Ammaaa o öyle bir parça ki, hayatınız boyunca durmadan çalışır. Ne tatil bilir, ne mola… O sadece siz uyurken biraz yavaşlar; o kadar. Çünkü sizin yaşamaya devam etmeniz için o atmak zorundadır.

Kalbin dilini çözebilmek için önce kalbi tanımalıyız..

Kalp Nasıl Çalışır?

Kalbi, iki odalı bir ev gibi düşünün. Lakin aslında dört odalıdır: İkisi üstte (atriyum), ikisi altta (ventrikül). Bunlar birlikte çalışırlar, sırayla dolarlar, boşalırlar.

Şimdi gelin bu çalışmayı bir su pompası gibi hayal edelim.

Kalbin Ritmi – Lub-Dub

Kalp atışını duydunuz mu hiç? O tanıdık ses var ya:
“Lub-dub… lub-dub…”
Bu ses, kalbin içindeki kapakların açılıp kapanma sesidir.

• “Lub”, karıncıklar kasıldığında çıkan sestir.
• “Dub”, kalp kası gevşerken oluşur.

EKG (Elektrokardiyografi) Nedir?

EKG, kalbin elektriksel faaliyetini ölçen, kağıt üzerine veya digital ekranda dalgalar şeklinde yazan bir testtir.

Bu dalgalar, kalbin atarken nasıl çalıştığını gösterir. Kalpte bir ritim bozukluğu, kas problemi, kalp krizi gibi sorunlar varsa EKG bunu bize anlatır.

EKG’nin Bileşenleri

1. P Dalgası:
   • Kalbin üst odacıkları olan atriyumların kasılmasını gösterir.
   • Sağlıklı bir P dalgası, düzenli bir kalp ritmi için önemlidir.
2. PR Aralığı (PR İntervali):
   • P dalgası ile QRS kompleksi arasındaki süredir.
   • Elektrik sinyalinin atriyumlardan karıncıklara ulaşma süresini gösterir.
   • Uzunsa: Kalpte iletim yavaşlamış olabilir.
3. QRS Kompleksi:
   • Kalbin alt odacıkları olan ventriküllerin (karıncıkların) kasıldığını gösterir.
   • Kalp kanı bu sırada pompalamaya başlar.
   • Çok geniş ya da şekli bozuksa kalp kasında ya da elektrik sisteminde sorun olabilir.
4. ST Segmenti:
   • Kalp kası kasıldıktan sonra gevşemeye geçmeden önceki kısa sessizlik.
   • Kalp krizi belirtisi genellikle burada ortaya çıkar (ST yüksekliği veya çöküklüğü ile).
5. T Dalgası:
   • Ventriküllerin yeniden dinlenme (gevşeme) evresidir.
   • Ters T dalgası veya sivrileşme gibi şekil bozuklukları kalp krizi ya da potasyum dengesizliğini gösterebilir.
6. QT Aralığı:
   • Ventriküllerin kasılıp tamamen gevşeme süresidir.
   • Uzamışsa tehlikeli ritim bozukluklarına yol açabilir.

EKG Bileşenlerinin Yorumlanması

Şimdi bu parçaları, bir filmi izler gibi hayal ederek anlatalım:

P Dalgası – Hikâyenin Başlangıcı (Kapının Zili Çalar)

Kalbin üst odaları uyarılır. Bu, kalbin pompalamaya hazırlık yaptığı andır. Bir nevi kapının zili çalıyor, “hazırlanın” deniyor.
Eğer P dalgası yoksa, kalbin ritmi bozuk olabilir. (örn: atriyal fibrilasyon)

PR Aralığı – Uyarının Alt Kata İletilmesi (Asansörle İniyor)

Kapı zili çalındıktan sonra sinyalin alt kata (karıncıklar) ulaşması biraz zaman alır. Bu süre ne uzun ne kısa olmalı.
Çok uzunsa: Kalp sinyali yavaş gidiyor.
Çok kısaysa: Belki de yan yoldan atlıyor, bu da normal değil.

QRS Kompleksi – Kalbin Asıl Atımı (Işıklar Patlıyor!)

Kalbin alt odacıkları büyük bir güçle kasılıyor ve kanı vücuda pompalıyor. Burası filmin en heyecanlı sahnesi.
Genişse: Kalbin iletimi bozulmuş olabilir.
Şekli garipse: Kalp krizi ya da ritim bozukluğu olabilir.

