Hafıza – Tetkik iş Güvenliği ve Sağlığı

Rastgeleliğin Beyinden Sonrası Kaostan Hafızaya

Tetkik Editor — Sat, 13 Sep 2025 21:01:00 +0000

Beyin Rastgele Verileri Nasıl Anlamlı Hatıralara Dönüştürür?

Hayat, bir veri bombardımanı. Reklamlar, konuşmalar, görüntüler, sesler, duygular, dokunuşlar… Her an binlerce bilgi beynimize hücum ediyor.

Lakin bir düşünün: Tüm bu rastgele verilerden yalnızca bazıları hafızamıza kazınıyor. Peki beyin bu seçimi nasıl yapıyor?

Bu kadar dağınık bilgiyi nasıl düzenli, anlamlı ve kalıcı hale getiriyor?

İşte beynin bu olağanüstü organizasyon ustalığının perde arkası…

Dikkat – Beynin Bilgi Kapıcısı

Beyin çevreden gelen her veriyi kaydedemez. Zihnimiz, “önemli olanı” süzmek zorundadır. İşte burada dikkat devreye girer. Dikkat, beynin veri kapıcısıdır. Hangi bilgi içeri girecek, hangisi kapıdan dönecek buna karar verir. Bu süzgeç işlemini ön alın korteksi (prefrontal korteks) yapar.

Örnek: Kalabalık bir caddede yürürken bir arkadaşınızın yüzünü bir anda fark etmeniz… Onlarca insan arasından o tanıdık simayı seçen dikkatinizdir.

Örüntü Tanıma – Kaosta Düzen Bulmak

Beyin örüntüleri tanımada harikadır. Aynı bilgiyi farklı biçimlerde alsak bile, beyin bu tekrarları fark eder ve onları anlamlı desenlere dönüştürür. Bu görevi hipokampus üstlenir.

Örnek: Yeni bir telefon numarasını ezberlerken 0 530 568 42 75 diye parçalara ayırmamız… Beynin örüntü oluşturma çabasıdır bu.

Duygular – Bilgiyi Hafızaya Mıhlayan Güç

Bir olay sizi duygusal olarak etkilediyse, onu unutmanız neredeyse imkânsızdır. Amigdala, duygularla yüklü olayları çok daha güçlü işler. Bu yüzden duygu taşıyan bilgiler daha kalıcı olur.

Örnek: İlk aşık olduğunuz gün ne giydiğinizi hâlâ hatırlıyorsanız… Sebebi, o anın duygusal yoğunluğudur.

Sinaptik Plastikite – Bilgiyi Bağlamak

Öğrenmek, nöronlar arasında yeni bağlantılar kurmak demektir. Sık tekrar edilen bilgiler, bu bağlantıları güçlendirir. “Birlikte ateşleyen hücreler, birlikte bağ kurar” (Hebb Yasası) sözü işte bunu anlatır.

Örnek: Bir şarkıyı ne kadar çok dinlerseniz, sözleri o kadar kalıcı olur. Çünkü beyninizdeki nöronlar arasındaki bağlar güçlenir.

Tekrar ve Uyku – Hafızayı Sabitleyen İkili

Bir şeyi ne kadar çok tekrar ederseniz, beyniniz onu o kadar çok “önemli” olarak işaretler. Ancak sadece tekrar yetmez. Uyku, özellikle de REM uykusu, öğrenilen bilgiyi yerli yerine oturtur.

Uyarı: Uykusuz geçen bir gecenin ardından öğrendiğiniz bilgilerin zihninizde buharlaşması şaşırtıcı değil. Beyin, konsolidasyon yapamadığı için hafıza inşa edemez.

Anlam Yükleme – Beyin Hikâyeleri Sever

Beyin, tek başına duran kuru bilgileri sevmez. Onlara anlam, bağlam ve hikâye arar. Bilgileri bir yapbozun parçası gibi diğer bilgilerle ilişkilendirerek hatırlar.

Örnek: “1789 Fransız Devrimi” sadece bir tarih değildir. Eğer onu bir halkın ayaklanışı, Bastille baskını ve özgürlük mücadelesiyle ilişkilendirirseniz, hafızanızda kalıcı olur.

Sonuç – Beynin Usta Editörü

Beyin, çevreden gelen bilgi selini şu adımlarla düzenler:

Dikkatle süzer
Duygularla renklendirir
Örüntü tanıyarak gruplar
Nöron bağlantılarını güçlendirir
Tekrar ve uyku ile pekiştirir
Hikâyeleştirerek kalıcı hale getirir

Bu süreç, sadece biyolojik değil; aynı zamanda evrimsel bir stratejidir. Hayatta kalmak için çevreden anlam çıkarma zorunluluğumuz vardı. Bugün bu strateji, bizi öğrenen, hatırlayan ve gelişen bireyler yapıyor.

Hafıza Bir Beceri, Tesadüf Değil

Gün içinde beynimize düşen milyonlarca bilginin arasından bazıları “anlamlı anılar” haline dönüşüyor. Bu rastlantısal değil. Bu, beynin dikkatle yönettiği, duyguyla işlediği, tekrarlarla pekiştirdiği, uyku ile sabitlediği, örüntüyle düzenlediği ve hikâyeye dönüştürdüğü bir mucize.

Bir bilgiyi unutulmaz kılmak istiyorsanız:
Dikkatinizi verin, duygunuzu katın, tekrar edin, uyuyun ve ona bir anlam yükleyin.

İşte o zaman beyniniz, dağınıklığın içinden bir hazine çıkaracaktır.

Doğal Yaşayın

Doğal Beslenin

Aklınıza Mukayet Olun

Sayın okuyucu,

Aşağıdaki linkten yazımızda yer alan konu hakkında sorularınızı ve görüşlerinizi, merak ettiğiniz ve yazılarımıza konu olmasını istediğiniz hususları iletebilirsiniz.

Bilginin paylaştıkça çoğalacağı düşüncesi ve sizlere daha iyi hizmet verme azmi ile her gün daha da iyiye ilerlemede bizlere yorumlarınız ve katkılarınız ile yardımcı olursanız çok seviniriz. https://g.page/r/CTHRtqI0z0gjEAE/review

Bilimsel Yazı Sevenler Devam Edebilirler

Rastgele gürültü, sağlam çalışma belleği hesaplaması için önemli olan yavaş heterojen sinaptik dinamikleri teşvik eder https://www.pnas.org/doi/10.1073/pnas.2316745122

İnsan serebral organoidleri ve bilinç: iki ucu keskin bir kılıç https://pmc.ncbi.nlm.nih.gov/articles/PMC7723930/

Özellik Tabanlı Görsel Kısa Süreli Bellek Yaygın Olarak Dağıtılmıştır ve Hiyerarşik Olarak Organize Edilmiştir https://pubmed.ncbi.nlm.nih.gov/29909999/

İnsan gelişimi: Mini beyin teknolojisindeki ilerlemeler https://pubmed.ncbi.nlm.nih.gov/28470206/

Dr Mustafa KEBAT

Tetkik OSGB İş Sağlığı ve Eğitim Koordinatörü

Sınırlı Sorumluluk Beyanı:
Web sitemizin içeriği, ziyaretçiyi bilgilendirmeye yönelik hazırlanmıştır. Sitede yer alan bilgiler, hiçbir zaman bir hekim tedavisinin ya da konsültasyonunun yerini alamaz. Bu kaynaktan yola çıkarak, ilaç tedavisine başlanması ya da mevcut tedavinin değiştirilmesi kesinlikte tavsiye edilmez. Web sitemizin içeriği, asla kişisel teşhis ya da tedavi yönteminin seçimi için değerlendirilmemelidir. Sitede kanun içeriğine aykırı ilan ve reklam yapma kastı bulunmamaktadır.

