Ahmet, 48 yaşında deneyimli bir kaynak ustasıydı. İstanbul’daki büyük tersanelerden birinde çalışıyordu. Yirmi beş yıl boyunca neredeyse her gün ağır metal dumanlarına, boya buharlarına ve kaynak gazlarına maruz kalmıştı. İşini severdi, ama bir süredir günlük yaşamında ciddi zorluklar yaşıyordu.

İlk başlarda sadece sabahları öksürüyordu. “Sigara işte,” diyordu kendi kendine. Ne de olsa gençliğinde içmişti. Ama zamanla öksürük gecelere uzadı, merdiven çıkarken nefesi kesilmeye başladı. Torununu kucağına almak istediğinde bile zorlanıyordu. Bir sabah işe gitmek üzere hazırlanırken banyoda bayıldı. Eşi hemen hastaneye götürdü.

Yapılan tetkikler sonucu “asbestozis” ve “KOAH (Kronik Obstrüktif Akciğer Hastalığı)” teşhisi konuldu. Akciğer grafilerinde, maruz kaldığı ince partiküllerin akciğer dokusunda birikerek kalıcı hasar oluşturduğu görüldü. Doktoru, yıllar içinde soluduğu metal ve asbest tozlarının zamanla akciğerlerinde mikroskobik izler bıraktığını ve bu izlerin artık geri döndürülemez bir hale geldiğini söyledi.

Ahmet o gün tersanedeki arkadaşlarını düşündü. Her biri hâlâ o tozlu alanlarda, uygun maske takmadan çalışıyor, işlerini “çabucak bitirelim” telaşıyla yapıyordu. Kimse soluduğu havayı sorgulamıyordu. Zaten yıllardır böyle gelmişti, böyle gidiyordu.

İyileşmesi mümkün değildi ama doktoru, ilerlemeyi yavaşlatmak için ilaçlar, oksijen desteği ve yaşam tarzı değişiklikleri önerdi. Emekli olmak zorunda kaldı. Hayatının geri kalanını daha sakin, ama sınırlı bir şekilde sürdürmeye başladı.

Bugünlerde fırsat buldukça meslek liselerine ve tersanelere giderek seminerler veriyor. Genç işçilere yüksek sesle şunu söylüyor:

“Maskenizi takın çocuklar! Benim gibi olmayın. O kaynak dumanı sadece gözünüzü değil, nefesinizi de alıyor. Hayat kısa, ama nefesiniz daha da kısa olabilir!”

Not; Ahmet Usta’nın Hikayesi gerçek değildir.. Olmamıştır..

Dikkat çekmesi için küçük bir hikaye ile başladım. Lakin çalışan sağlığı için tek sorun kaynak gazları değildir. Tersane faaliyetleri, metal işleme, boyama, kaynak, kumlama, temizlik ve kapalı alanlarda bakım gibi çok sayıda tehlikeli işlemi içerir.

Bu süreçlerin çoğu, çalışanları yüksek miktarda toz, duman, gaz ve kimyasal buhar maruziyetine açık hale getirir. Bu tür solunabilir ajanlar, zamanla mesleki solunum sistemi hastalıklarına yol açabilmekte ve çalışan sağlığını ciddi biçimde tehdit etmektedir.

Solunabilir Partiküllerin Özellikleri ve Etki Mekanizmaları

Bu partiküllerin çapı genellikle 5 mikronun altındadır, bu da onların solunum yollarının en derin noktalarına ulaşabilmesini sağlar.

• İnorganik tozlar (ör. silika) akciğer dokusunda fibrozise neden olabilir (örn. silikozis).
• Organik buhar ve gazlar, bronşlarda aşırı duyarlılığa yol açarak astım benzeri tepkiler oluşturabilir.
• Termal işlemler sonucu oluşan metal dumanları, akut toksik reaksiyonlar tetikleyebilir (örneğin “metal dumanı ateşi”).

Kapalı Alan Riski ve Tersane Özgünlüğü

Tersanelerdeki en kritik risklerden biri kapalı alanlarda çalışma zorunluluğudur (örneğin yakıt tankları, makine daireleri, dar hacimli metal odacıklar). Bu alanlarda havalandırmanın yetersizliği nedeniyle:

• Zararlı gazlar birikebilir (örneğin karbon monoksit, hidrojen sülfür).
• Havada asılı kalan duman ve buharlar daha uzun süre ortamda kalır.
• İş kazası sonrası kurtarma zordur; müdahale geciktiğinde akut toksisite ölüme yol açabilir.

Kapalı alan çalışmaları öncesinde mutlaka gaz ölçümü, izinsiz girişlerin engellenmesi ve kurtarma planı hazırlanması gerekir.

Erken Belirti Tanıma ve Sağlık Takibi

Mesleki solunum hastalıklarının çoğu, ilerleyici ve sinsi bir seyir izler. Bu nedenle çalışanların aşağıdaki erken belirtilere karşı bilinçli olması gerekir:

• Gece artan kuru öksürük
• Egzersizle gelişen nefes darlığı
• Göğüs sıkışması
• Hırıltılı solunum veya sabah balgamı
• Sık sık tekrarlayan üst solunum yolu enfeksiyonları

Özellikle bu konuda işyeri hekimi ve iş güvenliği uzmanı çok daha fazla uyum içerisinde omalıdır, yıllık periyodik muayenelere ek olarak risk bazlı sağlık izlemleri yürütülmelidir.

