MSDS (Material Safety Data Sheet)

• 1970’lerden itibaren kimyasal güvenlik iletişimi için kullanılan eski belgedir.
• Formatı ve içerik yapısı standardize edilmemiş, üretici/tedarikçi bazlı farklılıklar göstermiştir.

SDS (Safety Data Sheet)

• MSDS’in yerini alan, Birleşmiş Milletler Küresel Uyumlaştırılmış Sistem (GHS) standardına uygun 16 bölümlük standardize bilgi formudur.
• GHS (Globally Harmonized System of Classification and Labelling of Chemicals), uluslararası düzeyde sınıflandırma ve etiketleme ile SDS formatını zorunlu kılar.
• OSHA (ABD Çalışma Bakanlığı İş Sağlığı ve Güvenliği İdaresi) tarafından HCS (Hazard Communication Standard) kapsamında SDS gereklidir ve MSDS terimi kaldırılmıştır.

GBF (Güvenlik Bilgi Formu)

• Türkiye mevzuatında SDS’nin resmi karşılığıdır.
• KKDİK (Kimyasalların Kaydı, Değerlendirilmesi, İzni ve Kısıtlanması) Yönetmeliği’nde bu belge GBF olarak adlandırılır ve Ek-2 formatına uygun hazırlanması zorunludur.

Sonuç:

• MSDS artık yürürlükte olmayan, tarihsel bir terimdir.
• SDS ve GBF aynı teknik belgeyi ifade eder; GBF, SDS’in Türkiye iç mevzuatındaki adıdır.

2. Uluslararası ve ABD OSHA Gereklilikleri -Teknik Perspektif

2.1 OSHA HCS (Hazard Communication Standard – 29 CFR 1910.1200)

OSHA Standardı SDS gerekliliklerini şöyle tanımlar:

• Kimyasal üreticileri ve ithalatçılar, her zararlı kimyasal için SDS oluşturmak zorundadır; işverenler de her kullanılan zararlı kimyasal için SDS’ye sahip olmak zorundadır.
• SDS, en azından 16 başlık içermelidir:
  1. Tanımlama
  2. Tehlike tanımı
  3. Bileşim / içerik
  4. İlk yardım önlemleri
  5. Yangınla mücadele
  6. Kazara yayılma önlemleri
  7. Elleçleme ve depolama
  8. Maruziyet kontrolleri / kişisel korunma
  9. Fiziksel ve kimyasal özellikler
  10. Kararlılık ve tepkime
  11. Toksikolojik bilgiler
  12. Ekolojik bilgiler
  13. Bertaraf bilgileri
  14. Taşımacılık bilgileri
  15. Mevzuat bilgileri
  16. Diğer bilgiler (tarih/revizyon)
• Bölüm 12–15 GHS gereği zorunlu başlıklardır, ancak OSHA bu bölümlerdeki içerikler üzerine kendi yetkisini uygulamaz (çevresel ve taşıma bilgileri diğer otoritelerin yetkisindedir).
• SDS’ler çalışanların erişebileceği şekilde tutulmalıdır (çalışma saatleri içinde kolay erişim).

2.2 OSHA SDS’in Güncellenmesi

• Kimyasal üreticisi/ithalatçı, yeni tehlike bilgisi edinildiğinde SDS’i üç ay içinde güncellemek zorundadır.

3. Türkiye’de Mevzuat: KKDİK (30105, 23.06.2017)

3.1 GBF Hazırlama Zorunluluğu

KKDİK Madde 27’e göre;

• Zararlı olarak sınıflandırılan maddeler ve karışımlar için GBF hazırlanması yasal zorunluluktur.
• GBF, ücretsiz sağlanmalıdır.
• GBF, KKDİK Ek-2’ye uygun olarak hazırlanmalıdır (16 standart bölüm).

3.2 GBF’nin Teknik İçeriği

KKDİK Ek-2, GHS’e uyumlu 16 bölümden oluşan SDS formatını esas alır:

1. Maddenin/Karışımın ve Şirketin Tanıtımı
2. Zararlılık Tanımlanması
3. Bileşimi/İçindekiler Hakkında Bilgi
4. İlk Yardım Önlemleri
5. Yangınla Mücadele Önlemleri
6. Kaza Sonucu Yayılmaya Karşı Önlemler
7. Elleçleme ve Depolama
8. Maruziyet Kontrolleri/Kişisel Korunma
9. Fiziksel ve Kimyasal Özellikler
10. Kararlılık ve Tepkime
11. Toksikolojik Bilgiler
12. Ekolojik Bilgiler
13. Bertaraf Bilgileri
14. Taşımacılık Bilgileri
15. Mevzuat Bilgileri
16. Diğer Bilgiler
    (Detay format KKDİK Ek-2’de açıkça tanımlanmıştır.)