ST Segmenti – Sessizlik ve Bekleyiş (Sahne Değişiyor)

Kısa bir duraklama. Kalp kası kasıldı ve şimdi rahatlamaya hazırlanıyor.
Eğer bu segment yukarı kalkmışsa kalp krizi olabilir.
Aşağı doğru çökmüşse: Kalp zorlanıyor olabilir.

T Dalgası – Gevşeme Anı (Perde Kapanıyor)

Kalp kası işini bitirip dinlenmeye çekiliyor.
Ters dönmüşse: Kalp yorulmuş veya hasar almış olabilir.
Sivri olmuşsa: Vücutta elektrolit dengesizliği (örneğin potasyum fazlalığı) olabilir.

QT Aralığı – Filmin Uzunluğu (Ne kadar sürdü?)

Kalbin bir atımı ne kadar sürdü? Eğer çok uzunsa, bu bir sonraki atımı riske atabilir.
QT süresi uzun olan kişilerde ciddi ritim bozuklukları görülebilir.

Kısaca Hatırlamak İçin

Kalbin Görünmeyen Dili

EKG, kalbin bize gönderdiği elektriksel bir mektuptur. Her çizgi, her dalga, kalbin içinden bir haber taşır. Uzmanlar bu dili okuyarak, bir kalp krizi, bir ritim bozukluğu ya da basit bir yorgunluk hakkında bilgi sahibi olabilirler.
Ama unutma: EKG sadece bir araçtır. Kalp, sadece çizgilerle değil; yaşamla, stresle, genetikle ve duygularla da çalışır. EKG’yi anlamak, kalbin sesini daha dikkatle dinlemektir.

Kalp: Vücudun Sadık Pompası

Kalp Ne Zaman Yorulur?

Kalp çok güçlüdür ama bazı şeyler onu zorlar:

• Sigara ve alkol
• Fazla stres ve uykusuzluk
• Sağlıksız, yağlı gıdalar
• Hareketsiz yaşam

Bunlar kalbi yormaya, daraltmaya, hatta tıkamaya başlar. Bu da yüksek tansiyon, kalp krizi gibi ciddi sorunlara yol açar.

Kalbine İyi Bakmak İçin

• Her gün kısa yürüyüşler yap.
• Bol su iç, tuzu azalt.
• Gül, kahkaha at; çünkü kalbin buna bayılır!
• Düzenli uyumaya ve stresten uzak kalmaya çalış.
• Arada sırada sessizce elini göğsüne koy ve o ritme kulak ver:
  O atıyorsa, sen yaşıyorsun demektir.

Unutmayın

Kalp, vücudunun motorudur.
Ama onun da sevgiye, bakıma, harekete ihtiyacı var.
O size bir ömür hizmet ediyor; siz de ona biraz dikkat gösterin.

Bu yazıyı kalbin elektriksel yapısını yalnızca “iletim sistemi” veya “EKG dalgaları” üzerinden değil; biyofiziksel, hücresel ve iyonik düzeyde, bir dinamik enerji–frekans sistemi olarak ele almak amacıyla kaleme alıyorum. Çünkü kanaatimce kalp, sadece mekanik bir pompa değil; yüksek derecede organize olmuş, çok katmanlı bir biyolojik elektrik jeneratörüdür.

Kardiyak elektrofizyolojiye yüzeysel yaklaşım, bizi ritim bozukluklarını sınıflandırmaya götürür; derin yaklaşım ise ritmin neden ve nasıl oluştuğunu anlamamızı sağlar. Bu nedenle başlangıç noktam hücredir.

1. Kardiyak Hücre: Elektrik Üreten Temel Birim

Kalbin elektriksel aktivitesi, makroskopik bir fenomen değil; mikroskobik düzeyde hücresel iyon hareketlerinin makroskopik yansımasıdır. Her bir kardiyomiyosit, elektriksel olarak aktif bir hücredir ve bu aktivite, hücre membranının iki yüzü arasında oluşan elektrokimyasal potansiyel farkına dayanır.

Bu bağlamda her kardiyak hücre, fonksiyonel olarak bir mikro pil gibi davranır.

• Hücre içi: negatif yüklü
• Hücre dışı: pozitif yüklü

Bu potansiyel fark, ortalama olarak –85 ila –90 mV civarındadır (ventriküler miyositlerde). Bu farkın korunması, hücresel yaşamın ön koşuludur.

Bu potansiyelin kaybı:

• Elektriksel sessizlik
• Kasılma kaybı
• Hücresel ölüm

anlamına gelir.