Neden Markete Gidince Hep Yumurtayı Unutuyorum?

Tetkik Editor — Sat, 26 Jul 2025 21:01:00 +0000

Bazen yürürken, aniden çocuklukta duyduğunuz bir ses gelir kulağınıza.
Belki bir düdük sesi, belki bir sandal gıcırtısı…
Ve sonra: Zihninizde bir kapı açılır.
Yıllardır girilmeyen bir odadan resimler sarkar, kokular yayılır, duygular dökülür.

Peki o an neden tam da o an geldi?

Yada…

Hepimizin başına gelir: Anahtar cebimizde, telefon elimizde, gözlük kafamızda ama evin içinde “Gözlüğümü gördünüz mü?” diye dolanırız. Peki, beyin bu kadar zekiyse neden bazen bu kadar..aptal taklidi yapıyor?

Çünkü

Beyin, rastgeleliği sever. Ve bu sevgi, onu hafızaya dönüştürmek için zekice taktiklere dönüştürür.

Rastgelelik Beynin Oyuncağıdır

Beyin, tahmin edilebilir olanı sever ama akılda kalan genellikle tahmin edilemeyendir.
Yani hafızanıza kazınanlar çoğunlukla “mantıklı” değil, “anormal” olanlardır.

Örnek:

Ders çalışırken saatlerce okuduğunuzu hatırlamazsınız ama
o sırada karşınızdaki sineğin sizden daha az stresli olduğunu düşünürsünüz…
İşte o sinek, anınızın tutucu çivisi olur.

Neden mi?

Çünkü rastgelelik, dikkati çeker. Dikkat, hafızanın ön kapısıdır.

Beyin Hatırlayan Bir Makine Değil, Seçen Bir Sanatçıdır

İnsan beyni, bir güvenlik kamerası gibi her şeyi kaydetmez.
Aksine, bir yönetmen gibi sahneleri seçer, ışıklar ekler, arka fonu çizer.

Rastgelelik onun tuvali gibidir.
Gelişigüzel fırça darbeleri gibi gelen bilgilerden anlamlı bir kompozisyon çıkarır.

Ama dikkat: Beyin için önemli olan veri değil, anlamdır.
Ve çoğu zaman, en anlamlı olan şey; ilk bakışta en saçma görünen şeydir.

Beyin, Anlamsız Verileri Anlamlı Masallara Dönüştürür

Diyelim ki size 7 tane rastgele kelime versem:
“Limon – Bisiklet – Tavuk – Kraliçe – Parfüm – Uçurtma – Çivi”
Unutmanız an meselesi. Ama şöyle desem?

“Kraliçe sabah limonlu çay içerken parfümünü sıktı, bisiklete atladı, tavuğunu uçurtmaya bağladı ve çiviyle postaya verdi.”

Gülümsetti değil mi?
Beyin şimdi bunu “komik bir hikâye” olarak paketledi.
Ve paketlendiği için artık rafta saklı.

Hafıza rafları boş veri değil, duygulu hikâyeler ister.

Rastgelelik, Hafızanın Ham Maddesidir

Bir çocuk ilk kez denizi gördüğünde…
Kum sıcak, dalga ıslak, martı tiz sesli, annesi heyecanlı…
O anın her bileşeni başlı başına rastgeledir. Ama hepsi birleşir, tek bir duygusal haritaya dönüşür.

Çünkü beyin, veriyi değil, bağlantıyı saklar.
Sıralı değil; örüntülü hatırlar.
Zincir değil; ağ kurar.

Nörotransmitterler – Hatıraları Kodlayan Duygusal Kurye

Adrenalin, dopamin, serotonin… Bunlar sadece kimya değil, anı mühendisleridir.

Gerilim = Kalıcı Anı

Trafik kazası? Bir saniye bile sürse yıllarca hatırlarsın.
İlk aşkın gülümsediği an? Tüm detaylarıyla kazınır.

Çünkü duygusal anlar, beynin “Bu önemli, bunu sakla!” dediği anlardır.

Beyin, rastgeleliğin içinden duygusal yoğunlukla ışıldayanları cımbızla çeker.

Anılar, Beynin Tiyatro Sahnesidir

Geçmişte bir zaman evinizin karşısındaki parkta ağlayan bir kadın gördünüz.
Yanındaki çocuk sessizce annesinin eteğini tutuyordu.

Ne kadın kimdi, ne çocuk. Ama…
Bir hafta sonra, komşunuzdam o kadının öldüğünü öğrendiğinizde, işte o an:
Gördüğünüz anı kristal netliğinde hatırladınız.

Çünkü duygular, hafızanın sahne ışığıdır.
Ne zaman bir an duyguyla yıkanır, o an unutulmaz olur.

Tekrar mı? Hayır, Ritim!

Sadece tekrar etmek değil, ritmik tekrar hafızayı mühürler.

Neden reklam jingle’larını unutamayız?

“Biiim, bim bim bim!”
“Eti eti eti eti… Etinin en güzel hali!”

Çünkü beyin müziği ciddiye alır, hele ki kelimelerle dans ediyorsa.

Rastgele bilgiyi şarkılaştırdığınızda (veya kafiyeli söylediğinizde) o bilgiye dans pisti verirsiniz.

Unutkanlığın Asıl Nedeni – Sıkıcılıkla Anlaşmalı Hafıza Kapısı

Hafıza, sıkıcılara geçiş izni vermez.

Unuttuğunuz doğum günü mesajı, alışverişteki yumurta veya üç gün önce giydiğiniz tişörtün rengi…
Çünkü beyin bu bilgileri “önemli değil” klasörüne atar.
Ve evet, bu klasör otomatik olarak çöpe gider.

Çözüm? Onları garipleştir.

Örneğin:

“Yarın Halil’e doğum günü mesajı atacağım” yerine
“Yarın Halil’in beynine patlayan bir konfetili mesaj fırlatacağım.”

Hafıza o an: “Dur, bu ilginçti.” der. Kaydeder.

Beyin, “Gereksizi” Atmaz — Sadece “Kullanışlı Olanı” Öne Çıkarır

Bir ders kitabını baştan sona okursunuz. Sonra sadece başlığı hatırlarsınız.
Ama arkadaşınızın derste fırlattığı silgiyi, üç yıl geçse de unutmazsınız.

Çünkü beyin, öğretmeni değil, oyunu hatırlar.
Formülü değil, hikâyeyi.
Metni değil, melodiyi.

Hafıza bilgiyle değil, deneyimle beslenir.

Beyin – Düzenli Sandığımız Kaosun Efendisi

Rastgeleliği güçlü hafızaya dönüştürme süreci aslında bir tür veri filtreleme algoritması gibidir.

Yüzbinlerce veri gelir.
Duygu, tekrar, özgünlük, bağlam, sürpriz öğeleri bu verileri işaretler.
İşaretlenenler kısa süreli belleğe, ardından uzun süreli belleğe geçer.

Yani beyin:
Rastgeleliği tanır,
İçinde kalıp arar,
Onu yapılandırır,
Ve sonra saklar.

Tekrar Etme, Hissettir – Hatırlanmak İstiyorsan, İz Bırak

Bir lider konuşmasını tekrar eder ama biri sadece bir cümleyle kitleleri etkiler.
Bir öğretmen müfredatı bitirir, ama öğrenciler onun sınıfta yaptığı tek şakayı hatırlar.