3.3 Ek Gereklilikler

• GBF Türkçe hazırlanmalıdır.
• GBF, yıllık olarak tutulmalı ve yeni bilgiye göre güncellenmelidir (KKDİK güncelleme hükümleri).
• 2024 itibarıyla GBF/SDS sadece KKDİK formatında ve KDU (Kimyasal Değerlendirme Uzmanı) tarafından hazırlanan belgeler geçerli kabul edilir.

4. SDS ve İş Güvenliği Felsefesi

4.1 Teknik Risk İletişimi

GBF/SDS, sadece yasal bir belge değildir; kimyasal riskleri çalışanlara ve yöneticilere etkin biçimde iletmek için tasarlanmıştır. Her bölüm, risklerin bilimsel değerlendirmesine ve kontrolü sağlamak üzere gereklidir:

• Tanımlama ve tehlike sınıflandırması, çalışanların ürünün potansiyel tehlikesini anlayabilmesini sağlar.
• Maruziyet kontrolleri ve kişisel korunma, işyeri risk değerlendirmesinin temel girdisidir.
• Acil müdahale bilgileri, kazalar durumunda hızlı ve doğru müdahaleyi mümkün kılar.

Bu anlayış, iş güvenliği felsefesi içinde önleme, eğitim ve kontrol önlemleri üçlüsünü destekler.

5. OSHA & GHS ile KKDİK Arasındaki Uyum

• OSHA HCS (ABD) ve Birleşmiş Milletler GHS, SDS formatında 16 bölüm zorunluluğunu getirir; Türkiye’de de KKDİK bu standartı aynen kabul eder.
• SDS bilgileri uluslararası ticarette uyum sağlayacak şekilde aynı teknik çerçevede olmalıdır (örneğin bir üreticinin Türkiye ve ABD pazarında aynı temel bilgi setini kullanabilmesi).

Farklılıklar:

• OSHA, bölümler 12–15’in içeriğini kendi bünyesinde düzenlemez (çevre/taşıma alanları başka yasaların konusudur).
• KKDİK, SDS’in tüm başlıklarını yasal olarak bağlayıcı kabul eder ve Türkçe içerik ile uzman onayını zorunlu kılar.

6. Faydalı Resmî Bağlantılar – Kanun & Kaynak

Türkiye Mevzuatı:

• KKDİK Yönetmeliği (30105) — Güvenlik Bilgi Formu ve Ek-2 SDS Formatı
  (Resmi Gazete: 23.06.2017)
  Mevzuat için: https://www.resmigazete.gov.tr/

Uluslararası / OSHA:

• OSHA Hazard Communication Standard (29 CFR 1910.1200) SDS gereklilikleri
  https://www.osha.gov/laws-regs/regulations/standardnumber/1910/1910.1200
• OSHA SDS 16-section format açıklama
  https://www.osha.gov/hazcom/side-by-side

7. Teknik & Mevzuat Odaklı Kısa Özet

• MSDS artık yürürlükte olmayan, teknik olarak eski formatı ifade eden terimdir.
• SDS/GBF aynı belgedir; GHS uyarınca 16 bölümden oluşur ve en güncel uluslararası standarttır.
• Türkiye’de GBF, KKDİK Ek-2 formatına uygun şekilde hazırlanmalıdır; Türkçe ve uzman onaylı olması zorunludur.
• OSHA HCS standartları ile GHS SDS yapısı global uyum sağlar, ancak içerik uygulamalarında ülke mevzuatına göre farklı düzenlemeler olabilir.

MSDS – SDS – GBF KARŞILAŞTIRMA TABLOSU

(Türkiye – GHS – OSHA perspektifi)

TABLONUN TEKNİK OKUMASI

• MSDS, modern iş sağlığı ve güvenliği yaklaşımında artık referans alınamaz.
• SDS, GHS kapsamında küresel risk iletişimi aracıdır.
• GBF, SDS’nin Türkiye’de hukuken bağlayıcı karşılığıdır.
• Teknik olarak SDS ≡ GBF, ancak hukuki sorumluluk alanı ülkeye göre değişir.
• Denetimlerde “MSDS var” savunması geçersizdir; KKDİK uyumlu GBF aranır.

Doğal Yaşayın

Doğal Beslenin

Aklınıza Mukayet Olun

Kimyasalların sınıflandırılması, etiketlenmesi ve güvenlik bilgi formlarının standardize edilmesi, iş sağlığı ve güvenliği uygulamalarının temel taşlarından biridir. Bu kapsamda GHS (Globally Harmonized System of Classification and Labelling of Chemicals – Kimyasalların Sınıflandırması ve Etiketlenmesine İlişkin Küresel Uyumlaştırılmış Sistem), Birleşmiş Milletler tarafından geliştirilmiş, kimyasal güvenlik bilgilerini evrensel bir standartla sunan bir sistemdir.