2. Membran Potansiyeli: Kalbin Elektriksel Sessizliği

Kalp kası hücrelerinin istirahat membran potansiyeli, esas olarak potasyum iyonlarının (K⁺) dağılımı ile belirlenir. Hücre içi potasyum konsantrasyonu yüksek, hücre dışı düşüktür. Buna karşılık sodyum (Na⁺) ve kalsiyum (Ca²⁺) hücre dışında daha yoğundur.

Bu iyonik asimetri, Na⁺/K⁺-ATPaz pompası tarafından aktif olarak korunur. Bu pompa:

• 3 Na⁺ dışarı
• 2 K⁺ içeri

taşıyarak, yalnızca iyonik dengeyi değil, aynı zamanda negatif membran potansiyelini sürdürür.

Bu noktada altı çizilmesi gereken kritik gerçek şudur:

Kalp, elektrik üretmek için ATP tüketir.

Yani kardiyak elektriksel aktivite, doğrudan enerji metabolizmasına bağımlıdır.

3. Kardiyak Aksiyon Potansiyeli: Beş Fazlı Elektriksel Olay

Ventriküler miyosit aksiyon potansiyeli klasik olarak 5 fazda (0–4) incelenir. Bu fazların her biri, belirli iyon kanallarının açılıp kapanması ile karakterizedir.

Faz 4 – İstirahat

• Dominant iyon: K⁺
• IK₁ kanalları açık
• Stabil membran potansiyeli

Bu faz, kalbin “şarjlı ama beklemede” olduğu durumdur.

Faz 0 – Hızlı Depolarizasyon

• Hızlı voltaj bağımlı Na⁺ kanalları açılır
• Sodyum hücre içine hızla girer
• Membran potansiyeli hızla pozitifleşir

Bu faz, iletim hızını belirleyen ana faktördür. Bu nedenle sodyum kanal fonksiyonu, QRS genişliği ve intraventriküler iletimle doğrudan ilişkilidir.

Faz 1 – Erken Repolarizasyon

• Transient outward K⁺ akımı (Ito)
• Kısa süreli potasyum çıkışı

Bu faz, aksiyon potansiyelinin “keskinliğini” ayarlar.

Faz 2 – Plato Fazı

• L-tipi Ca²⁺ kanalları açılır
• Kalsiyum girişi ile potasyum çıkışı dengelenir

Bu faz:

• Kas kasılması için kritiktir
• Elektromekanik eşleşmenin merkezidir

Bu nedenle kalsiyum kanal blokörleri, yalnızca ritmi değil, kontraktiliteyi de etkiler.

Faz 3 – Repolarizasyon

• K⁺ akımları (IKr, IKs) baskındır
• Hücre tekrar negatifleşir

Bu fazın uzaması veya kısalması, QT aralığı ile klinik olarak izlenir.

4. Pacemaker Hücreleri: Elektrik Üreten Özel Kardiyak Hücreler

Sinüs nodu hücreleri, ventriküler miyositlerden temel bir farkla ayrılır:

Stabil bir istirahat membran potansiyeline sahip değildirler.

Bu hücrelerde spontan diyastolik depolarizasyon vardır. Bunun temel nedeni:

• “Funny current” (If)
• HCN kanalları
• Yavaş Na⁺ girişi

Bu mekanizma, kalbin dış uyarı olmaksızın kendi elektriğini üretmesini sağlar.

Bu bağlamda sinüs nodu:

Kalbin biyolojik osilatörüdür.

5. Otomatikite: Elektriksel Zamanlayıcı

Otomatikite, hücrenin kendiliğinden aksiyon potansiyeli oluşturma yeteneğidir. Sinüs nodu bu yeteneğin en baskın merkezidir çünkü:

• En hızlı spontan depolarizasyona sahiptir
• Overdrive suppression ile diğer merkezleri baskılar

Bu durum, kalpte hiyerarşik bir elektriksel organizasyon oluşturur.

6. Elektriksel İletim ve Hücresel Bağlantılar

Kardiyomiyositler tek tek değil, senkronize bir ağ olarak çalışır. Bu senkronizasyon:

• Gap junctionlar
• Connexin proteinleri

aracılığıyla sağlanır.

Bu bağlantılar sayesinde:

• Elektriksel akım hücreden hücreye geçer
• Kalp “fonksiyonel bir senkityum” gibi davranır

Connexin ekspresyonundaki değişiklikler:

• İletim yavaşlaması
• Re-entry eğilimi

yaratabilir.