Çünkü beynin sırrı şu:

Tekrar, ezberi getirir. Ama anlam, iz bırakır.

Aynalar ve Çatlaklar – Hafıza Kusursuz Değildir, Kurgusaldır

Bir hikâyeyi üç kişi anlatır, üçü de farklı anlatır.
Çünkü hafıza, gerçekleri değil, yorumları saklar.

Hafıza, bir aynadır. Ama her aynada bir çatlak vardır.
O çatlaklardan hayat yansır. Ve o yansıma, bizim kişisel tarihimizdir.

Hafıza Bir Kutu Değil, Bir Sirktir

Evet evet, hafıza bir kütüphane değil, bir sirk.
Ve bu sirkte aslan terbiyecisi bir matematik öğretmeni olabilir;
ip cambazı ise senin 3 yıl önce duyduğun ama unutamadığın o saçma şarkı.

Unutmayın: Beyin, mantıklı olanı değil, şaşırtıcı olanı ödüllendirir.
O yüzden unutulmamak istiyorsanız:

İlginç olun.
Kafiyeli olun.
Mümkünse bisiklete binen kraliçelerle hikâye kurun.

Çünkü belki de hafıza, ciddiyeti hiç sevmeyen bir çocuğun oyun alanıdır.

Beynin Hafızası, Bir Arkeoloji Kazısı Gibidir

Zihninizde gömülü anlar vardır.
Bazıları kendiliğinden çıkar, bazıları ise bir şarkı, bir koku, bir bakışla tetiklenir.

Ve her seferinde beyniniz, o rastgele geçmiş kırıntısını alır,
üstüne duygu serper, bağlam örer, anlam yükler…
Ve size sunar: “İşte bu senin geçmişin.”

Hafıza, Rastgeleliğin Sanata Dönüşmesidir

İnsan hafızası mükemmel bir kayıt cihazı değil,
mükemmel bir hikâye anlatıcısıdır.

Ve rastgelelik onun not defteridir.
Bazen bir kurşun kalemle karalanır, bazen bir mürekkep lekesi gibi dağılır.

Ama hepsi sonunda bizi biz yapan anlar bütününe dönüşür.

Doğal Yaşayın

Doğal Beslenin

Aklınıza Mukayet Olun

Sayın okuyucu,

Aşağıdaki linkten yazımızda yer alan konu hakkında sorularınızı ve görüşlerinizi, merak ettiğiniz ve yazılarımıza konu olmasını istediğiniz hususları iletebilirsiniz.

Bilimsel Yazı Sevenler Devam Edebilirler

Nörofizyolojik ve Psikolojik Temelli Bir İnceleme

İnsan beyni, çevreden gelen dağınık ve rastgele duyusal girdileri, organize ve kalıcı belleğe dönüştürebilme yeteneğine sahiptir. Bu süreç, seçici dikkat, emosyonel modülasyon, sinaptik plastisite, kortikal örüntü tanıma ve uyku ile desteklenen konsolidasyon mekanizmalarıyla gerçekleşir. Bu derleme çalışmasında, beyinde rastgele bilginin uzun süreli hafızaya dönüşüm süreci nörofizyolojik ve psikolojik perspektiflerden açıklanmıştır.

Bulgular, bilişsel nörobilimsel mekanizmaların birlikte çalışarak bellek oluşumunda ne kadar karmaşık ve çok düzeyli bir yapı ortaya koyduğunu göstermektedir.

Bu bilgiler, öğrenme bozuklukları ve nörodejeneratif hastalıklar gibi çeşitli klinik alanlara da ışık tutmaktadır.

İnsan beyni, çevresel uyaranların çoğunu rastgele biçimde algılar. Ancak bu rastgele veriler, sinir sisteminin bilişsel filtreleme ve işleme mekanizmaları sayesinde anlamlı hale getirilerek belleğe kaydedilir. Bu süreçte hem nörofizyolojik hem de psikolojik dinamikler devreye girer (Kandel et al., 2013).

Dikkat ve Seçici Filtrasyon

Prefrontal Korteks’in Rolü

Dikkat, rastgele verilerin farkındalık seviyesine ulaşmasında belirleyici rol oynar. Özellikle dorsolateral prefrontal korteks (DLPFC), dikkat odağının yönlendirilmesinde merkezi görevdedir (Baddeley, 2000).

Retiküler Aktive Edici Sistem (RAS)

Beyin sapındaki RAS, gelen duyusal bilgilerin kortikal yapılara iletilmesini kontrol eder. Bu sistemin selektif geçirgenliği, rastgelelik içindeki anlamlı verilerin seçilmesini sağlar (Squire et al., 2018).

Emosyonel Modülasyon ve Hafıza Güçlendirme

Amigdala Aktivasyonu

Duygusal uyarıcılar, amigdala aracılığıyla hipokampal belleğe daha güçlü şekilde kazınır. Bu, emosyonel olayların neden daha kalıcı olduğunu açıklar (Phelps, 2004).

Noradrenalin ve Kortizol Etkileri

Stres ve duygusal yoğunluk sırasında salınan noradrenalin ve kortizol, sinaptik etkinliği artırarak belleğin pekişmesini sağlar (Phelps, 2004).

Sinaptik Plastisite ve Uzun Süreli Potansiyasyon

Hebbian Öğrenme Kuramı

Hebb’e göre birlikte ateşlenen nöronlar arasında bağlar güçlenir. Bu, rastgele bir bilginin tekrarla sinaptik bir iz haline gelmesini sağlar (Kandel et al., 2013).

NMDA Reseptörleri ve Ca²⁺ Girişi

NMDA reseptörlerinin aktivasyonu ile artan hücre içi kalsiyum, gen ekspresyonunu tetikleyerek uzun süreli potansiyasyona (LTP) katkı sağlar (Squire et al., 2018).

Örüntü Tanıma ve Bağlamsallaştırma

Temporo-hipokampal Yollar

Temporal lob yapıları, duyusal verileri örüntülere dönüştürerek anlamsal belleğin oluşumunu kolaylaştırır.

Default Mode Network (DMN)

DMN, dinlenme halinde iken rastgele bilgileri mevcut şemalarla bütünleştirerek daha anlamlı hale getirir (Stickgold, 2005).

Uyku ve Konsolidasyon Süreci

REM ve Non-REM Farklılaşması

Non-REM uykusu, deklaratif belleğin; REM uykusu ise duygusal ve prosedürel öğrenmenin konsolidasyonunu sağlar (Stickgold, 2005).

Talamokortikal Döngüler

Talamus ile neokorteks arasındaki osilasyonlar, bilginin geçici bellekte işlenmesini ve uzun süreli belleğe aktarılmasını sağlar.

Psikolojik Perspektif – Şemalar ve Hikâyeleştirme

Kognitif Şema Teorisi

Birey, rastgele bilgileri mevcut şemalarla karşılaştırarak kodlar. Bu süreç anlam yükleme açısından kritiktir (Beck, 1979).

Hikâyeleştirme ile Hafıza Güçlenmesi

Bilginin hikâyeleştirilerek kodlanması, episodik bellek oluşumunu destekler. Zihinsel bağlamın kurulması, belleği pekiştirir.

