“Ölmek üzere olan bir hücre” ifadesi kulağa dramatik gelebilir, ama aslında her gün vücudumuzda milyonlarca hücre bu durumu yaşıyor — ve sessizce yok olmuyorlar. Onlar pasif bir enkaz bırakmak yerine, çevrelerindeki dokulara veda ederken pek çok mesaj taşıyan küçük “paketler” (veziküller) gönderiyorlar. Bu veziküllere apoptotik veziküller (apoptotic vesicles, kısaca ApoEV veya apoptotik cisimcikler) deniyor. Bu paketler, hücresel atık olmaktan ziyade bir haberleşme ağı inşa ediyor; doku bakımı, iltihap kontrolü ve onarım süreçlerinde çok önemli roller oynuyor.

Apoptoz ve Apoptotik Veziküller Nedir?

Apoptoz, hücrenin “programlanmış ölümü” olarak adlandırılır. Bu süreç kontrollüdür: hücre çekirdeği büzülür, DNA’sı parçalanır ve hücre zarında tomurcuklanma (blebbing) meydana gelir. Bu tomurcuklanma, membranla çevrili küçük veziküllerin (apoptotik cisimcikler / apoptotic bodies) oluşmasına yol açar. Bu yapılar daha sonra çevreye salınır. PubMed

Bu veziküller, ölmekte olan hücrenin içinde bulunan proteinleri, lipitleri ve nükleik asitleri taşırlar. PubMed Ayrıca yüzeylerinde özel “sinyal” molekülleri (örneğin fosfatidil serin) bulunur; bu sayede bağışıklık hücreleri – özellikle makrofajlar – onları tanır ve alır. PubMed

Apoptotik Veziküllerin Görevleri – Atık Değil, Haberleşme

Bu veziküller sadece “hücre parçaları” değil. Aksine, şu önemli işlevleri görüyorlar:

1. Mesaj Taşımak
   Apoptotik veziküller, komşu veya uzaktaki hücrelere bilgi gönderir: RNA’lar (miRNA, mRNA), proteinler ve lipitler taşırlar. PubMed Bu içerik, hedef hücrelerin davranışlarını değiştirebilir.
2. Bağışıklık Hücrelerini Harekete Geçirmek
   Bu veziküller makrofajları ve diğer fagosit (yiyici) hücreleri çeker. Makrofajlar, bu “ölüm paketlerini” tanır, alır ve temizler — bu sürece “efferositoz” denir. PubMed Aynı zamanda bu alım, makrofajların iltihap tepkisini şekillendirir ve onlara “yenileyici” (antienflamatuar) özellikler kazandırabilir.
3. İltihap ve Onarım Dengesi Kurmak
   Apoptotik veziküller, çevredeki dokulara “şu anda sakin bir onarım süreci mi yoksa iltihaplı bir durum mu hakim olmalı?” sorusunun yanıtını veren sinyaller taşır. PubMed Onların varlığı, iyileşme odaklı bir bağışıklık tepkisini teşvik edebilir.
4. Doku Yenilenmesi
   Bu küçük veziküller, doku rejenerasyonunda aktif rol oynarlar. Örneğin kalp, deri, kemik, kas ve böbrek dokularında yapılan çalışmalar, apoptotik veziküllerin doku yenilenmesini desteklediğini gösterdi. PubMed

Makrofajların Rolü ve Bağışıklık Düzenlemesi

Makrofajlar — vücudun temizlik işçileri — apoptotik paketlere tepki verdiklerinde, davranış biçimlerini değiştirirler. Özellikle karaciğer makrofajları, apoptotik vezikülleri aldıktan sonra iltihabın azaldığı ve onarıma yönelen bir profil kazanabilir. PubMed Bu durum, örneğin tip 2 diyabet gibi kronik inflamatuar durumlarda fayda sağlayabilir.

Gerçekten de bir çalışmada, mezenkimal kök hücrelerden (MSC) gelen apoptotik veziküller, farelerde tip 2 diyabetle ilişkilendirilen makrofaj tepkilerini modüle ederek inflamasyonu azaltmış ve insülin duyarlılığını artırmıştır. PubMed

Ayrıca bu anti-enflamatuar ve rejeneratif etkiler, farklı dokularda da görülebilir. Örneğin, oksijensiz (hipoksik) koşullarda oluşturulan MSC-apoptotik vezikülleri, makrofajları “M2” (onarıcı) fenotipe yönlendirerek kıkırdak dokunun yenilenmesine katkı sağlamıştır. BioMed Central

Klinik Potansiyeli – Teoriden Pratiğe

Bilim insanları bugün apoptotik vezikülleri yalnızca doğal bir süreç olarak değil, tedavi potansiyeli yüksek bir araç olarak da inceliyor.

• Anti-enflamasyon ve Doku Rejenerasyonu: Apoptotik veziküller, inflamasyonu azaltabilir, dokuyu iyileştirebilir ve makrofajları yenileyici profillere yönlendirebilir. Bu mekanizmalar, yara iyileşmesi, kalp hasarı sonrası rejenerasyon ve dokuların daha hızlı onarımı için büyük umut vaat ediyor. PubMed+1
• Metabolik Hastalıklarda: Yukarıda bahsedilen diyabet modelinde gösterildiği gibi, ApoEV’ler karaciğer makrofajlarını modüle ederek metabolik dengesizliklerin düzeltilmesine yardım edebilir. PubMed
• Önleyici Tıp ve Hücresel Tıp: Mezenkimal kök hücrelerden kaynaklanan apoptotik veziküller, kök hücre nakli yapılan durumlarda fayda sağlayabilir. Zira kök hücrelerin çoğu nakil sonrası apoptozla ölür — ve bu ölmekte olan hücrelerin paketlediği mesajlar, çevre dokuların iyileşmesine katkı edebilir. OUP Academic
• Protez ve Doku Mühendisliği: Örneğin, biyouyumlu bir jel içinde apoptoz kaynaklı veziküller kullanılarak kıkırdak rejenerasyonu sağlanabilmiş. BioMed Central

Özetle, bilimsel araştırmalar apoptotik veziküllerin yalnızca pasif atık parçaları olmadığını, aksine çok yönlü bir iletişim ağı oluşturduklarını gösteriyor.