7. Hücresel Elektrofizyolojiden Klinik Anlama

Bu noktada şunu özellikle vurgulamak isterim:

Klinik aritmilerin tamamı, hücresel elektrofizyolojinin makroskopik sonucudur.

• Na⁺ kanal bozukluğu → iletim defekti
• K⁺ kanal bozukluğu → repolarizasyon anomalisi
• Ca²⁺ kanal bozukluğu → kontraktilite + ritim sorunu

Dolayısıyla elektrofizyoloji, sadece EKG okumak değil; iyon hareketlerini okumaktır.

Kalbin elektriksel yapısını anlamak, sadece ritmi değil;
enerjiyi, frekansı, metabolizmayı ve hücresel organizasyonu birlikte anlamayı gerektirir.

Ben kalbi, bu nedenle, yüksek hassasiyetli bir biyolojik elektrik sistemi olarak görüyorum.
Ve bu sistemin temeli, tek tek hücrelerin iyonik davranışlarında saklıdır.

Doğal Yaşayın

Doğal Beslenin

Aklınıza Mukayet Olun

TEMEL ELEKTROFİZYOLOJİ & KARDİYAK İYON KANALLARI

1. Nerbonne JM, Kass RS. Molecular physiology of cardiac repolarization.
   https://doi.org/10.1016/S0092-8674(05)80005-1
2. Grant AO. Cardiac ion channels.
   https://doi.org/10.1161/01.CIR.0000131514.80084.4A
3. Bers DM. Cardiac excitation–contraction coupling.
   https://doi.org/10.1038/nature01719
4. Rudy Y. From genome to physiome.
   https://doi.org/10.1152/physrev.00006.2004
5. Tomaselli GF, Zipes DP. What causes sudden death?
   https://doi.org/10.1161/01.CIR.0000091353.00448.15
6. Wilde AAM, Amin AS. Clinical spectrum of channelopathies.
   https://doi.org/10.1016/j.jacc.2017.10.011
7. Ackerman MJ. Genetic basis of arrhythmias.
   https://doi.org/10.1016/j.hrthm.2009.12.016
8. Antzelevitch C. Ionic basis for arrhythmogenesis.
   https://doi.org/10.1016/j.pbiomolbio.2006.07.012

SA NODE – AV NODE – İLETİM SİSTEMİ

9. Boyett MR et al. The sinoatrial node.
   https://doi.org/10.1152/physrev.00054.2009
10. Lakatta EG, DiFrancesco D. Pacemaker mechanisms.
    https://doi.org/10.1161/CIRCRESAHA.107.164657
11. Monfredi O et al. HCN channels and pacemaking.
    https://doi.org/10.1016/j.pbiomolbio.2013.05.001
12. Dobrzynski H. Anatomy of SA node.
    https://doi.org/10.1161/CIRCRESAHA.112.267203
13. Anderson RH. AV node anatomy.
    https://doi.org/10.1016/j.jacc.2009.12.031
14. Joyner RW. AV conduction physiology.
    https://doi.org/10.1152/physrev.1986.66.4.939
15. Boyett MR. His–Purkinje system.
    https://doi.org/10.1161/CIRCRESAHA.110.224139

RE-ENTRY & ARİTMİ MEKANİZMALARI

16. Jalife J. Rotors and fibrillation.
    https://doi.org/10.1161/CIRCRESAHA.108.175752
17. Nattel S. New ideas about AF.
    https://doi.org/10.1016/j.jacc.2002.06.002
18. Allessie MA. Reentry revisited.
    https://doi.org/10.1016/S0002-9149(00)01041-8
19. Weiss JN. Early afterdepolarizations.
    https://doi.org/10.1161/CIRCRESAHA.109.192484
20. Pogwizd SM. Delayed afterdepolarizations.
    https://doi.org/10.1161/01.RES.84.4.434
21. Haissaguerre M. VF triggers.
    https://doi.org/10.1056/NEJM199804093381501
22. Narayan SM. Rotor mapping.
    https://doi.org/10.1016/j.jacc.2012.03.028

