – hızlı belirti vermez. Karaciğerin reaksiyon – tepki vermesinin geç olması sebebi ile fark edilene kadar geri dönüşümü mümkün olmayan hasarların olma olasılığı yüksektir.

Böbreklerin Sessiz Tükenişi

Böbrekler de karaciğer gibi sessiz çalışan bir organ olup bozulma – hastalanma süresi de sessiz olması sebebi ile hastalığın son evresine kadar verdiği hafif belirtilerin fark edilmesi zordur.

Hatalı Tercihlerin Anatomisi

Anlık zevkler ve zaaflar insanlığın belkide en büyük sorunu. Sonuçlarını düşünmeden yapılan tercihlerin yol açtığı ve uzun vadede ortaya çıkan sağlık sorunları büyük bir problem.

Alkol alırken, fast-food gıdaların, paketli ürünlerin tüketimi sigara içiminde ve benzeri bir çok hatalı tercihin sonucu olarak vücudunuzda geleceğe yönelik birikimli zararlar oluşmakta.

Organların İsyanı – Belirti Vermeye Başladıklarında Çok Geç Olabilir

Bu belirtiler ortaya çıktığında, organ hasarı çoğunlukla ilerlemiş olur. Geri dönüş çok zordur ve çoğu zaman diyaliz ya da organ nakline giden sürece girilmiş olur.

Kurtuluş Var mı? Evet, Ama Zamanında

Karaciğer, yenilenme kapasitesi en yüksek organlardan biridir. Erken dönemde yapılan yaşam tarzı değişiklikleriyle karaciğer fonksiyonları büyük ölçüde geri kazanılabilir.

Böbreklerde ise hasarın boyutuna göre bazı fonksiyonlar korunabilir.

• Su tüketimini artırmak
• Sebze-meyve ağırlıklı beslenmek
• Alkol, sigara ve aşırı ilaçtan uzak durmak
• Düzenli egzersiz yapmak
• Yıllık kan ve idrar testleriyle organ sağlığını kontrol ettirmek

“Can çekişen karaciğer ve böbrekleriniz”, sadece bir mecaz değil, insan bedeninin gerçekten yaşadığı biyolojik bir trajedidir.

‘‘Damlaya damlaya göl olur” sözü karaciğer ve böbrek hastalıklarının gelişimi için ideal bir betimlemedir. Sağlık, kaybedilmeden kıymeti anlaşılmayan bir hazinedir. Ve bu hazinenin bekçileri olan karaciğer ve böbrekleri, ancak doğru tercihlerle koruyabilirsiniz.

Doğal Yaşayın

Doğal Beslenin

Aklınıza Mukayet Olun

Bilimsel Yazı Sevenler Devam Edebilirler

Alkol Olmayan Yağlı Karaciğer Hastalığı ve Kronik Böbrek Hastalığı: Epidemiyoloji, Patogenez ve Klinik ve Araştırma Sonuçları https://pubmed.ncbi.nlm.nih.gov/36362108/

Alkolik olmayan yağlı karaciğer hastalığı (NAFLD), kronik böbrek hastalığı (KBH) insidansının artmasıyla ilişkilidir https://pubmed.ncbi.nlm.nih.gov/37062837/

Böbrek fonksiyonu, per- ve poli-floroalkil maddelerin (PFAS) ve ağır metallerin hepatik fibroz riskiyle ilişkisini düzenler https://pubmed.ncbi.nlm.nih.gov/39357638/

ABD nüfusunda düşük seviyelerde ağır metallere maruz kalma ve kronik böbrek hastalığı: Kesitsel bir çalışma https://pubmed.ncbi.nlm.nih.gov/38625896/

Çocukluk çağı obezitesini etkileyen faktörler – Almanya’da nüfus çapında bir izleme sisteminin kurulması https://pubmed.ncbi.nlm.nih.gov/37152086/https://pubmed.ncbi.nlm.nih.gov/37152086/

Alkolsüz yağlı karaciğer hastalığı kronik böbrek hastalığı riskinin artmasıyla ilişkilidir https://pubmed.ncbi.nlm.nih.gov/34249302/

Farmakokinetik, ilacın emilimi, dağılımı, metabolizması ve atılımını ifade eder.