Riskler, Zorluklar ve Bilinmesi Gerekenler

Her ne kadar apoptotik veziküller büyük umut vadetse de, tıbbi uygulamaya geçerken bazı kritik sorular var:

1. Güvenlik: ApoEV’lerin tüm kaynakları aynı değil. Kaynağa bağlı olarak taşıdıkları sinyal moleküllerinin etkileri farklı olabilir. PubMed
2. Üretim Zorluğu: Klinik uygulama için büyük miktarda ApoEV üretmek gerekiyor. Doğal hücre ölümüyle yeterli vesikül üretimi sınırlı olabilir.
3. Vazife Seçimi: Bu veziküller bazen iltihap oluşturucu (özellikle çözülmemiş doku hasarında) da olabilir. PubMed
4. Hedefleme: Veziküllerin doğru hücre tipiyle etkileşime geçmesi, tedavi etkinliği için kritik. Geliştirilen biyomalzemeler veya mühendislik ile ApoEV’lerin hedef dokulara yönlendirilmesi araştırılıyor. PubMed

Hücre Ölümü, Son Söz Değil, Yeni Başlangıçtır

Özetle, ölen bir hücre sessiz bir şekilde kaybolmak yerine, etrafına anonstan daha derin bir anlam bırakan mini paketler gönderir. Apoptotik veziküller; protein, lipit ve genetik materyal taşır; makrofajları ve diğer bağışıklık hücrelerini toplar; iltihabı düzenler ve doku onarım sürecine yön veren bir tür biyolojik “haberleşme sistemi” kurar.

Bu mekanizma, vücudun doku bütünlüğünü koruma, rejenerasyon ve bağışıklık düzeni için çok önemlidir. Ayrıca, bilimsel araştırmalar ApoEV’lerin terapötik potansiyelini gösteriyor: iyileştirme, iltihap kontrolü ve metabolik hastalıklarda yeniden dengeleme için kullanıldıklarında umut vaat ediyorlar.

Bu yüzden “hücre ölümü” biyolojik bir trajedi değil; bir iletişim olayıdır. Ve bu olay, tıbbi bilimin geleceğinde hem bir terapi aracına hem de biyobelirteçlere dönüştürülebilir. Hücre ölürken, çevresine minik ama anlamlı bir veda mesajı gönderiyor — ve bu mesajlar, bazen tamir ve yeniden doğuşun anahtarını elinde tutuyor olabilir.

Doğal Yaşayın

Doğal Beslenin

Aklınıza Mukayet Olun

Bilimsel Yazı Sevenler Devam Edebilirler

“Extracellular Vesicles Derived From Apoptotic Cells …” – PubMed PubMed

“Therapeutic potential of apoptotic vesicles in modulating inflammation…” – PubMed PubMed

“Apoptotic Cell-Derived Extracellular Vesicles: More Than Just Debris” – PubMed PubMed

“Comparison of immunotherapy mediated by apoptotic bodies …” – PubMed PubMed

“Adipose Tissue Immunometabolism and Apoptotic Cell Clearance” – PubMed PubMed

“Apoptotic vesicles restore liver macrophage homeostasis … type 2 diabetes” – PubMed PubMed

“Extracellular Vesicles for Immunomodulation in Tissue Regeneration” – PubMed PubMed

Artık biliyoruz ki yaşlanma sadece takvim yaşı değildir.
Vücudun içinde biriken ve ölmesi gerekirken ölmeyen hücreler,
birçok kronik hastalığın gizli nedeni olabilir.

Bu yazıda size bu konuda bilimsel olarak çok ilginç bir molekülden söz etmek istiyorum:
Fisetin.

Ama önce temel konuyu anlayalım.

Vücudumuzda Normal Hücre Döngüsü Nasıldır?

Sağlıklı bir vücutta hücreler:

• Doğar
• Görev yapar
• Yaşlanır
• Ve zamanı gelince ölür (apoptoz)

Bu sayede vücut sürekli yenilenir.

Örneğin:

• Bağırsak hücreleri 3–5 günde
• Deri hücreleri yaklaşık 28 günde
• Kemik iliği hücreleri birkaç günde
• Karaciğer hücreleri aylar içinde

yenilenir.

Bu döngü sağlıklı yaşamın temelidir.

Sorun – Ölmeyen Yaşlı Hücreler

Bazen bazı hücreler yaşlanır ama ölmez.
Bölünmez. Yenilenmez. Ama vücutta kalmaya devam eder.

Bu hücrelere
SENESAN (yaşlanmış) hücreler diyoruz.

Bu hücreler:

• İşe yaramaz
• Enerji üretmez
• Ama ortamı bozar
• Ve çevresine zarar verir

Adeta çalışmayan ama sürekli zarar veren bir işçi gibi.

Senesan Hücreler Vücuda Nasıl Zarar Verir?

Bu hücreler boş durmaz.
Sürekli inflamatuar sinyaller yayarlar.

Salgıladıkları maddeler:

• IL-6
• IL-8
• TNF-alfa
• MMP enzimleri
• TGF-beta
• Prostaglandinler

Bu maddeler:

• Kronik inflamasyon başlatır
• Komşu hücreleri de yaşlandırır
• Doku hasarını artırır
• Bağışıklık sistemini yorar

Bu tabloya bilimsel olarak
SASP (senesans ilişkili sekretuar fenotip) denir.

Kronik Hastalıklarla Bağlantısı

Bugün artık biliyoruz ki kronik inflamasyonun olduğu birçok hastalıkta
senesan hücre yükü artmıştır.

Örneğin:

• Romatoid artrit
• Ankilozan spondilit
• Sedef
• Lupus
• Ülseratif kolit
• Crohn
• Diyabet
• Metabolik sendrom
• Nöroinflamasyon
• Alzheimer (erken dönem)

Bu hastalıkların çoğunda vücutta
ölmeyen yaşlı hücreler birikir.

Bu Hücreler Neden Ölmez?

Normalde hasarlı hücreler apoptozla yok edilir.
Ama senesan hücreler kendilerini koruyan bir “zırh” geliştirir.

Bu zırhın temel proteinleri:

• BCL-2
• BCL-xL
• MCL-1

Bu proteinler:

• Mitokondriyi stabilize eder
• Ölüm sinyallerini engeller
• Caspase sistemini durdurur

Sonuç:
Hasarlı hücre ölmez, yaşamaya devam eder.

Ama bu yaşam sağlıklı değildir.
Zararlı bir varlıktır.

İşte Fisetin Burada Devreye Girer

Fisetin bitkisel kökenli bir flavonoiddir.
Özellikle çilek, elma ve bazı sebzelerde bulunur.

Ama takviye formunda yüksek dozda kullanıldığında
çok özel bir etkisi vardır:

Senolitik etki.

Senolitik demek:
Yaşlanmış ve zararlı hücreleri seçici olarak temizleyen etki.

Fisetin Ne Yapar?

Fisetin:

• BCL-2 ve BCL-xL proteinlerini baskılar
• Hücrenin koruyucu zırhını kaldırır
• Apoptoz mekanizmasını yeniden aktif eder

Sonuç:
Zararlı senesan hücre ölür.

Sağlıklı hücreye zarar vermez.
Çünkü sağlıklı hücrede bu savunma aşırı aktif değildir.