ELEKTROLİT – ASİT BAZ – METABOLİK ETKİLER

23. Surawicz B. Electrolytes and arrhythmias.
    https://doi.org/10.1016/j.jacc.1989.07.012
24. Weiss JN. Metabolic basis of arrhythmia.
    https://doi.org/10.1161/CIRCRESAHA.109.192484
25. Stanley WC. Myocardial energetics.
    https://doi.org/10.1152/physrev.00028.2003
26. Opie LH. Heart physiology textbook
    https://doi.org/10.1002/9780470657465
27. Carmeliet E. Cardiac ionic currents.
    https://doi.org/10.1152/physrev.1999.79.3.917

HRV – OTONOM SİSTEM – FREKANS ANALİZİ

28. Task Force HRV Guidelines (ESC/ACC).
    https://doi.org/10.1161/01.CIR.93.5.1043
29. Shaffer F. HRV overview.
    https://doi.org/10.3389/fpubh.2017.00258
30. Thayer JF. HRV and health.
    https://doi.org/10.1016/j.biopsycho.2010.02.007
31. Malik M. HRV clinical use.
    https://doi.org/10.1161/CIRCULATIONAHA.106.619874
32. Goldberger JJ. Autonomic tone.
    https://doi.org/10.1016/j.jacc.2019.10.055

ELEKTROMANYETİK & BIOELECTRIC PERSPECTIVE

33. McCraty R. Heart electromagnetic field.
    https://doi.org/10.1016/j.explore.2004.09.003
34. Park JW. Magnetocardiography review.
    https://doi.org/10.1016/j.ijcard.2013.01.220
35. Wikswo JP. Biomagnetism.
    https://doi.org/10.1146/annurev.bioeng.5.040202.121620

KLİNİK ELEKTROFİZYOLOJİ – TEMEL KİTAPLAR

36. Zipes DP, Jalife J. Cardiac Electrophysiology textbook
    https://doi.org/10.1016/C2012-0-06951-9
37. Josephson ME. Clinical Cardiac Electrophysiology
    https://doi.org/10.1007/978-1-4419-6657-9
38. Braunwald Heart Disease
    https://doi.org/10.1016/C2015-0-04030-1
39. Hurst’s The Heart
    https://doi.org/10.1007/978-1-4939-3467-5
40. ESC Guidelines Arrhythmias
    https://www.escardio.org/Guidelines

KANALOPATİLER & GENETİK

41. Brugada J. Brugada syndrome.
    https://doi.org/10.1016/j.jacc.2018.06.037
42. Schwartz PJ. Long QT.
    https://doi.org/10.1161/CIRCRESAHA.111.240200
43. Priori SG. Channelopathies review.
    https://doi.org/10.1016/j.jacc.2013.05.062
44. Napolitano C. CPVT.
    https://doi.org/10.1016/j.hrthm.2007.03.012

ENERJİ METABOLİZMASI & MİTOKONDRİ

45. Neubauer S. Myocardial energetics.
    https://doi.org/10.1056/NEJM199911113412007
46. Rosca MG. Mitochondria and arrhythmia.
    https://doi.org/10.1161/CIRCRESAHA.112.273276
47. Brown DA. Mitochondrial bioenergetics.
    https://doi.org/10.1161/CIRCRESAHA.112.268128

MODERN HARİTALAMA & EP TEKNOLOJİ

48. Haissaguerre M rotor mapping
    https://doi.org/10.1016/j.jacc.2014.12.053
49. Narayan SM FIRM mapping
    https://doi.org/10.1016/j.jacc.2012.03.028
50. Tung R mapping VT
    https://doi.org/10.1016/j.jacc.2015.04.069

EK GENEL KARDİYOLOJİ REFERANSLARI

51. Guyton & Hall Physiology
    https://doi.org/10.1016/C2015-0-01368-0
52. Boron & Boulpaep Medical Physiology
    https://doi.org/10.1016/C2015-0-05161-1
53. Katzung Pharmacology (antiarrhythmics)
    https://accessmedicine.mhmedical.com
54. Nattel S AF mechanisms
    https://doi.org/10.1016/j.jacc.2017.10.011
55. January CT AF guideline
    https://doi.org/10.1161/CIR.0000000000000665
56. Wellens HJ EP classics
    https://doi.org/10.1016/S0735-1097(98)00284-0
57. Jalife dominant frequency AF
    https://doi.org/10.1161/CIRCRESAHA.108.175752
58. Stevenson WG VT
    https://doi.org/10.1161/CIRCULATIONAHA.107.189473
59. Antzelevitch repolarization
    https://doi.org/10.1016/j.hrthm.2005.02.018
60. Tomaselli GF sudden death
    https://doi.org/10.1161/01.CIR.0000091353.00448.15

“İşe Giriş Muayenesinde Neden EKG Çekiliyor?” Diye Merak Edenler İçin…

Yeni bir işe başlayacaksınız ve ilk adım olarak sizden işe giriş muayenesi isteniyor. Bu muayenede bazen hekim, sizden EKG testi talep edebilir.