Sonuç Olarak

Beyin, rastgele duyusal verileri seçici dikkat, emosyonel filtreleme, sinaptik plastisite ve örüntü tanıma yoluyla güçlü belleğe dönüştürür. Bu süreç, bilişsel nörobilimde hem normatif hem de patolojik durumları anlamada temel oluşturmaktadır. Özellikle öğrenme bozuklukları, anksiyete, travma sonrası stres bozukluğu ve Alzheimer hastalığı gibi klinik tablolarda bu sistemlerin işleyişinin bozulduğu bilinmektedir. Rastgeleliğin organizasyona dönüşmesi, beynin evrimsel açıdan hayatta kalma başarısının temel taşıdır.

Kaynaklar

Baddeley, A. (2000). The episodic buffer: A new component of working memory? Trends in Cognitive Sciences, 4(11), 417–423.
Beck, A. T. (1979). Cognitive therapy and the emotional disorders. Penguin.
Kandel, E. R., Schwartz, J. H., Jessell, T. M., Siegelbaum, S. A., & Hudspeth, A. J. (2013). Principles of Neural Science (5th ed.). McGraw-Hill Education.
Phelps, E. A. (2004). Human emotion and memory: Interactions of the amygdala and hippocampal complex. Current Opinion in Neurobiology, 14(2), 198–202.
Squire, L. R., Berg, D., Bloom, F. E., du Lac, S., Ghosh, A., & Spitzer, N. C. (2018). Fundamental Neuroscience (5th ed.). Academic Press.
Stickgold, R. (2005). Sleep-dependent memory consolidation. Nature, 437(7063), 1272–1278.

Dr Mustafa KEBAT

Tetkik OSGB İş Sağlığı ve Eğitim Koordinatörü

Ayrıca, sitede yer alan bilgiler, hiçbir zaman bir iş güvenliği uzmanının, ilgili mühendisin ya da teknik ekibin yetki ve kararlarının yerini alamaz. Bu kaynaktan yola çıkarak, çalışma sahanız içerisindeki tehlike – risk belirlemesi ya da mevcut işleyişin değiştirilmesi kesinlikte tavsiye edilmez. Web sitemizin içeriği, asla firmanızın işleyişine müdahil olma ya da sorumlularınızın vereceği kararların yerine tutması olarak değerlendirilmemelidir. Sitede kanun içeriğine aykırı ilan ve reklam yapma kastı bulunmamaktadır.

Beyniniz Hakkında Bilmedikleriniz

Tetkik Editor — Sun, 29 Jun 2025 21:01:00 +0000

İnsan beyninde yaklaşık 90 milyar nöron bulunur; bu sinir hücreleri, saniyede 100 trilyon sinaps bağlantısı kurarak düşünce ve hareketlerimizi yönetir.

Beynimiz vücut ağırlığımızın sadece %2-3’ünü oluşturmasına rağmen, vücudumuzdaki oksijenin %20’sini ve glikozun %15-20’sini tüketir; yani çok enerji harcar.

Beyin ağrı sinyallerini işler ama kendisi ağrı hissetmez; bu yüzden beyin ameliyatları hastanın uyanıkken yapılabilir.

Düzenli egzersiz yapmak, beynin hafıza ve öğrenmeden sorumlu bölgesi olan hipokampüsteki gri madde miktarını artırır.

Meditasyon yapmak, beynin odaklanma ve duygu kontrolü sağlayan bölgelerindeki kıvrımları artırarak zihinsel yetenekleri geliştirir.

Beynimiz dakikada yaklaşık 70.000 düşünce üretir; bu, zihnimizin ne kadar aktif olduğunu gösterir.

Beynimizdeki sinir uyarıları saatte 1.6 kilometre ile 432 kilometre arasında değişen hızlarda iletilir.

İnsan beyni, karmaşık görüntüleri sadece 13 milisaniyede işleyebilir; bu da inanılmaz bir hızdır.

Beyin, vücudumuzdaki yağın yarısından fazlasını içerir; bu yağlar sinir hücrelerinin sağlıklı çalışması için gereklidir.

Beynin ön lobu (prefrontal korteks) esnek ve dayanıklıdır; zarar gördüğünde bile işlevini bir dereceye kadar sürdürebilir.

İnsanlar beyinlerinin %100’ünü kullanır; yaygın efsanenin aksine, beynin büyük bir kısmı aktif ve işlevseldir.

Beynimizdeki gri madde, dil yetenekleri ve bilişsel fonksiyonlarla doğrudan ilişkilidir; kadınlarda gri madde oranı genellikle daha yüksektir.

Beyin, tek anda çoklu görev yapmaya uygun değildir; odaklanmak için tek bir işe konsantre olmak en iyisidir.

Düzenli uyku, beyin hücrelerinin yenilenmesini sağlar ve hafızayı güçlendirir.

Sosyal ilişkiler ve bulmaca çözmek gibi zihinsel aktiviteler, beyin sağlığını korur ve bilişsel gerilemeyi önler.

Kahkaha atmak, beyinde mutluluk hormonlarının salgılanmasını artırır ve stresi azaltır.

Beyin, müzik dinlerken veya enstrüman çalarken görsel, işitsel ve motor kortekslerini aynı anda aktif eder; bu da yaratıcılığı ve koordinasyonu geliştirir.

Beyin sağlığını korumak için düzenli egzersiz yapmak, dengeli beslenmek ve stresten uzak durmak gerekir.

Beyin, yaşlandıkça küçülür ama doğru yaşam tarzı ile bu küçülme yavaşlatılabilir ve bilişsel fonksiyonlar korunabilir.

Beyin eğitilebilir; nörofeedback ve benzeri tekniklerle dikkat, hafıza ve duygusal kontrol gibi yetenekler geliştirilebilir, hatta bazı hastalıkların belirtileri azaltılabilir.

İnsan beynindeki sinir hücrelerinin toplam uzunluğu 160.000 kilometreyi bulur; bu, dünyanın etrafında dört kez dolaşmaya eşdeğerdir.

Beynimizde yaklaşık 90 milyar nöron bulunur ve bu nöronlar saniyede 100 trilyon sinaps bağlantısı kurar, yani inanılmaz bir iletişim ağı oluşturur.

Beyin ağrı sinyallerini algılamaz; bu yüzden beyin ameliyatları hastalar uyanıkken bile yapılabilir.

Beynin sol yarımküresinde, sağa göre 200 milyon daha fazla nöron bulunur, bu da bazı bilişsel farklılıklara yol açabilir.

İnsan beyni evrim sürecinde küçülürken verimliliği artmıştır; yani daha küçük ama daha işlevsel bir organ haline gelmiştir.

Beynimizdeki nöronlar arasında iletişim hızı saatte 1.6 kilometreden 432 kilometreye kadar çıkabilir; bu, düşüncelerimizin ne kadar hızlı olduğunu gösterir.

Beynimiz karmaşık görüntüleri sadece 13 milisaniyede işleyebilir; bu inanılmaz bir hızdır ve görsel algımızın ne kadar gelişmiş olduğunu gösterir.

Beynin ön lobu (prefrontal korteks) oldukça elastiktir ve zarar gördüğünde bile işlevini bir dereceye kadar sürdürebilir.

İnsanlar beyinlerinin %100’ünü kullanır; yaygın efsanenin aksine beynin büyük bir kısmı aktif ve işlevseldir.

Meditasyon yapmak, beynin kıvrımlarını artırarak odaklanma ve duygu kontrolü gibi yetenekleri geliştirir.

Beynin kusmayı kontrol eden postrema bölgesi, kan-beyin bariyerine duyarsız tek bölgedir; bu sayede zararlı maddeleri algılayabilir.

Müzik aleti çalmak beynin görsel, işitsel ve motor kortekslerini aynı anda aktive eder, yaratıcılığı ve koordinasyonu artırır.