Bu nedenle fisetin,
“seçici yaşlı hücre temizleyici” olarak tanımlanır.

Bilimsel Dönüm Noktası

2018 yılında Mayo Clinic’te yapılan çalışmalar
fisetinin güçlü bir senolitik olduğunu ortaya koydu.

Bu tarihten sonra fisetin
“anti-aging” değil
hücresel temizlik molekülü olarak anılmaya başladı.

Fisetinin Diğer Bilimsel Etkileri

1. Hücresel Enerji (AMPK Aktivasyonu)

Fisetin AMPK’yı aktive eder.

Bu ne demek?

• Mitokondri daha iyi çalışır
• Enerji üretimi artar
• Yağ ve glukoz dengelenir
• Oksidatif stres azalır

2. Güçlü Antioksidan Ama Pasif Değil

Fisetin sadece serbest radikal temizlemez.
Hücresel savunmayı artırır:

• Glutatyon sistemi
• SOD
• Katalaz

artırır.

Yani hücreyi güçlendirir.

3. Beyin Üzerine Etkileri

Fisetin kan-beyin bariyerini geçebilir.
Bu çok önemli bir özelliktir.

Beyinde:

• Mikroglia aktivasyonunu azaltır
• Nöroinflamasyonu düşürür
• NMDA aşırı uyarımını dengeler

Klinik karşılığı:

• Beyin sisi azalabilir
• Odak artabilir
• Anksiyete azalabilir

4. Kas ve Mitokondri Etkisi

• NF-kB azalır
• Kas yıkımı düşer
• Mitokondri fonksiyonu artar
• Enerji üretimi yükselir

Hangi Durumlarda Destekleyici Olarak Kullanılabilir?

Bilimsel çalışmalar ve klinik gözlemler ışığında:

• Kronik inflamasyon
• Otoimmün hastalıklar
• Metabolik sendrom
• İnsülin direnci
• Nöroinflamasyon
• Beyin sisi
• Bağırsak inflamasyonu
• Fibrozis süreçleri

gibi durumlarda destekleyici olarak değerlendirilmektedir.

Kullanım Mantığı

Fisetin sürekli kullanılan klasik bir takviye değildir.
Genellikle “pulse kullanım” önerilir.

Yani:
Bir süre kullan
Sonra ara ver
Tekrar kullan

Bunun nedeni:
Senesan hücreler sürekli baskılanırsa
etki zamanla azalabilir.

Önemli Uyarı

Kemoterapi alan hastalarda
fisetin kullanımı mutlaka hekim kontrolünde olmalıdır.

Çünkü bazı durumlarda
kemoterapi etkisini değiştirebilir.

SONUÇ

Fisetin klasik bir vitamin veya basit bir takviye değildir.
Hücresel düzeyde çalışan bir biyolojik modülatördür.

Vücuttaki zararlı yaşlanmış hücreleri temizleme potansiyeli,
onu modern tıpta çok özel bir noktaya taşımaktadır.

Ama her güçlü molekül gibi
bilinçli ve doğru kullanım gerektirir.

Unutulmamalıdır:

Sağlıklı yaşlanma sadece yaş almamak değil,
vücudu gereksiz yüklerden arındırmaktır.

Bilim ilerledikçe
vücudun içindeki görünmeyen süreçleri daha iyi anlıyoruz.

Ve her gün
sağlığı korumaya yönelik yeni bilgiler öğreniyoruz.

Dr. Mustafa Kebat

Doğal Yaşayın

Doğal Beslenin

Aklınıza Mukayet Olun

Yemekten bir saat sonra tekrar acıkıyor musunuz?
Öğle arasında makarna yiyip akşam saat 3’te gözünüz pastaneye mi kayıyor?
Sabahları yorgun, halsiz, uykulu uyanıyor musunuz?

Cevabınız “Evet”se, bedeniniz size çığlık atıyor….

“İnsülin direnciniz var, farkında mısın?”

İnsülin Direnci Nedir? “Kapısı Açılmayan Hücreler”

Haydi bir benzetmeyle açıklayalım.

İnsülin, kanınızdaki şekeri hücrelere sokmakla görevli bir anahtar gibidir.
Yemek yediğinizde şekeri alırsınız, vücut da “Kapıları açın, şeker içeri girsin!” diye insülin salgılar.

Ama insülin direncinde işler bozulur.

Hücre kapıları paslanmıştır! Anahtar çalışmaz.
Pankreas, “Kapı açılmadıysa daha çok anahtar üretmeliyim” der ve daha fazla insülin salar.

Sonuç:
Kanda yüksek insülin
Hücreler hâlâ şekersiz ve enerjisiz
Siz: Bitkin, aç hisseden, tatlıya saldıran biri!

İnsülin Direnci Varken Ne Hissedilir?

Not: Bu süreç yıllarca sessiz ilerleyebilir. Fark edilmediğinde tip 2 diyabet kapıda!

Peki Ne Yapmalı? – Hücre Kapılarını Yeniden Açmak Mümkün mü?

Evet! Ama şekerle değil, sabırla.
İnsülin direncinin çözümü, sofranızdan başlar.

Örnek 1 Günlük Beslenme (İnsülin Direncine Uygun)

Neden böyle? Protein & yağ, sizi tok tutar. Şekerin hızla yükselmesini engeller.

Lif ve protein birleşince insülin daha az salgılanır. Açlık dalgaları azalır.

Akşamları karbonhidrat azaltıldığında insülin düşer, vücut yağ yakmaya başlar.

“İnsülin direnci; vücuda verilen, ama hücrelerin kullanamadığı bir yardım çığlığıdır.”

Yemek yemeyi, keyifli olduğu kadar akıllıca yapmayı öğrenmeliyiz.
İnsülin direnci kader değildir.
Doğru beslenme + hareket + sabır = İyileşme

Doğal Yaşayın

Doğal Beslenin

Aklınıza Mukayet Olun

Bilimsel Yazı Sevenler Devam Edebilirler

İnsülin Direnci https://www.ncbi.nlm.nih.gov/books/NBK507839/

Metabolik hastalıklarda insülin direncinin kritik rolü ve mekanizması https://www.frontiersin.org/journals/endocrinology/articles/10.3389/fendo.2023.1149239/full

İnsülin ve İnsülin Direnci https://pmc.ncbi.nlm.nih.gov/articles/PMC1204764/

T2DM’li hastalarda ketojenik diyetin glisemik kontrol, insülin direnci ve lipid metabolizması üzerindeki etkisi: sistematik bir inceleme ve meta-analiz https://www.nature.com/articles/s41387-020-00142-zhttps://www.nature.com/articles/s41387-020-00142-z