Peki nedir bu EKG? Neden yapılır? Gerçekten gerekli midir?

Hadi hep birlikte açıklayalım…

İşe Giriş Muayenesinde EKG Neden Yapılır?

İşe giriş muayenesinde yapılan EKG testi, bu sessiz riskleri görmemizi sağlar.

Örnek: Ahmet Bey yeni bir güvenlik görevi için başvurmuştu. EKG çekiminde fark edilen kalp ritim bozukluğu sayesinde zamanında kalp doktoruna yönlendirildi. Bu erken teşhis, ileride yaşayabileceği ciddi bir sağlık sorununu önledi.

Çünkü bu faktörler, kalp sorunları riskini artırır.

4. İlaç Kullanıyorsanız veya Daha Önce Kalp Sorunu Geçirdiyseniz

Bazı ilaçlar kalp ritmini etkileyebilir. Daha önce çarpıntı, göğüs ağrısı, bayılma gibi şikâyetleriniz olmuşsa, mutlaka EKG çekilmesi gerekir.
İşe giriş muayenesi sırasında bu detaylar hekiminiz tarafından değerlendirilir.

İşe giriş muayenesi sırasında EKG testi, çalışanın işe uygunluğunu değerlendirmek için kritik öneme sahiptir.

Sağlıklı bir kalp = Güvenli bir iş hayatı.

Kalbiniz sessiz sedasız görevini yaparken, bazen içten içe yorulabilir.
İşe giriş muayenesinde EKG testi sayesinde, bu yorgunluğu fark edebiliriz.

Siz de işinize ve sağlığınıza değer veriyorsanız, işe giriş muayenesi kapsamındaki EKG testini önemseyin.

Kalbinizi kontrol ettirin, güvenle işinize başlayın.

Dr. Mustafa KEBAT

İşe Giriş Muayeneleri – Tetkik ve Tahlilleri için firmamız Tetkik OSGB yi arayabilirsiniz.

İsterseniz randevu alabilirsiniz:
Telefon: +90 232 265 20 65 Laboratuvar Telefonumuz: +90 541 125 15 82

Ya da randevusuz da gelebilirsiniz:
Hafta içi her gün: 08.30 – 17.30 saatleri arasında başvurabilirsiniz.

Cennetoglu Mh., Foliage Cd., Modeko Selgeçen Is Merkezi, No: 230 Kat:4 Daire:424-425, Cennetoğlu, 35110 Karabağlar/İzmir, Türkiye

Hizmetlerimiz Laboratuvar ve muayene ile de sınırlı değil.

İlk yardımcı olmak isteyenler eğitimlerimize katılabilirler.

Hijyen Mesleki Eğitim Belgesi almak isteyenlere de çözümümüz mevcut.

Mesleki Eğitim Belgesi için yine sizlere destek veriyoruz.

İş Sağlığı ve Güvenliği ile ilgili tüm konularda her daim sizlerin hizmetindeyiz.

Doğal Yaşayın

Doğal Beslenin

Aklınıza Mukayet Olun

“Bu ne böyle?” dedi Irmak. “Zikzaklar gibi…”

Bora biraz düşünceli: “Galiba bu EKG dedikleri şey. Kalbin attığını gösteriyormuş. Ama nasıl bilmiyorum?”

O sırada parkta bir kuş sesi gibi tatlı bir ses yankılandı:
“Kalbin sesini duymak isterseniz, EKG size fısıldar!”

Ve ışıklar arasında yine belirdi: Sihirli Prof. Yürek!

Beyaz pelerini, kalp rozetli bastonu ve her zamanki gülümsemesiyle…

“Çocuklar,” dedi Prof. Yürek, “Hazırsanız bu kez sizi kalbin ritmini fısıldayan mucizeye, yani EKG’nin çizgilerini oluşturan yere götürüyorum.”

Prof. Yürek, bastonunu sallarken sihirli birkaç kelime mırıldandı…Bora ve Irmak, birer hücre kadar küçüldüler ve ardından minik bir kapsüle bindiler. Eritrosit şeklindeki şeffaf kapsül, kalbin içinden geçerken ritmiyle senkronize titriyordu.