Beyin, yaşlandıkça küçülür ancak doğru yaşam tarzı ile bu küçülme yavaşlatılabilir ve bilişsel fonksiyonlar korunabilir.

Sosyal ilişkiler ve zihinsel aktiviteler beyin sağlığını korur, bilişsel gerilemeyi önler.

Beynimizde ağrı alıcısı olmadığı için, beyin ameliyatları hastanın uyanıkken yapılabilir.

Beyin, karmaşık bilgileri işleyip gerçeklik algımızı oluşturur; bazı nörolojik hastalıklarda bu algı bozulabilir (örneğin Anton Sendromu).

Beynin bazı bölgeleri zarar gördüğünde, diğer bölgeler işlevi kısmen üstlenerek beynin esnekliğini gösterir.

Beyin sağlığını desteklemek için düzenli uyku, dengeli beslenme ve stres yönetimi şarttır.

Beyin hücreleri yenilenebilir; yeni nöron üretimi öğrenme ve hafıza için önemlidir.

Beyin, karmaşık sinir ağları ve milyarlarca bağlantı sayesinde hem düşünce hem de duygu süreçlerini yönetir; bu karmaşıklık hâlâ tam olarak çözülememiştir.

Doğal Yaşayın

Doğal Beslenin

Aklınıza Mukayet Olun

Sayın okuyucu,

Aşağıdaki linkten yazımızda yer alan konu hakkında sorularınızı ve görüşlerinizi, merak ettiğiniz ve yazılarımıza konu olmasını istediğiniz hususları iletebilirsiniz.

Dr Mustafa KEBAT

Tetkik OSGB İş Sağlığı ve Eğitim Koordinatörü

Beyin, Rastgeleliği Nasıl Güçlü Bir Hafızaya Dönüştürüyor?

Tetkik Editor — Fri, 28 Mar 2025 05:00:00 +0000

Hiç dikkat ettiniz mi?

Gün içerisinde arka sesler – gürültüler genel olarak rahatsızlık verir. Öyle düşünür hissederiz.

Telefonla görüşürken arka plan sesler mesela…

Lakin o arka sesler – gürültüler bizler için gerçekten zararlı mı?

Gürültü bizi engelliyor mu?

Yoksa faydası da var mı? Bize yardımcı oluyor olabilir mi?

Sanırım içinize bir şüphe düşürdüm..!!

Yapılan araştırmaları ve sonuçlarını inceleyelim o zaman.

16 Ocak 2025 tarihinde Amerika Birleşik Devletleri Ulusal Bilimler Akademisi Bildirileri’nde (PNAS) Columbia Engineering biyomedikal mühendisliğinde yardımcı doçent ve projenin baş araştırmacısı Nuttida Rungratsameetaweemana yaptığı ayrıntılı açıklamada;

Beyin aktivitesi rastgele, öngörülemeyen değişkenlikle doludur. “Buna rağmen beyin, hafıza ve karar verme gibi bilişsel süreçlerde mükemmeldir“ diyor. “Bunu nasıl yönetiyor? Gürültü engelliyor mu yoksa yardımcı oluyor mu?” dedi.

Araştırmada;

Beynin, belleğe dayanan hesaplamaları yapmak için rastgele uyaranların (dalgalamaların) aktivitesini kullanabileceğini buldular.

Araştırma ekibi;

Bu bulguların yalnızca beynin nasıl çalıştığına dair anlayışımızı derinleştirmekle kalmayıp, aynı zamanda daha akıllı, daha dayanıklı teknolojiler geliştirmek için kullanılabileceğini söylüyor.

EK BİLGİ: Boltzmann beyni, kaos halinde rastgele dalgalanmalar sonucu ortaya çıkan ve farkındalığa erişmiş bir varlık hipotezidir. Bu hipotez bilinen evrenin rastgele dalgalanma sonucu yükseldiği düşüncesini öne süren fizikçi Ludwig Boltzmann’a ithafen adlandırılmıştır.

Bilgisayarlarda da Durum Aynı

Yapay zeka sistemleri, sinir ağlarından oluşan kompleks olan beyni taklit ederler. Aktif halde verilen bir görevi yerine getirmeyi öğrenirken rastgele uyaran – dalgalanma verilmesi performansını arttırabileceği ileri sürülmüş lakin bu araştırma nispeten basit sinir ağları üzerinde yürütüldüğü için bu etkinin gerçek hayatta ne kadar doğru rol oynayabileceği sorusunu gündeme getirmiştir.

Yeni çalışmada Rungratsameetaweemana ve meslektaşları;

Sırasıyla beyindeki genel aktiviteyi artıran ve baskılayan uyarıcı ve engelleyici nöronları taklit eden modüller içeren, biyolojik olarak daha makul sinir ağları geliştirdiler.

“Bu araştırma, Columbia Engineering tarafından desteklenen Systems Intelligence Laboratory tarafından sağlanan yüksek hesaplama kaynaklarına dayanıyordu” diyor.

“Bu hesaplama yetenekleri, karmaşık sinirsel dinamikleri benzeri görülmemiş bir ayrıntıyla keşfetmemizi sağladı.“

Ver Coşkuyu – Yap Gürültüyü – Her şey Beynin İçin

Araştırmacılar;

Eğitimleri sırasında bu sistemlere rastgele gürültü dahil ettiklerinde, “Genellikle üstesinden gelinmesi gereken bir zorluk olarak düşünülen rastgele gürültünün, aslında beynin hafıza gibi kritik hesaplamaları nasıl gerçekleştirdiği açısından önemli olabileceğini keşfettik”

diyor.

Özellikle,

Gürültünün diğer nöronlarla inhibitör nöron bağlantılarının zayıflaması için gereken süreyi artırdığı görülmektedir.

Bu yavaşlama etkisi, anılarla ilgili nöral aktivite örüntülerini stabilize ederek, bunların zaman içinde kalıcı olmasına yardımcı olur.

Rungratsameetaweemana;

“Beyniniz gürültüyü engellemez, onunla birlikte çalışır, hafızanızı dengelemek için rastgeleliği entegre eder” – “Benim için bu proje karmaşıklığın güzelliğini vurguluyor ve rastgele görünen şeylerin bile doğada anlamlı bir rolü olduğunu gösteriyor.” diyor.

New York Üniversitesi Sinir Bilimi Merkezi ve New York’taki Flatiron Enstitüsü’ndeki Hesaplamalı Sinir Bilimi Merkezi’nde yardımcı doçent olan ve bu araştırmaya katılmayan Alex Williams,

“Beyindeki rastgele gürültünün hafızayı zayıflattığı yönündeki geleneksel görüşün aksine, bu çalışma bu tür dalgalanmaların aslında hafızanın sağlamlığını artırabileceğini ortaya koyuyor” diyor.

Bu çalışma, (hesaplamalı modellerin bize)

”Anılarımızı yıllarca hatta on yıllarca nasıl saklarız?

Anılarımız ne kadar güvenilir olabilir?

Rastgelelik gibi nöronların doğal özelliklerini hafıza performansını artırmak için kullanabilir miyiz?’

gibi uzun süredir devam eden bilimsel sorulara karşı sezgisel olmayan iç görüler sağlayabileceğinin harika bir örneğidir.”