Ketojenik Diyetin İnsülin Duyarlılığı ve Kilo Kaybı Üzerindeki Etkileri, Önce Tavuk mu, Yumurta mı? https://pubmed.ncbi.nlm.nih.gov/37513538/https://pubmed.ncbi.nlm.nih.gov/37513538/

Dr. Mustafa KEBAT Tetkik OSGB Dr. Mustafa KEBAT Tetkik OSGB Dr. Mustafa KEBAT Tetkik OSGB Dr. Mustafa KEBAT Tetkik OSGB Dr. Mustafa KEBAT Tetkik OSGB Dr. Mustafa KEBAT Tetkik OSGB Dr. Mustafa KEBAT Tetkik OSGB Dr. Mustafa KEBAT Tetkik OSGB Dr. Mustafa KEBAT Tetkik OSGBDr. Mustafa KEBAT Tetkik OSGB Dr. Mustafa KEBAT Tetkik OSGB Dr. Mustafa KEBAT Tetkik OSGB Dr. Mustafa KEBAT Tetkik OSGB Dr. Mustafa KEBAT Tetkik OSGB Dr. Mustafa KEBAT Tetkik OSGB

Sorusunu okuduğunuzda akla ilk gelen yine bir soru ”Kim?” veya ”Ne?”

Burada olması gereken soru ”Ne?”

”Ne?” kanser yapar?

Karsinojen kanser yapar ve Karsinojen, kanser yapıcı şeylerin genel adıdır.

“Karsinojen” kelimesi, “Carcino-genesis” den (kanser oluşumu) gelmektedir. Yani “kanser oluşturan” da diyebiliriz.

Karsinojen, kanser yapıcı “şeyler” bir madde de olabilir bir yaşam tarzı şekli de (sigara, Human Papilloma Virüs, güneş ışınları, kuaförlük mesleği vb).

Eveeeet girişi yaptık asıl soruya dönelim…

Ne zaman kanser yapar?

Doğal ve yapay kanser yapıcı etkisi olan o kadar çok madde ile birlikte yaşamaktayız ki.. Neden bu kadar az kanser hastası var diyebilirsiniz…

İşte geldik sorduğumuz ”Ne zaman kanser yapar?”sorusunun cevabının anahtarına…

Karsinojenin Dozuna ve Maruz Kalma Süresine Bağlıdır

Karsinojenlerin ortak özelliği doza ve maruz kalma süresine bağlı kanser meydana getirmeleridir.

Zararlı / toksik olmanın ana belirleyicisi “Doz (şiddet) X Süre” dir. Lakin konumuz insan olduğu için işimiz bu kadar basit olmuyor maalesef. Çünkü insanın yapısının karmaşıklığının yanı sıra yaşamın her anında sayılamayacak kadar çok etkene maruziyetin olması belirsizliğin artmasına yol açmaktadır.

Karsinojenlerin öncelikli etkisi olan DNA’nın hücresel tamir kapasitesi de insandan insana farklıdır. Temeli genetik farklılıklarımızdır.Bu farklılık karsinojenlerden daha az veya fazla etkilenmenin de sebebidir.

Dünya Sağlık Örgütü’nün (DSÖ) bir alt kuruluşu olan Uluslararası Kanser Araştırmaları Ajansı (International Agency of Research Cancer-IARC), karsinojen – ürünlerin içeriklerinin veya yaşam biçimlerinin kanser riskini belirlemekle sorumludur. Pek tabi ki birçok ülke kendi ulusal örgütlenmeleri ile çalışmalar yaptığını da hatırlatmalıyım.

Kontrolsüz çoğalma…!! Evet..kritik nokta burası – – ”Kontrolsüz çoğalma…!!’‘

Ne zaman kanser yapar? diye sorarak başlamıştım…

Hatırlayın ”DNA’nın hücresel tamir kapasitesi” kişisel farklıklar gösteriyor yazmıştım…

Kontrolsüz çoğalma, DNA’nın hücresel tamir kapasitesi‘ ni geçtiği anda artık kritik eşik aşılmıştır. Sistem yenilmiştir. Ve işte o an kanser başlar.

Ne zaman kanser yapar? sorusunun cevabını bulduk.

O aşamadan sonra giderek artan bir hızla kanser hücreleri hakimiyeti alır. Bu süreci Hanahan ve Weinberg 2000 yılında sıralamışlardı.

Hanahan ve Weinberg kanser hücresinin temel fonksiyonel özelliklerini 6 maddede özetlediler;

1. Kanser hücresi kendi çoğalma sinyallerini kendisi oluşturur (otokrin stimülasyon),
2. Büyümeyi baskılayan sinyallere karşı duyarsızdır,
3. Sınırsız çoğalma potansiyeli vardır,
4. Apoptozisten kaçar,
5. Doku invazyonu ve metastaz yapar,
6. Kendisine yeni damar oluşturur.

Yeri gelmişken hayal etmek yerine gözünüzde canlanması için devam edin…Bilimsel kelimelere de çok da takılmayın..

Şematik olarak hücrelerin kansere dönüşümünü izleyin…

Kanser Öncü Hücreleri ve Metastatik Kanserin İlerlemesi

Sınırlı Sorumluluk Beyanı:
Web sitemizin içeriği, ziyaretçiyi bilgilendirmeye yönelik hazırlanmıştır. Sitede yer alan bilgiler, hiçbir zaman bir hekim tedavisinin ya da konsültasyonunun yerini alamaz. Bu kaynaktan yola çıkarak, ilaç tedavisine başlanması ya da mevcut tedavinin değiştirilmesi kesinlikte tavsiye edilmez. Web sitemizin içeriği, asla kişisel teşhis ya da tedavi yönteminin seçimi için değerlendirilmemelidir. Sitede kanun içeriğine aykırı ilan ve reklam yapma kastı bulunmamaktadır.

Karsinojen – kanser yapıcı (carcinogenesis – ”Kanserleşme süreci” kelimesinden Türkçe’mize eklenmiştir.

Karsinojen – Hücrelerde kanserleşmeye neden olacak mekanizmaları tetikleyen, ağır gen hasarlarına neden olan maddelere ve maruziyetlere denir.

Kanser sebebi sorulduğunda çoğu kişinin aklına ilk olarak “kimyasal” maddeler gelir. Öncelikle her kimyasal karsinojen olmadığı gibi karsinojen maddeler arasında kimyasalların oranı düşünüldüğü kadar da yüksek değildir.

Aşağıdaki pastada şematize edilmiş şekilde kanserin ana nedenleri görebilirsiniz

Yukarıdaki şemada da görüleceği gibi %50 sebep çevresel nedenler olup “kimyasal” karsinojenler ise çevresel nedenlerin sadece bir kısmıdır.

Kanserde Çevresel Faktör Ne Demek?