Emilim: Yaşlanma, ilacın emilim derecesini önemli ölçüde etkilemez, ancak emilim hızı daha yavaş olabilir. Bu nedenle, bir ilacın zirve serum konsantrasyonu daha düşük olabilir ve yaşlı hastalarda ona ulaşma süresi gecikebilir. Ancak, emilen genel miktar (biyoyararlanım) hastalarda yaşa göre farklılık göstermez.

• Yaşlanmayla birlikte karaciğer boyutu ve hepatik kan akışı azaldığından, ilk geçiş etkisi geniş olan ve daha yüksek serum konsantrasyonlarına veya artmış biyoyararlanıma sahip olabilen ilaçlar istisnadır; karaciğer daha az ilaç çıkarır.
• İlaç emilimini etkileyen diğer faktörler arasında ilaçların nasıl alındığı, neyle birlikte alındığı, eşlik eden hastalıklar veya gastrointestinal (GI) sistemdeki enzimlerin inhibisyonu veya indüksiyonu yer alır.

Dağılım: Dağılım, ilacın vücutta nereye nüfuz ettiğini ve vücutta nasıl yayıldığını ifade eder. Dağılım hacmi (Vd) olarak ifade edilir ve hacim (litre) veya ağırlık başına hacim (L/kg) birimleri kullanılır.

• Yaşlı yetişkinlerin vücut suyu ve yağsız vücut kütlesi daha azdır; hidrofilik (suda çözünen) ilaçların dağılım hacmi daha düşüktür. Örnekler arasında etanol ve lityum bulunur.
• Yaşlanmayla birlikte gelen bir diğer spesifik değişim ise artan yağ depolarıdır. Sonuç olarak, lipofilik (yağda çözünen) ilaçların dağılım hacmi artar. Örnekler arasında diazepam, trazodon ve flurazepam bulunur.
• İlaçların bağlandığı birincil plazma proteini olan albumin, genellikle yaşlı yetişkinlerde daha düşüktür. Bu nedenle, daha genç hastalarda ek bağlanmamış ilaçlar tipik olarak ortadan kaldırıldığından, bağlanmamış (serbest) ve farmakolojik olarak aktif ilaçların oranı daha yüksektir. Ancak, yaşlanmayla birlikte vücuttaki bağlanmamış ilaçların birikmesiyle sonuçlanan bir eliminasyon azalması vardır. Örnekler arasında seftriakson, fenitoin, valproat, varfarin, diazepam ve lorazepam bulunur.

Metabolizma: İlaçların metabolik dönüşümü karaciğerde, bağırsak duvarında, akciğerlerde, deride, böbreklerde ve diğer organlarda meydana gelebilir. Yaşlanmayla birlikte hepatik kan akışında ve karaciğer boyutunda azalma olur ve bazı ilaçların karaciğer tarafından temizlenmesi yaşlı yetişkinlerde %30’a kadar azalabilir. İlaç metabolizması faz I veya faz II yollarından biriyle gerçekleşir.

• Faz I yolları hidroksilasyon, oksidasyon, dealkilasyon ve sitokrom P450 (CYP) enzimleri tarafından redüksiyonu içerir. Bu yolla metabolize edilen ilaçların çoğu, ana bileşikten daha az şiddetli farmakolojik etkiye sahip metabolitlere dönüştürülebilir. Ancak bazı ilaçlar Faz I reaksiyonları yoluyla daha aktif bileşiklere dönüştürülür (örneğin, diazepam).
• Faz II yolları glukuronidasyon, konjugasyon ve asetilasyon içerir. Faz II yollarıyla metabolize edilen ilaçlar esas olarak idrar veya safra yoluyla atılabilir. Bir örnek, faz I reaksiyonlarıyla oksitlenen ve daha sonra glukuronidasyonla metabolize edilen lorazepamdır. Sitokrom P450 tarafından katalize edilen faz I reaksiyonlarının yaşlı insanlarda faz II reaksiyonlarına göre bozulma olasılığı daha yüksektir. Faz II yollarıyla metabolize edilen ilaçlar yaşlı yetişkinler için tercih edilir.