Sonraki adımlar

Rungratsameetaweemana,

Bu yeni bulgular, gerçek dünyadaki belirsizlikle başa çıkmak için daha uyumlu ve daha donanımlı yapay zeka sistemlerinin tasarımına ilham verebilir. Bunlara dinamik ortamlarda çalışan robotlar veya hasta verilerindeki ince, uzun vadeli değişiklikleri izleyen sağlık hizmeti araçları dahil olabilir, diyor

Rungratsameetaweemana,

Bu çalışmanın sonuçları ile bilim dünyası beyin değişkenliğinin hem sağlık hem de Alzheimer, şizofreni ve dikkat eksikliği/hiperaktivite bozukluğu (DEHB) gibi hastalıklarda insan bilişinde oynayabileceği rolü anlamalarına yardımcı olabileceğini gösteriyor.

Kendisi ve meslektaşları ayrıca gürültünün dikkat, karar verme veya karmaşık duyusal girdileri bütünleştirme gibi hafızanın ötesindeki bilişsel görevlerde oynayabileceği rolü de araştırmak istiyorlar. “Bu işlevler, hafızaya çok benzer şekilde, beynin içsel değişkenlik içinde bilgiyi sabitleme ve işleme yeteneğine dayanır” diye açıklıyor.

Ayrıca bu bulgular, beyin aktivitesiyle etkileşime girmek için dikkatlice kontrol edilen sinyalleri kullanan nörostimülasyon ve nöromodülasyon tekniklerinin iyileştirilmesine de yardımcı olabilir .

Sonuç

Bu araştırma sonrası, bilişsel bozukluğu olan hastaların hafızalarının güçlenmesini geliştirebilecek sinyallerin beynin rutin çalışması sırasındaki değişkenliği ile uyum içerisinde çalışabileceği ve bunun geliştirilebileceğini görmek geleceğimize ışık tutuyor.

Doğal Yaşayın

Doğal Beslenin

Aklınıza Mukayet Olun

Sayın okuyucu,

Aşağıdaki linkten yazımızda yer alan konu hakkında sorularınızı ve görüşlerinizi, merak ettiğiniz ve yazılarımıza konu olmasını istediğiniz hususları iletebilirsiniz.

Bilimsel Yazı Sevenler Devam Edebilirler

Rastgele gürültü, sağlam çalışma belleği hesaplaması için önemli olan yavaş heterojen sinaptik dinamikleri teşvik eder https://www.pnas.org/doi/10.1073/pnas.2316745122

İnsan serebral organoidleri ve bilinç: iki ucu keskin bir kılıç https://pmc.ncbi.nlm.nih.gov/articles/PMC7723930/

Özellik Tabanlı Görsel Kısa Süreli Bellek Yaygın Olarak Dağıtılmıştır ve Hiyerarşik Olarak Organize Edilmiştir https://pubmed.ncbi.nlm.nih.gov/29909999/

İnsan gelişimi: Mini beyin teknolojisindeki ilerlemeler https://pubmed.ncbi.nlm.nih.gov/28470206/

Dr Mustafa KEBAT

Tetkik OSGB İş Sağlığı ve Eğitim Koordinatörü

Saf Sızma Zeytinyağı – Alzheimer

Tetkik Editor — Sun, 23 Mar 2025 05:00:00 +0000

Yapılan bir araştırmanın sonuçlarına göre, zeytinyağı Alzheimer’a ve beyin fonksiyonlarındaki yavaşlamaya karşı faydalı – etkili olduğu bulundu.

Araştırmacılar saf sızma zeytinyağının;

Hafızayı güçlendirdiğini,
Öğrenme kabiliyetinin arttığını,
Alzheimer hastalığına sebep olan beyindeki amiloid-beta plak oluşumunu ve nörofibriler yumakları azalttığını buldular.

1. Çalışmayı İnceleyelim

Araştırmada;

Araştırmacılar fareleri 2 gruba ayırmışlar.

1. grup farelerin rutin gıdalarına saf-sızma zeytinyağı eklenmiş,

2. grup farelere 1. gruptakilerle aynı rutin gıdalar verilmiş lakin takviye yapılmamış.(saf-sızma zeytinyağı eklenmemiş)

bu beslenme tarzı devam ederken 9. ayda ve 12. ayda her iki gruba da fareler üzerine yapılan rutin değerlendirmeler yapılmış.

1. grup farelerin (zeytinyağı takviyesi alan) hafızalarının ve öğrenme kabiliyetlerinin geliştiği,

2. grup farelerin (zeytinyağı takviyesi almayan) hafızalarının ve öğrenme kabiliyetlerinde herhangi bir değişiklik olmadı görülmüş.

Bu çalışmanın yorum bölümünde; beyinde oluşan enflamasyonun azalmasında, otofajiyi (hasarlı hücrelerin kontrollü olarak yok edimesini) aktive etmede zeytinyağının önemli bir etkisinin olduğu sonucuna varılmış.

2. Çalışmayı İnceleyelim

Araştırmada;

İtalyada 8 ayrı belediye sınırlarında yaşayan ve yaşları 65 ila 84 yaşları arasında olan 5632 kişiden oluşan bir örneklem grubu incelemeye alınmış.

Akdeniz diyeti (zeytinyağı içeren) ile beslenen örneklem grubu 15 ay boyunca takip edilmiş.

Takip sonunda yapılan değerlendirmede;

Yüksek Bitkisel Kaynaklı Tekli Doymamış Yağ Asitleri (MUFA) – Zeytinyağı alımının bilişsel gerilemeye karşı koruyucu bir etkiye sahip olduğu sonucuna varılmış.

Sonuç

Saf Sızma Zeytinyağı Hafızayı Güçlendiriyor ve Alzheimer Hastalığına Karşı Koruyor

Saf-sızma zeytinyağı,

Otofajiyi aktive ettiğini bilmek önemli bir bilgidir. Çünkü bu yazını konusu Alzheimer’ın başlangıcına sebep olabilen amiloid ve fosforilli tau protein birikmesinin otofajinin artması ile azaltılabilmesi çok ciddi bir başlangıçtır.

Otofaji aktivitesinin doğru kullanılması ile başta kanser olmak üzere günümüzde çözüm bekleyen. bir çok hastalığın daha başlamadan önüne geçilebilmesi mümkün olacak.

Alzheimer Hastalığı Nedir?

Alzheimer, kronik nörodejeneratif bir hastalıktır.

Nörofibriler yumaklar (neurofibrillary tangles – NFTs), Alzheimer hastalığının ana biyolojik belirteçlerinden biridir ve hiperfosforile tau protein birikimleridir.

Demans yani bunamanın en yaygın nedenidir. Halen Alzheimer hastalığının nedenine yönelik kesin bir tedavisi yoktur. Mevcut tedaviler şimdilik sadece belirtileri hafifletmeye yönelik etki göstermektedir.

Alzheimer hastalığında çalışmaların genelinde hastalıktan korunma ve hastalığın neden olduğu zihinsel bozukluklar, kişilik değişmesi, unutkanlık ve ilerleyici hafıza kaybının giderilmesi hedef alınmaktadır.

Doğal Yaşayın

Doğal Beslenin

Aklınıza Mukayet Olun

Sayın okuyucu,

Aşağıdaki linkten yazımızda yer alan konu hakkında sorularınızı ve görüşlerinizi, merak ettiğiniz ve yazılarımıza konu olmasını istediğiniz hususları iletebilirsiniz.