Hücre DNA’sının iç veya dış etkilerle değişimi sonucu kanser oluşur. Eğer kişinin anne ve/veya babasından geçen sebeplerle kansere sebebiyet veren değişimler meydana gelirse bunlara kalıtsal kanserler denir. Geri kalan kanserler dış etkilerle yani çevresel faktörler sonucu oluşur.

Çevresel Kanser Nedenleri

• Yaşanılan çevreye bağlı meydana gelen kaçınılamaz maruziyetler (güneşin ultraviyole ışınları, radon gazı, enfeksiyon ajanları vb gibi)
• Çalışma ortamından kaynaklanan (maruz kalınan) kimyasallar (asbest, boya ve çözücüler, bazı tarım ilaçları vb gibi)
• Yaşam tercihlerine bağlı (kötü beslenme, sigara, fiziksel olarak hareketsiz sedanter yaşam tarzı vb gibi)
• Hava kirliliği (dizel motor egzoz dumanı)

Karsinojenlere maruziyet kesin kanser olunacağı anlamına gelmez. Her karsinojen maddenin farklı derecelerde kanser yapma potansiyeli mevcuttur.

Her Sigara İçen Niçin kanser olmuyor?

Herkesin hem fikir olduğu konulardan biri de sigaranın akciğer kanserine sebep olduğudur. Çevrenizden hemen tersine örnekler duyacaksınız.

Bu örnekleri çoğaltmak mümkün lakin unutmayın ki ölenler konuşamadığı gibi ölenin ardından da konuşulmuyor.

Karsinojenlerin hücrenin DNA’sına hasar verdiğini yukarıda yazmıştım. Tüm canlılar ve hücreleri yaşam savaşı içerisinde sonuna kadar mücadele ederler. Karsinojen bir madde ”sigara” vücuda girdiğinde hücrenin DNA’sına zarar vermeye başladığı andan itibaren de hücre içerisinde DNA tamir mekanizmaları harekete geçer. Sigara içeriğindeki karsinojen kimyasallar hep aynı olsa da ve herkese hep aynı zararlı etkileri yapsalar da herkesin DNA tamir mekanizması birbirinden farklı çalışmaktadır.

Aziz Sancar ve ekibinin dünya genelinde büyük yankı uyandıran karsinojenlere bağlı DNA hasarını haritalandırmasını merak edenler okuyabilir (yazının üzerini tıklamanız yeterli)

DNA tamir sistemi kişiden kişiye farklı kapasite ve yetkinlikte olduğu için bazı kişiler kansere daha meyillidir.

Nasıl ve Kimler Karsinojenik Kararı Veriyor?

Kansere neden olan etkenleri bulabilmenin en zor tarafı, nedenin insan üzerindeki etkisini, insan üzerinde denemeden bumaya çalışmaktan gelmektedir.

Bu sebeple;

Şüphelenilen bir nedenin karsinojen olup olmadığını anlayabilmek için hücre kültürü ve hayvan çalışmaları gereklidir.

Maddenin karsinojen olup olmadığı her zaman laboratuvar çalışmalarında net olarak belirlenemeyebilir. Lakin insanlarda karsinojen sınıfına alınmış tüm kimyasallar laboratuvarda hayvanlarda kansere neden olmuştur.

Unutulmaması gereken laboratuvar hayvanları ile insanların fizyolojileri aynı değildir. Bu sebeple etkenlere verdikleri biyolojik yanıtlar da farklı omaktadır.

Yine hayvanların maruz bırakıldığı dozlar insanların karşılaştıklarından oldukça yüksektir. Bu dozlarda karsinojenik etki olması daha düşük dozlarda olacağı anlamına da gelmemektedir. Bu da ilgili etken hakkında kesin bir yargıya varılmasını zorlaştırmaktadır.

Maruz kalınan yol da çok önemlidir. Solunum yolu ile maruziyet ile deri yoluyla maruziyet sonrası etki de çok farklı olacaktır.

Hayvanlarda yüksek dozlarda kansere yol açan bir etken insanda da kanser sebebi sayılmasındaki soru işareti..”Hangi dozlarda karsinojen olduğunu bilmenin mümkün olmamasıdır” Bu sebeple hayvanlarda karsinojen olan etkenlerle maruziyeti mümkün ise kesmek değilse en aza indirmek gerekir.

İnsanlarla Kanser Çalışması Yapılıyor mu?

Evet yapılıyor… Lakin filmlerde gördüğünüz gibi canavarca deneyler yaparak değil elbet..

Epidemiyolojik çalışmalar yolu ile insanlarda kanser çalışması yapılmaktadır.

Epidemiyolojik Çalışma Nedir

Toplumu, toplumun içerisinde bir bölümü hedeflenen doğrultuda inceleyerek – takip ederek hangi faktörlerin araştırılan kanser ile ilişkili olduğunu belirlemektir.

Her ne kadar elde edilen veriler faydalı olsa da insanların yaşamı içerisinde çok farklı çeşit ve sayıda etkene maruz kalmaları net bir sonuca ulaşılmasına engel olmaktadır. İnsan ömrünün uzunluğu yine karsinojene maruziyet ve kanserleşmenin uzun yıllarda oluşması ilgili etken hakkında kesin yargıya varımasının önünde ciddi engellerdir.

Her ne kadar sürerse sürsün elde edilen veriller tasniflenerek etkenler karsinojenlik açısından sınıflandırılır.

Kanser Araştırmaları Uluslararası Ajansı (International Agency for Research on Cancer = IARC)

Uluslararası Kanser Araştırma Ajansı (IARC) kanser nedenlerini ve karsinojenleri belirlemek ana hedeflerinden biridir. Karsinojenlerin sınıflandırılması için oluşturduğu sistem en yaygın kullanıma. sahiptir.

Kanser Yapma Potansiyeline Değerlendirme

• Grup 1: İnsanlar için karsinojen
• Grup 2A: İnsanlar için muhtemelen / büyük ihtimalle karsinojen
• Grup 2B: İnsanlar için kansinojen olma ihtimali var
• Grup 3: İnsanlarda karsinojen olarak sınıflandırılamaz, çalışmalarla bunun gösterilmesi lazım
• Grup 4: Muhtemelen insanlar için karsinojen değildir

Aşağıdaki tablo ve sonrasında bulunan listeyi inceleyerek yaşamınız içerisinde maruz kaldıklarınızın kanser riskinizi artırıp artırmadığını öğrenebilirsiniz