Eliminasyon: Eliminasyon, bir ilacın vücuttan son çıkış yollarını ifade eder. Bir ilacın eliminasyonunu ifade etmek için kullanılan terimler yarı ömür ve klerenstir. Çoğu ilaç için eliminasyon, böbrekler yoluyla ana bileşik veya bir metabolit veya metabolitler olarak gerçekleşir.

• Yaşlanmayla birlikte böbrek boyutu ve kan akımı azalır, glomerüler filtrasyon azalır.
• Yaşlanmayla birlikte yağsız kas kütlesinin azalması nedeniyle kreatinin üretimi azalır. Azalan glomerüler filtrasyon hızı, azalan kreatinin üretimini dengeler ve serum kreatinin normal kalır. Sonuç olarak, serum kreatinin yaşlı kişilerde kreatinin klirensini doğru bir şekilde yansıtmaz. Ancak, Cockcroft-Gault denklemi, yeni bir ilaç reçete ederken veya dozları değiştirirken bir hastanın kreatinin klirensini tahmin edebilir.

Farmakodinamikte Yaşa Bağlı Değişiklikler

Yaşlı Hastalarda İlaç Tedavisi Verilirken Hekim ve Hasta Yakınlarının Dikkat Etmesi Gerekenler

1. Hastanız için ilaçlarını, teşhis – tanılarını, diyetini, allerji vb gibi dikkat edilmesi gereken hususları kayıt edebileceğiniz takip defteri hazırlayın.
2. Hastanın aldığı tüm reçeteli ve reçetesiz ilaçları hastayla birlikte gözden geçirin. Reçetesiz satılan (OTC) ilaçları, bitkileri ve vitaminleri ihmal etmeyin.
3. Olumsuz ilaç etkileşimlerini tarayın. Olumsuz ilaç etkileşimleri belirlenirse, endişe verici ilaçları reçete eden sağlayıcıya bildirin. 
4. Her reçeteli ilaçla ilgili ilk veya ikincil tıbbi tanıyı hastanın takip defterine not edin. Tıbbi tanı bilinmiyorsa, reçete eden hekimden tanısını talep edin.
5. 65 yaş ve üzeri hastalar için uygun olmayan ilaçlara ilişkin bir şüphe var mı kontrol edin. (Amerikan Geriatri Derneği’nin Yaşlı Yetişkinlerde Potansiyel Olarak Uygunsuz İlaç Kullanımına İlişkin Beers Kriterleri®, sağlık hizmeti sağlayıcılarının 65 yaş üstü yetişkinlere güvenli bir şekilde ilaç reçete etmesine yardımcı olan bir ilaç yönergeleri listesidir.) Hekiminizin kontrolünde Beers kriterlerini uygulayabilirsiniz. Beers kriterlerinde olan herhangi bir ilaç görünüyorsa, bu ilaç/ilaçları reçete eden hekime danışın. Son karar hekimindir.
6. Reçeteyi yazan hekiim/lere hastanın aldığı tüm ilaçların (reçeteli ve reçetesiz) ve ilgili tıbbi teşhislerin bir listesini verin. Takip defteri özellikle burada işinize yarar.
7. Reçeteli ilaçları ve ilgili tıbbi teşhisleri reçeteyi yazan hekim/ler ile doğrulayın.Mümkünse reçete yazımı sırasında hastanıza eşlik edin.
8. Hastanın aldığı tüm ilaçların güncel bir listesini, doz ve sıklığını listeleyip evin uygun bir yerine hastanın ve/veya bakıcısının her zaman görebilecekleri bir yere asılmasını sağlayın. Hastanın bu listeyi gerektiğinde reçeteyi yazan hekime, yeni bir sebeple muayene olacağı farklı hekime veya diğer sağlık hizmeti sağlayıcılarıyla paylaşmasını sağlayın. 