Yüksek riskli birimlerde çalışan personel için altı (6) ay aralıklarla spirometri, yılda bir kez de akciğer grafisi yapılması önerilir.

İşyeri Ortam Ölçümleri ve Maruziyet Limitleri

Tersane işyerlerinde gerçekleştirilen ortam ölçümleri, havadaki zararlı maddelerin Mesleki Maruziyet Sınır Değerleri (TLV, TWA, STEL) ile karşılaştırılmasını sağlar.

Türkiye’de bu sınırlar, Çalışma ve Sosyal Güvenlik Bakanlığı tarafından yayımlanan Kimyasal Maddelerle Çalışmalarda Sağlık Ve Güvenlik Önlemleri Hakkında Yönetmeliğinde belirtilmiştir.

Elde edilen veriler ışığında havalandırma sistemleri güncellenmeli, gerekirse mühendislik kontrolleri artırılmalıdır.

Eğitim, KKD ve Davranışsal Önlemler

Her ne kadar mühendislik kontrolleri maruziyeti azaltmada etkili olsa da, kişisel koruyucu donanım (KKD) kullanımı tersanelerde vazgeçilmezdir.

Eğitimler, sadece yasal zorunluluğu yerine getirmek amacıyla değil, çalışanların kendi sağlıkları için davranışsal sorumluluk almasını sağlamak için düzenlenmelidir.

İSG Kurulunun Rolü ve Sürekli İyileştirme

İşyeri Sağlık ve Güvenlik Kurulları Hakkında Yönetmelik ile tanımlanan ve çalışma çerçevesi çizilen kurul, tersane işkolunda mesleki solunum hastalıklarıyla ilgili risk değerlendirmeleri, kontrol planları ve sağlık izlemi prosedürlerinin izlenmesi açısından kritik öneme sahiptir.

Kurul şu adımları takip etmelidir:

• Riskli işlemleri düzenli gözden geçirme
• Uygun koruma ve ölçüm programlarının uygulanmasını denetleme
• İş kazası ve meslek hastalıklarının istatistiksel analizini yapma
• Geri bildirimlerle sürekli iyileştirme döngüsünü işletme

Tersane Çalışanlarında Mesleki Solunum Sistemi Hastalıkları

Tersane Çalışanlarında Mesleki Solunum Sistemi Hastalıkları

Tersane çalışanlarının sağlık ve üretkenliği üzerinde doğrudan etkilidir.

Bu hastalıklar çoğunlukla önlenebilir nitelikte olup, erken tanı, doğru mühendislik kontrolleri, etkili KKD kullanımı ve düzenli sağlık izlemi ile büyük ölçüde kontrol altına alınabilir.

Öncelikle iş sağlığı ve güvenliği profesyonellerinin, onların vasıtası ile de çalışanların farkındalık düzeyinin artırılması, uzun vadede iş gücü kayıplarını ve sağlık harcamalarını önemli ölçüde azaltacaktır.

Doğal Yaşayın

Doğal Beslenin

Aklınıza Mukayet Olun

Bilimsel Yazı Sevenler Devam Edebilirler

Kimyasal Maddelerle Çalışmalarda Sağlık Ve Güvenlik Önlemleri Hakkında Yönetmeliği https://www.mevzuat.gov.tr/mevzuat?MevzuatNo=18709&MevzuatTur=7&MevzuatTertip=5

İşyeri Sağlık ve Güvenlik Kurulları Hakkında Yönetmelik https://www.resmigazete.gov.tr/eskiler/2013/01/20130118-3.htm

Mesleki asbest maruziyeti ve mesane kanseri: sistematik bir inceleme ve meta-analiz https://pmc.ncbi.nlm.nih.gov/articles/PMC10159975/

Kaynakçılarda kaynak dumanı maruziyeti ve kronik obstrüktif akciğer hastalığı https://pubmed.ncbi.nlm.nih.gov/25324483/

Mesleki Hastalıklar https://www.sciencedirect.com/topics/neuroscience/occupational-disease

GEMİ İNŞAATI SEKTÖRÜNDE GÜRÜLTÜ VE TOZ MARUZİYETİNİN DEĞERLENDİRİLMESİ http://chrome-extension://efaidnbmnnnibpcajpcglclefindmkaj/https://ekutuphane.csgb.gov.tr/Media/jmxgc2y4/gemi-in%C5%9Faat%C4%B1-sekt%C3%B6r%C3%BCnde-g%C3%BCr%C3%BClt%C3%BC-ve-toz-maruziyetinin-de%C4%9Ferlendirilmesi.pdf

MESLEKİ HASTALIKLAR | Genel Bakış https://pmc.ncbi.nlm.nih.gov/articles/PMC7149334/