İnsanlar İçin Bilinen Karsinojenler

Kanser Araştırmaları Uluslararası Ajansı – IARC Listesi

Grup 1: İnsanlar İçin Karsinojen

• Acetaldehyde – asetaldehit (alkollü içkilerden)
• Acheson process – acheson süreci (mesleki maruziyetle ilişkili)
• Aflatoxins – aflatoksinler
• Alcoholic beverages – alkollü içecekler
• Aluminum production – alüminyum üretimi
• 4-Aminobiphenyl – 4-aminobifenil
• Areca nut – areca somunu
• Aristolochic acid – aristoloşik asit (ve ihtiva eden bitkiler)
• Arsenic and inorganic arsenic compounds – arsenik ve inorganik asit bileşikleri
• Asbest (tüm formları) ve asbest içeren mineral maddeler ( talk = pudra veya vermikülit gibi )
• Auramine production – auramin üretimi
• Azathioprine – azatioprin
• Benzene – benzen
• Benzidine and dyes metabolized to benzidine – benzidin ve benzidine metabolize boyalar
• Benzo[a]pyrene (2017 yılına ait çalışmalarda elektronik sigarada bu madde tespit edilmiştir)
• Beryllium and beryllium compounds – berilyum ve berilyum bileşikleri
• Betel quid, with or without tobacco – betel gzı, tütünlü veya tütünsüz
• Bis(chloromethyl)ether and chloromethyl methyl ether (technical-grade) – Bis (klorometil) eter ve klorometil metil eter
• Busulfan – busulfan
• 1,3-Butadiene – 1,3-Bütadien
• Cadmium and cadmium compounds – Kadmiyum ve kadmiyum bileşikleri
• Chlorambucil – Klorambusil
• Chlornaphazine – Klornapazin
• Chromium (VI) compounds – Krom (VI) bileşikleri
• Clonorchis sinensis – klonorşiz sinezi (enfeksiyon ile) aynı zamanda Çin karaciğeri kurdu olarak da bilinir
• Coal – kömür, ev içi yanmadan kaynaklı kapalı emisyonlar
• Coal gasification – kömür gazına maruziyet
• Coal-tar – kömör katranı, kok kömür üretimi
• Cyclophosphamide – siklofosfamid
• Cyclosporine – siklosporin
• 1,2-Dichloropropane – 1,2-dikloropropan
• Diethylstilbestrol – dietilstilbestrol
• Engine exhaust, diesel – dizel motor egzozu
• Epstein-Barr virus – Ebsttein bar virüsü EBV (enfeksiyon ile)
• Erionite – eriyonit
• Ethanol in alcoholic beverages – alkollü içeceklerde etanol
• Ethylene oxide – etilen oksit
• Etoposide – etoposid
• Fission products, including strontium-90 – Stronsiyum-90 dahil olmak üzere fisyon ürünleri
• Fluoro-edenite fibrous amphibole – fluoro-edenite lifli amfibol
• Formaldehyde – formaldehit
• Haematite mining (underground) – Hematit madenciliği (yeraltı)
• Helicobacter pylori (infection with) – Helicobacter pylori (enfeksiyon ile)
• Hepatitis B virus (chronic infection with) – Hepatit B virüsü (kronik enfeksiyon ile)
• Hepatitis C virus (chronic infection with) – Hepatit C virüsü (kronik enfeksiyon ile)
• Human immunodeficiency virus type 1 (HIV-1) (infection with) – insan immün yetmezlik virüsü tip 1 (HIV-1) (enfeksiyon ile)
• Human papilloma virus (HPV) types 16, 18, 31, 33, 35, 39, 45, 51, 52, 56, 58, 59 (infection with) (Note: The HPV types that have been classified as carcinogenic to humans can differ by an order of magnitude in risk for cervical cancer) – insan papilloma virüsü (HPV) tip 16, 18, 31, 33, 35, 39, 45, 51, 52, 56, 58, 59 (enfeksiyon ile birlikte) (Not: İnsanlar için karsinojen olarak sınıflandırılan HPV tipleri, rahim ağzı (serviks) kanseri riski büyüklük sırasına göre) 
• Human T-cell lymphotropic virus type I (HTLV-1) (infection with) – insan T hücresi lenfotropik virüs tip 1 (HTLV-1) (enfeksiyon ile) 
• Ionizing radiation (all types) – iyonize radyasyon (her tip) 
• Iron and steel founding (workplace exposure) – demir ve çelik kurucu (iş yerinde maruz kalma) 
• Isopropyl alcohol manufacture using strong acids – izopropil alkol, güçlü asitler kullanılarak imal edilir
• Kaposi sarcoma herpesvirus (KSHV), also known as human herpesvirus 8 (HHV-8) (infection with) – insan herpesvirüs 8 (HHV-8) olarak da bilinen kaposi sarkomu herpes virüsü (KSHV) (enfeksiyon ile) 
• Leather dust – deri tozu
• Lindane – lindan 
• Magenta production – macenta üretimi
• Melphalan – melfalan
• Methoxsalen (8-methoxypsoralen) plus ultraviolet A radiation, also known as PUVA – metoksalen (8-metoksipüralen) artı ultraviyole A ışını, ayrıca PUVA olarak da bilinir
• 4,4′-Methylenebis(chloroaniline) (MOCA) – 4,4′-Metilenbis (kloroanilin) (MOCA) 
• Mineral oils, untreated or mildly treated – Mineral yağlar, işlenmemiş veya hafifçe işlenmiş 
• MOPP and other combined chemotherapy including alkylating agents – MOPP ve alkilleyici maddeler de dahil olmak üzere diğer kombine kemoterapi 
• 2-Naphthylamine – 2-Naftilamin 
• Neutron radiation – Nötron radyasyonu 
• Nickel compounds – Nikel bileşikleri
• N’-Nitrosonornicotine (NNN) and 4-(N-Nitrosomethylamino)-1-(3-pyridyl)-1-butanone (NNK) – N’-Nitrosonornikotin (NNN) ve 4- (N-Nitrosomethylamino) -1- (3-pyridyl) -l-butanone (NNK)
• Opisthorchis viverrini (infection with), also known as the Southeast Asian liver fluke – Opisthorchis viverrini (enfeksiyon ile), aynı zamanda Güneydoğu Asya karaciğer kurdu olarak da bilinir
• Outdoor air pollution (and the particulate matter in it) – Dış hava kirliliği (ve içerisindeki partiküler madde)
• Painter (workplace exposure as a) – boyacılık (olarak işyerinde maruz kalma)
• 3,4,5,3′,4′-Pentachlorobiphenyl (PCB-126) 
• 2,3,4,7,8-Pentachlorodibenzofuran 
• Phenacetin (and mixtures containing it) – fenasetin (ve karışımları içeren karışımlar) 
• Phosphorus-32, as phosphate – fosfor-32, fosfat olarak 
• Plutonium – plütonyum 
• Polychlorinated biphenyls (PCBs), dioxin-like – dioksin benzeri poliklorlu bifeniller
• Processed meat (consumption of) – işlenmiş et (tüketim)
• Radioiodines, including iodine-131 – radyoiyodinler, iyot-131 dahil
• Radionuclides, alpha-particle-emitting – radyonüklidler, alfa parçacık yayan
• Radionuclides, beta-particle-emitting – radyonüklidler, beta partikül yayan
• Radium-224 and its decay products – Radyum-224 ve bozunma ürünleri
• Radium-226 and its decay products – Radyum-226 ve bozunma ürünleri
• Radium-228 and its decay products – Radyum-228 ve bozunma ürünleri
• Radon-222 and its decay products – Radyum-222 ve bozunma ürünleri
• Rubber manufacturing industry – kauçuk imalat sanayi 
• Salted fish (Chinese-style) – tuzlu balık (Çin usulü)
• Schistosoma haematobium (infection with) – şistozoma hematobium (enfeksiyon ile)
• Semustine (methyl-CCNU) – semustin (metil-CCNU)
• Shale oils – şist yağları
• Silica dust, crystalline, in the form of quartz or cristobalite – silika tozu, kristal, kuvartz veya kristobalit şeklinde
• Solar radiation – güneş radyasyonu
• Soot (as found in workplace exposure of chimney sweeps) – Kurum (baca artıklarının iş yerinde bulunması gibi)
• Sulfur mustard – kükürt hardal
• 2,3,7,8-Tetrachlorodibenzo-para-dioxin 
• Thiotepa
• Thorium-232 and its decay products – Toryum-232 ve bozunma/çürüme ürünleri
• Tobacco, smokeless – tütün, dumansız
• Tobacco smoke, secondhand – sigara pasif içicilik 
• Tobacco smoking – sigara (her türlü tütün ve tütün ürünü) 
• ortho-Toluidine – orto-Toluidin 
• Treosulfan – treosülfan
• Trichloroethylene – trikloroetilen
• Ultraviolet (UV) radiation, including UVA, UVB, and UVC rays – UVA, UVB ve UVC ışınlarını da içeren ultraviyole (UV) ışınım 
• Vinyl chloride – vinil klorür
• Wood dust – tahta tozu 
• X- and Gamma-radiation – X ve Gama radyasyonu