Hastanın İlaç Temin Etmesinin Kontrolünü Sağlayın

1. Hastanın veya bakıcının ilaç temin etme yeteneğini değerlendirin. 
   1. Hastanın reçetelerini nasıl yazdırdığını, ilaçlarını nereden ve nasıl aldığını ve reçetelerini nasıl yenilediğini belirleyin.
   2. Hastanın ilaçların bedelini ve fark ücretini ödeyip ödeyemeyeciğini izleyin. 
   3. Fon eksikliği nedeniyle ilaç dozlarının atlanıp atlanmadığını değerlendirin.
2. Hasta veya bakıcının reçeteleri alma veya yenileme konusunda zorluk çekmesi durumunda, hastanın ilaçları eczaneden temin edebileceği bir sistem oluşturmasına yardımcı olun.
   1. Eczaneden ilacın alımını veya eczanenin ilacı getirmesini kontrol altında tutun. 
   2. İlaç kutularının üzerine kullanımlarının. yazılmasını kontrol altında tutun. 
   3. İlaçlarınızı almak için ailenizin veya arkadaşlarınızın randevu alması.
3. İlaçları veya katkıları satın alma yada katılım paylarını ödeme sorunu varsa,
   1. İlaçların daha uygun bedelli doğru muadillerinin reçetelenmesi yada eczaneden alımını kontrol edin.
   2. Sosyal yardım alıp alamayacağı konusunda destek arayın.
   3. Hekimden, eczaneden ve benzeri yerlerden ilaç numuneleri verip veremeyeceklerini sorgulayın.

Hastanın ve Bakımı ile İlgilenenlerin İlaç Bilgisi

1. Hastanın veya bakım verenin bilgisini değerlendirin
   1. Alınan ilaçların dozu ve sıklığı.
   2. “Yemekle birlikte alın” gibi ilaçlarla ilgili özel talimatlar. 
      1. Hasta inhaler kullanıyorsa, doğru inhaler tekniğinin anlaşılmasını sağlayın. Tekrar ettirin.
   3. İlaç etki şekli hakkında hasta ve ilgilenenlerine bilgi verin.
   4. İzlenmesi ve raporlanması gereken yan etkiler.
2. Her ilaç değişiklikliğinde (takviyeler ve reçetesiz laçlar dahil), ilacın amacını, dozajını, sıklığını, izlenecek ve raporlanacak yan etkileri ve diğer ilaca özgü talimatları gözden geçirin. 
3. İlaç bilgisiyle ilgili gereklilikler şunları içerir 
   1. İlaçlarla ilgili talimatları büyük harflerle ve madde işaretli veya liste biçiminde yazılı olarak hastaya ve bakımını yapanlara verilmelidir.
   2. Talimatlar hastanın ilaçlarını nasıl alacağına göre ayarlanmalıdır.
   3. Genel bilgilerle başlayan, ardından ilacın nasıl alınacağı ve ardından yan etkiler ve doktora ne zaman başvurulması gerektiği gibi sonuçlarla devam eden bilgiler takip defterine yazılmalıdır.
   4. Talimatları güçlendirmek için ilaç çizelgeleri kontrol edilmelidir.
   5. Hasta hekimi ile daha önceki bir görüşmede önemli ilaç bilgilerini bilememişse, dozu, saati, izlenecek ve bildirilecek yan etkileri ve özel talimatları bir sonraki ziyarette gözden geçirilmeli, takip defteri ve evdeki ilaç kullanım listesi kontrol edilmelidir.