Bilimsel Yazı Sevenler Devam Edebilirler

Alzheimer Hastalığında Sızma Zeytinyağı: Hücresel, Hayvansal ve Klinik Çalışmaların Kapsamlı Bir İncelemesi https://pmc.ncbi.nlm.nih.gov/articles/PMC10856527/

Zeytinyağının Alzheimer’a karşı gizli silahı: fenolik bileşikler https://www.news-medical.net/news/20240212/Olive-oils-secret-weapon-against-Alzheimers-phenolic-compounds.aspx

Zeytinyağı Tüketimi ve Diyet Kalitesi ve Demansla İlgili Ölüm Riski https://jamanetwork.com/journals/jamanetworkopen/fullarticle/2818362

Alzheimer hastalığında kullanılan bazı ümit verici tıbbi bitkiler: etnofarmakolojik bir bakış açısı https://link.springer.com/article/10.1007/s42452-024-05811-7

Dr Mustafa KEBAT

Tetkik OSGB İş Sağlığı ve Eğitim Koordinatörü

Alzheimer ve Bitkilerin Şahı Kekik

Tetkik Editor — Fri, 03 Jan 2025 05:30:00 +0000

Kekik insan sağlığına yararı düşünüldüğünde Timol, karvakrol, Borneol etken maddeleri ile çok değerli bir bitkidir. O sebeple bitkilerin şahı diyebiliriz.

Yazının içerisinde kullanım miktar ve şeklini de okuyacaksınız…

Ülkemizde 5 cins ve 11 tür kekik mevcuttur. Yazının en sonunda tarihte kekik bölümünden sonra hepsi hakkında bilgi mevcuttur.

Market raflarında genel olarak Sater türü – Adi kekik bulabilirsiniz. Etken maddeler çok düşüktür.

İzmirli olarak gururla yazıyorum. İzmir Kekiği – Bilya Kekiği – TÜRK Kekiği kalitelidir. Etken maddeler yüksektir.

En kaliteli kekik Alanya Kekiği – Mercanköşk – Beyaz Kekik – Tatlı Kekik Etken maddeler yüksektir.

Alzheimer – Kekik – Karvakrol – Timol

Alzheimer, beyinde amiloid protein birikimi ile plaklarla kaplanması ve tau protein bükülmüş lifleri düğümler oluşturarak nöronların işlevlerini yitirmeleri sonucu; öğrenme ve hafıza kaybı ile başlayan zamanla hareket bozukluğu ile seyrederek ölüme yol açan bir hastalıktır.

Alzheimer‘ın altında yatan moleküler mekanizmalar hala belirsizliğini korumaktadır. Şu anda, Alzheimer gelişimiyle bağlantılı en güçlü hipotezlerden biri, amiloid öncü proteinin (APP) β ve γ-sekretazlar tarafından uygunsuz şekilde işlenmesiyle üretilen Aβ 42 peptidlerinin anormal birikimidir.

Alzheimer Nedenleri

Ağır metaller (Özellikle Alüminyum…)
Toksinler
Enfeksiyöz ajanlar
Pestisitler
Serbest radikaller
Aşırı geçirgen bağırsaklar
Kimyasal gazlar
Baş yaralanması
Yetersiz beslenme
Radyasyon gibi bir çok sebep gösterilmektedir.

Vücudun dış etkenlere karşı kendini savunma – korunma yöntemleri ve sistemleri mevcut.

Beyinde de amiloid plak oluşumuna karşı mücadele eden ve dolayısı ile nöron kaybını önleyen sistemimiz de bulunuyor.

Bu sistemin yönetimini Proten Kinaz C yapıyor.

İşin inceliği de burada eğer bir şekilde Proten Kinaz C aktivasyonunu sağlayabilir ve arttırabilirsek, Alzheimer ‘ın etkilerini durdurabilir hatta oluşmuş etkileri geriletebiliriz.

Protein kinaz C (PKC); hücre sinyalizasyonunda rol oynayan ve çoğalma, farklılaşma, apoptoz ve anjiyogeneze yol açan bir serin / treonin kinaz ailesini ifade eder. Fonksiyon kaybı ve mutasyonları genellikle kanserle ilişkilendirilir.

Kasım 2022 dee Nature Tıp dergisinde yayınlanan bir araştırmanın ”Alzheimer hastalığıyla ilişkili protein kinaz Cα varyantının artan aktivitesi, bir fare modelinde bilişsel gerilemeye neden oluyor” adlı makalesini incelediğimizde;

Bir grup deney faresi alınıyor, Alzheimer olmaları sağlanıyor ve devamında onarıcı olan Proten Kinaz C (PKC) aktivitesi bloke ediliyor.

Farelerin hafızalarının gerilemesi, öğrenme güçlüğü yaşamaları testlerle belirleniyor. Alzheimer durumunda oldukları netleştiriliyor.

Ardından fareler birbirinin aynı olacak şekilde iki gruba ayrılıyor:

Birinci gruba, Timol ve Karvakrol veriliyor.

İkinci gruba herhangi bir müdahale yapılmıyor.

Her iki grupta yer alan fareler bir süre sonra ayrı ayrı Morris Su Labirentinde test ediliyorlar.

Testi tamamlanan farelerin beyinleri incelemeye alınıyor. (hipokampus’leri diseke ediliyor.)

Hipokampus, beynin medial temporal lobunda yer alan, hafıza ve yön bulmada önemli rolü olan bölge.

Morris su labirenti, mekansal hafıza ve öğrenmeyi incelemek için yaygın olarak kullanılır. Hayvanlar, toz yağsız süt veya toksik olmayan tempera boya ile opak olarak boyanmış bir su havuzuna yerleştirilir ve burada gizli bir kaçış platformuna yüzmeleri gerekir. Opak suda oldukları için hayvanlar platformu göremez ve kaçış yolunu bulmak için kokuya güvenemezler. Bunun yerine, harici/ekstra labirent ipuçlarına güvenmek zorundadırlar. Hayvanlar göreve daha aşina hale geldikçe, platformu daha hızlı bulabilirler.

Elde edilen sonuç:

Timol ve Karvakrol verilen fare grubunun Morris Su Labirenti testine göre hafıza ve öğrenmelerinin iyileştiği, beyinleri incelendiğinde de Proten Kinaz C (PKC) ın tekrar yüksek oranda aktive olduğu tespit ediliyor.

Diğer kontrol grubunda ise hafıza ve öğrenmenin gerilemeye devam ettiği görülüyor.

Benzer nitelikle tekrarlayan çalışmalarda da aynı sonuçların alındığını bildiriyorlar.

Timol ve Karvakrol Kekiğin Etken Maddeleridir

Timol ve Karvakrol (Kekik) Alzheimer hastalarında nöronal iyileşmeyi ve dolayısı ile hafıza ve öğrenme fonksiyonlarını olumlu yönde düzeltmektedir.

Gelelim işin can alıcı kısmına.

”Ben bu bilgilerle ne yapacağım ki… Kekiği nasıl kullanacağımı söyle yeter diyenler” için tarifi vereyim.

Kekiğin Alzheimer (Hafıza ve Öğrenme) Hastalığı Tedavisinde Kullanımı

Bir başka esansiyel yağın (Zeytinyağı) 100 ml sinin (Yüz Mililitre) içine 2 (iki) damla (öncelikle Alanya olmazsa da İzmir) kekik yağı damlatın.

Bu karışımı ağzı kapaklı bir kavanoza koyun. Çünkü timol uçucudur.

Günlük tüketimi 2 (İki) tatlı kaşığıdır. Tercihen aç olarak için. Miktarda fazlaya kaçmayın.

Hekiminize danışmadan onayını almadan kullanmayın.

Tarihte Kekik

Kekik, antikçağlarda, asaletin, cesaretin ve zenginliğin simgesi olan bir bitkidir.