Grup 2A: İnsanlar İçin Muhtemelen / Büyük İhtimalle Karsinojen

• Acrylamide
• Adriamycin (doxorubicin)
• Androgenic (anabolic) steroids
• Art glass, glass containers, and press ware (manufacture of)
• Azacitidine
• Biomass fuel (primarily wood), emissions from household combustion
• Bischloroethyl nitrosourea (BCNU), also known as carmustine
• Captafol
• Carbon electrode manufacture
• Chloral
• Chloral hydrate
• Chloramphenicol
• alpha-Chlorinated toluenes (benzal chloride, benzotrichloride, benzyl chloride) and benzoyl chloride (combined exposures) 
• 1-(2-Chloroethyl)-3-cyclohexyl-1-nitrosourea (CCNU)
• 4-Chloro-ortho-toluidine
• Chlorozotocin
• Cisplatin
• Cobalt metal with tungsten carbide 
• Creosotes 
• Cyclopenta[cd]pyrene 
• DDT (4,4′-Dichlorodiphenyltrichloroethane) 
• Diazinon
• Dibenz[a,j]acridine
• Dibenz[a,h]anthracene
• Dibenzo[a,l]pyrene
• Dichloromethane (methylene chloride)
• Diethyl sulfate
• Dimethylcarbamoyl chloride
• 1,2-Dimethylhydrazine
• Dimethyl sulfate
• Epichlorohydrin
• Ethyl carbamate (urethane)
• Ethylene dibromide
• N-Ethyl-N-nitrosourea
• Frying, emissions from high-temperature
• Glycidol
• Glyphosate
• Hairdresser or barber (workplace exposure as) – kuaförlük veya berberlik (meslek olarak)
• Human papillomavirus (HPV) type 68 (infection with)
• Indium phosphide 
• IQ (2-Amino-3-methylimidazo[4,5-f]quinoline) 
• Lead compounds, inorganic – kurşun bileşikleri, inorganik 
• Malaria (caused by infection with Plasmodium falciparum) – sıtma 
• Malathion
• Merkel cell polyomavirus (MCV) 
• 5-Methoxypsoralen
• Methyl methanesulfonate
• N-Methyl-N´-nitro-N-nitrosoguanidine (MNNG)
• N-Methyl-N-nitrosourea
• Nitrate or nitrite (ingested) under conditions that result in endogenous nitrosation
• 6-Nitrochrysene 
• Nitrogen mustard
• 1-Nitropyrene
• N-Nitrosodiethylamine
• N-Nitrosodimethylamine
• 2-Nitrotoluene
• Non-arsenical insecticides (workplace exposures in spraying and application of) 
• Petroleum refining (workplace exposures in) 
• Pioglitazone
• Polybrominated biphenyls (PBBs)
• Procarbazine hydrochloride
• 1,3-Propane sultone
• Red meat (consumption of) – yoğun kırmızı et tüketimi
• Silicon carbide whiskers
• Styrene-7,8-oxide
• Teniposide
• Tetrachloroethylene (perchloroethylene) 
• Tetrafluoroethylene 
• Trichloroethylene 
• 1,2,3-Trichloropropane 
• Tris(2,3-dibromopropyl) phosphate 
• Very hot beverages (above 65 degrees Celsius) – çok sıcak içecekler (65 derecenin üstü)
• Vinyl bromide

Bilimsel Yazı Sevenler Devam Edebilirler

AZİZ SANCAR – Sigara dumanı kanserojeni benzo[a]pirenin neden olduğu DNA hasarının insan genomu çapında onarım haritası https://www.pnas.org/doi/full/10.1073/pnas.1706021114

Sınırlı Sorumluluk Beyanı:
Web sitemizin içeriği, ziyaretçiyi bilgilendirmeye yönelik hazırlanmıştır. Sitede yer alan bilgiler, hiçbir zaman bir hekim tedavisinin ya da konsültasyonunun yerini alamaz. Bu kaynaktan yola çıkarak, ilaç tedavisine başlanması ya da mevcut tedavinin değiştirilmesi kesinlikte tavsiye edilmez. Web sitemizin içeriği, asla kişisel teşhis ya da tedavi yönteminin seçimi için değerlendirilmemelidir. Sitede kanun içeriğine aykırı ilan ve reklam yapma kastı bulunmamaktadır.

Mitokondri, proteinleri, yağları ve şekeri vücudun yaşaması için ihtiyacı olan enerjiye dönüştüren oksijenli solunum yapan hücrelerin organelidir.

İnsanlarda kırmızı kan hücreleri alyuvarlar hariç tüm hücrelerde bulunur.

Bu organeller işlevsiz hale geldiğinde, daha az enerji ve aşırı düzeyde reaktif oksijen türü üretirler ve bu da kas atrofisine, güçsüzlüğe ve dayanıklılık kaybına neden olabilir.