Bu yazıda, özellikle Türkiye’deki iş güvenliği uzmanları ve iş yeri hekimlerinin, Küresel Uyumlaştırılmış Sistem – GHS sisteminin teknik detaylarını anlaması ve uygulamaya entegre etmesi amacıyla kapsamılı bir açıklama sunulacaktır.

GHS – Küresel Uyumlaştırılmış Sistem Nedir? Amaç ve Kapsam

Küresel Uyumlaştırılmış Sistem – GHS, farklı ülkelerde ve sektörlerde kullanılan çeşitli kimyasal sınıflandırma sistemlerini tek bir çatı altında toplamayı hedefleyen bir sistemdir.

Küresel Uyumlaştırılmış Sistem – GHS; sınıflandırma kriterleri, tehlike bildirimi için etiketleme kuralları ve güvenlik bilgi formu (GBF/SDS) içeriği düzenlemelerini kapsar.

Küresel Uyumlaştırılmış Sistem – GHS’nin Yapısı ve Bölümleri

Küresel Uyumlaştırılmış Sistem – GHS sisteminin teknik yapısı şu üç temel bileşen üzerinden kurulur:

• Fiziksel Tehlikeler: Patlayıcılık, alevlenebilirlik, oksitleyicilik, kendiliğinden tepkimeye girme vb.
• Sağlık Tehlikeleri: Akut toksisite, cilt/göz tahrişi, solunum hassasiyeti, kansorejenite vb.
• Çevresel Tehlikeler: Sucul ortama akut/kronik toksisite.

Her bir tehlike sınıfı, alt kategorilere ayrılarak (1, 2, 3 vs.) tehlike seviyesi belirlenir. Kategori 1, genellikle en yüksek riski ifade eder.

• Tehlike piktogramları (simge)
• Sinyal kelimesi (“Tehlike” veya “Dikkat”)
• Tehlike ifadeleri (H cümleleri)
• Önlem ifadeleri (P cümleleri)
• Ürün tanımlayıcı (kimyasal ad vs.)
• Tedarikçi bilgileri

1. Madde/Mümessil Tanımı
2. Tehlike Tanımı
3. Bileşenler / İçerik
4. İlk Yardım Tedbirleri
5. Yangınla Mücadele Tedbirleri
6. Kaza Sonrası Yayılmayı Kontrol Tedbirleri
7. Taşıma ve Depolama
8. Maruziyet Kontrolleri / KKD
9. Fiziksel ve Kimyasal Özellikler
10. Kararlılık ve Tepkime
11. Toksikolojik Bilgiler
12. Ekolojik Bilgiler
13. Bertaraf Bilgileri
14. Taşıma Bilgileri
15. Mevzuat Bilgileri
16. Diğer Bilgiler

Türkiye’de GHS Uygulaması ve Mevzuatlar

Türkiye, Küresel Uyumlaştırılmış Sistem – GHS sistemini esas alan düzenlemeleri şu mevzuatlar çerçevesinde yürütlmektedir:

• Maddelerin ve Karışımların Sınıflandırılması, Etiketlenmesi ve Ambalajlanması Hakkında Yönetmelik
• Tehlikeli Maddeler ve Müttehallerin Envanteri ile Kontrolü Hakkında Yönetmelik

Bu yönetmeliklerde, Küresel Uyumlaştırılmış Sistem – GHS sınıflandırma sistemi referans alınmakta, maddelerin etiketi ve güvenlik bilgi formu (GBF/SDS) bilgileri bu yapıya uygun olmalıdır.

Ayrıca, SEVESO III Direktifi kapsamında büyük endüstriyel kazaların önlenmesinde kimyasalların Küresel Uyumlaştırılmış Sistem – GHS bazlı sınıflandırması esas alınmaktadır.

İş Güvenliği Uzmanları ve İş Yeri Hekimleri İçin GHS’nin Uygulama Kritikleri

GHS ve NFPA Arasındaki Farklılıklar

Küresel Uyumlaştırılmış Sistem – GHS, kimyasallarla çalışan tüm taraflar için ortak bir dil yaratmakta, bu da iş sağlığı ve güvenliği açısından ciddi bir kazanç sunmaktadır. İş güvenliği uzmanları ve iş yeri hekimleri, Küresel Uyumlaştırılmış Sistem – GHS sınıflandırmasına dayalı olarak risk değerlendirmelerinden KKD seçimine, maruziyet izlemelerinden acil durum planlamasına kadar geniş bir alanda daha isabetli kararlar verebilir.

Bu nedenle, her İSG profesyonelinin Küresel Uyumlaştırılmış Sistem – GHS sistemini sadece bir etiketleme formatı olarak değil, yaşam kurtaran bilgilerin kodlandığı bir güvenlik dili olarak görmesi hayati önem taşır.

Doğal Yaşayın

Doğal Beslenin

Aklınıza Mukayet Olun