Hastanın Fiziksel Yetenekleri Önemlidir ve Ayrıntılı Değerlendirilmelidir

1. Azalmış el becerisi veya görme bozukluğunu ve bunun hastanın doğru ilacı tanımlama, ilaç kaplarını açma ve ilaçları uygulamaya hazırlama (örneğin, tabletleri kırma) becerisi üzerindeki etkisini değerlendirilmeli ve bilinmelidir.
   1. Hastanın ilaç kaplarını açıp açamadığını gözlemleyin.
   2. Hasta inhaler kullanıyorsa inhalerin kullanımını gözlemleyin.
   3. Hastanın tabletleri kırması gerekiyorsa, bunu yapabilme yeteneğini değerlendirin.
   4. Hasta her bir ilaç kabının etiketini ve içeriğini açamıyor veya göremiyorsa aşağıdakilerden birini sağlayın:
      1. Hap kutusu veya kolay açılan diğer kaplar. Hasta hap kutusunu dolduramıyorsa, kendisine yardımcı olabilecek birini belirleyin.
      2. Hap kutusuyla ilaç takvimi oluşturun.
      3. İlacın blister ambalajlarda bulunup bulunmadığına dikkat edilmelidir. Yutarken boğazına takılma riski değerlendirimelidir.
      4. Tabletin kırılması gerekiyorsa ve hasta bunu yapmakta zorluk çekiyorsa, kırılması daha kolay olan veya kırılması gerekmeyen doğru dozajdaki tabletler tercih edilmelidir.

Hastanın ve Bakım Verenin Bilişsel Kapasitesi

1. Hastanın veya bakım verenin ilaç vermeyi organize etme ve hatırlama konusundaki bilişsel kapasitesi değerlendirilmelidir. 
   1. Dozların ne zaman alındığını kontrol edilmelidir.
   2. Hastanın ilaç almayı hatırlamak için hangi ipuçlarını kullandığını değerlendirilmelidir.
   3. Hangi dozun hatırlanmasının en zor olduğunu değerlendirilmelidir.
   4. Bir dozun ne sıklıkla atlandığını veya ne sıklıkla ekstra doz alındığını değerlendirilmelidir.
2. Hastaya veya bakıcıya aşağıdaki yöntemlerden birine dayalı olarak hafıza ipuçlarının kullanımını öğretilmelidir.
   1. Hastanın veya bakıcının genellikle günün saatini bilip bilmediğini veya bir saat veya saat aracılığıyla zamanı takip edip etmediğini sorgulanmalıdır.
   2. Hastanın düzenli bir saatte yemek yiyip yemediğini sorgulanmalıdır.
   3. Sabah tuvalete gitme, tıraş olma veya saç tarama gibi günlük ritüeller sorgulanmalıdır.
3. Hastanın ek desteğe ihtiyacı varsa,
   1. Hafızayı güçlendiren yöntemler veya cihazlar sağlanmalıdır, örneğin:
      1. İlaç takvimi veya çizelgesi.
      2. Elektronik hatırlatma veya alarm.
      3. Sesli mesaj hatırlatıcısı. 
      4. Telefon hatırlatması.
      5. Hap kutusu.(Hasta hap kutusunu dolduramıyorsa, ona yardım etmeye istekli birini belirlenmelidir.)
      6. Elektronik ilaç dağıtım cihazı.
      7. Mümkün olduğunda yöntemleri ve cihazları birleştirin.
   2. Reçete yazan hekim doz basitleştirme konusunda değerlendirme yapmalıdır.

Hastanın Uyumsuzluğu – Kasıtlı Uymama Değerlendirilmelidir

1. İlaç dozlarının kasıtlı olarak atlanıp atlanmadığını değerlendirilmelidir.
   1. Kasıtlı uyumsuzluk riski yüksek olan ilaçlar şunlardır:
      1. ACE inhibitörleri 
      2. Beta-blokerler 
      3. Kalsiyum kanal blokerleri 
      4. Diüretikler
      5. Bronkodilatörler 
      6. Benzodiazepinler 
   2. Hasta bilerek dozları atlıyorsa, nedenini/nedenlerini değerlendirilmelidir.
      1. İnançları sebebiyle uyumsuzluk.
      2. Olumsuz yan etkilerden korkma. 
      3. Yan etkilere maruz kalma.
   3. Aşağıdaki ilaçların atlanması hastalar için en riskli olanlardır
      1. Kumadin
      2. Digoksin 
      3. Beta-blokerler 
      4. İnsülin
      5. Prandinm® (repaglinid)
      6. Antibiyotikler
      7. ACE inhibitörleri 
2. Hastanın sağlık inançlarıyla ilgili nedenlerle ilaç dozlarını kaçırması durumunda,
   1. Hastanın ilaç almaması nedeniyle yaşadığı sağlık sorunlarını onunla birlikte araştırılmalıdır. 
   2. Reçeteli ilaçları almanın faydalarını hasta ile birlikte değerlendirin.
   3. İlaçların reçete edildiği şekilde alınması için olumlu katkı sağlayın. 
3. Yüksek riskli ilaçlar kullanan hastalar için, ilaç dozlarını atlamanın tehlikesini hasta ile birlikte değerlendirin.  
4. Hastanın ilaç yan etkileri ile ilgili sebeplerden dolayı ilaç dozlarını kaçırması durumunda,
   1. Hasta ile birlikte yan etkileri yönetmek için bir plan yapın. 
   2. Yan etkileri azaltmak için tedavi rejimini değiştirilmesi için değerlendirme yapın.