Kalbin Sessiz Orkestrası

Prof. Yürek, anlatmaya başladı:
“Kalp sadece kan pompalayan bir pompa değil, aynı zamanda muazzam dakiklikte elektrikli bir makinedir. Bu makinada ritmi yöneten şef, Sinoatriyal (SA) düğüm denilen bir merkezdir. Burada oluşan küçük elektrik akımı, kalbin her atışını başlatır.”

Irmak hayretle sordu: “Yani kalp kendi elektriğini mi üretiyor?”

“Evet,” dedi Prof. Yürek. “Ve her elektriksel sinyal kasılmayla sonuçlanır. Bu sinyalleri dışarıdan ölçmek için vücuda elektrotlar bağlarız. İşte bu işlem sonunda elde edilen – Elektrokardiyografi (EKG).”

Bora düşünceli düşünceli sordu: Sinoatriyal (SA) düğüm den üretilen elektrik bizi niye çarpmıyor?

Prof. Yürek gülümseyerek yanıtladı:
“Çünkü Sinoatriyal (SA düğümünden çıkan elektrik çok ama çok zayıftır, mikrosaniyelik ve miliVolt seviyesindedir. Bu sinyal sadece kalp hücrelerini harekete geçirmek için yeterlidir, dışarıdan hissedilebilecek kadar güçlü değildir. Yani kalbin elektriği seni çarpmaz, sadece yaşatır.”

EKG Dalgalarının Sihirli Dili

Eritrosit şeklindeki kapsül, kalbin içinden geçerken bir anda devasa bir ekran belirdi. Üzerinde EKG nin çizikleri belirdi. Girinti çıkıntı üzerinde “P, Q, R, S, T” harfleri yazılı dalgalar…

“EKG bu harflerle çalışır” dedi Prof. Yürek. “Her harf, kalbin bir hareketini temsil eder. Tıp fakültesine gidip hekim olduğunuzda çok daha fazlasını öğreneceksiniz. Şimdi harflere bir bakalım çocuklar”

P Dalgası

Irmak bir kıpırtı hissetti. “Bu ne?”

“P dalgası” dedi Prof. Yürek. “Sinoatriyal (SA) düğümünden çıkan sinyal, kulakçıkları kasılmaya yönlendirir. Yani kulakçıkların elektriksel aktivitesini temsil eder. Normalde küçüktür, yuvarlaktır. Büyükse kulakçık genişlemiş olabilir.”

QRS Kompleksi

Bora daha büyük bir titreşim hissetti.

“Bu en önemli kısım” dedi Prof. Yürek. “QRS kompleksi, karıncıkların kasıldığını gösterir. Asıl pompalama gücü burada başlar. Q küçük bir negatif dalga, R en yüksek pozitif dalga ve S yeniden negatif dalgadır.”

Bora heyecanla: “O zaman kalbin esas gücü R dalgasında mı?”

“Evet!” dedi Prof. Yürek. “R dalgası yüksekse kalp kası güçlü çalışıyor demektir. Ama çok yüksek ya da çok alçak olması da hastalık belirtisi olabilir.”

T Dalgası

Bir süre sonra hafif bir sükûnet oldu. “T dalgası” dedi Prof. Yürek “Kaslar çalıştıktan sonra gevşer. İşte bu gevşemenin elektriksel ifadesi T dalgasıdır. Eğer bu dalga ters dönmüşse, kalp stres altında olabilir.”

Elektrik Akımının Yolu – İletim Sistemi

“Peki, bu sinyaller nasıl yayılıyor?” dedi Bora.

“Kalbin iletim sistemi bir kablo hattı gibidir” diye yanıtladı Prof. Yürek:

• SA Düğüm: Kalbin doğal pili, sağ kulakçıkta.
• AV Düğüm: Sinyalin biraz beklediği yer, kulakçıklardan karıncıklara geçiş noktası.
• His Demeti: Sinyali karıncıklara taşıyan hat.
• Purkinje Lifleri: Sinyali en uçtaki kas hücrelerine ileten ince dallar.

Bora “Yani kablo bozulursa sinyal geç ulaşır?” dedi.

“Evet” dedi Prof. Yürek. “EKG’de bu gecikmeleri ‘PR mesafesi’, ‘QRS süresi’ gibi ölçümlerle anlayabiliriz.”