Haçlı seferleri zamanına kadar savaşa giden askerlere kekik kokan ve kekik motifli armağanlar vermek, tapınaklarda, kekik yakarak tütsüleme yapmak hep bu inanıştan kaynaklanmıştır.

Antik Yunan’da güzel kokusu nedeniyle tapınaklarda tütsü, insanlarda asabiyet giderici ve evlerde böcekleri savan bir fumigant olarak, Antik Mısır’da ise mikrop öldürücü ve koruyucu özelliklerinden yararlanılarak mumya yapımında kullanıldığı, Mezopotamya Uygarlığı dönemine ait tabletlerdeki reçetelerde yer aldığı görülmektedir.

Sağlık alanında kullanımı ise M.S. 1. yüzyıldan itibaren başlamış, kekik yağı ağız hijyeni için gargara suyu ve yaralar için antiseptik, şarapla karışımı çocuklarda öksürük, çay olarak grip ve yaşlılarda zihinsel sağlık, kekikle doldurulmuş yastık melankoli tedavisinde kullanılmıştır.

Eski Yunan ve Roma’da alkollü içeceklerin ve peynirin tatlandırılması için kullanılırken, Avrupa’da evlerde tütsüsü yapılarak evin havasının temizlendiği ve bedenlerin bu bitkiyle sıvanarak veba-cüzzam gibi bulaşıcı hastalıklara karşı koruma sağlandığı bilinmektedir.

Orta Çağ Avrupası’nda ve İngiltere’sinde sindirim problemlerinden romatizmaya ve menstrual şikâyetlere kadar her şeyi iyileştirmek için kullanılırdı.

1. Dünya Savaşı’na kadar kekik yağı, muharebe alanı antiseptiği olarak kullanılmıştır.

Türkiyede Kekik Çeşitleri

Lamiaceae familyasının en önemli bitkilerinden olan kekik bitkisine ait Türkiye’de Thymus, Origanum, Satureja, Tymbra ve Coridothymus isimli 5 cins ve 11 tür bulunmaktadır.

**1. Origanum syriacum var. bevanii (Suriye Kekiği, Dağ Kekiği, İsrail Kekiği)**

Güneybatı Akdeniz ve Güney Doğu Anadolu’da (İçel, Hatay, Kahramanmaraş ve Amanoslar) doğal olarak yetişmektedir.

Uçucu yağı karvakrol, cis-sabinne hydrate, γ-terpinen ve thymol ce zengindir.

**2. Origanum onites (İzmir Kekiği, Bilyalı Kekik, Türk Kekiği)**

Avrupa’da bilinen ismi ile “Turkish Oregano” Ege ve Batı Akdeniz (Balıkesir, İzmir, Aydın, Muğla, Antalya) kıyıları boyunca yaygın olarak yetişmektedir.

Bu tür ülkemiz kekik ihracatında en büyük paya (yaklaşık % 80) sahiptir.

Uçucu yağı karvakrol, timol ve α-terpinen’ce zengindir.

**3. Origanum vulgare subsp. hirtum (İstanbul Kekiği)**

Marmara ve Ege bölgesinde (Bursa, Balıkesir, Çanakkale, İzmir, Aydın, Muğla) yetişmektedir.

Uçucu yağında karvakrol, timol ve linalool, β-caryophyllene, γ-terpinene, pcymene ve myrcene bulunur.

**4. Origanum minutiflorum (Sütçüler Kekiği, Yayla Kekiği, Toka Kekiği)**

Antalya (Saklıkent) ve Isparta yakınlarında Toros dağlarında yetişen endemik bir türdür.

Uçucu yağ Karvakrolce zengin olup, timol, terpinen ve p-simen içerir.

**5. Origanum majorana (Sweet marjoram, Alanya Kekiği, Mercanköşk, Tatlı Kekik, Beyaz Kekik)**

Ülkemizin batı (Trakya, Marmara, Ege ve Akdeniz) bölgelerinde kuru çayırlarda, kayalık ve kuru ormanlarda sık rastlanır.

Karvakrol, terpinen-4-ol, trans-sabinen hydrate, cis-sabinen hydrate ve linalool’ce zengindir.

**6. Satureja hortensis L (süpürge kekiği, çibriska)**

Ülkemizde hemen hemen tüm bölgelerde yayılış gösteren, drog olarak da kullanılabilir.

Karvakrol, pcymene, α-terpinen, myrcene ve α-phellandrene’ce zengindir.

**7. Satureja spicigera (Trabzon kekiği)**

Karadeniz Bölgesi’nde (Artvin, Giresun, Rize, Samsun, Tokat ve Trabzon) yayılış göstermektedir.

Satureja spicigera türü timol veya karvakrol tipinde olabilmektedir.

Karvakrol, timol, γ-terpinene ve p- cymene ve methyl karvakrol’ce zengindir.

**8. Thymus x citriodorus (synonym T. fragrantissimus, T. serpyllum citratus ve T. serpyllum citriodorum)**

Thymus citriodorus’un, T. pulegioides ve T. vulgaris’in melezi olduğu bildirilmektedir.

**9. Thymus vulgaris (adi kekik, yaygın kekik, büyük kekik, sater)**

Türkiye’de doğal yayılış göstermeyen bu tür iyi bir antifungal ve antiseptik özelliğine sahiptir.

Timol, p-cymene, γterpinene, carvacrol, β-caryophyllene ve α –terpinen mevcuttur.

**10. Thymbra spicata (Karakekik, Karabaşkekik, Sivrikekik)**

Trakya, Akdeniz sahilleri, Ege ile Batı ve Güneydoğu Anadolu’da yaygın olan bir türdür.

Yüksek miktardaki karvakrolün antiseptik etkisi nedeniyle baharat ve çayın yanı sıra ilaç olarak da yararlanılır.

**11. Coridothymus capitatus (İspanyol Kekiği)**

Akdeniz bölgesinin (İspanya, Yunanistan ve Türkiye’de Batı ve Güney Anadolu’da, Aydın, Balıkesir, Çanakkale, İzmir, Muğla illerinde) endemik bir türüdür

Uçucu yağının bileşenlerinin sahip olduğu antibakteriyel etki sebebiyle patatesin depolanmasında olumlu etkisinin bulunduğu belirtilmiştir. Karvakrol yüksektir.

Bilimsel Yazı Sevenler Devam Edebilirler

Alzheimer hastalığıyla ilişkili protein kinaz Cα varyantının artan aktivitesi, bir fare modelinde bilişsel gerilemeye neden oluyor https://www.nature.com/articles/s41467-022-34679-7

Morris Su Labirenti Deneyi https://pmc.ncbi.nlm.nih.gov/articles/PMC2872979/

Arallık 2024 – PRKCD protein kinaz C delta [ Homo sapiens (insan) ] https://www.ncbi.nlm.nih.gov/gene/5580

Nörodejeneratif Hastalık İlerlemesi Sırasında Protein Kinaz C İzozimleri ve Otofaji https://www.mdpi.com/2073-4409/9/3/553https://www.mdpi.com/2073-4409/9/3/553

Karvakrol – Kekik – Çörek Otu https://tetkik.com.tr/2024/11/01/karvakrol/https://tetkik.com.tr/2024/11/01/karvakrol/

Kekik ve Haşimato https://tetkik.com.tr/2024/10/06/kekik-ve-hasimato/

Karvakrol ve insan sağlığı: Kapsamlı bir inceleme https://pubmed.ncbi.nlm.nih.gov/29744941/

Dr Mustafa KEBAT

Tetkik OSGB İş Sağlığı ve Eğitim Koordinatörü