Hastanın Devamlı İzlenmesi

1. Reçeteli ilaç tedavisi gören tüm hastalar için, her karşılaşmada hastayı aşağıdakiler açısından izleyin:
   1. İlaç uyumu
      1. Hem yetersiz hem de aşırı uyumu izleyin. Günde bir kez doz programında aşırı tüketim sıklıkla görülür.
      2. İnhaler kullanan kişiler için, şunları değerlendirin:
         1. İnhaler boşaltma oranı. 
         2. Bildirilen unutkanlık. 
         3. Kısa etkili inhalerin kullanımı.
   2. İlaç yan etkileri 
      1. İlaç yan etkileri varsa, uygun şekilde reçeteyi yazan hekime haber verin.
   3. Reçeteli ilaçlar için uygun olduğu şekilde laboratuvar çalışması 
      1. Cockcroft-Gault Formülü veya diğer kreatinin klerensi ölçümü en az yılda bir kez. Kreatinin klerensi <50 ml/dak ise, reçete eden hekime bildirin.
   4. İlaç etkinliği
      1. İlacın tedavi ettiği problemin belirtileri ve semptomları mevcutsa, uygun şekilde ilacı reçete eden hekime haber verin.

Hastanın Beslenme Şekli

1. Hastanı beslenmesi listelenmeli, ilaçlarının etkisini arttıracak veya azaltacak besinler, içecekler dikkate alınmalıdır.
2. Özellikle düzensiz kullanılan baharatlar takip edilmelidir.
3. Kilo kontrolü ve hastalıklarına uyumlu beslenme takip edilmelidir.

Bilimsel Yazı Sevenler Devam Edebilirler

Toplumda Yaşayan Yaşlı Yetişkinlerin İlaç Yönetimi https://www.ncbi.nlm.nih.gov/books/NBK2670/

Palyatif Bakımda İlaç Etkileşimleri https://www.ncbi.nlm.nih.gov/books/NBK551619/

İlaç Reçeteleme: İlaç-İlaç Etkileşimleri https://pubmed.ncbi.nlm.nih.gov/34491709/

İlaç Etkileşimi Denetleyicisi https://www.webmd.com/interaction-checker/default.htm

Vitaminler ile İlaçlar Arasındaki Etkileşim https://www.turkiyeklinikleri.com/article/tr-vitaminler-ile-ilaclar-arasindaki-etkilesim-91855.html

Polifarmasi https://www.ncbi.nlm.nih.gov/books/NBK532953/

Sınırlı Sorumluluk Beyanı:Web sitemizin içeriği, ziyaretçiyi bilgilendirmeye yönelik hazırlanmıştır. Sitede yer alan bilgiler, hiçbir zaman bir hekim tedavisinin ya da konsültasyonunun yerini alamaz. Bu kaynaktan yola çıkarak, ilaç tedavisine başlanması ya da mevcut tedavinin değiştirilmesi kesinlikte tavsiye edilmez. Web sitemizin içeriği, asla kişisel teşhis ya da tedavi yönteminin seçimi için değerlendirilmemelidir. Sitede kanun içeriğine aykırı ilan ve reklam yapma kastı bulunmamaktadır.