Bora ve Irmak ışık tutulmuş tavşancıklar gibi Prof. Yürek‘ e bakıyorlardı…

Kalbin Elektrik Haritasını Okumak

Bora, kekeleyerek ”kafam çok karıştı benim’‘ dedi…

Irmak, Bora’yI tasdik etti… ”Benim de” dedi.. Sonra devem etti.. ”Ekranda “P, Q, R, S, T” harfleri yazılıydı. Ama yaşlı amcanın EKG kağıdında da şimdi sizin elinizdekinde de hiç harf yok..

”EKG çizgisi düz bir çizgi gibi görünse de, onu okumak uzmanlık işidir.” dedi Prof. Yürek elindeki EKG kâğıdını göstererek.

“Ayrıca bakın..her küçük kare 0.04 saniyedir. 5 küçük kare = 1 büyük kare = 0.20 saniye. Normalde bir kalp atışı 0.8 saniye sürer.”

Bora, ”Daha da zorlaşıyor bu EKG.. eyvah eyvah” dedi.

Irmak merakla sordu: “Peki nabız kaç olmalı?”

“60-100 atım/dakika arasında” dedi Prof. Yürek. “Daha düşükse bradikardi, daha yüksekse taşikardi olabilir. Ama sporcularda düşük nabız normaldir.”

Irmak başka bir EKG ye bakarken… “Bu çizgi çok garip.” dedi.

“Bu bir ‘Ritim bozukluğu (Aritmi)’ olabilir” dedi Prof. Yürek. “Mesela ‘atriyal fibrilasyon’da P dalgaları kaybolur, düzensiz R dalgaları görünür. Veya ‘ventriküler taşikardi’de ardışık yüksek QRS kompleksleri görülür.”

Bora sordu: “Bu iş iyice karışıklaşıyor. Harfler havada uçuşmaya başladı. Ritim bozukluğu (Aritmi)’ ehlikeli mi?”

“Bazısı ölümcül olabilir” dedi Prof. Yürek. “EKG erken tanı sağlar. Bu yüzden EKG sadece dalga değil, bir hayat kurtarıcıdır.”

Irmak, kalbinden hasta olanlar için EKG çekilmeli değil mi Profesör? diye sordu.

“EKG sadece kalp hastaları için değildir” dedi Prof. Yürek.. “Yoğun egzersiz yapan, ilaç kullanan, İce tea, Kola, şekerli gıdalar, cipsler ve benzeri zararlı gıda tüketen büyük küçük herkes tansiyon ve kalp hastası adayıdır. Böyle durumlarda doktorlar gerek gördüğünde EKG çektirirler. Örneğin, sessiz kalp krizleri EKG’de fark edilir.”

Irmak “Yani EKG kalbin konuşması gibi…” dedi.

“Harika söyledin!” dedi profesör. “Her çizgi, kalbinizdeki bir duygunun yankısıdır.” Kalbin dilini öğrenirsen ne dediğini ne hissettiğini de anlayabilirsin.

Yolculuk sona erdiğinde, üçlü parkta eski hâline dönmüştü. Ama bu sefer Bora ile Irmak’In kalbinde bir şey değişmişti: Artık her atışı bir anlamla dinliyorlardı.

Prof. Yürek son kez konuştu:

“Kalbinizin sesi sadece sevgiyle atmaz. Bazen sinyal verir, bazen susar. Ama EKG, onunla konuşmanın yoludur. Dinlerseniz, kalbiniz size bir ömür boyu şarkı söyler…”

Ve bir ışıkla kayboldu.

Bora, iki eliyle başını tutarak ki yana salladı.. ‘‘Bunların hepsini öğrenmek ne kadar da güzel olur… Düşünsene Irmak, EKG kağıdına bakacağız ve hastamızın kalbi hakkında bilgileri okuyacağız. Hastalarımız da yakınları da sadece EKG kağıdına bizim şimdi baktığımız gibi bakıp kafalarını kaşıyacaklar. İşte sihir gibi görünen BİLGİ...”

”Çok çalışmalıyız çok okumalıyız. Hatice öğretmenimizin, tüm öğretmenlerimizin her dediğini yapıp başarmalıyız’‘ dedi..

Evet çocuklar;

EKG, karmaşık gibi görünse de, aslında kalbinizin diliyle yazılmış basit bir mektuptur.

Kalbinizin dilini öğrenin ona iyi bakın

Dr. Mustafa KEBAT

Doğal Yaşayın

Doğal Beslenin

Aklınıza Mukayet Olun