Otofaji, hücre içi bileşenlerini besin eksikliğini telafi etmek için geri dönüştürür. Aynı zamanda organelleri, sayılarını düzenlemek ve kalite kontrolünü sürdürmek için seçici olarak ortadan kaldırır. 

Mitofaji, mitokondrilerin sayılarını düzenlemek ya da hasarlı olanları ortadan kaldırmaya denir.

Mitofaji, bir başka ifade ille genelde hücrenin stresli dönemi sonrası hasar alan veya fonksiyonu bozulan mitokondrinin yok edilmesi ve hücre içi geri dönüşüm sürecidir. Mitofaji, kas hücrelerinin mitokondrilerine özel bir otofaji dir.

Egzersiz, mitofaji faaliyetini arttırarak kaslarda bulunan hasarlı mitokondrilerin hücre içinde geri dönüştürülmesini sağlar. Bu sayede kaslar ve hücreleri daha sağlıklı hale gelir.  

Bir grup farede Ulk1 geni silindi. Ulk1 geni silinen farelerin (mitofaji yapmaları engellenen farelerin), Ulk1 geni silinmeyen normal fareler kadar koşmalarına rağmen metabolik olarak fayda sağlayamadıkları görüldü.

Tüm bu bulgular egzersizin, mitofajiyi doğrudan etkilediğini ve ne kadar önemli olduğunu göstermiştir.

Makro otofajinin Moleküler Mekanizması

Egzersiz, mitofaji yoluyla hücrenin enerji merkezi mitokondrinin yenilenmesini sağlayarak kas sağlığını geliştirir.

Sonuç olarak atalarımızın da dediği gibi…

İşleyen Demir Işıldar

Bilimsel Yazı Sevenler Devam Edebilirler

Egzersiz kaslar için mitokondriyal bir ilaçtır https://www.sciencedirect.com/science/article/pii/S2666337619300083https://www.sciencedirect.com/science/article/pii/S2666337619300083

Mitofaji mekanizmaları https://pmc.ncbi.nlm.nih.gov/articles/PMC4780047/

Hücre Ölümü Düzenlemesinde Mitofaji: Mekanizmalar ve Hastalık Etkilerine İlişkin İçgörüler https://pubmed.ncbi.nlm.nih.gov/39456203/v

Egzersizin iskelet kasında obezite kaynaklı mitokondriyal disfonksiyona etkileri https://pmc.ncbi.nlm.nih.gov/articles/PMC5709473/

NAD ⁺ / NADH ve iskelet kası mitokondriyal adaptasyonlarının egzersize uyumu https://pmc.ncbi.nlm.nih.gov/articles/PMC3423123/

Egzersizin Mitofajiyi Uyarıp Mitokondriyal Fonksiyonu İyileştirerek Alzheimer Hastalığına Faydaları https://pmc.ncbi.nlm.nih.gov/articles/PMC8519401/

Fiziksel Egzersiz: Mitokondriyal Sağlığı Korumak İçin Yeni Bir Araç https://www.frontiersin.org/journals/physiology/articles/10.3389/fphys.2021.660068/full

Sınırlı Sorumluluk Beyanı:
Web sitemizin içeriği, ziyaretçiyi bilgilendirmeye yönelik hazırlanmıştır. Sitede yer alan bilgiler, hiçbir zaman bir hekim tedavisinin ya da konsültasyonunun yerini alamaz. Bu kaynaktan yola çıkarak, ilaç tedavisine başlanması ya da mevcut tedavinin değiştirilmesi kesinlikte tavsiye edilmez. Web sitemizin içeriği, asla kişisel teşhis ya da tedavi yönteminin seçimi için değerlendirilmemelidir. Sitede kanun içeriğine aykırı ilan ve reklam yapma kastı bulunmamaktadır.

Gelelim nedenine..

Anlaşılabilmesi için ”HÜCRE HASARI” nedir onu hatırlayalım.

Hücre hasarının en büyük nedenlerinden biri “İSKEMİ” dir.

İskemi; sıklıkla belirli bir dokudaki kan akışının zayıflaması veya tamamen kesilmesi sonucu dokunun başta oksijen olmak üzere hayati önem taşıyan moleküllere erişiminin engellenmesine bağlı olarak gelişen doku hasarına verilen isimdir.

Sistemimiz Nasıl Çalışıyor?

Hücrede Sodyum-potasyum pompası bulunur. Bu pompa 3 tane sodyumu dışarıya atar, 2 potasyum içeriye alır. AMA Bunları yapabilmek için enerji harcar. Yani ATP gerekir..

ATP (enerji) oluşması için ise mitokondriye OKSİJEN gerekir.

Koşuyoruz…

Koşarken daha çok enerji lazım. Enerjiyi üreten mitokondri olduğu için enerji santrali mitokondriye daha çok oksijen lazım

Bu durumda oksijeni daha çok alabilmek için solunum sayısı hızlanıyor. Oksijen yetmedikçe daha hızlı nefes alıyoruz. Kısa ve derin olmayan solunumlar başlıyor, Oksijen yetmedikçe Sodyum / potasyum pompası çalışmamaya başlıyor.

İLLE DE KOŞACAĞIM DİYORSANIZ

Nefes nefese kalmayın sakın.

Dikkat ederseniz en önemli konu hipoksi. Lakin damarın daralması/bozulması da bir hipoksi nedenidir.

Her yerde parmaktan ölçüm cihazları var. Hatta telefonlarla ble ölçülüyor. Satürasyonum 97 iyiyim diyemezsiniz. Çünkü arka plan var.

Diyelim kılcal damarlarınızda ENDOTEL HASAR var. Ve birçok organı besliyor o kılcallar.

İlk aklımıza gelen organın adı KALP olmalı.

Kalpte dokulara oksijen gitmiyor. Oksimetre isterse 100 göstersin. Kalpteki kılca damarlarıın durumunu GÖSTERMEZ.

Sonra genç kalp krizi geçirdi…!! Çünkü o kadar zorladı ki kendini

DEMİR ya da B12, B9 eksikliğine bağlı ANEMİ.

Özellikle demir eksikliğine bağlı anemide; Eritrosit içerisindeki Hemoglobin yetmiyor ve OKSİJEN TAŞIYAMIYOR. Görüldüğü gibi ANEMİ de önemli.

TRİGLİSERİT – LDL-a

Bunlar damarların içini tıkar. Oksijen yine geçmez. Ve bunların tıkama sebebi ise tükettiğimiz yağlar değil AĞIR KARBONHİDRATLAR

Bu oksijen yetersizliği endotel hasarları sebebi ile BEYINDE de olur ve beyin sisi dahil nörolojik semptomlar oluşur.